Abyad ibn Hammal al-Maribiy

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ الْقُرَشِيُّ، وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَهُمْ حَدَّثَنَا فَرَجُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنِي عَمِّي، ثَابِتُ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَبِيهِ، سَعِيدٍ - يَعْنِي ابْنَ أَبْيَضَ - عَنْ جَدِّهِ، أَبْيَضَ بْنِ حَمَّالٍ أَنَّهُ كَلَّمَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الصَّدَقَةِ حِينَ وَفَدَ عَلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَخَا سَبَإٍ لاَ بُدَّ مِنْ صَدَقَةٍ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ إِنَّمَا زَرْعُنَا الْقُطْنُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَقَدْ تَبَدَّدَتْ سَبَأٌ وَلَمْ يَبْقَ مِنْهُمْ إِلاَّ قَلِيلٌ بِمَأْرِبٍ ‏.‏ فَصَالَحَ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى سَبْعِينَ حُلَّةِ بَزٍّ مِنْ قِيمَةِ وَفَاءِ بَزِّ الْمَعَافِرِ كُلَّ سَنَةٍ عَمَّنْ بَقِيَ مِنْ سَبَإٍ بِمَأْرِبَ فَلَمْ يَزَالُوا يُؤَدُّونَهَا حَتَّى قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنَّ الْعُمَّالَ انْتَقَضُوا عَلَيْهِمْ بَعْدَ قَبْضِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا صَالَحَ أَبْيَضُ بْنُ حَمَّالٍ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْحُلَلِ السَّبْعِينَ فَرَدَّ ذَلِكَ أَبُو بَكْرٍ عَلَى مَا وَضَعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى مَاتَ أَبُو بَكْرٍ فَلَمَّا مَاتَ أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه انْتَقَضَ ذَلِكَ وَصَارَتْ عَلَى الصَّدَقَةِ ‏.‏

Abyaz ibn Hammol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u (bir) elchilar guruhi bilan Rasululloh ﷺ huzurlariga kelganida, u zot bilan sadaqa (zakot) toʻgʻrisida soʻzlashdi. Shunda u zot: «Ey Sabaʼ birodari, sadaqa (berish)dan iloj yoʻq», dedilar. U: «Ey Rasululloh, bizning ekinimiz faqat paxtadir, holbuki Sabaʼ (ahli) tarqab ketgan va ulardan Maʼribda ozginasidan boshqasi qolmagan», dedi. Bas, u Allohning Nabiysi ﷺ bilan Maʼribda qolgan Sabaʼ ahli nomidan har yili Maofir matosi qiymatiga teng yetmish hulla (matolik kiyim) berish ustiga sulh tuzdi. Ular Rasululloh ﷺ vafot etgunlariga qadar buni ado etib kelaverdilar. Rasululloh ﷺ vafotlaridan soʻng, amaldorlar Abyaz ibn Hammol Rasululloh ﷺ bilan yetmish hulla ustiga tuzgan sulhni buzdilar. Abu Bakr esa buni Rasululloh ﷺ qoʻygan holatiga qaytardi va Abu Bakr (roziyallohu anhu) vafot etgunlariga qadar shunday boʻlib turdi. Abu Bakr (roziyallohu anhu) vafot etganlarida esa, u (sulh) buzildi va (ular) sadaqa (zakot) berishga oʻtdilar.Абяз ибн Ҳаммол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у (бир) элчилар гуруҳи билан Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келганида, у зот билан садақа (закот) тўғрисида сўзлашди. Шунда у зот: «Эй Сабаъ биродари, садақа (бериш)дан илож йўқ», дедилар. У: «Эй Расулуллоҳ, бизнинг экинимиз фақат пахтадир, ҳолбуки Сабаъ (аҳли) тарқаб кетган ва улардан Маърибда озгинасидан бошқаси қолмаган», деди. Бас, у Аллоҳнинг Набийси ﷺ билан Маърибда қолган Сабаъ аҳли номидан ҳар йили Маофир матоси қийматига тенг етмиш ҳулла (матолик кийим) бериш устига сулҳ тузди. Улар Расулуллоҳ ﷺ вафот этгунларига қадар буни адо этиб келавердилар. Расулуллоҳ ﷺ вафотларидан сўнг, амалдорлар Абяз ибн Ҳаммол Расулуллоҳ ﷺ билан етмиш ҳулла устига тузган сулҳни буздилар. Абу Бакр эса буни Расулуллоҳ ﷺ қўйган ҳолатига қайтарди ва Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) вафот этгунларига қадар шундай бўлиб турди. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) вафот этганларида эса, у (сулҳ) бузилди ва (улар) садақа (закот) беришга ўтдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ الثَّقَفِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُتَوَكِّلِ الْعَسْقَلاَنِيُّ، - الْمَعْنَى وَاحِدٌ - أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ يَحْيَى بْنِ قَيْسٍ الْمَأْرِبِيَّ، حَدَّثَهُمْ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ ثُمَامَةَ بْنِ شُرَاحِيلَ، عَنْ سُمَىِّ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ شُمَيْرٍ، - قَالَ ابْنُ الْمُتَوَكِّلِ ابْنِ عَبْدِ الْمَدَانِ - عَنْ أَبْيَضَ بْنِ حَمَّالٍ، أَنَّهُ وَفَدَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَقْطَعَهُ الْمِلْحَ - قَالَ ابْنُ الْمُتَوَكِّلِ الَّذِي بِمَأْرِبَ - فَقَطَعَهُ لَهُ فَلَمَّا أَنْ وَلَّى قَالَ رَجُلٌ مِنَ الْمَجْلِسِ أَتَدْرِي مَا قَطَعْتَ لَهُ إِنَّمَا قَطَعْتَ لَهُ الْمَاءَ الْعِدَّ ‏.‏ قَالَ فَانْتَزَعَ مِنْهُ قَالَ وَسَأَلَهُ عَمَّا يُحْمَى مِنَ الأَرَاكِ قَالَ ‏"‏ مَا لَمْ تَنَلْهُ خِفَافٌ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ الْمُتَوَكِّلِ ‏"‏ أَخْفَافُ الإِبِلِ ‏"‏ ‏.‏

Abyaz ibn Hammol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ huzuriga (elchi boʻlib) keldi va u zotdan tuz (konini mulk qilib) ajratib berishni soʻradi (Ibn al-Mutavakkil: «u Maʼrib (mavzeʼi)da edi» dedi). U zot uni unga ajratib berdilar. U (Abyaz) ortga burilgach, majlisdagi bir kishi: «Unga nimani ajratib berganingizni bilasizmi? Siz unga (tuganmas) oqar suvni ajratib berdingiz», dedi. Shunda u zot uni undan qaytarib oldilar. (Abyaz) u zotdan arak daraxtlari (oʻsadigan yer)dan qaysi (joyni) qoʻriqlash (mumkinligi) haqida soʻradi. U zot: «(Tuyalarning) tuyoqlari yetmaydigan (joyni)», dedilar. Ibn al-Mutavakkil esa: «Tuyalarning tuyoqlari», dedi.Абяз ибн Ҳаммол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига (элчи бўлиб) келди ва у зотдан туз (конини мулк қилиб) ажратиб беришни сўради (Ибн ал-Мутаваккил: «у Маъриб (мавзеъи)да эди» деди). У зот уни унга ажратиб бердилар. У (Абяз) ортга бурилгач, мажлисдаги бир киши: «Унга нимани ажратиб берганингизни биласизми? Сиз унга (туганмас) оқар сувни ажратиб бердингиз», деди. Шунда у зот уни ундан қайтариб олдилар. (Абяз) у зотдан арак дарахтлари (ўсадиган ер)дан қайси (жойни) қўриқлаш (мумкинлиги) ҳақида сўради. У зот: «(Туяларнинг) туёқлари етмайдиган (жойни)», дедилар. Ибн ал-Мутаваккил эса: «Туяларнинг туёқлари», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ الْقُرَشِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَنَا فَرَجُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنِي عَمِّي، ثَابِتُ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَبْيَضَ بْنِ حَمَّالٍ أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ حِمَى الأَرَاكِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ حِمَى فِي الأَرَاكِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَرَاكَةً فِي حِظَارِي ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ‏"‏ لاَ حِمَى فِي الأَرَاكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَرَجٌ يَعْنِي بِحِظَارِي الأَرْضَ الَّتِي فِيهَا الزَّرْعُ الْمُحَاطُ عَلَيْهَا ‏.‏

Abyaz ibn Hammol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺdan arak (daraxtlari oʻsadigan yer)ni qoʻriqlash haqida soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Arakni qoʻriqlash (joiz) emas», dedilar. U: «(Bu) arak daraxti mening (oʻralgan) ekinzorim ichida», dedi. Paygʻambar alayhissalom: «Arakni qoʻriqlash (joiz) emas», dedilar. Faraj aytdi: «Mening (oʻralgan) ekinzorim ichida» degani bilan u atrofi oʻrab olingan, ichida ekin (oʻsib turgan) yerni nazarda tutdi.Абяз ибн Ҳаммол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺдан арак (дарахтлари ўсадиган ер)ни қўриқлаш ҳақида сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Аракни қўриқлаш (жоиз) эмас», дедилар. У: «(Бу) арак дарахти менинг (ўралган) экинзорим ичида», деди. Пайғамбар алайҳиссалом: «Аракни қўриқлаш (жоиз) эмас», дедилар. Фараж айтди: «Менинг (ўралган) экинзорим ичида» дегани билан у атрофи ўраб олинган, ичида экин (ўсиб турган) ерни назарда тутди.