Adiy ibn Hotim at-Toiy

وَعَن جُبَير بن مطعم أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِي أُسَارَى بَدْرٍ: «لَوْ كَانَ الْمُطْعِمُ بْنُ عَدِيٍّ حَيًّا ثُمَّ كَلَّمَنِي فِي هَؤُلَاءِ النَّتْنَى لتركتهم لَهُ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Badr asirlari haqida gapirib: «Agar Mutʼim ibn Adiy tirik boʻlib, mana shu past (razil) odamlar haqida men bilan shafoat qilganida (iltimos qilganida), men ularni uning hurmati uchun ozod qilgan boʻlardim», — dedi.Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Бадр асирлари ҳақида гапириб: «Агар Мутъим ибн Адий тирик бўлиб, мана шу паст (разил) одамлар ҳақида мен билан шафоат қилганида (илтимос қилганида), мен уларни унинг ҳурмати учун озод қилган бўлардим», — деди.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ [وَأَنْذِرْ عشيرتك الْأَقْرَبين] خَرَجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى صَعِدَ الصَّفَا فَجَعَلَ يُنَادِي: «يَا بَنِي فِهْرٍ يَا بني عدي» لبطون قُرَيْش حَتَّى اجْتَمعُوا فَجَعَلَ الرَّجُلُ إِذَا لَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يَخْرُجَ أَرْسَلَ رَسُولًا لِيَنْظُرَ مَا هُوَ فَجَاءَ أَبُو لَهَبٍ وَقُرَيْشٌ فَقَالَ: " أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَخْبَرْتُكُمْ أَنَّ خيَلاً تخرجُ منْ سَفْحِ هَذَا الْجَبَلِ - وَفِي رِوَايَةٍ: أَنَّ خَيْلًا تَخْرُجُ بِالْوَادِي تُرِيدُ أَنْ تُغِيرَ عَلَيْكُمْ - أَكُنْتُمْ مُصَدِّقِيَّ؟ " قَالُوا: نَعَمْ مَا جَرَّبْنَا عَلَيْكَ إِلَّا صِدْقًا. قَالَ: «فَإِنِّي نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذَابٌ شديدٍ» . قَالَ أَبُو لهبٍ: تبّاً لكَ أَلِهَذَا جَمَعْتَنَا؟ فَنَزَلَتْ: [تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ وَتَبَّ] مُتَّفق عَلَيْهِ

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) ‹Va eng yaqin qarindoshlaringni ogohlantir› (Shuaro surasi, 214) (oyati) nozil boʻ lganida, Paygʻambar ﷺ Safo (tepaligi)ga chiqdilar va: «Ey Banu Fihr, ey Banu Adiy» deb — Qurayshning urugʻ lariga — nido qila boshladilar, hatto ular (toʻplandi). (Hatto) bir kishi — oʻ zi chiqolmasa — u (gap) nima ekanini koʻ rish uchun bir elchi yubordi. Abu Lahab va Quraysh (ham) keldi. U zot: «Ayting-chi, agar men sizlarga — vodiyda (yashiringan) bir suvoriy (otliq qoʻ shin) sizlarga hujum qilmoqchi (deb) xabar bersam, meni tasdiqlar edingizmi?» dedilar. Ular: «Ha; biz sendan faqat rostlik (koʻ rib) sinaganmiz», dedi. U zot: «Bas, men — qattiq azob oldida — sizlarga ogohlantiruvchiman», dedilar. Abu Lahab: «Butun kun(ing) halok boʻ lsin (qoʻ ling qurib ketsin)! Bizni shuning uchun toʻpladingmi?» dedi. Shunda ‹Abu Lahabning ikki qoʻ li halok boʻ ldi va (oʻ zi ham) halok boʻ ldi — Unga moli va kasb qilgan (narsa)si naf bermadi› (Masad surasi, 1-2) (oyati) nozil boʻ ldi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) ‹Ва энг яқин қариндошларингни огоҳлантир› (Шуаро сураси, 214) (ояти) нозил бў лганида, Пайғамбар ﷺ Сафо (тепалиги)га чиқдилар ва: «Эй Бану Фиҳр, эй Бану Адий» деб — Қурайшнинг уруғ ларига — нидо қила бошладилар, ҳатто улар (тўпланди). (Ҳатто) бир киши — ў зи чиқолмаса — у (гап) нима эканини кў риш учун бир элчи юборди. Абу Лаҳаб ва Қурайш (ҳам) келди. У зот: «Айтинг-чи, агар мен сизларга — водийда (яширинган) бир суворий (отлиқ қў шин) сизларга ҳужум қилмоқчи (деб) хабар берсам, мени тасдиқлар эдингизми?» дедилар. Улар: «Ҳа; биз сендан фақат ростлик (кў риб) синаганмиз», деди. У зот: «Бас, мен — қаттиқ азоб олдида — сизларга огоҳлантирувчиман», дедилар. Абу Лаҳаб: «Бутун кун(инг) ҳалок бў лсин (қў линг қуриб кецин)! Бизни шунинг учун тўпладингми?» деди. Шунда ‹Абу Лаҳабнинг икки қў ли ҳалок бў лди ва (ў зи ҳам) ҳалок бў лди — Унга моли ва касб қилган (нарса)си наф бермади› (Масад сураси, 1-2) (ояти) нозил бў лди.

وَعَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ قَالَ: بَيْنَا أَنَا عِنْد النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَتَاهُ رَجُلٌ فَشَكَا إِلَيْهِ الْفَاقَةَ ثُمَّ أَتَاهُ الْآخَرُ فَشَكَا إِلَيْهِ قَطْعَ السَّبِيلِ. فَقَالَ: " يَا عدي هَل رَأَيْتَ الْحِيرَةَ؟ فَإِنْ طَالَتْ بِكَ حَيَاةٌ فَلَتَرَيَنَّ الظَّعِينَةَ تَرْتَحِلُ مِنَ الْحِيرَةِ حَتَّى تَطُوفَ بِالْكَعْبَةِ لَا تَخَافُ أَحَدًا إِلَّا اللَّهَ وَلَئِنْ طَالَتْ بك حَيَاةٌ لَتُفْتَحَنَّ كُنُوزُ كِسْرَى وَلَئِنْ طَالَتْ بِكَ حَيَاةٌ لَتَرَيَنَّ الرَّجُلَ يَخْرُجُ مِلْءَ كَفِّهِ مِنْ ذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ يَطْلُبُ مَنْ يَقْبَلُهُ فَلَا يجد أحدا يقبله مِنْهُ وَلَيَلْقَيَنَّ اللَّهَ أَحَدُكُمْ يَوْمَ يَلْقَاهُ وَلَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ تَرْجُمَانٌ يُتَرْجِمُ لَهُ فَلَيَقُولَنَّ: أَلَمْ أَبْعَثْ إِليك رَسُولا فليبلغك؟ فَيَقُولُ: بَلَى. فَيَقُولُ: أَلَمْ أُعْطِكَ مَالًا وَأُفْضِلْ عَلَيْكَ؟ فَيَقُولُ: بَلَى فَيَنْظُرُ عَنْ يَمِينِهِ فَلَا يَرَى إِلَّا جَهَنَّمَ وَيَنْظُرُ عَنْ يَسَارِهِ فَلَا يَرَى إِلَّا جَهَنَّمَ اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَبِكَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ " قَالَ عَدِيٌّ: فَرَأَيْتُ الظَّعِينَةَ تَرْتَحِلُ مِنَ الْحِيرَةِ حَتَّى تَطُوفَ بِالْكَعْبَةِ لَا تَخَافُ إِلَّا اللَّهَ وَكُنْتُ فِيمَنِ افْتَتَحَ كُنُوزَ كِسْرَى بْنِ هُرْمُزَ وَلَئِنْ طَالَتْ بِكُمْ حَيَاةٌ لَتَرَوُنَّ مَا قَالَ النَّبِيُّ أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَخْرُجُ ملْء كفيه» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambarning shahrida (Madinada) ekanimda, bir kishi kelib, unga (Paygʻambarga) qashshoqlik va kambagʻalligidan shikoyat qildi. Soʻng boshqa bir kishi kelib, (yoʻltoʻsarlar tomonidan) talanganidan shikoyat qildi. Paygʻambar: «Ey Adiy! Sen Hiyraga borganmisan?» — dedi. Men: «Men u yerga bormaganman, lekin men u haqda eshitganman», — dedim. U: «Agar uzoq umr koʻrsang, sen, albatta, koʻrasanki, Hiyradan kelayotgan — kajavadagi bir ayol — (Makkaga bemalol yetib) Kaʼbani tavof qiladi — Allohdan boshqa hech kimdan qoʻrqmasdan», — dedi. Men oʻzimga oʻzim: «Yurt boʻylab yovuzlik tarqatgan Tay qabilasi yoʻltoʻsarlari (qaroqchilari) nima boʻladi?» — dedim. Paygʻambar ﷺ yana: «Agar uzoq umr koʻrsang, Kisro xazinalari ochiladi (va oʻlja qilib olinadi)», — dedi. Men: «Hurmuzning oʻgʻli Kisronimi?» — deb soʻradim. U: «Hurmuzning oʻgʻli Kisro; va agar uzoq umr koʻrsang, sen koʻrasanki, bir kishi — bir hovuch oltin yoki kumush koʻtarib, uni undan qabul qiladigan kishini qidirib chiqadi, lekin uni qabul qiladigan birovni topa olmaydi. Va sizlardan har biri Allohga roʻbaroʻ boʻlganda, U bilan — oʻzi va Alloh oʻrtasida tarjima qiladigan tarjimon (hojati) boʻlmasdan — uchrashadi; va Alloh unga: ‹Men senga (din) oʻrgatish uchun bir elchi yubormaganmidim?› — deydi. U: ‹Ha›, — deydi. Alloh: ‹Men senga mol-davlat bermaganmidim va senga (turli) neʼmatlar (inʼom) qilmaganmidim?› — deydi. U: ‹Ha›, — deydi. Soʻng u oʻng tomoniga qaraydi va doʻzaxdan boshqa hech narsa koʻrmaydi; chap tomoniga qaraydi va doʻzaxdan boshqa hech narsa koʻrmaydi», — dedi. Adiy yana: «Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdim: ‹Oʻzlaringizni doʻzax (oloviga)dan — yarim xurmo (sadaqa qilish) bilan boʻlsa ham — saqlanglar; va agar yarim xurmo (ham) topa olmasangiz, yaxshi, yoqimli soʻz bilan (boʻlsa ham, saqlanglar)›», — dedi. Adiy qoʻshdi: «(Keyinroq) men — Hiyradan kelayotgan kajavadagi bir ayolni — to u Kaʼbani tavof qilguncha — koʻrdim; u Allohdan boshqa hech kimdan qoʻrqmasdi. Va men — Hurmuzning oʻgʻli Kisro xazinalarini ochganlardan (biri) — edim. Agar uzoq umr koʻrsangiz, sizlar — Paygʻambar Abulqosim aytgan (narsa)ni: ‹Bir kishi bir hovuch oltin (koʻtarib) chiqadi...› (degani)ni — koʻrasiz», — dedi.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбарнинг шаҳрида (Мадинада) эканимда, бир киши келиб, унга (Пайғамбарга) қашшоқлик ва камбағаллигидан шикоят қилди. Сўнг бошқа бир киши келиб, (йўлтўсарлар томонидан) таланганидан шикоят қилди. Пайғамбар: «Эй Адий! Сен Ҳийрага борганмисан?» — деди. Мен: «Мен у ерга бормаганман, лекин мен у ҳақда эшитганман», — дедим. У: «Агар узоқ умр кўрсанг, сен, албатта, кўрасанки, Ҳийрадан келаётган — кажавадаги бир аёл — (Маккага бемалол етиб) Каъбани тавоф қилади — Аллоҳдан бошқа ҳеч кимдан қўрқмасдан», — деди. Мен ўзимга ўзим: «Юрт бўйлаб ёвузлик тарқатган Тай қабиласи йўлтўсарлари (қароқчилари) нима бўлади?» — дедим. Пайғамбар ﷺ яна: «Агар узоқ умр кўрсанг, Кисро хазиналари очилади (ва ўлжа қилиб олинади)», — деди. Мен: «Ҳурмузнинг ўғли Кисроними?» — деб сўрадим. У: «Ҳурмузнинг ўғли Кисро; ва агар узоқ умр кўрсанг, сен кўрасанки, бир киши — бир ҳовуч олтин ёки кумуш кўтариб, уни ундан қабул қиладиган кишини қидириб чиқади, лекин уни қабул қиладиган бировни топа олмайди. Ва сизлардан ҳар бири Аллоҳга рўбарў бўлганда, У билан — ўзи ва Аллоҳ ўртасида таржима қиладиган таржимон (ҳожати) бўлмасдан — учрашади; ва Аллоҳ унга: ‹Мен сенга (дин) ўргатиш учун бир элчи юбормаганмидим?› — дейди. У: ‹Ҳа›, — дейди. Аллоҳ: ‹Мен сенга мол-давлат бермаганмидим ва сенга (турли) неъматлар (инъом) қилмаганмидим?› — дейди. У: ‹Ҳа›, — дейди. Сўнг у ўнг томонига қарайди ва дўзахдан бошқа ҳеч нарса кўрмайди; чап томонига қарайди ва дўзахдан бошқа ҳеч нарса кўрмайди», — деди. Адий яна: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: ‹Ўзларингизни дўзах (оловига)дан — ярим хурмо (садақа қилиш) билан бўлса ҳам — сақланглар; ва агар ярим хурмо (ҳам) топа олмасангиз, яхши, ёқимли сўз билан (бўлса ҳам, сақланглар)›», — деди. Адий қўшди: «(Кейинроқ) мен — Ҳийрадан келаётган кажавадаги бир аёлни — то у Каъбани тавоф қилгунча — кўрдим; у Аллоҳдан бошқа ҳеч кимдан қўрқмасди. Ва мен — Ҳурмузнинг ўғли Кисро хазиналарини очганлардан (бири) — эдим. Агар узоқ умр кўрсангиз, сизлар — Пайғамбар Абулқосим айтган (нарса)ни: ‹Бир киши бир ҳовуч олтин (кўтариб) чиқади...› (дегани)ни — кўрасиз», — деди.

وَعَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ - قَالَ يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ: جَدُّ عَدِيٍّ اسْمُهُ دِينَارٌ - عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ فِي الْمُسْتَحَاضَةِ: «تَدَعُ الصَّلَاةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا الَّتِي كَانَتْ تَحِيضُ فِيهَا ثُمَّ تَغْتَسِلُ وَتَتَوَضَّأُ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍ وَتَصُومُ وَتُصَلِّي» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد

Adiyy ibn Sobit otasidan, u bobosi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Paygʻambar ﷺ mustahoza haqida: «U oʻzi hayz koʻradigan hayz kunlarida namozni tark qiladi, soʻng gʻusl qilib, har namoz oldida tahorat qiladi, roʻza tutadi va namoz oʻqiydi», dedilar.Адийй ибн Собит отасидан, у бобоси (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Пайғамбар ﷺ мустаҳоза ҳақида: «У ўзи ҳайз кўрадиган ҳайз кунларида намозни тарк қилади, сўнг ғусл қилиб, ҳар намоз олдида таҳорат қилади, рўза тутади ва намоз ўқийди», дедилар.

وَعَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ رَفَعَهُ قَالَ: «الْعُطَاسُ وَالنُّعَاسُ وَالتَّثَاؤُبُ فِي الصَّلَاةِ وَالْحَيْضُ وَالْقَيْءُ وَالرُّعَافُ مِنَ الشَّيْطَانِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Adiy ibn Sobit (rahimahulloh) otasidan, u bobosidan marfuʼ tarzda rivoyat qiladi: «Namozdagi aksa urish, mudrash va esnash, hayz, qusish va burundan qon kelish shaytondandir», deyildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Sharikning Abul-Yaqzondan qilgan rivoyati orqaligina bilamiz.Адий ибн Собит (раҳимаҳуллоҳ) отасидан, у бобосидан марфуъ тарзда ривоят қилади: «Намоздаги акса уриш, мудраш ва эснаш, ҳайз, қусиш ва бурундан қон келиш шайтондандир», дейилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Шарикнинг Абул-Яқзондан қилган ривояти орқалигина биламиз.