al-Avzo'iy

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ دَبَّرَ غُلاَمًا لَهُ فَمَاتَ وَلَمْ يَتْرُكْ مَالاً غَيْرَهُ فَبَاعَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاشْتَرَاهُ نُعَيْمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ النَّحَّامِ ‏.‏ قَالَ جَابِرٌ عَبْدًا قِبْطِيًّا مَاتَ عَامَ الأَوَّلِ فِي إِمَارَةِ ابْنِ الزُّبَيْرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ لَمْ يَرَوْا بِبَيْعِ الْمُدَبَّرِ بَأْسًا ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏ وَكَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ بَيْعَ الْمُدَبَّرِ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكٍ وَالأَوْزَاعِيِّ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ansorlardan bir kishi oʻz qulini mudabbar qildi (yaʼni oʻzi oʻlgach ozod boʻlishini vasiyat qildi), soʻng vafot etdi va o quldan boshqa hech qanday mol qoldirmadi. Shunda Nabiy ﷺ uni sotdilar, uni Nuʼaym ibn Abdulloh ibn an-Nahhom sotib oldi. Jobir aytdi: U qibtiy bir qul edi, Ibn Zubayrning amirligi davrida, birinchi yilda vafot etdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir, u Jobir ibn Abdullohdan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalaridan baʼzi ilm ahli shu hadisga amal qilib, mudabbarni sotishda ayb koʻrmaganlar. Bu Shofiʼiy, Ahmad va Isʼhoqning soʻzidir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalaridan baʼzi ilm ahli esa mudabbarni sotishni makruh deb bilganlar. Bu Sufyon as-Savriy, Molik va al-Avzoʻiyning soʻzidir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ансорлардан бир киши ўз қулини мудаббар қилди (яъни ўзи ўлгач озод бўлишини васият қилди), сўнг вафот этди ва о қулдан бошқа ҳеч қандай мол қолдирмади. Шунда Набий ﷺ уни сотдилар, уни Нуъайм ибн Абдуллоҳ ибн ан-Наҳҳом сотиб олди. Жобир айтди: У қибтий бир қул эди, Ибн Зубайрнинг амирлиги даврида, биринчи йилда вафот этди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, у Жобир ибн Абдуллоҳдан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқаларидан баъзи илм аҳли шу ҳадисга амал қилиб, мудаббарни сотишда айб кўрмаганлар. Бу Шофиъий, Аҳмад ва Исъҳоқнинг сўзидир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқаларидан баъзи илм аҳли эса мудаббарни сотишни макруҳ деб билганлар. Бу Суфён ас-Саврий, Молик ва ал-Авзўийнинг сўзидир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ هُرْمُزَ، أَنَّ نَجْدَةَ الْحَرُورِيَّ، كَتَبَ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَسْأَلُهُ هَلْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَغْزُو بِالنِّسَاءِ وَهَلْ كَانَ يَضْرِبُ لَهُنَّ بِسَهْمٍ فَكَتَبَ إِلَيْهِ ابْنُ عَبَّاسٍ كَتَبْتَ إِلَىَّ تَسْأَلُنِي هَلْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَغْزُو بِالنِّسَاءِ وَكَانَ يَغْزُو بِهِنَّ فَيُدَاوِينَ الْمَرْضَى وَيُحْذَيْنَ مِنَ الْغَنِيمَةِ وَأَمَّا يُسْهِمُ فَلَمْ يَضْرِبْ لَهُنَّ بِسَهْمٍ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَأُمِّ عَطِيَّةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالشَّافِعِيِّ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ يُسْهَمُ لِلْمَرْأَةِ وَالصَّبِيِّ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ الأَوْزَاعِيِّ قَالَ الأَوْزَاعِيُّ وَأَسْهَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِلصِّبْيَانِ بِخَيْبَرَ وَأَسْهَمَتْ أَئِمَّةُ الْمُسْلِمِينَ لِكُلِّ مَوْلُودٍ وُلِدَ فِي أَرْضِ الْحَرْبِ ‏.‏ قَالَ الأَوْزَاعِيُّ وَأَسْهَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِلنِّسَاءِ بِخَيْبَرَ وَأَخَذَ بِذَلِكَ الْمُسْلِمُونَ بَعْدَهُ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ بِهَذَا ‏.‏ وَمَعْنَى قَوْلِهِ وَيُحْذَيْنَ مِنَ الْغَنِيمَةِ يَقُولُ يُرْضَخُ لَهُنَّ بِشَيْءٍ مِنَ الْغَنِيمَةِ يُعْطَيْنَ شَيْئًا ‏.‏

Yazid ibn Hurmuz (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Najda Haruriy Ibn Abbosga xat yozib, Rasululloh ﷺ ayollar bilan birga jang qilarmidilar va ularga ulush ajratarmidilar, deb soʻradi. Shunda Ibn Abbos unga (javoban) yozdi: «Sen menga xat yozib, Rasululloh ﷺ ayollar bilan jang qilarmidilar, deb soʻrabsan. U zot ular bilan jang qilardilar, ular yaradorlarni davolardilar va gʻanimatdan (biror narsa) berilardi. Ulush (ajratish)ga kelsak, u zot ularga ulush ajratmaganlar.» Bu bobda Anas va Ummu Atiyyadan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir. Koʻpchilik ilm ahlining amali shu (rivoyatga) muvofiqdir, bu Sufyon Savriy va Shofiʼiyning soʻzidir. Baʼzilari: «Ayolga va bolaga ulush ajratiladi», dedilar, bu Avzoiyning soʻzidir. Avzoiy aytdi: Paygʻambar ﷺ Xaybarda bolalarga ulush ajratganlar, musulmon imomlari ham urush yurtida tugʻilgan har bir chaqaloqqa ulush ajratganlar. Avzoiy aytdi: Paygʻambar ﷺ Xaybarda ayollarga ulush ajratganlar va undan keyin musulmonlar shunga amal qilganlar. Buni bizga Ali ibn Xashram aytdi: bizga Iso ibn Yunus Avzoiydan shuni rivoyat qildi. «Ularga gʻanimatdan berilardi» degan soʻzning maʼnosi — ularga gʻanimatdan biror narsa rajʼ etib (ulush boʻlmasdan) berilardi, demakdir.Язид ибн Ҳурмуз (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Нажда Ҳарурий Ибн Аббосга хат ёзиб, Расулуллоҳ ﷺ аёллар билан бирга жанг қилармидилар ва уларга улуш ажратармидилар, деб сўради. Шунда Ибн Аббос унга (жавобан) ёзди: «Сен менга хат ёзиб, Расулуллоҳ ﷺ аёллар билан жанг қилармидилар, деб сўрабсан. У зот улар билан жанг қилардилар, улар ярадорларни даволардилар ва ғаниматдан (бирор нарса) бериларди. Улуш (ажратиш)га келсак, у зот уларга улуш ажратмаганлар.» Бу бобда Анас ва Умму Атийядан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Кўпчилик илм аҳлининг амали шу (ривоятга) мувофиқдир, бу Суфён Саврий ва Шофиъийнинг сўзидир. Баъзилари: «Аёлга ва болага улуш ажратилади», дедилар, бу Авзоийнинг сўзидир. Авзоий айтди: Пайғамбар ﷺ Хайбарда болаларга улуш ажратганлар, мусулмон имомлари ҳам уруш юртида туғилган ҳар бир чақалоққа улуш ажратганлар. Авзоий айтди: Пайғамбар ﷺ Хайбарда аёлларга улуш ажратганлар ва ундан кейин мусулмонлар шунга амал қилганлар. Буни бизга Али ибн Хашрам айтди: бизга Исо ибн Юнус Авзоийдан шуни ривоят қилди. «Уларга ғаниматдан бериларди» деган сўзнинг маъноси — уларга ғаниматдан бирор нарса ражъ этиб (улуш бўлмасдан) бериларди, демакдир.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَدِمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي نَفَرٍ مِنَ الأَشْعَرِيِّينَ خَيْبَرَ فَأَسْهَمَ لَنَا مَعَ الَّذِينَ افْتَتَحُوهَا ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالَ الأَوْزَاعِيُّ مَنْ لَحِقَ بِالْمُسْلِمِينَ قَبْلَ أَنْ يُسْهَمَ لِلْخَيْلِ أُسْهِمَ لَهُ ‏.‏ وَبُرَيْدٌ يُكْنَى أَبَا بُرَيْدَةَ وَهُوَ ثِقَةٌ وَرَوَى عَنْهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَغَيْرُهُمَا ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Asʼariylardan bir guruh kishilar bilan birga Xaybarda Rasululloh ﷺ huzurlariga keldim. U zot bizga ham (Xaybarni) fath qilgan kishilar bilan birga ulush berdilar», dedi. Bu hadis hasan gʻaribdir. Baʼzi ilm ahli shu (hadisga) amal qiladi. Avzoiy aytdi: Kim otlarga ulush taqsim qilinishidan oldin musulmonlarga yetib kelsa, unga ham ulush beriladi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Асъарийлардан бир гуруҳ кишилар билан бирга Хайбарда Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдим. У зот бизга ҳам (Хайбарни) фатҳ қилган кишилар билан бирга улуш бердилар», деди. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзи илм аҳли шу (ҳадисга) амал қилади. Авзоий айтди: Ким отларга улуш тақсим қилинишидан олдин мусулмонларга етиб келса, унга ҳам улуш берилади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ النَّبِيلُ، عَنْ وَهْبٍ أَبِي خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَتْنِي أُمُّ حَبِيبَةَ بِنْتُ عِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ، أَنَّ أَبَاهَا، أَخْبَرَهَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ تُوطَأَ السَّبَايَا حَتَّى يَضَعْنَ مَا فِي بُطُونِهِنَّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ رُوَيْفِعِ بْنِ ثَابِتٍ ‏.‏ وَحَدِيثُ عِرْبَاضٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَقَالَ الأَوْزَاعِيُّ إِذَا اشْتَرَى الرَّجُلُ الْجَارِيَةَ مِنَ السَّبْىِ وَهِيَ حَامِلٌ فَقَدْ رُوِيَ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَنَّهُ قَالَ لاَ تُوطَأُ حَامِلٌ حَتَّى تَضَعَ ‏.‏ قَالَ الأَوْزَاعِيُّ وَأَمَّا الْحَرَائِرُ فَقَدْ مَضَتِ السُّنَّةُ فِيهِنَّ بِأَنْ أُمِرْنَ بِالْعِدَّةِ ‏.‏ قَالَ حَدَّثَنِي بِذَلِكَ عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ قَالَ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ‏.‏

Umm Habiba binti Irboz ibn Soriya otasidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ asira (qul qilingan) ayollar qornidagini tugʻib boʻlmagunlaricha ular bilan yaqinlik qilishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ruvayfiʼ ibn Sobitdan ham (rivoyat) bor. Irbozning hadisi gʻaribdir. Ilm ahli shu (hadisga) amal qiladi. Avzoiy aytdi: Kishi asiralardan homilador choʻrini sotib olsa — Umar ibn al-Xattobdan rivoyat qilinishicha, u: «Homilador (ayol) tugʻmaguncha u bilan yaqinlik qilinmaydi», degan. Avzoiy aytdi: Ozod ayollarga kelsak, ular haqida idda (kutish muddati) buyurilgani sunnatda oʻtgan.Умм Ҳабиба бинти Ирбоз ибн Сория отасидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ асира (қул қилинган) аёллар қорнидагини туғиб бўлмагунларича улар билан яқинлик қилишдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Рувайфиъ ибн Собитдан ҳам (ривоят) бор. Ирбознинг ҳадиси ғарибдир. Илм аҳли шу (ҳадисга) амал қилади. Авзоий айтди: Киши асиралардан ҳомиладор чўрини сотиб олса — Умар ибн ал-Хаттобдан ривоят қилинишича, у: «Ҳомиладор (аёл) туғмагунча у билан яқинлик қилинмайди», деган. Авзоий айтди: Озод аёлларга келсак, улар ҳақида идда (кутиш муддати) буюрилгани суннатда ўтган.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ عَمِّهِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَدَى رَجُلَيْنِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ بِرَجُلٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَعَمُّ أَبِي قِلاَبَةَ هُوَ أَبُو الْمُهَلَّبِ وَاسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو وَيُقَالُ مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو وَأَبُو قِلاَبَةَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ الْجَرْمِيُّ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّ لِلإِمَامِ أَنْ يَمُنَّ عَلَى مَنْ شَاءَ مِنَ الأُسَارَى وَيَقْتُلَ مَنْ شَاءَ مِنْهُمْ وَيَفْدِيَ مَنْ شَاءَ ‏.‏ وَاخْتَارَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْقَتْلَ عَلَى الْفِدَاءِ ‏.‏ وَقَالَ الأَوْزَاعِيُّ بَلَغَنِي أَنَّ هَذِهِ الآيَةَ مَنْسُوخَةٌ قَوْلُهُ تَعَالَى‏:‏ ‏(‏فَإِِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَإِمَّا فِدَاءً‏)‏ نَسَخَتْهَا‏:‏ ‏(‏وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ ‏)‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَنَّادٌ حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ‏.‏ قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ قُلْتُ لأَحْمَدَ إِذَا أُسِرَ الأَسِيرُ يُقْتَلُ أَوْ يُفَادَى أَحَبُّ إِلَيْكَ قَالَ إِنْ قَدَرُوا أَنْ يُفَادُوا فَلَيْسَ بِهِ بَأْسٌ وَإِنْ قُتِلَ فَمَا أَعْلَمُ بِهِ بَأْسًا ‏.‏ قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الإِثْخَانُ أَحَبُّ إِلَىَّ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ مَعْرُوفًا فَأَطْمَعُ بِهِ الْكَثِيرَ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ musulmonlardan ikki kishini mushriklardan bir kishi evaziga fido qildilar (asir almashtirib qutqardilar). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan koʻpchilik ilm ahli shunga amal qilganlar: imom asirlardan xohlaganiga minnat qoʻyib qoʻyib yuborishi, xohlaganini oʻldirishi va xohlaganini fido evaziga almashtirishi mumkin. Baʼzi ilm ahli esa fidodan koʻra oʻldirishni afzal koʻrgan. Avzoiy aytdi: Menga yetib kelishicha, Alloh taoloning {Soʻngra yo minnat qilib (qoʻyib yuborasizlar) yoki tovon olib (ozod qilasizlar)} (Muhammad 4) degan oyati mansux boʻlib, uni {Ularni qayerda topsangiz oʻldiringlar} (Baqara 191) degan oyat bekor qilgan. Ishoq ibn Mansur aytdi: Ahmaddan: «Asir asir olinganda, seningcha oʻldirilishi yoki fido evaziga almashtirilishi afzalmi?» deb soʻradim. U: «Agar fido qila olsalar, bunda gunoh yoʻq, agar oʻldirilsa ham, men bunda gunoh deb bilmayman», dedi.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ мусулмонлардан икки кишини мушриклардан бир киши эвазига фидо қилдилар (асир алмаштириб қутқардилар). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган кўпчилик илм аҳли шунга амал қилганлар: имом асирлардан хоҳлаганига миннат қўйиб қўйиб юбориши, хоҳлаганини ўлдириши ва хоҳлаганини фидо эвазига алмаштириши мумкин. Баъзи илм аҳли эса фидодан кўра ўлдиришни афзал кўрган. Авзоий айтди: Менга етиб келишича, Аллоҳ таолонинг {Сўнгра ё миннат қилиб (қўйиб юборасизлар) ёки товон олиб (озод қиласизлар)} (Муҳаммад 4) деган ояти мансух бўлиб, уни {Уларни қаерда топсангиз ўлдиринглар} (Бақара 191) деган оят бекор қилган. Ишоқ ибн Мансур айтди: Аҳмаддан: «Асир асир олинганда, сенингча ўлдирилиши ёки фидо эвазига алмаштирилиши афзалми?» деб сўрадим. У: «Агар фидо қила олсалар, бунда гуноҳ йўқ, агар ўлдирилса ҳам, мен бунда гуноҳ деб билмайман», деди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، فِي قَوْلِهِ تَعَالَى‏:‏ ‏(‏لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ ‏)‏ قَالَ جَابِرٌ بَايَعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى أَنْ لاَ نَفِرَّ وَلَمْ نُبَايِعْهُ عَلَى الْمَوْتِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ وَابْنِ عُمَرَ وَعُبَادَةَ وَجَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عِيسَى بْنِ يُونُسَ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ قَالَ قَالَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَلَمْ يُذْكَرْ فِيهِ أَبُو سَلَمَةَ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u Allohning {Daraxt ostida senga bayʼat qilayotganlarida Alloh moʻminlardan rozi boʻldi} (Fath 18) degan oyati haqida: «Biz Rasululloh ﷺga qochmaslik uchun bayʼat qildik, ammo unga oʻlim uchun bayʼat qilmadik», dedi. Bu bobda Salama ibn al-Akvaʼ, Ibn Umar, Uboda va Jarir ibn Abdullohdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Iso ibn Yunusdan, u al-Avzoiydan, u Yahyo ibn Abu Kasirdan — «Jobir ibn Abdulloh aytdi» tarzida ham rivoyat qilingan va unda Abu Salama zikr qilinmagan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у Аллоҳнинг {Дарахт остида сенга байъат қилаётганларида Аллоҳ мўминлардан рози бўлди} (Фатҳ 18) деган ояти ҳақида: «Биз Расулуллоҳ ﷺга қочмаслик учун байъат қилдик, аммо унга ўлим учун байъат қилмадик», деди. Бу бобда Салама ибн ал-Акваъ, Ибн Умар, Убода ва Жарир ибн Абдуллоҳдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Исо ибн Юнусдан, у ал-Авзоийдан, у Яҳё ибн Абу Касирдан — «Жобир ибн Абдуллоҳ айтди» тарзида ҳам ривоят қилинган ва унда Абу Салама зикр қилинмаган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ، قَالَ قَعَدْنَا نَفَرٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَذَاكَرْنَا فَقُلْنَا لَوْ نَعْلَمُ أَىَّ الأَعْمَالِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ لَعَمِلْنَاهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏:‏ ‏(‏ سبَّحَ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ * يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لاَ تَفْعَلُونَ ‏)‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلاَمٍ فَقَرَأَهَا عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَبُو سَلَمَةَ فَقَرَأَهَا عَلَيْنَا ابْنُ سَلاَمٍ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى فَقَرَأَهَا عَلَيْنَا أَبُو سَلَمَةَ ‏.‏ قَالَ ابْنُ كَثِيرٍ فَقَرَأَهَا عَلَيْنَا الأَوْزَاعِيُّ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَقَرَأَهَا عَلَيْنَا ابْنُ كَثِيرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ خُولِفَ مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ فِي إِسْنَادِ هَذَا الْحَدِيثِ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ‏.‏ وَرَوَى ابْنُ الْمُبَارَكِ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ هِلاَلِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ أَوْ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ ‏.‏ وَرَوَى الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ نَحْوَ رِوَايَةِ مُحَمَّدِ بْنِ كَثِيرٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Salom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Biz, Rasululloh ﷺning sahobalaridan bir necha kishi oʻtirib, oʻzaro suhbatlashib: ‹Qaysi amallar Allohga eng suyukli ekanini bilsak edi, oʻshani qilar edik›, dedik. Shunda Alloh taolo: {Osmonlardagi va yerdagi (barcha) narsalar Allohga tasbeh aytar. U Aziz va Hakimdir. Ey iymon keltirganlar! Nega oʻzlaring qilmaydigan narsani aytasizlar?} (Saff 1-2) (oyatlarini) nozil qildi. Abdulloh ibn Salom dedi: Shunda Rasululloh ﷺ uni bizga oʻqib berdilar. Abu Salama dedi: Soʻng uni bizga Ibn Salom oʻqib berdi. Yahyo dedi: Soʻng uni bizga Abu Salama oʻqib berdi. Ibn Kasir dedi: Soʻng uni bizga Avzoiy oʻqib berdi. Abdulloh dedi: Soʻng uni bizga Ibn Kasir oʻqib berdi. Abu Iso aytdi: Muhammad ibn Kasirning bu hadisning Avzoiydan boʻlgan isnodida (boshqalarga) muxolafat qilingan. Ibnul Muborak buni Avzoiydan, u Yahyo ibn Abu Kasirdan, u Hilol ibn Abu Maymunadan, u Ato ibn Yasordan, u Abdulloh ibn Salomdan, yoki Abu Salamadan, u Abdulloh ibn Salomdan rivoyat qilgan. Valid ibn Muslim esa bu hadisni Avzoiydan Muhammad ibn Kasirning rivoyatiga oʻxshash rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Салом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Биз, Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан бир неча киши ўтириб, ўзаро суҳбатлашиб: ‹Қайси амаллар Аллоҳга энг суюкли эканини билсак эди, ўшани қилар эдик›, дедик. Шунда Аллоҳ таоло: {Осмонлардаги ва ердаги (барча) нарсалар Аллоҳга тасбеҳ айтар. У Азиз ва Ҳакимдир. Эй иймон келтирганлар! Нега ўзларинг қилмайдиган нарсани айтасизлар?} (Сафф 1-2) (оятларини) нозил қилди. Абдуллоҳ ибн Салом деди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни бизга ўқиб бердилар. Абу Салама деди: Сўнг уни бизга Ибн Салом ўқиб берди. Яҳё деди: Сўнг уни бизга Абу Салама ўқиб берди. Ибн Касир деди: Сўнг уни бизга Авзоий ўқиб берди. Абдуллоҳ деди: Сўнг уни бизга Ибн Касир ўқиб берди. Абу Исо айтди: Муҳаммад ибн Касирнинг бу ҳадиснинг Авзоийдан бўлган иснодида (бошқаларга) мухолафат қилинган. Ибнул Муборак буни Авзоийдан, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Ҳилол ибн Абу Маймунадан, у Ато ибн Ясордан, у Абдуллоҳ ибн Саломдан, ёки Абу Саламадан, у Абдуллоҳ ибн Саломдан ривоят қилган. Валид ибн Муслим эса бу ҳадисни Авзоийдан Муҳаммад ибн Касирнинг ривоятига ўхшаш ривоят қилган.