Amr ibn al-Os

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا هِلاَلُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ قَالَ‏:‏ لَقِيتُ عَبْدَ اللهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ فَقُلْتُ‏:‏ أَخْبِرْنِي عَنْ صِفَةِ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم فِي التَّوْرَاةِ، قَالَ‏:‏ فَقَالَ‏:‏ أَجَلْ وَاللَّهِ، إِنَّهُ لَمَوْصُوفٌ فِي التَّوْرَاةِ بِبَعْضِ صِفَتِهِ فِي الْقُرْآنِ‏:‏ ‏{‏يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِيرًا‏}‏، وَحِرْزًا لِلأُمِّيِّينَ، أَنْتَ عَبْدِي وَرَسُولِي، سَمَّيْتُكَ الْمُتَوَكِّلَ، لَيْسَ بِفَظٍّ وَلاَ غَلِيظٍ، وَلاَ صَخَّابٍ فِي الأَسْوَاقِ، وَلاَ يَدْفَعُ بِالسَّيِّئَةِ السَّيِّئَةَ، وَلَكِنْ يَعْفُو وَيَغْفِرُ، وَلَنْ يَقْبِضَهُ اللَّهُ تَعَالَى حَتَّى يُقِيمَ بِهِ الْمِلَّةَ الْعَوْجَاءَ، بِأَنْ يَقُولُوا‏:‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَيَفْتَحُوا بِهَا أَعْيُنًا عُمْيًا، وَآذَانًا صُمًّا، وَقُلُوبًا غُلْفًا‏.‏

Ato ibn Yasor (Abdulloh ibn Amr ibn Osdan) rivoyat qiladi: Men Abdulloh ibn Amr ibn Os bilan uchratdim va undan: «Menga Allohning Rasuli ﷺ ning Tavrotda (yaʼni Muso alayhissalomga berilgan vahyda) zikr qilingan sifatlari haqida ayting», — dedim. U: «Ha. Allohga qasamki, u zot Tavrotda — Qurʼonda unga nisbat berilgan baʼzi sifatlar bilan — mana shunday tavsiflangan: ‹Ey Paygʻambar! Biz seni — (Allohning haq diniga) guvoh, (moʻminlarga) xushxabar beruvchi va (kofirlarga) ogohlantiruvchi hamda ummiylar (savodsizlar)ning posboni qilib — joʻnatdik. Sen Mening bandam va Mening Rasulimsan. Men seni «al-Mutavakkil» (Allohga tavakkal qiluvchi) deb atadim. Sen qoʻpol, qattiqqoʻl ham emassan, bozorlarda shovqin soluvchi (baqiroq) ham emassan. Sen yomonlik qilganlarga yomonlik bilan javob bermaysan, balki ularni avf etib, kechirasan. Alloh u zotni (Paygʻambarni) — egri (qavmni), ‹La ilaha illalloh› (Allohdan boshqa iloh yoʻq) deb aytdirib, toʻgʻrilamaguncha — vafot etqizmaydi; shu (kalima) bilan koʻr koʻzlar, kar quloqlar va parda tortilgan qalblar ochiladi›», — dedi.Ато ибн Ясор (Абдуллоҳ ибн Амр ибн Осдан) ривоят қилади: Мен Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос билан учратдим ва ундан: «Менга Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг Тавротда (яъни Мусо алайҳиссаломга берилган ваҳйда) зикр қилинган сифатлари ҳақида айтинг», — дедим. У: «Ҳа. Аллоҳга қасамки, у зот Тавротда — Қуръонда унга нисбат берилган баъзи сифатлар билан — мана шундай тавсифланган: ‹Эй Пайғамбар! Биз сени — (Аллоҳнинг ҳақ динига) гувоҳ, (мўминларга) хушхабар берувчи ва (кофирларга) огоҳлантирувчи ҳамда уммийлар (саводсизлар)нинг посбони қилиб — жўнатдик. Сен Менинг бандам ва Менинг Расулимсан. Мен сени «ал-Мутаваккил» (Аллоҳга таваккал қилувчи) деб атадим. Сен қўпол, қаттиққўл ҳам эмассан, бозорларда шовқин солувчи (бақироқ) ҳам эмассан. Сен ёмонлик қилганларга ёмонлик билан жавоб бермайсан, балки уларни авф этиб, кечирасан. Аллоҳ у зотни (Пайғамбарни) — эгри (қавмни), ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› (Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ) деб айтдириб, тўғриламагунча — вафот этқизмайди; шу (калима) билан кўр кўзлар, кар қулоқлар ва парда тортилган қалблар очилади›», — деди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ قَالَ‏:‏ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، عَنْ مُوسَى بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَ‏:‏ إِذَا كَثُرَ الأَخِلاَّءُ كَثُرَ الْغُرَمَاءُ، قُلْتُ لِمُوسَى‏:‏ وَمَا الْغُرَمَاءُ‏؟‏ قَالَ‏:‏ الْحُقُوقُ‏.‏

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Yaqin doʻstlar koʻpaysa, (ado etilishi lozim boʻlgan) haqlar ham koʻpayadi», dedi.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Яқин дўстлар кўпайса, (адо этилиши лозим бўлган) ҳақлар ҳам кўпаяди», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْغَفَّارِ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ سَأَلَ أَبَا بَكْرِ بْنَ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ‏:‏ لِمَ كَانَ أَبُو بَكْرٍ يَكْتُبُ‏:‏ مِنْ أَبِي بَكْرٍ خَلِيفَةِ رَسُولِ اللهِ، ثُمَّ كَانَ عُمَرُ يَكْتُبُ بَعْدَهُ‏:‏ مِنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ خَلِيفَةِ أَبِي بَكْرٍ، مَنْ أَوَّلُ مَنْ كَتَبَ‏:‏ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ‏؟‏ فَقَالَ‏:‏ حَدَّثَتْنِي جَدَّتِي الشِّفَاءُ، وَكَانَتْ مِنَ الْمُهَاجِرَاتِ الأُوَلِ، وَكَانَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِذَا هُوَ دَخَلَ السُّوقَ دَخَلَ عَلَيْهَا، قَالَتْ‏:‏ كَتَبَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ إِلَى عَامِلِ الْعِرَاقَيْنِ‏:‏ أَنِ ابْعَثْ إِلَيَّ بِرَجُلَيْنِ جَلْدَيْنِ نَبِيلَيْنِ، أَسْأَلُهُمَا عَنِ الْعِرَاقِ وَأَهْلِهِ، فَبَعَثَ إِلَيْهِ صَاحِبُ الْعِرَاقَيْنِ بِلَبِيدِ بْنِ رَبِيعَةَ، وَعَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، فَقَدِمَا الْمَدِينَةَ فَأَنَاخَا رَاحِلَتَيْهِمَا بِفِنَاءِ الْمَسْجِدِ، ثُمَّ دَخَلاَ الْمَسْجِدَ فَوَجَدَا عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ، فَقَالاَ لَهُ‏:‏ يَا عَمْرُو، اسْتَأْذِنْ لَنَا عَلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عُمَرَ، فَوَثَبَ عَمْرٌو فَدَخَلَ عَلَى عُمَرَ فَقَالَ‏:‏ السَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، فَقَالَ لَهُ عُمَرُ‏:‏ مَا بَدَا لَكَ فِي هَذَا الِاسْمِ يَا ابْنَ الْعَاصِ‏؟‏ لَتَخْرُجَنَّ مِمَّا قُلْتَ، قَالَ‏:‏ نَعَمْ، قَدِمَ لَبِيدُ بْنُ رَبِيعَةَ، وَعَدِيُّ بْنُ حَاتِمٍ، فَقَالاَ لِي‏:‏ اسْتَأْذِنْ لَنَا عَلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ، فَقُلْتُ‏:‏ أَنْتُمَا وَاللَّهِ أَصَبْتُمَا اسْمَهُ، وَإِنَّهُ الأَمِيرُ، وَنَحْنُ الْمُؤْمِنُونَ‏.‏ فَجَرَى الْكِتَابُ مِنْ ذَلِكَ الْيَوْمِ‏.

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz Zayd ibn Horisani Zayd ibn Muhammad deb chaqirar edik. Toki: {Ularni otalariga nisbat berib chaqiringlar, bu Alloh nazdida adolatliroqdir} (Ahzob 5) (oyati) nozil boʻlguncha». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз Зайд ибн Ҳорисани Зайд ибн Муҳаммад деб чақирар эдик. Токи: {Уларни оталарига нисбат бериб чақиринглар, бу Аллоҳ наздида адолатлироқдир} (Аҳзоб 5) (ояти) нозил бўлгунча». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ شَيْبَانَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ مُضَارِبٍ، عَنِ الْعُرْيَانِ بْنِ الْهَيْثَمِ قَالَ‏:‏ وَفَدَ أَبِي إِلَى مُعَاوِيَةَ، وَأَنَا غُلاَمٌ، فَلَمَّا دَخَلَ عَلَيْهِ قَالَ‏:‏ مَرْحَبًا مَرْحَبًا، وَرَجُلٌ قَاعِدٌ مَعَهُ عَلَى السَّرِيرِ، قَالَ‏:‏ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، مَنْ هَذَا الَّذِي تُرَحِّبُ بِهِ‏؟‏ قَالَ‏:‏ هَذَا سَيِّدُ أَهْلِ الْمَشْرِقِ، وَهَذَا الْهَيْثَمُ بْنُ الأَسْوَدِ، قُلْتُ‏:‏ مَنْ هَذَا‏؟‏ قَالُوا‏:‏ هَذَا عَبْدُ اللهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قُلْتُ لَهُ‏:‏ يَا أَبَا فُلاَنٍ، مِنْ أَيْنَ يَخْرُجُ الدَّجَّالُ‏؟‏ قَالَ‏:‏ مَا رَأَيْتُ أَهْلَ بَلَدٍ أَسْأَلَ عَنْ بَعِيدٍ، وَلاَ أَتْرَكَ لِلْقَرِيبِ مِنْ أَهْلِ بَلَدٍ أَنْتَ مِنْهُ، ثُمَّ قَالَ‏:‏ يَخْرُجُ مِنْ أَرْضِ الْعِرَاقِ، ذَاتِ شَجَرٍ وَنَخْلٍ‏.‏

Iryon ibn Haysam (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men bola edim, otam Muoviyaning huzuriga bordi. Uning oldiga kirganda, Muoviya: «Marhabo, marhabo!» dedi. U bilan taxtda birga oʻtirgan bir kishi: «Ey amirul moʻʼminin, siz marhabo aytayotgan bu kim?» dedi. Muoviya: «Bu mashriq ahlining sayyidi, bu Haysam ibn Asvad», dedi. Men: «Bu (yonidagi) kim?» dedim. «Bu Abdulloh ibn Amr ibn al-Os», dedilar. Men unga: «Ey falonchining otasi, Dajjol qayerdan chiqadi?» dedim. U: «Men sen mansub boʻlgan shahar ahlichalik uzoqdagi narsani soʻrab, yaqindagini tark etadigan boshqa shahar ahlini koʻrmaganman», dedi. Soʻng: «U daraxtu xurmozorlarga ega boʻlgan Iroq yeridan chiqadi», dedi.Ирён ибн Ҳайсам (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен бола эдим, отам Муовиянинг ҳузурига борди. Унинг олдига кирганда, Муовия: «Марҳабо, марҳабо!» деди. У билан тахтда бирга ўтирган бир киши: «Эй амирул мўъминин, сиз марҳабо айтаётган бу ким?» деди. Муовия: «Бу машриқ аҳлининг саййиди, бу Ҳайсам ибн Асвад», деди. Мен: «Бу (ёнидаги) ким?» дедим. «Бу Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос», дедилар. Мен унга: «Эй фалончининг отаси, Дажжол қаердан чиқади?» дедим. У: «Мен сен мансуб бўлган шаҳар аҳличалик узоқдаги нарсани сўраб, яқиндагини тарк этадиган бошқа шаҳар аҳлини кўрмаганман», деди. Сўнг: «У дарахту хурмозорларга эга бўлган Ироқ еридан чиқади», деди.