Amr ibn al-Os

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، حَدَّثَنَا هِلاَلٌ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، قَالَ لَقِيتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ ـ رضى الله عنهما ـ قُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ صِفَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي التَّوْرَاةِ‏.‏ قَالَ أَجَلْ، وَاللَّهِ إِنَّهُ لَمَوْصُوفٌ فِي التَّوْرَاةِ بِبَعْضِ صِفَتِهِ فِي الْقُرْآنِ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِيرًا، وَحِرْزًا لِلأُمِّيِّينَ، أَنْتَ عَبْدِي وَرَسُولِي سَمَّيْتُكَ الْمُتَوَكِّلَ، لَيْسَ بِفَظٍّ وَلاَ غَلِيظٍ وَلاَ سَخَّابٍ فِي الأَسْوَاقِ، وَلاَ يَدْفَعُ بِالسَّيِّئَةِ السَّيِّئَةَ وَلَكِنْ يَعْفُو وَيَغْفِرُ، وَلَنْ يَقْبِضَهُ اللَّهُ حَتَّى يُقِيمَ بِهِ الْمِلَّةَ الْعَوْجَاءَ بِأَنْ يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ وَيَفْتَحُ بِهَا أَعْيُنًا عُمْيًا، وَآذَانًا صُمًّا، وَقُلُوبًا غُلْفًا‏.‏ تَابَعَهُ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ هِلاَلٍ‏.‏ وَقَالَ سَعِيدٌ عَنْ هِلاَلٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ سَلاَمٍ‏.‏ غُلْفٌ كُلُّ شَىْءٍ فِي غِلاَفٍ، سَيْفٌ أَغْلَفُ، وَقَوْسٌ غَلْفَاءُ، وَرَجُلٌ أَغْلَفُ إِذَا لَمْ يَكُنْ مَخْتُونًا‏.‏

Ato ibn Yasor (Abdulloh ibn Amr ibn Osdan) rivoyat qiladi: Men Abdulloh ibn Amr ibn Os bilan uchratdim va undan: «Menga Allohning Rasuli ﷺ ning Tavrotda (yaʼni Muso alayhissalomga berilgan vahyda) zikr qilingan sifatlari haqida ayting», — dedim. U: «Ha. Allohga qasamki, u zot Tavrotda — Qurʼonda unga nisbat berilgan baʼzi sifatlar bilan — mana shunday tavsiflangan: ‹Ey Paygʻambar! Biz seni — (Allohning haq diniga) guvoh, (moʻminlarga) xushxabar beruvchi va (kofirlarga) ogohlantiruvchi hamda ummiylar (savodsizlar)ning posboni qilib — joʻnatdik. Sen Mening bandam va Mening Rasulimsan. Men seni «al-Mutavakkil» (Allohga tavakkal qiluvchi) deb atadim. Sen qoʻpol, qattiqqoʻl ham emassan, bozorlarda shovqin soluvchi (baqiroq) ham emassan. Sen yomonlik qilganlarga yomonlik bilan javob bermaysan, balki ularni avf etib, kechirasan. Alloh u zotni (Paygʻambarni) — egri (qavmni), ‹La ilaha illalloh› (Allohdan boshqa iloh yoʻq) deb aytdirib, toʻgʻrilamaguncha — vafot etqizmaydi; shu (kalima) bilan koʻr koʻzlar, kar quloqlar va parda tortilgan qalblar ochiladi›», — dedi.Ато ибн Ясор (Абдуллоҳ ибн Амр ибн Осдан) ривоят қилади: Мен Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос билан учратдим ва ундан: «Менга Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг Тавротда (яъни Мусо алайҳиссаломга берилган ваҳйда) зикр қилинган сифатлари ҳақида айтинг», — дедим. У: «Ҳа. Аллоҳга қасамки, у зот Тавротда — Қуръонда унга нисбат берилган баъзи сифатлар билан — мана шундай тавсифланган: ‹Эй Пайғамбар! Биз сени — (Аллоҳнинг ҳақ динига) гувоҳ, (мўминларга) хушхабар берувчи ва (кофирларга) огоҳлантирувчи ҳамда уммийлар (саводсизлар)нинг посбони қилиб — жўнатдик. Сен Менинг бандам ва Менинг Расулимсан. Мен сени «ал-Мутаваккил» (Аллоҳга таваккал қилувчи) деб атадим. Сен қўпол, қаттиққўл ҳам эмассан, бозорларда шовқин солувчи (бақироқ) ҳам эмассан. Сен ёмонлик қилганларга ёмонлик билан жавоб бермайсан, балки уларни авф этиб, кечирасан. Аллоҳ у зотни (Пайғамбарни) — эгри (қавмни), ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› (Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ) деб айтдириб, тўғриламагунча — вафот этқизмайди; шу (калима) билан кўр кўзлар, кар қулоқлар ва парда тортилган қалблар очилади›», — деди.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي الْهُذَيْلِ، يَقُولُ كَانَ نَاسٌ مِنْ رَبِيعَةَ عِنْدَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِي فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَكْرِ بْنِ وَائِلٍ لَتَنْتَهِيَنَّ قُرَيْشٌ أَوْ لَيَجْعَلَنَّ اللَّهُ هَذَا الأَمْرَ فِي جُمْهُورٍ مِنَ الْعَرَبِ غَيْرِهِمْ ‏.‏ فَقَالَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِي كَذَبْتَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ قُرَيْشٌ وُلاَةُ النَّاسِ فِي الْخَيْرِ وَالشَّرِّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Abul-Huzayl aytadi: Rabia (qabilasi)dan baʼzi odamlar Amr ibn al-Os huzurida edilar. Bakr ibn Voil (qabilasi)dan bir kishi: «Yo Quraysh (bu ishdan) toʻxtaydi, yo Alloh bu ishni ulardan boshqa arablarning koʻpchiligiga (joriy) qiladi», dedi. Shunda Amr ibn al-Os: «Yolgʻon aytding! Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman: ‹Quraysh yaxshilikda ham, yomonlikda ham Qiyomat kunigacha odamlarning boshliqlaridir›», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Ibn Umar va Jobirdan ham (rivoyatlar bor). Bu hadis hasan gʻarib sahihdir.Абдуллоҳ ибн Абул-Ҳузайл айтади: Рабиа (қабиласи)дан баъзи одамлар Амр ибн ал-Ос ҳузурида эдилар. Бакр ибн Воил (қабиласи)дан бир киши: «Ё Қурайш (бу ишдан) тўхтайди, ё Аллоҳ бу ишни улардан бошқа арабларнинг кўпчилигига (жорий) қилади», деди. Шунда Амр ибн ал-Ос: «Ёлғон айтдинг! Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: ‹Қурайш яхшиликда ҳам, ёмонликда ҳам Қиёмат кунигача одамларнинг бошлиқларидир›», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Ибн Умар ва Жобирдан ҳам (ривоятлар бор). Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ أَبِي الْحَجَّاجِ أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رِئَابَ بْنَ حُذَيْفَةَ، تَزَوَّجَ امْرَأَةً فَوَلَدَتْ لَهُ ثَلاَثَةَ غِلْمَةٍ فَمَاتَتْ أُمُّهُمْ فَوَرِثُوهَا رِبَاعَهَا وَوَلاَءَ مَوَالِيهَا وَكَانَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ عَصَبَةَ بَنِيهَا فَأَخْرَجَهُمْ إِلَى الشَّامِ فَمَاتُوا فَقَدِمَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ وَمَاتَ مَوْلًى لَهَا وَتَرَكَ مَالاً لَهُ فَخَاصَمَهُ إِخْوَتُهَا إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَقَالَ عُمَرُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا أَحْرَزَ الْوَلَدُ أَوِ الْوَالِدُ فَهُوَ لِعَصَبَتِهِ مَنْ كَانَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَكَتَبَ لَهُ كِتَابًا فِيهِ شَهَادَةُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَرَجُلٍ آخَرَ فَلَمَّا اسْتُخْلِفَ عَبْدُ الْمَلِكِ اخْتَصَمُوا إِلَى هِشَامِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ أَوْ إِلَى إِسْمَاعِيلَ بْنِ هِشَامٍ فَرَفَعَهُمْ إِلَى عَبْدِ الْمَلِكِ فَقَالَ هَذَا مِنَ الْقَضَاءِ الَّذِي مَا كُنْتُ أَرَاهُ ‏.‏ قَالَ فَقَضَى لَنَا بِكِتَابِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَنَحْنُ فِيهِ إِلَى السَّاعَةِ ‏.‏

Amr ibn Shuʼaybdan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qilishicha, Riob ibn Huzayfa bir ayolga uylangan va undan unga uchta oʻgʻil bola tugʻilgan edi. Soʻng onalari vafot etdi, ular onasidan uning uy-joylarini va ozod qilgan qullarining valosini meros qilib oldilar. Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) esa uning oʻgʻillarining asabasi (otalik tomonidan qarindoshi) edi. U ularni Shomga olib chiqdi va ular oʻsha yerda vafot etdilar. Soʻng Amr ibn al-Os (qaytib) keldi. (Bu orada) ayolning ozod qilgan bir quli vafot etib, ortidan mol qoldirdi. Ayolning aka-ukalari Amr ibn al-Os bilan daʼvolashib, ishni Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning huzuriga olib bordilar. Umar: «Rasululloh ﷺ: ‹Bola yoki ota nimani egallagan boʻlsa, u kim boʻlishidan qatʼi nazar oʻzining asabasiniki boʻladi›, deganlar», dedi. (Roviy) aytdi: Soʻng (Umar) unga (Amrga) bir hujjat yozib berdi, unda Abdurrahmon ibn Avf, Zayd ibn Sobit va yana bir kishining guvohligi bor edi. Abdulmalik xalifa qilinganida, ular (yana) Hishom ibn Ismoil yoki Ismoil ibn Hishomning huzurida daʼvolashdilar, u esa ularni Abdulmalikning huzuriga yoʻlladi. (Abdulmalik): «Bu shunday hukmki, men uni (toʻgʻri deb) koʻrar edim», dedi. (Roviy) aytdi: Soʻng u biz uchun Umar ibn al-Xattobning hujjati boʻyicha hukm chiqardi va biz shu kungacha shu (hukm) boʻyichamiz.Амр ибн Шуъайбдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилишича, Риоб ибн Ҳузайфа бир аёлга уйланган ва ундан унга учта ўғил бола туғилган эди. Сўнг оналари вафот этди, улар онасидан унинг уй-жойларини ва озод қилган қулларининг валосини мерос қилиб олдилар. Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) эса унинг ўғилларининг асабаси (оталик томонидан қариндоши) эди. У уларни Шомга олиб чиқди ва улар ўша ерда вафот этдилар. Сўнг Амр ибн ал-Ос (қайтиб) келди. (Бу орада) аёлнинг озод қилган бир қули вафот этиб, ортидан мол қолдирди. Аёлнинг ака-укалари Амр ибн ал-Ос билан даъволашиб, ишни Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига олиб бордилар. Умар: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бола ёки ота нимани эгаллаган бўлса, у ким бўлишидан қатъи назар ўзининг асабасиники бўлади›, деганлар», деди. (Ровий) айтди: Сўнг (Умар) унга (Амрга) бир ҳужжат ёзиб берди, унда Абдурраҳмон ибн Авф, Зайд ибн Собит ва яна бир кишининг гувоҳлиги бор эди. Абдулмалик халифа қилинганида, улар (яна) Ҳишом ибн Исмоил ёки Исмоил ибн Ҳишомнинг ҳузурида даъволашдилар, у эса уларни Абдулмаликнинг ҳузурига йўллади. (Абдулмалик): «Бу шундай ҳукмки, мен уни (тўғри деб) кўрар эдим», деди. (Ровий) айтди: Сўнг у биз учун Умар ибн ал-Хаттобнинг ҳужжати бўйича ҳукм чиқарди ва биз шу кунгача шу (ҳукм) бўйичамиз.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَنْبَأَنَا عُمَرُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ شُعَيْبٍ، كَتَبَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ يُعَزِّيهِ بِابْنٍ لَهُ هَلَكَ وَذَكَرَ فِي كِتَابِهِ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَاهُ يُحَدِّثُ عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لاَ يَرْضَى لِعَبْدِهِ الْمُؤْمِنِ إِذَا ذَهَبَ بِصَفِيِّهِ مِنْ أَهْلِ الأَرْضِ فَصَبَرَ وَاحْتَسَبَ وَقَالَ مَا أُمِرَ بِهِ بِثَوَابٍ دُونَ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh Oʻzining moʻmin bandasidan yer ahli orasidan bir suyuklisini olib qoʻyganida, u sabr qilib, savobini Allohdan umid qilsa va oʻziga buyurilgan narsani aytsa, unga jannatdan boshqa mukofotni ravo koʻrmaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ Ўзининг мўмин бандасидан ер аҳли орасидан бир суюклисини олиб қўйганида, у сабр қилиб, савобини Аллоҳдан умид қилса ва ўзига буюрилган нарсани айтса, унга жаннатдан бошқа мукофотни раво кўрмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ الْمُحَارِبِيُّ، وَوَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ رَبِّ الْكَعْبَةِ، قَالَ انْتَهَيْتُ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ وَهُوَ جَالِسٌ فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ وَالنَّاسُ مُجْتَمِعُونَ عَلَيْهِ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ بَيْنَا نَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي سَفَرٍ إِذْ نَزَلَ مَنْزِلاً فَمِنَّا مَنْ يَضْرِبُ خِبَاءَهُ وَمِنَّا مَنْ يَنْتَضِلُ وَمِنَّا مَنْ هُوَ فِي جَشَرِهِ إِذْ نَادَى مُنَادِيهِ الصَّلاَةُ جَامِعَةٌ فَاجْتَمَعْنَا فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَخَطَبَنَا فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ لَمْ يَكُنْ نَبِيٌّ قَبْلِي إِلاَّ كَانَ حَقًّا عَلَيْهِ أَنْ يَدُلَّ أُمَّتَهُ عَلَى مَا يَعْلَمُهُ خَيْرًا لَهُمْ وَيُنْذِرَهُمْ مَا يَعْلَمُهُ شَرًّا لَهُمْ وَإِنَّ أُمَّتَكُمْ هَذِهِ جُعِلَتْ عَافِيَتُهَا فِي أَوَّلِهَا وَإِنَّ آخِرَهُمْ يُصِيبُهُمْ بَلاَءٌ وَأُمُورٌ تُنْكِرُونَهَا ثُمَّ تَجِيءُ فِتَنٌ يُرَقِّقُ بَعْضُهَا بَعْضًا فَيَقُولُ الْمُؤْمِنُ هَذِهِ مُهْلِكَتِي ثُمَّ تَنْكَشِفُ ثُمَّ تَجِيءُ فِتْنَةٌ فَيَقُولُ الْمُؤْمِنُ هَذِهِ مُهْلِكَتِي ‏.‏ ثُمَّ تَنْكَشِفُ فَمَنْ سَرَّهُ أَنْ يُزَحْزَحَ عَنِ النَّارِ وَيُدْخَلَ الْجَنَّةَ فَلْتُدْرِكْهُ مَوْتَتُهُ وَهُوَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَلْيَأْتِ إِلَى النَّاسِ الَّذِي يُحِبُّ أَنْ يَأْتُوا إِلَيْهِ وَمَنْ بَايَعَ إِمَامًا فَأَعْطَاهُ صَفْقَةَ يَمِينِهِ وَثَمَرَةَ قَلْبِهِ فَلْيُطِعْهُ مَا اسْتَطَاعَ فَإِنْ جَاءَ آخَرُ يُنَازِعُهُ فَاضْرِبُوا عُنُقَ الآخَرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَدْخَلْتُ رَأْسِي مِنْ بَيْنِ النَّاسِ فَقُلْتُ أَنْشُدُكَ اللَّهَ أَنْتَ سَمِعْتَ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ فَأَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى أُذُنَيْهِ فَقَالَ سَمِعَتْهُ أُذُنَاىَ وَوَعَاهُ قَلْبِي ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan bir safarda edik. U zot bir manzilga tushdilar. Bizdan kimdir chodirini tikardi, kimdir oʻq otishda musobaqalashardi, kimdir chorvasini boqar edi. Shu asnoda u zotning jarchisi: «Namoz jamoat bilan oʻqiladi!» deb nido qildi. Biz toʻplandik. Rasululloh ﷺ oʻrinlaridan turib, bizga xutba qildilar va: «Mendan oldin oʻtgan har bir paygʻambar oʻz ummatiga oʻzi bilgan yaxshilikka yoʻl koʻrsatishi va oʻzi bilgan yomonlikdan ogohlantirishi zimmasidagi haq edi. Sizning bu ummatingiz esa ofiyati uning avvalida qilingan. Uning oxiridagilarga esa balo va siz inkor qiladigan ishlar yetadi. Soʻng bir-biridan yengilroq koʻrinadigan fitnalar keladi. Moʻmin: ‹Mana bu meni halok qilguvchisidir›, deydi. Soʻng u ochilib ketadi. Yana bir fitna keladi. Moʻmin: ‹Mana bu meni halok qilguvchisidir›, deydi. Soʻng u ochilib ketadi. Kim doʻzaxdan uzoqlashtirilib, jannatga kiritilishidan xursand boʻlsa, uning oʻlimi Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan holida yetsin. U odamlarga oʻziga qilinishini istagan narsasini qilsin. Kim bir imomga bayat qilib, unga qoʻlini bergan va qalbining mevasini bergan boʻlsa, imkoni boricha unga itoat qilsin. Agar boshqa birov kelib, u bilan nizolashsa, u boshqaning boʻynini uring», dedilar. Men odamlar orasidan boshimni suqib: «Allohni oʻrtaga qoʻyib soʻrayman, sen buni Rasululloh ﷺdan eshitganmisan?» dedim. U qoʻli bilan quloqlariga ishora qilib: «Buni quloqlarim eshitgan va qalbim yod olgan», dedi.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир сафарда эдик. У зот бир манзилга тушдилар. Биздан кимдир чодирини тикарди, кимдир ўқ отишда мусобақалашарди, кимдир чорвасини боқар эди. Шу аснода у зотнинг жарчиси: «Намоз жамоат билан ўқилади!» деб нидо қилди. Биз тўпландик. Расулуллоҳ ﷺ ўринларидан туриб, бизга хутба қилдилар ва: «Мендан олдин ўтган ҳар бир пайғамбар ўз умматига ўзи билган яхшиликка йўл кўрсатиши ва ўзи билган ёмонликдан огоҳлантириши зиммасидаги ҳақ эди. Сизнинг бу умматингиз эса офияти унинг аввалида қилинган. Унинг охиридагиларга эса бало ва сиз инкор қиладиган ишлар етади. Сўнг бир-биридан енгилроқ кўринадиган фитналар келади. Мўмин: ‹Мана бу мени ҳалок қилгувчисидир›, дейди. Сўнг у очилиб кетади. Яна бир фитна келади. Мўмин: ‹Мана бу мени ҳалок қилгувчисидир›, дейди. Сўнг у очилиб кетади. Ким дўзахдан узоқлаштирилиб, жаннатга киритилишидан хурсанд бўлса, унинг ўлими Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган ҳолида етсин. У одамларга ўзига қилинишини истаган нарсасини қилсин. Ким бир имомга баят қилиб, унга қўлини берган ва қалбининг мевасини берган бўлса, имкони борича унга итоат қилсин. Агар бошқа биров келиб, у билан низолашса, у бошқанинг бўйнини уринг», дедилар. Мен одамлар орасидан бошимни суқиб: «Аллоҳни ўртага қўйиб сўрайман, сен буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганмисан?» дедим. У қўли билан қулоқларига ишора қилиб: «Буни қулоқларим эшитган ва қалбим ёд олган», деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، أَنْبَأَنَا الْجُرَيْرِيُّ، سَعِيدٌ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي فِرَاسٍ، قَالَ خَطَبَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَلَا إِنَّا إِنَّمَا كُنَّا نَعْرِفُكُمْ إِذْ بَيْنَ ظَهْرَيْنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِذْ يَنْزِلُ الْوَحْيُ وَإِذْ يُنْبِئُنَا اللَّهُ مِنْ أَخْبَارِكُمْ أَلَا وَإِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ انْطَلَقَ وَقَدْ انْقَطَعَ الْوَحْيُ وَإِنَّمَا نَعْرِفُكُمْ بِمَا نَقُولُ لَكُمْ مَنْ أَظْهَرَ مِنْكُمْ خَيْرًا ظَنَنَّا بِهِ خَيْرًا وَأَحْبَبْنَاهُ عَلَيْهِ وَمَنْ أَظْهَرَ مِنْكُمْ لَنَا شَرًّا ظَنَنَّا بِهِ شَرًّا وَأَبْغَضْنَاهُ عَلَيْهِ سَرَائِرُكُمْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ رَبِّكُمْ أَلَا إِنَّهُ قَدْ أَتَى عَلَيَّ حِينٌ وَأَنَا أَحْسِبُ أَنَّ مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ يُرِيدُ اللَّهَ وَمَا عِنْدَهُ فَقَدْ خُيِّلَ إِلَيَّ بِآخِرَةٍ أَلَا إِنَّ رِجَالًا قَدْ قَرَءُوهُ يُرِيدُونَ بِهِ مَا عِنْدَ النَّاسِ فَأَرِيدُوا اللَّهَ بِقِرَاءَتِكُمْ وَأَرِيدُوهُ بِأَعْمَالِكُمْ أَلَا إِنِّي وَاللَّهِ مَا أُرْسِلُ عُمَّالِي إِلَيْكُمْ لِيَضْرِبُوا أَبْشَارَكُمْ وَلَا لِيَأْخُذُوا أَمْوَالَكُمْ وَلَكِنْ أُرْسِلُهُمْ إِلَيْكُمْ لِيُعَلِّمُوكُمْ دِينَكُمْ وَسُنَّتَكُمْ فَمَنْ فُعِلَ بِهِ شَيْءٌ سِوَى ذَلِكَ فَلْيَرْفَعْهُ إِلَيَّ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِذَنْ لَأُقِصَّنَّهُ مِنْهُ فَوَثَبَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَوَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ رَجُلٌ مِنْ الْمُسْلِمِينَ عَلَى رَعِيَّةٍ فَأَدَّبَ بَعْضَ رَعِيَّتِهِ أَئِنَّكَ لَمُقْتَصُّهُ مِنْهُ قَالَ إِي وَالَّذِي نَفْسُ عُمَرَ بِيَدِهِ إِذَنْ لَأُقِصَّنَّهُ مِنْهُ وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقِصُّ مِنْ نَفْسِهِ أَلَا لَا تَضْرِبُوا الْمُسْلِمِينَ فَتُذِلُّوهُمْ وَلَا تُجَمِّرُوهُمْ فَتَفْتِنُوهُمْ وَلَا تَمْنَعُوهُمْ حُقُوقَهُمْ فَتُكَفِّرُوهُمْ وَلَا تُنْزِلُوهُمْ الْغِيَاضَ فَتُضَيِّعُوهُمْ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ مَرَّةً أُخْرَى أَخْبَرَنَا سَلَمَةُ بْنُ عَلْقَمَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ قَالَ نُبِّئْتُ عَنْ أَبِي الْعَجْفَاءِ قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ يَقُولُ أَلَا لَا تُغْلُوا صُدُقَ النِّسَاءِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ إِسْمَاعِيلُ وَذَكَرَ أَيُّوبُ وَهِشَامٌ وَابْنُ عَوْنٍ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي الْعَجْفَاءِ عَنْ عُمَرَ نَحْوًا مِنْ حَدِيثِ سَلَمَةَ إِلَّا أَنَّهُمْ قَالُوا لَمْ يَقُلْ مُحَمَّدٌ نُبِّئْتُ عَنْ أَبِي الْعَجْفَاءِ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u xutba qilib: «Ey odamlar, biz sizlarni Nabiy ﷺ oramizda boʻlgan, vahiy nozil boʻlayotgan va Alloh bizga sizlar haqingizdagi xabarlarni bildirib turgan paytda tanir edik. Endi Nabiy ﷺ olamdan oʻtdilar va vahiy uzildi, biz sizlarni faqat ushbu aytadiganimiz bilan tanaymiz: kim sizlardan yaxshilik izhor qilsa, biz u haqda yaxshi gumon qilamiz va uni shu uchun sevamiz; kim sizlardan bizga yomonlik izhor qilsa, biz u haqda yomon gumon qilamiz va uni shu uchun yomon koʻramiz. Sizlarning sirlaringiz oʻzingiz bilan Robbingiz orasidadir. Bir zamonlar men Qurʼonni Allohni va Uning huzuridagini istab oʻrgangan kishi shu niyatda deb hisoblardim, ammo oxiri menga shu maʼlum boʻldiki, baʼzi kishilar uni oʻqisalar-da, u bilan odamlar huzuridagini istaydilar. Bas, qiroatingiz bilan Allohni isticang, amallaringiz bilan ham Uni istang. Alloh nomiga qasamki, men amaldorlarimni sizlarga terilaringizni urishlari yoki mollaringizni olishlari uchun yubormayman, balki ularni dininingiz va sunnatingizni oʻrgatishlari uchun yuboraman. Kimga bundan boshqa biror ish qilinsa, uni menga koʻtarib kelsin. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, men albatta undan qasos oldiraman», dedi. Shunda Amr ibn al-Os oʻrnidan sakrab turib: «Ey amirulmoʻminin, agar musulmonlardan bir kishi biror raiyat ustidan mesʼul boʻlsa-yu, raiyatidan birortasini tarbiyalab jazolasa, sen undan qasos oldirasanmi?» dedi. U: «Ha, Umarning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, albatta undan qasos oldiraman. Men Rasululloh ﷺni oʻzlaridan qasos oldirganlarini koʻrganman. Ogʻoh boʻlinglar, musulmonlarni urib xorlamanglar, ularni jang maydonida uzoq ushlab, fitnaga solmanglar, haqlarini man qilib, kufrga solmanglar va ularni oʻrmonzorlarga tushirib, zoye qilmanglar», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у хутба қилиб: «Эй одамлар, биз сизларни Набий ﷺ орамизда бўлган, ваҳий нозил бўлаётган ва Аллоҳ бизга сизлар ҳақингиздаги хабарларни билдириб турган пайтда танир эдик. Энди Набий ﷺ оламдан ўтдилар ва ваҳий узилди, биз сизларни фақат ушбу айтадиганимиз билан танаймиз: ким сизлардан яхшилик изҳор қилса, биз у ҳақда яхши гумон қиламиз ва уни шу учун севамиз; ким сизлардан бизга ёмонлик изҳор қилса, биз у ҳақда ёмон гумон қиламиз ва уни шу учун ёмон кўрамиз. Сизларнинг сирларингиз ўзингиз билан Роббингиз орасидадир. Бир замонлар мен Қуръонни Аллоҳни ва Унинг ҳузуридагини истаб ўрганган киши шу ниятда деб ҳисоблардим, аммо охири менга шу маълум бўлдики, баъзи кишилар уни ўқисалар-да, у билан одамлар ҳузуридагини истайдилар. Бас, қироатингиз билан Аллоҳни истисанг, амалларингиз билан ҳам Уни истанг. Аллоҳ номига қасамки, мен амалдорларимни сизларга териларингизни уришлари ёки молларингизни олишлари учун юбормайман, балки уларни дининингиз ва суннатингизни ўргатишлари учун юбораман. Кимга бундан бошқа бирор иш қилинса, уни менга кўтариб келсин. Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, мен албатта ундан қасос олдираман», деди. Шунда Амр ибн ал-Ос ўрнидан сакраб туриб: «Эй амирулмўминин, агар мусулмонлардан бир киши бирор раият устидан месъул бўлса-ю, раиятидан бирортасини тарбиялаб жазоласа, сен ундан қасос олдирасанми?» деди. У: «Ҳа, Умарнинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, албатта ундан қасос олдираман. Мен Расулуллоҳ ﷺни ўзларидан қасос олдирганларини кўрганман. Оғоҳ бўлинглар, мусулмонларни уриб хорламанглар, уларни жанг майдонида узоқ ушлаб, фитнага солманглар, ҳақларини ман қилиб, куфрга солманглар ва уларни ўрмонзорларга тушириб, зое қилманглар», деди.

- وعن ابن شماسة قال‏:‏ حضرنا عمرو بن العاص رضي الله عنه ، وهو في سياقة الموت فبكى طويلاً، وحول وجهه إلى الجدار، فجعل ابنه يقول‏:‏ يا أبتاه، أما بشرك رسول الله صلى الله عليه وسلم بكذا‏؟‏ أما بشرك رسول الله صلى الله عليه وسلم بكذا‏؟‏ فأقبل بوجهه فقال‏:‏ إن أفضل ما نعد شهادة أن لا إله إلا الله، وأن محمداً رسول الله ، إني قد كنت على أطباق ثلاث‏:‏ لقد رأيتني وما أحد أشداً بغضاً لرسول الله صلى الله عليه وسلم مني ، ولا أحب إلي من أن أكون قد استمكنت منه فقتلته، فلو مت على تلك الحال لكنت من أهل النار، فلما جعل الله الإسلام في قلبي أتيت النبي صلى الله عليه وسلمى الله عليه وسلم فقلت‏:‏ أبسط يمينك فلأبايعك، فبسط يمينه فقبضت يدي، فقال‏:‏”مالك يا عمرو‏؟‏‏"‏ قلت‏:‏ أردت أن أشترط قال‏:‏ ‏"‏تشترط ماذا‏؟‏‏"‏ قلت ‏:‏ أن يغفر لي، قال‏:‏ ‏"‏أماعلمت أن الإسلام يهدم ما كان قبله، وأن الهجرة تهدم ما كان قبلها، وأن الحج يهدم ما كان قبله” وما كان أحد أحب إلي من رسول الله صلى الله عليه وسلم ، ولا أجل في عيني منه، وما كنت أطيق أن املأ عيني منه إجلالاً له؛ ولو سئلت أن أصفه ما أطقت؛ لأني لم أكن أملاً عيني منه، ولو مت على تلك الحال لرجوت أن أكون من أهل الجنة، ثم ولينا أشياء ما أدري مال حالي فيها‏؟‏ فإذا أنا مت فلا تصحبني نائحة ولا نار، فإذا دفنتموني، فشنوا على التراب شناً، ثم أقيموا حول قبري قدر ما تنحر جزور، ويقسم لحمها، حتى أستأنس بكم، وأنظر ما أراجع به رسل ربي ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u vafoti oldidan uzoq yigʻladi va yuzini devor tomonga oʻgirdi. Oʻgʻli: «Ey ota, Rasululloh ﷺ sizni falon narsa bilan xushxabarlamaganmidilar? Rasululloh ﷺ sizni falon narsa bilan xushxabarlamaganmidilar?» der edi. Shunda u yuzini (bizga) burib dedi: «Biz eng afzal sanaydigan narsa ‹La ilaha illalloh va Muhammadan Rasululloh› (Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad Allohning elchisi) degan guvohlikdir. Men uch bosqichni bosib oʻtdim: bir zamonlar oʻzimni Rasululloh ﷺ ni hammadan koʻra qattiqroq yomon koʻradigan, u zotni yengib oʻldirishdan koʻra menga mahbubroq narsa boʻlmagan holda koʻrardim. Agar oʻsha holatimda oʻlganimda edi, doʻzax ahlidan boʻlar edim. Alloh qalbimga Islomni solganida, Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: ‹Oʻng qoʻlingizni uzating, sizga bayʼat qilay›, dedim. U zot oʻng qoʻllarini uzatdilar, men esa qoʻlimni tortib oldim. U zot: ‹Senga nima boʻldi, ey Amr?› dedilar. ‹Bir shart qoʻymoqchi edim›, dedim. ‹Qanday shart qoʻymoqchisan?› dedilar. ‹Gunohlarim magʻfirat qilinishini (shart qilmoqchiman)›, dedim. U zot: ‹Islom oʻzidan oldingi (gunohlarni) yoʻqqa chiqarishini, hijrat oʻzidan oldingi (gunohlarni) yoʻqqa chiqarishini va haj oʻzidan oldingi (gunohlarni) yoʻqqa chiqarishini bilmasmiding?› dedilar. (Shundan keyin) menga Rasululloh ﷺ dan koʻra mahbubroq va koʻzimda ulugʻvorroq hech kim boʻlmadi. U zotga boʻlgan hurmatim tufayli koʻzimni u zotga toʻldirib qarashga ham qodir emas edim. Agar meni u zotni taʼriflab berishga undashsa, buni ham eplay olmasdim, chunki koʻzimni u zotga toʻldirib qaramas edim. Agar oʻsha holatimda oʻlganimda, jannat ahlidan boʻlishimni umid qilardim. Soʻng biz baʼzi ishlarga (hokimiyatga) tayinlandik, ularda ahvolim qanday ekanini bilmayman. Bas, men oʻlsam, janozam ortidan na yigʻlovchi ayol, na olov ergashsin. Meni koʻmganingizda ustimga tuproqni sekin tortinglar. Soʻng bir tuya soʻyilib goʻshti taqsimlanadigan muddat qadar qabrim atrofida turinglar. Toki sizlar bilan taskin topib, Robbimning elchilariga nima deb javob berishimni koʻray», dedi.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у вафоти олдидан узоқ йиғлади ва юзини девор томонга ўгирди. Ўғли: «Эй ота, Расулуллоҳ ﷺ сизни фалон нарса билан хушхабарламаганмидилар? Расулуллоҳ ﷺ сизни фалон нарса билан хушхабарламаганмидилар?» дер эди. Шунда у юзини (бизга) буриб деди: «Биз энг афзал санайдиган нарса ‹Ла илаҳа иллаллоҳ ва Муҳаммадан Расулуллоҳ› (Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг элчиси) деган гувоҳликдир. Мен уч босқични босиб ўтдим: бир замонлар ўзимни Расулуллоҳ ﷺ ни ҳаммадан кўра қаттиқроқ ёмон кўрадиган, у зотни енгиб ўлдиришдан кўра менга маҳбуброқ нарса бўлмаган ҳолда кўрардим. Агар ўша ҳолатимда ўлганимда эди, дўзах аҳлидан бўлар эдим. Аллоҳ қалбимга Исломни солганида, Набий ﷺ ҳузурларига келиб: ‹Ўнг қўлингизни узатинг, сизга байъат қилай›, дедим. У зот ўнг қўлларини узатдилар, мен эса қўлимни тортиб олдим. У зот: ‹Сенга нима бўлди, эй Амр?› дедилар. ‹Бир шарт қўймоқчи эдим›, дедим. ‹Қандай шарт қўймоқчисан?› дедилар. ‹Гуноҳларим мағфират қилинишини (шарт қилмоқчиман)›, дедим. У зот: ‹Ислом ўзидан олдинги (гуноҳларни) йўққа чиқаришини, ҳижрат ўзидан олдинги (гуноҳларни) йўққа чиқаришини ва ҳаж ўзидан олдинги (гуноҳларни) йўққа чиқаришини билмасмидинг?› дедилар. (Шундан кейин) менга Расулуллоҳ ﷺ дан кўра маҳбуброқ ва кўзимда улуғворроқ ҳеч ким бўлмади. У зотга бўлган ҳурматим туфайли кўзимни у зотга тўлдириб қарашга ҳам қодир эмас эдим. Агар мени у зотни таърифлаб беришга ундашса, буни ҳам эплай олмасдим, чунки кўзимни у зотга тўлдириб қарамас эдим. Агар ўша ҳолатимда ўлганимда, жаннат аҳлидан бўлишимни умид қилардим. Сўнг биз баъзи ишларга (ҳокимиятга) тайинландик, уларда аҳволим қандай эканини билмайман. Бас, мен ўлсам, жанозам ортидан на йиғловчи аёл, на олов эргашсин. Мени кўмганингизда устимга тупроқни секин тортинглар. Сўнг бир туя сўйилиб гўшти тақсимланадиган муддат қадар қабрим атрофида туринглар. Токи сизлар билан таскин топиб, Роббимнинг элчиларига нима деб жавоб беришимни кўрай», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا هِلاَلُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ قَالَ‏:‏ لَقِيتُ عَبْدَ اللهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ فَقُلْتُ‏:‏ أَخْبِرْنِي عَنْ صِفَةِ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم فِي التَّوْرَاةِ، قَالَ‏:‏ فَقَالَ‏:‏ أَجَلْ وَاللَّهِ، إِنَّهُ لَمَوْصُوفٌ فِي التَّوْرَاةِ بِبَعْضِ صِفَتِهِ فِي الْقُرْآنِ‏:‏ ‏{‏يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِيرًا‏}‏، وَحِرْزًا لِلأُمِّيِّينَ، أَنْتَ عَبْدِي وَرَسُولِي، سَمَّيْتُكَ الْمُتَوَكِّلَ، لَيْسَ بِفَظٍّ وَلاَ غَلِيظٍ، وَلاَ صَخَّابٍ فِي الأَسْوَاقِ، وَلاَ يَدْفَعُ بِالسَّيِّئَةِ السَّيِّئَةَ، وَلَكِنْ يَعْفُو وَيَغْفِرُ، وَلَنْ يَقْبِضَهُ اللَّهُ تَعَالَى حَتَّى يُقِيمَ بِهِ الْمِلَّةَ الْعَوْجَاءَ، بِأَنْ يَقُولُوا‏:‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَيَفْتَحُوا بِهَا أَعْيُنًا عُمْيًا، وَآذَانًا صُمًّا، وَقُلُوبًا غُلْفًا‏.‏

Ato ibn Yasor (Abdulloh ibn Amr ibn Osdan) rivoyat qiladi: Men Abdulloh ibn Amr ibn Os bilan uchratdim va undan: «Menga Allohning Rasuli ﷺ ning Tavrotda (yaʼni Muso alayhissalomga berilgan vahyda) zikr qilingan sifatlari haqida ayting», — dedim. U: «Ha. Allohga qasamki, u zot Tavrotda — Qurʼonda unga nisbat berilgan baʼzi sifatlar bilan — mana shunday tavsiflangan: ‹Ey Paygʻambar! Biz seni — (Allohning haq diniga) guvoh, (moʻminlarga) xushxabar beruvchi va (kofirlarga) ogohlantiruvchi hamda ummiylar (savodsizlar)ning posboni qilib — joʻnatdik. Sen Mening bandam va Mening Rasulimsan. Men seni «al-Mutavakkil» (Allohga tavakkal qiluvchi) deb atadim. Sen qoʻpol, qattiqqoʻl ham emassan, bozorlarda shovqin soluvchi (baqiroq) ham emassan. Sen yomonlik qilganlarga yomonlik bilan javob bermaysan, balki ularni avf etib, kechirasan. Alloh u zotni (Paygʻambarni) — egri (qavmni), ‹La ilaha illalloh› (Allohdan boshqa iloh yoʻq) deb aytdirib, toʻgʻrilamaguncha — vafot etqizmaydi; shu (kalima) bilan koʻr koʻzlar, kar quloqlar va parda tortilgan qalblar ochiladi›», — dedi.Ато ибн Ясор (Абдуллоҳ ибн Амр ибн Осдан) ривоят қилади: Мен Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос билан учратдим ва ундан: «Менга Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг Тавротда (яъни Мусо алайҳиссаломга берилган ваҳйда) зикр қилинган сифатлари ҳақида айтинг», — дедим. У: «Ҳа. Аллоҳга қасамки, у зот Тавротда — Қуръонда унга нисбат берилган баъзи сифатлар билан — мана шундай тавсифланган: ‹Эй Пайғамбар! Биз сени — (Аллоҳнинг ҳақ динига) гувоҳ, (мўминларга) хушхабар берувчи ва (кофирларга) огоҳлантирувчи ҳамда уммийлар (саводсизлар)нинг посбони қилиб — жўнатдик. Сен Менинг бандам ва Менинг Расулимсан. Мен сени «ал-Мутаваккил» (Аллоҳга таваккал қилувчи) деб атадим. Сен қўпол, қаттиққўл ҳам эмассан, бозорларда шовқин солувчи (бақироқ) ҳам эмассан. Сен ёмонлик қилганларга ёмонлик билан жавоб бермайсан, балки уларни авф этиб, кечирасан. Аллоҳ у зотни (Пайғамбарни) — эгри (қавмни), ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› (Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ) деб айтдириб, тўғриламагунча — вафот этқизмайди; шу (калима) билан кўр кўзлар, кар қулоқлар ва парда тортилган қалблар очилади›», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ، يَقُولُ اسْتَقْبَلَ وَاللَّهِ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ مُعَاوِيَةَ بِكَتَائِبَ أَمْثَالِ الْجِبَالِ فَقَالَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ إِنِّي لأَرَى كَتَائِبَ لاَ تُوَلِّي حَتَّى تَقْتُلَ أَقْرَانَهَا‏.‏ فَقَالَ لَهُ مُعَاوِيَةُ ـ وَكَانَ وَاللَّهِ خَيْرَ الرَّجُلَيْنِ ـ أَىْ عَمْرُو إِنْ قَتَلَ هَؤُلاَءِ هَؤُلاَءِ وَهَؤُلاَءِ هَؤُلاَءِ مَنْ لِي بِأُمُورِ النَّاسِ مَنْ لِي بِنِسَائِهِمْ، مَنْ لِي بِضَيْعَتِهِمْ فَبَعَثَ إِلَيْهِ رَجُلَيْنِ مِنْ قُرَيْشٍ مِنْ بَنِي عَبْدِ شَمْسٍ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ سَمُرَةَ وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَامِرِ بْنِ كُرَيْزٍ، فَقَالَ اذْهَبَا إِلَى هَذَا الرَّجُلِ فَاعْرِضَا عَلَيْهِ، وَقُولاَ لَهُ، وَاطْلُبَا إِلَيْهِ‏.‏ فَأَتَيَاهُ، فَدَخَلاَ عَلَيْهِ فَتَكَلَّمَا، وَقَالاَ لَهُ، فَطَلَبَا إِلَيْهِ، فَقَالَ لَهُمَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ إِنَّا بَنُو عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، قَدْ أَصَبْنَا مِنْ هَذَا الْمَالِ، وَإِنَّ هَذِهِ الأُمَّةَ قَدْ عَاثَتْ فِي دِمَائِهَا‏.‏ قَالاَ فَإِنَّهُ يَعْرِضُ عَلَيْكَ كَذَا وَكَذَا وَيَطْلُبُ إِلَيْكَ وَيَسْأَلُكَ‏.‏ قَالَ فَمَنْ لِي بِهَذَا قَالاَ نَحْنُ لَكَ بِهِ‏.‏ فَمَا سَأَلَهُمَا شَيْئًا إِلاَّ قَالاَ نَحْنُ لَكَ بِهِ‏.‏ فَصَالَحَهُ، فَقَالَ الْحَسَنُ وَلَقَدْ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرَةَ يَقُولُ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ إِلَى جَنْبِهِ، وَهْوَ يُقْبِلُ عَلَى النَّاسِ مَرَّةً وَعَلَيْهِ أُخْرَى وَيَقُولُ ‏"‏ إِنَّ ابْنِي هَذَا سَيِّدٌ، وَلَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يُصْلِحَ بِهِ بَيْنَ فِئَتَيْنِ عَظِيمَتَيْنِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ ‏"‏‏.‏ قَالَ لِي عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ إِنَّمَا ثَبَتَ لَنَا سَمَاعُ الْحَسَنِ مِنْ أَبِي بَكْرَةَ بِهَذَا الْحَدِيثِ‏.‏

Hasan al-Basriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Allohga qasamki, Hasan ibn Ali Muoviyaga qarshi — togʻlardek (ulkan) katta qoʻshinlarni boshlab chiqdi. Amr ibn Os (Muoviyaga): «Men, albatta, shunday qoʻshinlarni koʻryapmanki, ular oʻz raqiblarini oʻldirmay orqaga qaytmaydi», — dedi. Muoviya — u ikkovidan (haqiqatan) yaxshiroq edi — unga: «Ey Amr! Agar bular ularni oʻldirsa va ular bularni oʻldirsa, jamoat ishlari (boshqaruvi) uchun men bilan kim qoladi, ularning ayollari uchun men bilan kim qoladi, ularning bolalari uchun men bilan kim qoladi?» — dedi. Soʻng Muoviya — Abdi Shams (qabilasi)dan boʻlgan Abdurrahmon ibn Sumura va Abdulloh ibn Omir ibn Kurayz (degan) ikki qurayshlik kishini — Hasanning oldiga: «Mana shu kishining (Hasanning) oldiga boringlar, u bilan sulh muzokarasini olib boringlar, gaplashinglar va unga murojaat qilinglar», — deb yubordi. Bas, ular Hasanning oldiga borib, u bilan gaplashdi va undan — sulhni qabul qilishni — soʻradi. Hasan: «Biz — Abdulmuttalib avlodi — molu boylikka ega boʻldik va odamlar oʻldirish hamda buzgʻunchilikka berildi (faqat pul ularni tinchlantiradi)», — dedi. Ular Hasanga: «Muoviya senga shunday-shunday (narsa) taklif qiladi va senga murojaat qilib, sulhni qabul qilishni iltimos qiladi», — dedi. Hasan ularga: «Lekin sizlar aytgan (narsaga) kim javobgar (kafil) boʻladi?» — dedi. Ular: «Biz unga javobgar boʻlamiz», — dedi. Bas, Hasan nima soʻrasa, ular: «Biz buni sen uchun (kafil boʻlib) bajaramiz», — dedi. Shunday qilib, Hasan Muoviya bilan sulh tuzdi. Hasan (al-Basriy): «Men Abu Bakra (Nufayʼ)ning shunday deganini eshitdim: ‹Men Allohning Rasuli ﷺ ni minbarda koʻrdim va Hasan ibn Ali uning yonida edi. Paygʻambar ﷺ goh odamlarga, goh Hasan ibn Aliga qarab: «Mening mana shu oʻgʻlim — sayyid (ulugʻ)(dir) va Alloh u orqali musulmonlarning ikki katta guruhini yarashtirishi mumkin», — der edi›», — dedi.Ҳасан ал-Басрий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Аллоҳга қасамки, Ҳасан ибн Али Муовияга қарши — тоғлардек (улкан) катта қўшинларни бошлаб чиқди. Амр ибн Ос (Муовияга): «Мен, албатта, шундай қўшинларни кўряпманки, улар ўз рақибларини ўлдирмай орқага қайтмайди», — деди. Муовия — у икковидан (ҳақиқатан) яхшироқ эди — унга: «Эй Амр! Агар булар уларни ўлдирса ва улар буларни ўлдирса, жамоат ишлари (бошқаруви) учун мен билан ким қолади, уларнинг аёллари учун мен билан ким қолади, уларнинг болалари учун мен билан ким қолади?» — деди. Сўнг Муовия — Абди Шамс (қабиласи)дан бўлган Абдурраҳмон ибн Сумура ва Абдуллоҳ ибн Омир ибн Курайз (деган) икки қурайшлик кишини — Ҳасаннинг олдига: «Мана шу кишининг (Ҳасаннинг) олдига боринглар, у билан сулҳ музокарасини олиб боринглар, гаплашинглар ва унга мурожаат қилинглар», — деб юборди. Бас, улар Ҳасаннинг олдига бориб, у билан гаплашди ва ундан — сулҳни қабул қилишни — сўради. Ҳасан: «Биз — Абдулмутталиб авлоди — молу бойликка эга бўлдик ва одамлар ўлдириш ҳамда бузғунчиликка берилди (фақат пул уларни тинчлантиради)», — деди. Улар Ҳасанга: «Муовия сенга шундай-шундай (нарса) таклиф қилади ва сенга мурожаат қилиб, сулҳни қабул қилишни илтимос қилади», — деди. Ҳасан уларга: «Лекин сизлар айтган (нарсага) ким жавобгар (кафил) бўлади?» — деди. Улар: «Биз унга жавобгар бўламиз», — деди. Бас, Ҳасан нима сўраса, улар: «Биз буни сен учун (кафил бўлиб) бажарамиз», — деди. Шундай қилиб, Ҳасан Муовия билан сулҳ тузди. Ҳасан (ал-Басрий): «Мен Абу Бакра (Нуфайъ)нинг шундай деганини эшитдим: ‹Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ ни минбарда кўрдим ва Ҳасан ибн Али унинг ёнида эди. Пайғамбар ﷺ гоҳ одамларга, гоҳ Ҳасан ибн Алига қараб: «Менинг мана шу ўғлим — саййид (улуғ)(дир) ва Аллоҳ у орқали мусулмонларнинг икки катта гуруҳини яраштириши мумкин», — дер эди›», — деди.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ ذَكْوَانَ، عَنْ مَوْلَى، عَمْرِو بْنِ الْعَاصِي أَنَّ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِي، أَرْسَلَهُ إِلَى عَلِيٍّ يَسْتَأْذِنُهُ عَلَى أَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ فَأَذِنَ لَهُ حَتَّى إِذَا فَرَغَ مِنْ حَاجَتِهِ سَأَلَ الْمَوْلَى عَمْرَو بْنَ الْعَاصِي عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَانَا أَنْ نَدْخُلَ عَلَى النِّسَاءِ بِغَيْرِ إِذْنِ أَزْوَاجِهِنَّ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَجَابِرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U oʻzining ozod qilgan qulini Ali huzuriga, Asmo bint Umays oldiga kirishga izn soʻrab yubordi. (Ali) unga izn berdi. U hojatini bitirgach, (ozod qilingan qul) Amr ibn al-Osdan shu haqda soʻradi. Shunda u: «Albatta, Rasululloh ﷺ bizni ayollarning oldiga ularning erlari iznisiz kirishdan qaytargan edilar», dedi. Bu bobda Uqba ibn Omir, Abdulloh ibn Amr va Jobirdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У ўзининг озод қилган қулини Али ҳузурига, Асмо бинт Умайс олдига киришга изн сўраб юборди. (Али) унга изн берди. У ҳожатини битиргач, (озод қилинган қул) Амр ибн ал-Осдан шу ҳақда сўради. Шунда у: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ бизни аёлларнинг олдига уларнинг эрлари изнисиз киришдан қайтарган эдилар», деди. Бу бобда Уқба ибн Омир, Абдуллоҳ ибн Амр ва Жобирдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْفَزَارِيُّ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي فِرَاسٍ، قَالَ خَطَبَنَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رضى الله عنه فَقَالَ إِنِّي لَمْ أَبْعَثْ عُمَّالِي لِيَضْرِبُوا أَبْشَارَكُمْ وَلاَ لِيَأْخُذُوا أَمْوَالَكُمْ فَمَنْ فُعِلَ بِهِ ذَلِكَ فَلْيَرْفَعْهُ إِلَىَّ أَقُصُّهُ مِنْهُ قَالَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ لَوْ أَنَّ رَجُلاً أَدَّبَ بَعْضَ رَعِيَّتِهِ أَتَقُصُّهُ مِنْهُ قَالَ إِي وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ أَقُصُّهُ وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقَصَّ مِنْ نَفْسِهِ ‏.‏

Abu Firos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) bizga xutba qilib dedi: «Men oʻz amaldorlarimni sizlarning badanlaringizni ursin yoki mol-mulkingizni olsin, deb yuborganim yoʻq. Kimga shunday qilingan boʻlsa, uni menga koʻtarib kelsin, men undan qasos olib beraman». Amr ibn al-Os: «Agar bir kishi (amir) oʻz raiyatidan birortasini adabini berib (jazolab) qoʻysa, undan ham qasos olib berasanmi?» dedi. U: «Ha, jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, undan qasos olib beraman. Men Rasulullohni ﷺ oʻzlaridan qasos olib berganlarini koʻrganman», dedi.Абу Фирос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) бизга хутба қилиб деди: «Мен ўз амалдорларимни сизларнинг баданларингизни урсин ёки мол-мулкингизни олсин, деб юборганим йўқ. Кимга шундай қилинган бўлса, уни менга кўтариб келсин, мен ундан қасос олиб бераман». Амр ибн ал-Ос: «Агар бир киши (амир) ўз раиятидан бирортасини адабини бериб (жазолаб) қўйса, ундан ҳам қасос олиб берасанми?» деди. У: «Ҳа, жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, ундан қасос олиб бераман. Мен Расулуллоҳни ﷺ ўзларидан қасос олиб берганларини кўрганман», деди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَائِذٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ عَطَاءٍ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ قَالَ حَدَّثَنِي مَنْ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ صَامَ الأَبَدَ فَلاَ صَامَ وَلاَ أَفْطَرَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim abadiy (butun umr) roʻza tutsa, u na roʻza tutgan, na roʻzasini ochgan boʻladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким абадий (бутун умр) рўза тутса, у на рўза тутган, на рўзасини очган бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ، وَعَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْوَرْدِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ قَالَ طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ لَا أُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا إِلَّا أَنِّي سَمِعْتُهُ يَقُولُ إِنَّ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مِنْ صَالِحِي قُرَيْشٍ قَالَ وَزَادَ عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ وَرْدٍ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ طَلْحَةَ قَالَ نِعْمَ أَهْلُ الْبَيْتِ عَبْدُ اللَّهِ وَأَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَأُمُّ عَبْدِ اللَّهِ‏.‏

Talha ibn Ubaydulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺdan hech narsa rivoyat qilmayman, faqat u zotning: ‹Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) Quraysh solihlaridandir› deb aytganlarini eshitganman». Yana u zot: «Abdulloh, Abu Abdulloh va Ummu Abdulloh — naqadar yaxshi xonadon!» dedilar.Талҳа ибн Убайдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан ҳеч нарса ривоят қилмайман, фақат у зотнинг: ‹Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) Қурайш солиҳларидандир› деб айтганларини эшитганман». Яна у зот: «Абдуллоҳ, Абу Абдуллоҳ ва Умму Абдуллоҳ — нақадар яхши хонадон!» дедилар.

- وعن عمرو بن العاص رضي الله عنه قال‏:‏ إذا دفنتمونى، فأقيموا حول قبري قدر ما تنحر جذور، ويقسم لحمها حت أستأنس بكم، وأعلم ماذا أراجع به رسل ربي‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏.‏ وقد سبق بطوله‏)‏‏)‏‏.‏ وقال الشافعي رحمه الله‏:‏ ويستحب أن يقرأ عنده شيء من القرآن، وإن ختموا القرآن عنده كان حسناً‏.‏

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Meni dafn etganingizdan soʻng, tuya soʻyilib, goʻshti taqsimlanadigan vaqt miqdoricha qabrim atrofida turinglar. Toki men sizlar bilan unsda boʻlay va Robbimning elchilariga (farishtalariga) nima javob berishimni bilay», der edi.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мени дафн этганингиздан сўнг, туя сўйилиб, гўшти тақсимланадиган вақт миқдорича қабрим атрофида туринглар. Токи мен сизлар билан унсда бўлай ва Роббимнинг элчиларига (фаришталарига) нима жавоб беришимни билай», дер эди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ قَالَ‏:‏ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، عَنْ مُوسَى بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَ‏:‏ إِذَا كَثُرَ الأَخِلاَّءُ كَثُرَ الْغُرَمَاءُ، قُلْتُ لِمُوسَى‏:‏ وَمَا الْغُرَمَاءُ‏؟‏ قَالَ‏:‏ الْحُقُوقُ‏.‏

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Yaqin doʻstlar koʻpaysa, (ado etilishi lozim boʻlgan) haqlar ham koʻpayadi», dedi.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Яқин дўстлар кўпайса, (адо этилиши лозим бўлган) ҳақлар ҳам кўпаяди», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ كَانَ مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ يُحَدِّثُ أَنَّهُ بَلَغَ مُعَاوِيَةَ وَهْوَ عِنْدَهُ فِي وَفْدٍ مِنْ قُرَيْشٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ يُحَدِّثُ أَنَّهُ سَيَكُونُ مَلِكٌ مِنْ قَحْطَانَ، فَغَضِبَ مُعَاوِيَةُ، فَقَامَ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ، ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّ رِجَالاً مِنْكُمْ يَتَحَدَّثُونَ أَحَادِيثَ لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ، وَلاَ تُؤْثَرُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَأُولَئِكَ جُهَّالُكُمْ، فَإِيَّاكُمْ وَالأَمَانِيَّ الَّتِي تُضِلُّ أَهْلَهَا، فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ هَذَا الأَمْرَ فِي قُرَيْشٍ، لاَ يُعَادِيهِمْ أَحَدٌ إِلاَّ كَبَّهُ اللَّهُ عَلَى وَجْهِهِ، مَا أَقَامُوا الدِّينَ ‏"‏‏.‏

Muhammad ibn Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Qurayshdan (boʻlgan) bir delegatsiya bilan Muoviyaning oldida boʻlganda, Muoviya — Abdulloh ibn Amr ibn al-Os: ‹Qahton qabilasidan bir podshoh (chiqadi)›, — deb aytgani xabarini eshitdi. Shunda Muoviya gʻazablanib, oʻrnidan turdi va Allohga loyiq (hamd) bilan hamd aytib: «Endi soʻzga kelsak: men eshitdimki, sizlardan baʼzi kishilar — na muqaddas Kitobda boʻlgan, na Allohning Rasuli aytgan — narsalarni rivoyat qilmoqda. Mana shular — sizlardan (boʻlgan) johillardir. Odamlarni adashtiradigan bunday umidlardan (yaʼni asossiz daʼvolardan) ehtiyot boʻlinglar — chunki men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: ‹Hukmronlik Qurayshda qoladi; va kim ularga dushmanlik qilsa, Alloh uni halok qiladi — toki ular dinning (qonun-)qoidalariga rioya qilar ekan›», — dedi.Муҳаммад ибн Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Қурайшдан (бўлган) бир делегация билан Муовиянинг олдида бўлганда, Муовия — Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос: ‹Қаҳтон қабиласидан бир подшоҳ (чиқади)›, — деб айтгани хабарини эшитди. Шунда Муовия ғазабланиб, ўрнидан турди ва Аллоҳга лойиқ (ҳамд) билан ҳамд айтиб: «Энди сўзга келсак: мен эшитдимки, сизлардан баъзи кишилар — на муқаддас Китобда бўлган, на Аллоҳнинг Расули айтган — нарсаларни ривоят қилмоқда. Мана шулар — сизлардан (бўлган) жоҳиллардир. Одамларни адаштирадиган бундай умидлардан (яъни асоссиз даъволардан) эҳтиёт бўлинглар — чунки мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: ‹Ҳукмронлик Қурайшда қолади; ва ким уларга душманлик қилса, Аллоҳ уни ҳалок қилади — токи улар диннинг (қонун-)қоидаларига риоя қилар экан›», — деди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي شُعَيْبٍ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ بَاذَانَ، مَوْلَى أُمِّ هَانِئٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ، فِي هَذِهِ الآيَةِ ‏:‏ ‏(‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ ‏)‏ قَالَ بَرِئَ مِنْهَا النَّاسُ غَيْرِي وَغَيْرَ عَدِيِّ بْنِ بَدَّاءٍ وَكَانَا نَصْرَانِيَّيْنِ يَخْتَلِفَانِ إِلَى الشَّامِ قَبْلَ الإِسْلاَمِ فَأَتَيَا الشَّامَ لِتِجَارَتِهِمَا وَقَدِمَ عَلَيْهِمَا مَوْلًى لِبَنِي سَهْمٍ يُقَالُ لَهُ بُدَيْلُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ بِتِجَارَةٍ وَمَعَهُ جَامٌ مِنْ فِضَّةٍ يُرِيدُ بِهِ الْمَلِكَ وَهُوَ عُظْمُ تِجَارَتِهِ فَمَرِضَ فَأَوْصَى إِلَيْهِمَا وَأَمَرَهُمَا أَنْ يُبَلِّغَا مَا تَرَكَ أَهْلَهُ قَالَ تَمِيمٌ فَلَمَّا مَاتَ أَخَذْنَا ذَلِكَ الْجَامَ فَبِعْنَاهُ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ ثُمَّ اقْتَسَمْنَاهُ أَنَا وَعَدِيُّ بْنُ بَدَّاءٍ فَلَمَّا قَدِمْنَا إِلَى أَهْلِهِ دَفَعْنَا إِلَيْهِمْ مَا كَانَ مَعَنَا وَفَقَدُوا الْجَامَ فَسَأَلُونَا عَنْهُ فَقُلْنَا مَا تَرَكَ غَيْرَ هَذَا وَمَا دَفَعَ إِلَيْنَا غَيْرَهُ قَالَ تَمِيمٌ فَلَمَّا أَسْلَمْتُ بَعْدَ قُدُومِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ تَأَثَّمْتُ مِنْ ذَلِكَ فَأَتَيْتُ أَهْلَهُ فَأَخْبَرْتُهُمُ الْخَبَرَ وَأَدَّيْتُ إِلَيْهِمْ خَمْسَمِائَةِ دِرْهَمٍ وَأَخْبَرْتُهُمْ أَنَّ عِنْدَ صَاحِبِي مِثْلَهَا فَأَتَوْا بِهِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُمُ الْبَيِّنَةَ فَلَمْ يَجِدُوا فَأَمَرَهُمْ أَنْ يَسْتَحْلِفُوهُ بِمَا يُعْظَمُ بِهِ عَلَى أَهْلِ دِينِهِ فَحَلَفَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏:‏ ‏(‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ ‏)‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏:‏ ‏(‏ أَوْ يَخَافُوا أَنْ تُرَدَّ أَيْمَانٌ بَعْدَ أَيْمَانِهِمْ ‏)‏ ‏.‏ فَقَامَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ وَرَجُلٌ آخَرُ فَحَلَفَا فَنُزِعَتِ الْخَمْسُمِائَةِ دِرْهَمٍ مِنْ عَدِيِّ بْنِ بَدَّاءٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِصَحِيحٍ ‏.‏ وَأَبُو النَّضْرِ الَّذِي رَوَى عَنْهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ هَذَا الْحَدِيثَ هُوَ عِنْدِي مُحَمَّدُ بْنُ السَّائِبِ الْكَلْبِيُّ يُكْنَى أَبَا النَّضْرِ وَقَدْ تَرَكَهُ أَهْلُ الْحَدِيثِ وَهُوَ صَاحِبُ التَّفْسِيرِ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ مُحَمَّدُ بْنُ السَّائِبِ الْكَلْبِيُّ يُكْنَى أَبَا النَّضْرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَلاَ نَعْرِفُ لِسَالِمٍ أَبِي النَّضْرِ الْمَدَنِيِّ رِوَايَةً عَنْ أَبِي صَالِحٍ مَوْلَى أُمِّ هَانِئٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ شَيْءٌ مِنْ هَذَا عَلَى الاِخْتِصَارِ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Tamim ad-Doriy (roziyallohu anhu)dan, bu: {Ey imon keltirganlar! Sizlardan biringizga oʻlim hozir boʻlganida, ... oraingizdagi guvohlik} (Moida 106) oyati haqida rivoyat qiladi. U (Tamim) aytdi: Mendan va Adiy ibn Baddoʼdan boshqa odamlar bundan beriydirlar. Biz ikkimiz Islomdan oldin nasroniy boʻlib, Shomga borib-kelib turardik. Savdomiz uchun Shomga keldik. Banu Sahmning Budayl ibn Abu Maryam ismli ozod qilingan quli savdo bilan oldimizga keldi. Uning yonida podshohga atalgan kumush idish bor edi, bu uning savdosining eng katta qismi edi. U kasal boʻlib qoldi-da, bizga vasiyat qildi va qoldirgan narsasini ahliga yetkazishimizni buyurdi. Tamim aytdi: U vafot etganida, biz oʻsha idishni olib, ming dirhamga sotdik, soʻng men va Adiy ibn Baddoʼ uni boʻlishib oldik. Uning ahliga kelganimizda, yonimizdagi narsalarni ularga topshirdik. Ular idishni topa olmay, biz undan soʻradilar. Biz: «Bundan boshqa narsa qoldirmadi, bizga bundan boshqasini topshirmadi», dedik. Tamim aytdi: Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlaridan keyin Islomni qabul qilganimda, men bundan gunohga botganimni his qildim-da, uning ahli oldiga kelib, voqeani aytib berdim va ularga besh yuz dirham topshirdim hamda ulik (sherigim)ning yonida ham shuncha borligini xabar berdim. Ular uni Rasululloh ﷺning oldilariga olib keldilar. U zot ulardan bayyina (dalil) soʻradilar, ular topa olmadilar. Shunda u zot ularga oʻz dini ahli oldida ulugʻlanadigan narsa bilan unga qasam ichirishni buyurdilar, u qasam ichdi. Shunda Alloh: {Ey imon keltirganlar! Sizlardan biringizga oʻlim hozir boʻlganida, oraingizdagi guvohlik...} — {Yoki oʻzlarining qasamlaridan keyin qasamlar qaytarilishidan qoʻrqsalar} (Moida 106-108) soʻziga qadar oyatni nozil qildi. Shunda Amr ibn al-Os va boshqa bir kishi turib qasam ichdilar va besh yuz dirham Adiy ibn Baddoʼdan tortib olindi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uning isnodi sahih emas. Muhammad ibn Ishoq bu hadisni undan rivoyat qilgan Abun-Nazr — mening nazdimda — Muhammad ibn as-Soib al-Kalbiydir, u Abun-Nazr kunyasi bilan ataladi va hadis ahli uni tark qilishgan, u tafsir sohibidir. Men Muhammad ibn Ismoilning: ‹Muhammad ibn as-Soib al-Kalbiy Abun-Nazr kunyasi bilan ataladi› deganini eshitganman. Abu Iso aytdi: Biz Solim Abun-Nazr al-Madaniyning Ummu Honiyning ozodi Abu Solihdan rivoyat qilganini bilmaymiz. Ibn Abbosdan bunga oʻxshash narsa boshqa bir yoʻl bilan, qisqartirilgan holda rivoyat qilingan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Тамим ад-Дорий (розияллоҳу анҳу)дан, бу: {Эй имон келтирганлар! Сизлардан бирингизга ўлим ҳозир бўлганида, ... ораингиздаги гувоҳлик} (Моида 106) ояти ҳақида ривоят қилади. У (Тамим) айтди: Мендан ва Адий ибн Баддўдан бошқа одамлар бундан берийдирлар. Биз иккимиз Исломдан олдин насроний бўлиб, Шомга бориб-келиб турардик. Савдомиз учун Шомга келдик. Бану Саҳмнинг Будайл ибн Абу Марям исмли озод қилинган қули савдо билан олдимизга келди. Унинг ёнида подшоҳга аталган кумуш идиш бор эди, бу унинг савдосининг энг катта қисми эди. У касал бўлиб қолди-да, бизга васият қилди ва қолдирган нарсасини аҳлига етказишимизни буюрди. Тамим айтди: У вафот этганида, биз ўша идишни олиб, минг дирҳамга сотдик, сўнг мен ва Адий ибн Баддў уни бўлишиб олдик. Унинг аҳлига келганимизда, ёнимиздаги нарсаларни уларга топширдик. Улар идишни топа олмай, биз ундан сўрадилар. Биз: «Бундан бошқа нарса қолдирмади, бизга бундан бошқасини топширмади», дедик. Тамим айтди: Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларидан кейин Исломни қабул қилганимда, мен бундан гуноҳга ботганимни ҳис қилдим-да, унинг аҳли олдига келиб, воқеани айтиб бердим ва уларга беш юз дирҳам топширдим ҳамда улик (шеригим)нинг ёнида ҳам шунча борлигини хабар бердим. Улар уни Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига олиб келдилар. У зот улардан баййина (далил) сўрадилар, улар топа олмадилар. Шунда у зот уларга ўз дини аҳли олдида улуғланадиган нарса билан унга қасам ичиришни буюрдилар, у қасам ичди. Шунда Аллоҳ: {Эй имон келтирганлар! Сизлардан бирингизга ўлим ҳозир бўлганида, ораингиздаги гувоҳлик...} — {Ёки ўзларининг қасамларидан кейин қасамлар қайтарилишидан қўрқсалар} (Моида 106-108) сўзига қадар оятни нозил қилди. Шунда Амр ибн ал-Ос ва бошқа бир киши туриб қасам ичдилар ва беш юз дирҳам Адий ибн Баддўдан тортиб олинди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, унинг исноди саҳиҳ эмас. Муҳаммад ибн Ишоқ бу ҳадисни ундан ривоят қилган Абун-Назр — менинг наздимда — Муҳаммад ибн ас-Соиб ал-Калбийдир, у Абун-Назр куняси билан аталади ва ҳадис аҳли уни тарк қилишган, у тафсир соҳибидир. Мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг: ‹Муҳаммад ибн ас-Соиб ал-Калбий Абун-Назр куняси билан аталади› деганини эшитганман. Абу Исо айтди: Биз Солим Абун-Назр ал-Маданийнинг Умму Ҳонийнинг озоди Абу Солиҳдан ривоят қилганини билмаймиз. Ибн Аббосдан бунга ўхшаш нарса бошқа бир йўл билан, қисқартирилган ҳолда ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ الْبَهْرَانِيُّ، أَنَّهُ قَرَأَ فِي أَصْلِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ وَحَدَّثَهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ابْنُهُ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ حَدَّثَنِي ضَمْضَمٌ عَنْ شُرَيْحِ بْنِ عُبَيْدٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو ظَبْيَةَ أَنَّ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ قَالَ يَوْمًا وَقَامَ رَجُلٌ فَأَكْثَرَ الْقَوْلَ فَقَالَ عَمْرٌو لَوْ قَصَدَ فِي قَوْلِهِ لَكَانَ خَيْرًا لَهُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لَقَدْ رَأَيْتُ أَوْ أُمِرْتُ أَنْ أَتَجَوَّزَ فِي الْقَوْلِ فَإِنَّ الْجَوَازَ هُوَ خَيْرٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zabyaning rivoyat qilishicha, bir kuni bir kishi turib koʻp soʻzladi, shunda Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu): «Agar u soʻzida meʼyorni saqlaganida, oʻzi uchun yaxshiroq boʻlardi. Men Rasululloh ﷺ shunday deyayotganlarini eshitganman: ‹Men soʻzda qisqa boʻlishni maʼqul koʻrdim (yoki: buyurildim), chunki qisqalik yaxshiroqdir›», dedi.Абу Забянинг ривоят қилишича, бир куни бир киши туриб кўп сўзлади, шунда Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу): «Агар у сўзида меъёрни сақлаганида, ўзи учун яхшироқ бўларди. Мен Расулуллоҳ ﷺ шундай деяётганларини эшитганман: ‹Мен сўзда қисқа бўлишни маъқул кўрдим (ёки: буюрилдим), чунки қисқалик яхшироқдир›», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ، وَذَكَرَ، آخَرَ أَنْبَأَنَا شُرَحْبِيلُ بْنُ شَرِيكٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الدُّنْيَا كُلَّهَا مَتَاعٌ وَخَيْرُ مَتَاعِ الدُّنْيَا الْمَرْأَةُ الصَّالِحَةُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu dunyoning barchasi matohdir, dunyo matohining eng yaxshisi esa solih ayoldir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу дунёнинг барчаси матоҳдир, дунё матоҳининг энг яхшиси эса солиҳ аёлдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْغَفَّارِ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ سَأَلَ أَبَا بَكْرِ بْنَ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ‏:‏ لِمَ كَانَ أَبُو بَكْرٍ يَكْتُبُ‏:‏ مِنْ أَبِي بَكْرٍ خَلِيفَةِ رَسُولِ اللهِ، ثُمَّ كَانَ عُمَرُ يَكْتُبُ بَعْدَهُ‏:‏ مِنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ خَلِيفَةِ أَبِي بَكْرٍ، مَنْ أَوَّلُ مَنْ كَتَبَ‏:‏ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ‏؟‏ فَقَالَ‏:‏ حَدَّثَتْنِي جَدَّتِي الشِّفَاءُ، وَكَانَتْ مِنَ الْمُهَاجِرَاتِ الأُوَلِ، وَكَانَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِذَا هُوَ دَخَلَ السُّوقَ دَخَلَ عَلَيْهَا، قَالَتْ‏:‏ كَتَبَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ إِلَى عَامِلِ الْعِرَاقَيْنِ‏:‏ أَنِ ابْعَثْ إِلَيَّ بِرَجُلَيْنِ جَلْدَيْنِ نَبِيلَيْنِ، أَسْأَلُهُمَا عَنِ الْعِرَاقِ وَأَهْلِهِ، فَبَعَثَ إِلَيْهِ صَاحِبُ الْعِرَاقَيْنِ بِلَبِيدِ بْنِ رَبِيعَةَ، وَعَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، فَقَدِمَا الْمَدِينَةَ فَأَنَاخَا رَاحِلَتَيْهِمَا بِفِنَاءِ الْمَسْجِدِ، ثُمَّ دَخَلاَ الْمَسْجِدَ فَوَجَدَا عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ، فَقَالاَ لَهُ‏:‏ يَا عَمْرُو، اسْتَأْذِنْ لَنَا عَلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عُمَرَ، فَوَثَبَ عَمْرٌو فَدَخَلَ عَلَى عُمَرَ فَقَالَ‏:‏ السَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، فَقَالَ لَهُ عُمَرُ‏:‏ مَا بَدَا لَكَ فِي هَذَا الِاسْمِ يَا ابْنَ الْعَاصِ‏؟‏ لَتَخْرُجَنَّ مِمَّا قُلْتَ، قَالَ‏:‏ نَعَمْ، قَدِمَ لَبِيدُ بْنُ رَبِيعَةَ، وَعَدِيُّ بْنُ حَاتِمٍ، فَقَالاَ لِي‏:‏ اسْتَأْذِنْ لَنَا عَلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ، فَقُلْتُ‏:‏ أَنْتُمَا وَاللَّهِ أَصَبْتُمَا اسْمَهُ، وَإِنَّهُ الأَمِيرُ، وَنَحْنُ الْمُؤْمِنُونَ‏.‏ فَجَرَى الْكِتَابُ مِنْ ذَلِكَ الْيَوْمِ‏.

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz Zayd ibn Horisani Zayd ibn Muhammad deb chaqirar edik. Toki: {Ularni otalariga nisbat berib chaqiringlar, bu Alloh nazdida adolatliroqdir} (Ahzob 5) (oyati) nozil boʻlguncha». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз Зайд ибн Ҳорисани Зайд ибн Муҳаммад деб чақирар эдик. Токи: {Уларни оталарига нисбат бериб чақиринглар, бу Аллоҳ наздида адолатлироқдир} (Аҳзоб 5) (ояти) нозил бўлгунча». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَيَّاشُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنِي الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ أَخْبِرْنِي بِأَشَدِّ، شَىْءٍ صَنَعَهُ الْمُشْرِكُونَ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ بَيْنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فِي حِجْرِ الْكَعْبَةِ إِذْ أَقْبَلَ عُقْبَةُ بْنُ أَبِي مُعَيْطٍ، فَوَضَعَ ثَوْبَهُ فِي عُنُقِهِ فَخَنَقَهُ خَنْقًا شَدِيدًا، فَأَقْبَلَ أَبُو بَكْرٍ حَتَّى أَخَذَ بِمَنْكِبِهِ وَدَفَعَهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏[quran sura="40" aya_start="28" aya_end="28"]{‏أَتَقْتُلُونَ رَجُلاً أَنْ يَقُولَ رَبِّيَ اللَّهُ‏}‏ الآيَةَ‏.‏ تَابَعَهُ ابْنُ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ عُرْوَةَ عَنْ عُرْوَةَ، قُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو‏.‏ وَقَالَ عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ قِيلَ لِعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ‏.‏ وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ‏.‏

Men Ibn Amr ibnul-Os(ning oʻgʻli)dan: «Menga mushriklar Paygʻambar ﷺga qilgan eng qattiq narsani aytib bering», deb soʻradim. U: «Paygʻambar ﷺ Kaʼba hijrida namoz oʻqiyotganlarida, Uqba ibn Abu Muayt kelib, koʻylagini u zotning boʻyinlariga solib, qattiq boʻgʻdi. Shunda Abu Bakr kelib, uning yelkasidan ushlab, uni Paygʻambar ﷺdan itarib (ajratib): ‹Bir kishini ‹Robbim Alloh› degani uchun oʻldirasizlarmi?...› (Gʻofir surasi, 28) (oyatini oʻqidi)», dedi. Buni Ibn Ishoq (rivoyatda) qoʻllab-quvvatlab: «Menga Yahyo ibn Urva, Urvadan (rivoyat qildi): Men Abdulloh ibn Amrga aytdim», dedi. Abda Hishomdan, u otasidan: «Amr ibnul-Osga aytildi», dedi. Muhammad ibn Amr Abu Salamadan: «Menga Amr ibnul-Os rivoyat qildi», dedi.Мен Ибн Амр ибнул-Ос(нинг ўғли)дан: «Менга мушриклар Пайғамбар ﷺга қилган энг қаттиқ нарсани айтиб беринг», деб сўрадим. У: «Пайғамбар ﷺ Каъба ҳижрида намоз ўқиётганларида, Уқба ибн Абу Муайт келиб, кўйлагини у зотнинг бўйинларига солиб, қаттиқ бўғди. Шунда Абу Бакр келиб, унинг елкасидан ушлаб, уни Пайғамбар ﷺдан итариб (ажратиб): ‹Бир кишини ‹Роббим Аллоҳ› дегани учун ўлдирасизларми?...› (Ғофир сураси, 28) (оятини ўқиди)», деди. Буни Ибн Ишоқ (ривоятда) қўллаб-қувватлаб: «Менга Яҳё ибн Урва, Урвадан (ривоят қилди): Мен Абдуллоҳ ибн Амрга айтдим», деди. Абда Ҳишомдан, у отасидан: «Амр ибнул-Осга айтилди», деди. Муҳаммад ибн Амр Абу Саламадан: «Менга Амр ибнул-Ос ривоят қилди», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، حَدَّثَنَا سَلاَّمُ بْنُ سُلَيْمَانَ النَّحْوِيُّ أَبُو الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ أَبِي النَّجُودِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ يَزِيدَ الْبَكْرِيِّ، قَالَ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فَدَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَإِذَا هُوَ غَاصٌّ بِالنَّاسِ وَإِذَا رَايَاتٌ سُودٌ تَخْفُقُ وَإِذَا بِلاَلٌ مُتَقَلِّدٌ السَّيْفَ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ مَا شَأْنُ النَّاسِ قَالُوا يُرِيدُ أَنْ يَبْعَثَ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ وَجْهًا فَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ نَحْوًا مِنْ حَدِيثِ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ بِمَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ وَيُقَالُ لَهُ الْحَارِثُ بْنُ حَسَّانَ أَيْضًا ‏.‏

Horis ibn Yazid al-Bakriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Madinaga keldim va masjidga kirdim, qarasam, u odamlar bilan toʻla edi, qora bayroqlar hilpirar, Bilol esa Rasululloh ﷺning oldilarida qilich osib turardi. Men: «Odamlarga nima boʻldi?» dedim. Ular: «U zot Amr ibn al-Osni biror tomonga yubormoqchi», dedilar. Soʻng u hadisni toʻlaligicha, Sufyon ibn Uyaynaning hadisiga oʻxshash maʼnoda zikr qildi. (Abu Iso) aytdi: Unga Horis ibn Hasson ham deyiladi.Ҳорис ибн Язид ал-Бакрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Мадинага келдим ва масжидга кирдим, қарасам, у одамлар билан тўла эди, қора байроқлар ҳилпирар, Билол эса Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида қилич осиб турарди. Мен: «Одамларга нима бўлди?» дедим. Улар: «У зот Амр ибн ал-Осни бирор томонга юбормоқчи», дедилар. Сўнг у ҳадисни тўлалигича, Суфён ибн Уяйнанинг ҳадисига ўхшаш маънода зикр қилди. (Абу Исо) айтди: Унга Ҳорис ибн Ҳассон ҳам дейилади.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عُثْمَانُ بْنُ حِصْنِ بْنِ عَلاَّقٍ، - دِمَشْقِيٌّ - قَالَ حَدَّثَنَا عُرْوَةُ بْنُ، رُوَيْمٍ أَنَّ ابْنَ الدَّيْلَمِيِّ رَكِبَ يَطْلُبُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَ ابْنُ الدَّيْلَمِيِّ فَدَخَلْتُ عَلَيْهِ فَقُلْتُ هَلْ سَمِعْتَ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَكَرَ شَأْنَ الْخَمْرِ بِشَىْءٍ فَقَالَ نَعَمْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَشْرَبُ الْخَمْرَ رَجُلٌ مِنْ أُمَّتِي فَيَقْبَلُ اللَّهُ مِنْهُ صَلاَةً أَرْبَعِينَ يَوْمًا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, unga Ibn ad-Daylamiy: «Ey Abdulloh ibn Amr, Rasululloh ﷺ dan xamr ishi haqida biror narsa eshitganmisan?» deb soʻraganida, u: «Ha, men Rasululloh ﷺ: ‹Ummatimdan bir kishi xamr ichsa, Alloh undan qirq kun namozini qabul qilmaydi›, deganlarini eshitganman», dedi.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, унга Ибн ад-Дайламий: «Эй Абдуллоҳ ибн Амр, Расулуллоҳ ﷺ дан хамр иши ҳақида бирор нарса эшитганмисан?» деб сўраганида, у: «Ҳа, мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Умматимдан бир киши хамр ичса, Аллоҳ ундан қирқ кун намозини қабул қилмайди›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ شَيْبَانَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ مُضَارِبٍ، عَنِ الْعُرْيَانِ بْنِ الْهَيْثَمِ قَالَ‏:‏ وَفَدَ أَبِي إِلَى مُعَاوِيَةَ، وَأَنَا غُلاَمٌ، فَلَمَّا دَخَلَ عَلَيْهِ قَالَ‏:‏ مَرْحَبًا مَرْحَبًا، وَرَجُلٌ قَاعِدٌ مَعَهُ عَلَى السَّرِيرِ، قَالَ‏:‏ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، مَنْ هَذَا الَّذِي تُرَحِّبُ بِهِ‏؟‏ قَالَ‏:‏ هَذَا سَيِّدُ أَهْلِ الْمَشْرِقِ، وَهَذَا الْهَيْثَمُ بْنُ الأَسْوَدِ، قُلْتُ‏:‏ مَنْ هَذَا‏؟‏ قَالُوا‏:‏ هَذَا عَبْدُ اللهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قُلْتُ لَهُ‏:‏ يَا أَبَا فُلاَنٍ، مِنْ أَيْنَ يَخْرُجُ الدَّجَّالُ‏؟‏ قَالَ‏:‏ مَا رَأَيْتُ أَهْلَ بَلَدٍ أَسْأَلَ عَنْ بَعِيدٍ، وَلاَ أَتْرَكَ لِلْقَرِيبِ مِنْ أَهْلِ بَلَدٍ أَنْتَ مِنْهُ، ثُمَّ قَالَ‏:‏ يَخْرُجُ مِنْ أَرْضِ الْعِرَاقِ، ذَاتِ شَجَرٍ وَنَخْلٍ‏.‏

Iryon ibn Haysam (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men bola edim, otam Muoviyaning huzuriga bordi. Uning oldiga kirganda, Muoviya: «Marhabo, marhabo!» dedi. U bilan taxtda birga oʻtirgan bir kishi: «Ey amirul moʻʼminin, siz marhabo aytayotgan bu kim?» dedi. Muoviya: «Bu mashriq ahlining sayyidi, bu Haysam ibn Asvad», dedi. Men: «Bu (yonidagi) kim?» dedim. «Bu Abdulloh ibn Amr ibn al-Os», dedilar. Men unga: «Ey falonchining otasi, Dajjol qayerdan chiqadi?» dedim. U: «Men sen mansub boʻlgan shahar ahlichalik uzoqdagi narsani soʻrab, yaqindagini tark etadigan boshqa shahar ahlini koʻrmaganman», dedi. Soʻng: «U daraxtu xurmozorlarga ega boʻlgan Iroq yeridan chiqadi», dedi.Ирён ибн Ҳайсам (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен бола эдим, отам Муовиянинг ҳузурига борди. Унинг олдига кирганда, Муовия: «Марҳабо, марҳабо!» деди. У билан тахтда бирга ўтирган бир киши: «Эй амирул мўъминин, сиз марҳабо айтаётган бу ким?» деди. Муовия: «Бу машриқ аҳлининг саййиди, бу Ҳайсам ибн Асвад», деди. Мен: «Бу (ёнидаги) ким?» дедим. «Бу Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос», дедилар. Мен унга: «Эй фалончининг отаси, Дажжол қаердан чиқади?» дедим. У: «Мен сен мансуб бўлган шаҳар аҳличалик узоқдаги нарсани сўраб, яқиндагини тарк этадиган бошқа шаҳар аҳлини кўрмаганман», деди. Сўнг: «У дарахту хурмозорларга эга бўлган Ироқ еридан чиқади», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، قَالَ قُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ أَخْبِرْنِي بِأَشَدِّ، مَا صَنَعَ الْمُشْرِكُونَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ بَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي بِفِنَاءِ الْكَعْبَةِ، إِذْ أَقْبَلَ عُقْبَةُ بْنُ أَبِي مُعَيْطٍ، فَأَخَذَ بِمَنْكِبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَوَى ثَوْبَهُ فِي عُنُقِهِ فَخَنَقَهُ خَنْقًا شَدِيدًا، فَأَقْبَلَ أَبُو بَكْرٍ فَأَخَذَ بِمَنْكِبِهِ، وَدَفَعَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ‏[quran sura="40" aya_start="28" aya_end="28"]{‏أَتَقْتُلُونَ رَجُلاً أَنْ يَقُولَ رَبِّيَ اللَّهُ وَقَدْ جَاءَكُمْ بِالْبَيِّنَاتِ مِنْ رَبِّكُمْ‏}‏

(Urva ibn Zubayr aytdi:) Men Abdulloh ibn Amr ibnul-Osga: «Mushriklar Rasululloh ﷺga qilgan eng qattiq (ozor) haqida menga xabar ber», dedim. U: «Rasululloh ﷺ Kaʼba hovlisida namoz oʻqiyotgan paytlarida, Uqba ibn Abu Muayt kelib, Rasululloh ﷺning yelkasini ushlab, kiyimini u zotning boʻ yniga oʻ rab, u ni qattiq boʻ gʻ di. Shunda Abu Bakr kelib, uning yelkasini ushlab, Rasululloh ﷺdan (uni) itardi (uzoqlatdi) va: ‹Bir kishini — ‹Robbim — Alloh› degani (uchun) — oʻ ldirasizmi? Holbuki u sizlarga Robbingizdan ochiq dalillar (bayyinalar) keltirgan-ku!› (Gʻ ofir surasi, 28) dedi», dedi.(Урва ибн Зубайр айтди:) Мен Абдуллоҳ ибн Амр ибнул-Осга: «Мушриклар Расулуллоҳ ﷺга қилган энг қаттиқ (озор) ҳақида менга хабар бер», дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ Каъба ҳовлисида намоз ўқиётган пайтларида, Уқба ибн Абу Муайт келиб, Расулуллоҳ ﷺнинг елкасини ушлаб, кийимини у зотнинг бў йнига ў раб, у ни қаттиқ бў ғ ди. Шунда Абу Бакр келиб, унинг елкасини ушлаб, Расулуллоҳ ﷺдан (уни) итарди (узоқлатди) ва: ‹Бир кишини — ‹Роббим — Аллоҳ› дегани (учун) — ў лдирасизми? Ҳолбуки у сизларга Роббингиздан очиқ далиллар (баййиналар) келтирган-ку!› (Ғ офир сураси, 28) деди», деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ مِشْرَحِ بْنِ هَاعَانَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَسْلَمَ النَّاسُ وَآمَنَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِي ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ عَنْ مِشْرَحِ بْنِ هَاعَانَ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ ‏.‏

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar Islomni qabul qildi, Amr ibn al-Os esa iymon keltirdi», dedilar. Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Ibn Lahianing Mishrah ibn Hoondan (qilgan) rivoyati orqaligina bilamiz va uning isnodi kuchli emas.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар Исломни қабул қилди, Амр ибн ал-Ос эса иймон келтирди», дедилар. Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ибн Лаҳианинг Мишраҳ ибн Ҳоондан (қилган) ривояти орқалигина биламиз ва унинг исноди кучли эмас.

أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي رَبِيعَةُ بْنُ يَزِيدَ، ح وَأَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ بَقِيَّةَ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو، - وَهُوَ الأَوْزَاعِيُّ - عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الدَّيْلَمِيِّ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ وَهُوَ فِي حَائِطٍ لَهُ بِالطَّائِفِ يُقَالُ لَهُ الْوَهْطُ وَهُوَ مُخَاصِرٌ فَتًى مِنْ قُرَيْشٍ يُزَنُّ ذَلِكَ الْفَتَى بِشُرْبِ الْخَمْرِ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ شَرِبَ الْخَمْرَ شَرْبَةً لَمْ تُقْبَلْ لَهُ تَوْبَةٌ أَرْبَعِينَ صَبَاحًا فَإِنْ تَابَ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَإِنْ عَادَ لَمْ تُقْبَلْ تَوْبَتُهُ أَرْبَعِينَ صَبَاحًا فَإِنْ تَابَ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَإِنْ عَادَ كَانَ حَقًّا عَلَى اللَّهِ أَنْ يَسْقِيَهُ مِنْ طِينَةِ الْخَبَالِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ اللَّفْظُ لِعَمْرٍو ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim xamrni bir marta ichsa, qirq kun tavbasi qabul qilinmaydi; agar tavba qilsa, Alloh uning tavbasini qabul qiladi. Agar yana qaytsa, qirq kun tavbasi qabul qilinmaydi; agar tavba qilsa, Alloh uning tavbasini qabul qiladi. Agar yana qaytsa, Alloh uni qiyomat kuni jahannam ahlining yiringidan ichirishi haq boʻlib qoladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким хамрни бир марта ичса, қирқ кун тавбаси қабул қилинмайди; агар тавба қилса, Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилади. Агар яна қайтса, қирқ кун тавбаси қабул қилинмайди; агар тавба қилса, Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилади. Агар яна қайтса, Аллоҳ уни қиёмат куни жаҳаннам аҳлининг йирингидан ичириши ҳақ бўлиб қолади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ أَبُو مُوسَى، وَلَقِيتُهُ، بِالْكُوفَةِ جَاءَ إِلَى ابْنِ شُبْرُمَةَ فَقَالَ أَدْخِلْنِي عَلَى عِيسَى فَأَعِظَهُ‏.‏ فَكَأَنَّ ابْنَ شُبْرُمَةَ خَافَ عَلَيْهِ فَلَمْ يَفْعَلْ‏.‏ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ قَالَ لَمَّا سَارَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنهما ـ إِلَى مُعَاوِيَةَ بِالْكَتَائِبِ‏.‏ قَالَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ لِمُعَاوِيَةَ أَرَى كَتِيبَةً لاَ تُوَلِّي حَتَّى تُدْبِرَ أُخْرَاهَا‏.‏ قَالَ مُعَاوِيَةُ مَنْ لِذَرَارِيِّ الْمُسْلِمِينَ‏.‏ فَقَالَ أَنَا‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَمُرَةَ نَلْقَاهُ فَنَقُولُ لَهُ الصُّلْحَ‏.‏ قَالَ الْحَسَنُ وَلَقَدْ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرَةَ قَالَ بَيْنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ جَاءَ الْحَسَنُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ابْنِي هَذَا سَيِّدٌ وَلَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يُصْلِحَ بِهِ بَيْنَ فِئَتَيْنِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ ‏"‏‏.‏

(Isroil Abu Muso aytdi — men uni Kufada uchratganman; u Ibn Shubrumaning oldiga kelib: ‹Meni Iyso (amaldor)ning huzuriga kirgiz, men unga vaʼz (nasihat) qilay› dedi; goʻyo Ibn Shubruma unga (zarar yetishidan) qoʻrqib, (buni) qilmadi. U (Isroil) aytdi: Bizga Hasan (al-Basriy) aytib berdiki, u shunday dedi:) Hasan ibn Ali (roziyallohu anhumo) qoʻshinlar bilan Muoviyaga qarshi yurganida, Amr ibn Os Muoviyaga: «Men shunday bir qoʻshinni koʻryapmanki, uning oxiri qaytmasdan (orqaga), oldi (ham) qaytmaydi (taslim boʻlmaydi)», dedi. Muoviya: «Musulmonlarning bola-chaqalarini (yetimlarini) kim (boqadi)?» dedi. (Amr): «Men», dedi. Shunda Abdulloh ibn Omir va Abdurahmon ibn Samura: «Biz uni (Hasanni) uchratib, unga sulh (taklif) qilamiz», dedilar. Hasan (al-Basriy) aytdi: Darhaqiqat, men Abu Bakraning shunday deganini eshitganman: Paygʻambar ﷺ xutba qilayotgan paytlarida, Hasan keldi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Mana bu oʻgʻlim — sayyiddir; shoyad Alloh u orqali musulmonlarning ikki guruhi orasini isloh qilsa (yarashtirsa)», dedilar.(Исроил Абу Мусо айтди — мен уни Куфада учратганман; у Ибн Шубруманинг олдига келиб: ‹Мени Ийсо (амалдор)нинг ҳузурига киргиз, мен унга ваъз (насиҳат) қилай› деди; гўё Ибн Шубрума унга (зарар етишидан) қўрқиб, (буни) қилмади. У (Исроил) айтди: Бизга Ҳасан (ал-Басрий) айтиб бердики, у шундай деди:) Ҳасан ибн Али (розияллоҳу анҳумо) қўшинлар билан Муовияга қарши юрганида, Амр ибн Ос Муовияга: «Мен шундай бир қўшинни кўряпманки, унинг охири қайтмасдан (орқага), олди (ҳам) қайтмайди (таслим бўлмайди)», деди. Муовия: «Мусулмонларнинг бола-чақаларини (етимларини) ким (боқади)?» деди. (Амр): «Мен», деди. Шунда Абдуллоҳ ибн Омир ва Абдураҳмон ибн Самура: «Биз уни (Ҳасанни) учратиб, унга сулҳ (таклиф) қиламиз», дедилар. Ҳасан (ал-Басрий) айтди: Дарҳақиқат, мен Абу Бакранинг шундай деганини эшитганман: Пайғамбар ﷺ хутба қилаётган пайтларида, Ҳасан келди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Мана бу ўғлим — саййиддир; шояд Аллоҳ у орқали мусулмонларнинг икки гуруҳи орасини ислоҳ қилса (яраштирса)», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ عُمَرَ الْجُمَحِيِّ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ قَالَ طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِي مِنْ صَالِحِي قُرَيْشٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ نَافِعِ بْنِ عُمَرَ الْجُمَحِيِّ ‏.‏ وَنَافِعٌ ثِقَةٌ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ وَابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ لَمْ يُدْرِكْ طَلْحَةَ ‏.‏

Talha ibn Ubaydulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Albatta, Amr ibn al-Os Qurayshning solihlaridandir›, deganlarini eshitdim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadisni biz faqat Nofiʼ ibn Umar al-Jumahiyning rivoyati orqaligina bilamiz. Nofiʼ ishonchli (roviy), lekin uning isnodi uzluksiz (muttasil) emas, chunki Ibn Abu Mulayka Talhaga yetishmagan.Талҳа ибн Убайдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Албатта, Амр ибн ал-Ос Қурайшнинг солиҳларидандир›, деганларини эшитдим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни биз фақат Нофиъ ибн Умар ал-Жумаҳийнинг ривояти орқалигина биламиз. Нофиъ ишончли (ровий), лекин унинг исноди узлуксиз (муттасил) эмас, чунки Ибн Абу Мулайка Талҳага етишмаган.