أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَنْبَأَنَا عُمَرُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ شُعَيْبٍ، كَتَبَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ يُعَزِّيهِ بِابْنٍ لَهُ هَلَكَ وَذَكَرَ فِي كِتَابِهِ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَاهُ يُحَدِّثُ عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ لاَ يَرْضَى لِعَبْدِهِ الْمُؤْمِنِ إِذَا ذَهَبَ بِصَفِيِّهِ مِنْ أَهْلِ الأَرْضِ فَصَبَرَ وَاحْتَسَبَ وَقَالَ مَا أُمِرَ بِهِ بِثَوَابٍ دُونَ الْجَنَّةِ " .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh Oʻzining moʻmin bandasidan yer ahli orasidan bir suyuklisini olib qoʻyganida, u sabr qilib, savobini Allohdan umid qilsa va oʻziga buyurilgan narsani aytsa, unga jannatdan boshqa mukofotni ravo koʻrmaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ Ўзининг мўмин бандасидан ер аҳли орасидан бир суюклисини олиб қўйганида, у сабр қилиб, савобини Аллоҳдан умид қилса ва ўзига буюрилган нарсани айтса, унга жаннатдан бошқа мукофотни раво кўрмайди», дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ حُسَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنِّي فَقِيرٌ لَيْسَ لِي شَىْءٌ وَلِي يَتِيمٌ. قَالَ " كُلْ مِنْ مَالِ يَتِيمِكَ غَيْرَ مُسْرِفٍ وَلاَ مُبَاذِرٍ وَلاَ مُتَأَثِّلٍ ".
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Men faqirman, hech narsam yoʻq, qoʻlimda esa bir yetim bor», dedi. U zot: «Yetimingning molidan isrof qilmasdan, behuda sarflamasdan va oʻzingga mol yigʻib qolmasdan yegin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Мен фақирман, ҳеч нарсам йўқ, қўлимда эса бир етим бор», деди. У зот: «Етимингнинг молидан исроф қилмасдан, беҳуда сарфламасдан ва ўзингга мол йиғиб қолмасдан егин», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَبَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، ح وَأَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُونُسَ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ دَاوُدَ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ - وَحَبِيبٍ الْمُعَلِّمِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَجُوزُ لاِمْرَأَةٍ هِبَةٌ فِي مَالِهَا إِذَا مَلَكَ زَوْجُهَا عِصْمَتَهَا " . اللَّفْظُ لِمُحَمَّدٍ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Eri unga nikoh orqali egalik qilgan boʻlsa, ayolning oʻz molidan inʼom qilishi joiz emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эри унга никоҳ орқали эгалик қилган бўлса, аёлнинг ўз молидан инъом қилиши жоиз эмас», дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَى بَعِيرًا فَأَخَذَ مِنْ سَنَامِهِ وَبَرَةً بَيْنَ إِصْبَعَيْهِ ثُمَّ قَالَ " إِنَّهُ لَيْسَ لِي مِنَ الْفَىْءِ شَىْءٌ وَلاَ هَذِهِ إِلاَّ الْخُمُسُ وَالْخُمُسُ مَرْدُودٌ فِيكُمْ " .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir tuyaning oldiga kelib, uning oʻrkachidan ikki barmoqlari orasida bir tuk olib, soʻng: «Faʼydan menga hech narsa yoʻq, hatto mana shu ham, faqat xumsdan boshqa. Xums esa sizlarga qaytariladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир туянинг олдига келиб, унинг ўркачидан икки бармоқлари орасида бир тук олиб, сўнг: «Фаъйдан менга ҳеч нарса йўқ, ҳатто мана шу ҳам, фақат хумсдан бошқа. Хумс эса сизларга қайтарилади», дедилар.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ أَبُو عَلِيٍّ الْحَنَفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ شُعَيْبِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِيهِ، { عَنْ أَبِيهِ، } وَزَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ الْفَرَعَ . قَالَ " حَقٌّ فَإِنْ تَرَكْتَهُ حَتَّى يَكُونَ بَكْرًا فَتَحْمِلَ عَلَيْهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ تُعْطِيَهُ أَرْمَلَةً خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَذْبَحَهُ فَيَلْصَقَ لَحْمُهُ بِوَبَرِهِ فَتُكْفِئَ إِنَاءَكَ وَتُوَلِّهَ نَاقَتَكَ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَالْعَتِيرَةُ قَالَ " الْعَتِيرَةُ حَقٌّ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو عَلِيٍّ الْحَنَفِيُّ هُمْ أَرْبَعَةُ إِخْوَةٍ أَحَدُهُمْ أَبُو بَكْرٍ وَبِشْرٌ وَشَرِيكٌ وَآخَرُ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Ey Allohning Rasuli, faraʼ (haqidachi)?» deyishdi. U zot: «U haqdir. Ammo uni tashlab qoʻysang, toki (ulgʻayib) yosh tuya boʻlgach, uni Alloh yoʻlida (jihodga) minsang yoki bir bevaga bersang, uni (endi tugʻilganida) soʻyib, goʻshti terisiga yopishib qolib, idishingni agʻdarib qoʻyishing va tuyangni bolasidan judo qilib qoʻyishingdan koʻra yaxshiroqdir», dedilar. «Ey Allohning Rasuli, atiyrachi?» deyishdi. U zot: «Atiyra ham haqdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Эй Аллоҳнинг Расули, фараъ (ҳақидачи)?» дейишди. У зот: «У ҳақдир. Аммо уни ташлаб қўйсанг, токи (улғайиб) ёш туя бўлгач, уни Аллоҳ йўлида (жиҳодга) минсанг ёки бир бевага берсанг, уни (энди туғилганида) сўйиб, гўшти терисига ёпишиб қолиб, идишингни ағдариб қўйишинг ва туянгни боласидан жудо қилиб қўйишингдан кўра яхшироқдир», дедилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, атийрачи?» дейишди. У зот: «Атийра ҳам ҳақдир», дедилар.
أَخْبَرَنِي عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي سَهْلُ بْنُ بَكَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبُ بْنُ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ مَرَّةً عَنْ أَبِيهِ، وَقَالَ، مَرَّةً عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ وَعَنِ الْجَلاَّلَةِ وَعَنْ رُكُوبِهَا وَعَنْ أَكْلِ لَحْمِهَا .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Xaybar kuni uy eshaklarining goʻshtidan, jallola (najosat yeydigan hayvon)dan hamda ularni minishdan va goʻshtini yeyishdan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни уй эшакларининг гўштидан, жаллола (нажосат ейдиган ҳайвон)дан ҳамда уларни минишдан ва гўштини ейишдан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمُتَبَايِعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ صَفْقَةَ خِيَارٍ وَلاَ يَحِلُّ لَهُ أَنْ يُفَارِقَ صَاحِبَهُ خَشْيَةَ أَنْ يَسْتَقِيلَهُ " .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ikki oldi-sotdi qiluvchi bir-biridan ajralmaguncha ixtiyorlidirlar, ixtiyor savdosini kelishib olsalar boshqa. Sherigining savdodan qaytishidan qoʻrqib undan ajralib ketishi unga halol emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Икки олди-сотди қилувчи бир-биридан ажралмагунча ихтиёрлидирлар, ихтиёр савдосини келишиб олсалар бошқа. Шеригининг савдодан қайтишидан қўрқиб ундан ажралиб кетиши унга ҳалол эмас», дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ سَلَفٍ وَبَيْعٍ وَشَرْطَيْنِ فِي بَيْعٍ وَرِبْحِ مَا لَمْ يُضْمَنْ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qarz bilan savdoni bir shartda qilishdan, bir savdoda ikkita shart qoʻyishdan va zomin boʻlmagan (qoʻlida boʻlmagan) narsadan foyda olishdan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қарз билан савдони бир шартда қилишдан, бир савдода иккита шарт қўйишдан ва зомин бўлмаган (қўлида бўлмаган) нарсадан фойда олишдан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدٍ الطَّائِيُّ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، زَعَمَ أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ يُقَالُ لَهُ سَهْلُ بْنُ أَبِي حَثْمَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ نَفَرًا مِنْ قَوْمِهِ انْطَلَقُوا إِلَى خَيْبَرَ فَتَفَرَّقُوا فِيهَا فَوَجَدُوا أَحَدَهُمْ قَتِيلاً فَقَالُوا لِلَّذِينَ وَجَدُوهُ عِنْدَهُمْ قَتَلْتُمْ صَاحِبَنَا قَالُوا مَا قَتَلْنَاهُ وَلاَ عَلِمْنَا قَاتِلاً . فَانْطَلَقُوا إِلَى نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ انْطَلَقْنَا إِلَى خَيْبَرَ فَوَجَدْنَا أَحَدَنَا قَتِيلاً . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْكُبْرَ الْكُبْرَ " . فَقَالَ لَهُمْ " تَأْتُونَ بِالْبَيِّنَةِ عَلَى مَنْ قَتَلَ " . قَالُوا مَا لَنَا بَيِّنَةٌ . قَالَ " فَيَحْلِفُونَ لَكُمْ " . قَالُوا لاَ نَرْضَى بِأَيْمَانِ الْيَهُودِ . وَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَبْطُلَ دَمُهُ فَوَدَاهُ مِائَةً مِنْ إِبِلِ الصَّدَقَةِ . خَالَفَهُمْ عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ .
Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uning qavmidan bir necha kishi Xaybarga yoʻl olib, oʻsha yerda ajralishdi. Soʻng ular ulardan birini oʻldirilgan holda topishdi. Ular uni oʻz oldilarida topgan kishilarga: «Bizning hamrohimizni sizlar oʻldirdingiz», deyishdi. Ular: «Biz uni oʻldirganimiz yoʻq va qotilni ham bilmaymiz», deyishdi. Shunda ular Allohning Nabiysi ﷺning oldiga borib: «Yo Nabiyalloh, biz Xaybarga borgan edik, ulardan birimizni oʻldirilgan holda topdik», deyishdi. Rasululloh ﷺ: «Kattani, kattani (oldin qoʻy)!», dedilar. Soʻng ularga: «Kim oʻldirganiga guvoh keltirasizlarmi?», dedilar. Ular: «Bizda guvoh yoʻq», deyishdi. U zot: «Unda ular sizlar uchun qasam ichishadi», dedilar. Ular: «Biz yahudiylarning qasamlariga rozi boʻlmaymiz», deyishdi. Rasululloh ﷺ uning xuni behuda ketishini yoqtirmadilar, shuning uchun uning xunini sadaqa tuyalaridan yuztasi bilan toʻladilar.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унинг қавмидан бир неча киши Хайбарга йўл олиб, ўша ерда ажралишди. Сўнг улар улардан бирини ўлдирилган ҳолда топишди. Улар уни ўз олдиларида топган кишиларга: «Бизнинг ҳамроҳимизни сизлар ўлдирдингиз», дейишди. Улар: «Биз уни ўлдирганимиз йўқ ва қотилни ҳам билмаймиз», дейишди. Шунда улар Аллоҳнинг Набийси ﷺнинг олдига бориб: «Ё Набияллоҳ, биз Хайбарга борган эдик, улардан биримизни ўлдирилган ҳолда топдик», дейишди. Расулуллоҳ ﷺ: «Каттани, каттани (олдин қўй)!», дедилар. Сўнг уларга: «Ким ўлдирганига гувоҳ келтирасизларми?», дедилар. Улар: «Бизда гувоҳ йўқ», дейишди. У зот: «Унда улар сизлар учун қасам ичишади», дедилар. Улар: «Биз яҳудийларнинг қасамларига рози бўлмаймиз», дейишди. Расулуллоҳ ﷺ унинг хуни беҳуда кетишини ёқтирмадилар, шунинг учун унинг хунини садақа туяларидан юзтаси билан тўладилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ الأَخْنَسِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ ابْنَ مُحَيِّصَةَ الأَصْغَرَ، أَصْبَحَ قَتِيلاً عَلَى أَبْوَابِ خَيْبَرَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَقِمْ شَاهِدَيْنِ عَلَى مَنْ قَتَلَهُ أَدْفَعْهُ إِلَيْكُمْ بِرُمَّتِهِ " . قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمِنْ أَيْنَ أُصِيبُ شَاهِدَيْنِ وَإِنَّمَا أَصْبَحَ قَتِيلاً عَلَى أَبْوَابِهِمْ قَالَ " فَتَحْلِفُ خَمْسِينَ قَسَامَةً " . قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَيْفَ أَحْلِفُ عَلَى مَا لاَ أَعْلَمُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَنَسْتَحْلِفُ مِنْهُمْ خَمْسِينَ قَسَامَةً " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ نَسْتَحْلِفُهُمْ وَهُمُ الْيَهُودُ فَقَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دِيَتَهُ عَلَيْهِمْ وَأَعَانَهُمْ بِنِصْفِهَا .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muhayyisaning kichik oʻgʻli bir kuni ertalab Xaybar darvozalari oldida oʻldirilgan holda topildi. Rasululloh ﷺ: «Uni kim oʻldirganiga ikki guvoh keltir, men uni sizga topshiray», dedilar. U: «Ey Rasululloh, ikki guvohni qaydan topaman? U ularning darvozalari oldida oʻldirilgan holda topildi-ku», dedi. U zot: «Unda ellik marta qasam ichasan», dedilar. U: «Ey Rasululloh, oʻzim bilmagan narsaga qanday qasam ichaman?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «U holda ulardan ellik marta qasam ichishlarini talab qilamiz», dedilar. U: «Ey Rasululloh, ular yahudiylar boʻlsa, ulardan qanday qasam talab qilamiz?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ uning diyatini ular zimmasiga yukladilar va yarmini oʻzlaridan berib ularga yordam berdilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муҳаййисанинг кичик ўғли бир куни эрталаб Хайбар дарвозалари олдида ўлдирилган ҳолда топилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни ким ўлдирганига икки гувоҳ келтир, мен уни сизга топширай», дедилар. У: «Эй Расулуллоҳ, икки гувоҳни қайдан топаман? У уларнинг дарвозалари олдида ўлдирилган ҳолда топилди-ку», деди. У зот: «Унда эллик марта қасам ичасан», дедилар. У: «Эй Расулуллоҳ, ўзим билмаган нарсага қандай қасам ичаман?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У ҳолда улардан эллик марта қасам ичишларини талаб қиламиз», дедилар. У: «Эй Расулуллоҳ, улар яҳудийлар бўлса, улардан қандай қасам талаб қиламиз?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг диятини улар зиммасига юкладилар ва ярмини ўзларидан бериб уларга ёрдам бердилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قُتِلَ خَطَأً فَدِيَتُهُ مِائَةٌ مِنَ الإِبِلِ ثَلاَثُونَ بِنْتَ مَخَاضٍ وَثَلاَثُونَ بِنْتَ لَبُونٍ وَثَلاَثُونَ حِقَّةً وَعَشْرَةٌ بَنِي لَبُونٍ ذُكُورٍ " . قَالَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُقَوِّمُهَا عَلَى أَهْلِ الْقُرَى أَرْبَعَمِائَةَ دِينَارٍ أَوْ عِدْلَهَا مِنَ الْوَرِقِ وَيُقَوِّمُهَا عَلَى أَهْلِ الإِبِلِ إِذَا غَلَتْ رَفَعَ فِي قِيمَتِهَا وَإِذَا هَانَتْ نَقَصَ مِنْ قِيمَتِهَا عَلَى نَحْوِ الزَّمَانِ مَا كَانَ فَبَلَغَ قِيمَتُهَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا بَيْنَ الأَرْبَعِمِائَةِ دِينَارٍ إِلَى ثَمَانَمِائَةِ دِينَارٍ أَوْ عِدْلَهَا مِنَ الْوَرِقِ . قَالَ وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ مَنْ كَانَ عَقْلُهُ فِي الْبَقَرِ عَلَى أَهْلِ الْبَقَرِ مِائَتَىْ بَقَرَةٍ وَمَنْ كَانَ عَقْلُهُ فِي الشَّاةِ أَلْفَىْ شَاةٍ وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ الْعَقْلَ مِيرَاثٌ بَيْنَ وَرَثَةِ الْقَتِيلِ عَلَى فَرَائِضِهِمْ فَمَا فَضَلَ فَلِلْعَصَبَةِ وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَعْقِلَ عَلَى الْمَرْأَةِ عَصَبَتُهَا مَنْ كَانُوا وَلاَ يَرِثُونَ مِنْهُ شَيْئًا إِلاَّ مَا فَضَلَ عَنْ وَرَثَتِهَا وَإِنْ قُتِلَتْ فَعَقْلُهَا بَيْنَ وَرَثَتِهَا وَهُمْ يَقْتُلُونَ قَاتِلَهَا .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim xato bilan oʻldirilsa, uning tovoni yuz tuyadir: oʻttizta bint maxod (bir yoshli urgʻochi tuya), oʻttizta bint labun (ikki yoshli urgʻochi tuya), oʻttizta hiqqa (uch yoshli urgʻochi tuya) va oʻnta ibn labun (ikki yoshli erkak tuya)», dedilar. Rasululloh ﷺ buni qishloq ahli uchun toʻrt yuz dinor yoki uning kumushdan boʻlgan qiymatiga baholardilar, tuya egalari uchun esa tuya narxi qimmatlashsa qiymatini koʻtarib, arzonlashsa qiymatini kamaytirib, zamon holatiga qarab baholardilar. Rasululloh ﷺ davrida uning qiymati toʻrt yuz dinordan sakkiz yuz dinorgacha yoki uning kumushdan boʻlgan miqdoricha yetardi. Rasululloh ﷺ diyati sigirdan boʻlgan kishiga, sigir egalari uchun ikki yuz sigirni, diyati qoʻydan boʻlgan kishiga esa ikki ming qoʻyni hukm qildilar. Rasululloh ﷺ diyat oʻldirilgan kishining vorislari orasida ularning meros ulushlariga qarab boʻlinishini, ortib qolgani asaba (ota tomonidan qarindoshlar)ga tegishli ekanini hukm qildilar. Rasululloh ﷺ ayol uchun diyatni uning asabasi, kim boʻlishidan qatʼi nazar, toʻlashini, biroq uning vorislaridan ortib qolganidan boshqasiga ular meros olmasliklarini hukm qildilar. Agar ayol oʻldirilsa, uning diyati vorislari orasida boʻlinadi va ular uni oʻldirgan qotilni oʻldiradilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким хато билан ўлдирилса, унинг товони юз туядир: ўттизта бинт маход (бир ёшли урғочи туя), ўттизта бинт лабун (икки ёшли урғочи туя), ўттизта ҳиққа (уч ёшли урғочи туя) ва ўнта ибн лабун (икки ёшли эркак туя)», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ буни қишлоқ аҳли учун тўрт юз динор ёки унинг кумушдан бўлган қийматига баҳолардилар, туя эгалари учун эса туя нархи қимматлашса қийматини кўтариб, арзонлашса қийматини камайтириб, замон ҳолатига қараб баҳолардилар. Расулуллоҳ ﷺ даврида унинг қиймати тўрт юз динордан саккиз юз диноргача ёки унинг кумушдан бўлган миқдорича етарди. Расулуллоҳ ﷺ дияти сигирдан бўлган кишига, сигир эгалари учун икки юз сигирни, дияти қўйдан бўлган кишига эса икки минг қўйни ҳукм қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ дият ўлдирилган кишининг ворислари орасида уларнинг мерос улушларига қараб бўлинишини, ортиб қолгани асаба (ота томонидан қариндошлар)га тегишли эканини ҳукм қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ аёл учун диятни унинг асабаси, ким бўлишидан қатъи назар, тўлашини, бироқ унинг ворисларидан ортиб қолганидан бошқасига улар мерос олмасликларини ҳукм қилдилар. Агар аёл ўлдирилса, унинг дияти ворислари орасида бўлинади ва улар уни ўлдирган қотилни ўлдирадилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " عَقْلُ الْكَافِرِ نِصْفُ عَقْلِ الْمُؤْمِنِ " .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kofirning diyati moʻminning diyatining yarmidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кофирнинг дияти мўминнинг диятининг ярмидир», дедилар.
أَخْبَرَنِي مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، مِثْلَهُ سَوَاءً .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan yuqoridagiga oʻxshash rivoyat aynan shu tarzda naql qilingan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан юқоридагига ўхшаш ривоят айнан шу тарзда нақл қилинган.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ عَائِذٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْعَلاَءُ، - وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ - عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى فِي الْعَيْنِ الْعَوْرَاءِ السَّادَّةِ لِمَكَانِهَا إِذَا طُمِسَتْ بِثُلُثِ دِيَتِهَا وَفِي الْيَدِ الشَّلاَّءِ إِذَا قُطِعَتْ بِثُلُثِ دِيَتِهَا وَفِي السِّنِّ السَّوْدَاءِ إِذَا نُزِعَتْ بِثُلُثِ دِيَتِهَا .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻz oʻrnida turgan, koʻrmaydigan koʻz mahv etilsa (yoʻqotilsa), uning diyatining uchdan biri toʻlanishiga; kesib tashlangan shol qoʻlga uning diyatining uchdan biri toʻlanishiga; sugʻurib olingan qora tishga uning diyatining uchdan biri toʻlanishiga hukm qildilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўз ўрнида турган, кўрмайдиган кўз маҳв этилса (йўқотилса), унинг диятининг учдан бири тўланишига; кесиб ташланган шол қўлга унинг диятининг учдан бири тўланишига; суғуриб олинган қора тишга унинг диятининг учдан бири тўланишига ҳукм қилдилар.
أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْهَيْثَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، وَابْنُ، جُرَيْجٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي خُطْبَتِهِ وَهُوَ مُسْنِدٌ ظَهْرَهُ إِلَى الْكَعْبَةِ " الأَصَابِعُ سَوَاءٌ " .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ orqalarini Kaʼbaga suyab turgan holda xutbalarida: «Barmoqlar barobardir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ орқаларини Каъбага суяб турган ҳолда хутбаларида: «Бармоқлар баробардир», дедилар.
قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ جُرَيْجٍ، يُحَدِّثُ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " تَعَافَوُا الْحُدُودَ فِيمَا بَيْنَكُمْ فَمَا بَلَغَنِي مِنْ حَدٍّ فَقَدْ وَجَبَ " .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Had jazolarini oʻzaro oralaringizda kechirib yuboringlar. Zero menga qaysi had (ishi) yetib kelsa, u vojib boʻladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳад жазоларини ўзаро ораларингизда кечириб юборинглар. Зеро менга қайси ҳад (иши) етиб келса, у вожиб бўлади», дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ نَتْفِ الشَّيْبِ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oq sochni yulishdan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ оқ сочни юлишдан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ التَّحَلُّقِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ قَبْلَ الصَّلاَةِ وَعَنِ الشِّرَاءِ وَالْبَيْعِ فِي الْمَسْجِدِ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ juma kuni namozdan oldin halqa boʻlib oʻtirishdan hamda masjidda oldi-sotdi qilishdan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ жума куни намоздан олдин ҳалқа бўлиб ўтиришдан ҳамда масжидда олди-сотди қилишдан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ تَنَاشُدِ الأَشْعَارِ فِي الْمَسْجِدِ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ masjidda sheʼr oʻqishdan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ масжидда шеър ўқишдан қайтардилар.