Anas ibn Molik al-Ansoriy

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ أُمِرَ بِلاَلٌ أَنْ يَشْفَعَ، الأَذَانَ، وَأَنْ يُوتِرَ الإِقَامَةَ‏.‏ قَالَ إِسْمَاعِيلُ فَذَكَرْتُ لأَيُّوبَ فَقَالَ إِلاَّ الإِقَامَةَ‏.‏

Abu Qiloba (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas: «Bilolga azon kalimalarini ikki marta(dan), iqomatni esa faqat bir marta(dan) aytishga buyurildi», — dedi. Roviy Ismoil: «Men buni Ayyubga aytdim; u: ‹Iqomatdan (yaʼni ‹Qad qomat-is-salot›dan) boshqa — u ikki marta aytilishi (kerak)› — deb qoʻshdi», — dedi.Абу Қилоба (Анасдан) ривоят қилади: Анас: «Билолга азон калималарини икки марта(дан), иқоматни эса фақат бир марта(дан) айтишга буюрилди», — деди. Ровий Исмоил: «Мен буни Айюбга айтдим; у: ‹Иқоматдан (яъни ‹Қад қомат-ис-салот›дан) бошқа — у икки марта айтилиши (керак)› — деб қўшди», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا غَزَا بِنَا قَوْمًا لَمْ يَكُنْ يَغْزُو بِنَا حَتَّى يُصْبِحَ وَيَنْظُرَ، فَإِنْ سَمِعَ أَذَانًا كَفَّ عَنْهُمْ، وَإِنْ لَمْ يَسْمَعْ أَذَانًا أَغَارَ عَلَيْهِمْ، قَالَ فَخَرَجْنَا إِلَى خَيْبَرَ فَانْتَهَيْنَا إِلَيْهِمْ لَيْلاً، فَلَمَّا أَصْبَحَ وَلَمْ يَسْمَعْ أَذَانًا رَكِبَ وَرَكِبْتُ خَلْفَ أَبِي طَلْحَةَ، وَإِنَّ قَدَمِي لَتَمَسُّ قَدَمَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ فَخَرَجُوا إِلَيْنَا بِمَكَاتِلِهِمْ وَمَسَاحِيهِمْ فَلَمَّا رَأَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالُوا مُحَمَّدٌ وَاللَّهِ، مُحَمَّدٌ وَالْخَمِيسُ‏.‏ قَالَ فَلَمَّا رَآهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، خَرِبَتْ خَيْبَرُ، إِنَّا إِذَا نَزَلْنَا بِسَاحَةِ قَوْمٍ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ ‏"‏‏.‏

Humayd (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas ibn Molik dedi: «Paygʻambar ﷺ biz bilan biror qavmga qarshi jangga chiqganlarida, hech qachon bizni tonggacha hujum qilishga qoʻymas, kutib turar edilar: agar azon eshitsa, hujumni kechiktirar, azon eshitmasa, ularga hujum qilar edilar». Anas qoʻshimcha qildi: «Biz Xaybarga kechasi yetdik; ertalab u zot namozga azon eshitmagach, (ulovga) mindilar, men Abu Talhaning orqasida mindim va oyogʻim Paygʻambar ﷺ ning oyoqlariga tegib turardi. Xaybar ahli savat va belkuraklari bilan chiqdi; ular Paygʻambar ﷺ ni koʻrgach: ‹Muhammad! Allohga qasamki, Muhammad va uning lashkari!› — deb baqirdi. Rasululloh ﷺ ularni koʻrgach: ‹Allohu akbar! Allohu akbar! Xaybar vayron boʻldi. Biz biror (dushman) qavmiga yaqinlashsak, ogohlantirilganlarning tongi yomon boʻladi›, — dedilar».Ҳумайд (Анасдан) ривоят қилади: Анас ибн Молик деди: «Пайғамбар ﷺ биз билан бирор қавмга қарши жангга чиқганларида, ҳеч қачон бизни тонггача ҳужум қилишга қўймас, кутиб турар эдилар: агар азон эшица, ҳужумни кечиктирар, азон эшитмаса, уларга ҳужум қилар эдилар». Анас қўшимча қилди: «Биз Хайбарга кечаси етдик; эрталаб у зот намозга азон эшитмагач, (уловга) миндилар, мен Абу Талҳанинг орқасида миндим ва оёғим Пайғамбар ﷺ нинг оёқларига тегиб турарди. Хайбар аҳли сават ва белкураклари билан чиқди; улар Пайғамбар ﷺ ни кўргач: ‹Муҳаммад! Аллоҳга қасамки, Муҳаммад ва унинг лашкари!› — деб бақирди. Расулуллоҳ ﷺ уларни кўргач: ‹Аллоҳу акбар! Аллоҳу акбар! Хайбар вайрон бўлди. Биз бирор (душман) қавмига яқинлашсак, огоҳлантирилганларнинг тонги ёмон бўлади›, — дедилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَوْشَبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا بَنِي سَلِمَةَ أَلاَ تَحْتَسِبُونَ آثَارَكُمْ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ مُجَاهِدٌ فِي قَوْلِهِ ‏[quran sura="36" aya_start="12" aya_end="12"]{‏وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ‏}‏ قَالَ خُطَاهُمْ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنِي حُمَيْدٌ، حَدَّثَنِي أَنَسٌ، أَنَّ بَنِي سَلِمَةَ، أَرَادُوا أَنْ يَتَحَوَّلُوا، عَنْ مَنَازِلِهِمْ، فَيَنْزِلُوا قَرِيبًا مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُعْرُوا ‏{‏الْمَدِينَةَ‏}‏ فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ تَحْتَسِبُونَ آثَارَكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ مُجَاهِدٌ خُطَاهُمْ آثَارُهُمْ أَنْ يُمْشَى فِي الأَرْضِ بِأَرْجُلِهِمْ‏.‏

Humayd (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas: «Paygʻambar ﷺ: ‹Ey Bani Salima, (masjidga tomon) har bir qadamingiz uchun (namozga kelganda) savob bor deb oʻylamaysizlarmi?› — dedilar», — dedi. Mujohid Allohning: ‹Ular oldindan yuborgan (amallar)ini va izlarini yozib qoʻyamiz› (Yosin, 12) — degan (oyati) haqida: «‹Ularning izlari› — ‹ularning qadamlari› (degani)», — dedi. Anas aytdiki, Bani Salima (qabilasi) Paygʻambar ﷺ ga yaqin joyga koʻchib oʻtmoqchi boʻldi, lekin Rasululloh ﷺ ularning uylarini boʻsh qoldirishni yoqtirmadilar va: «(Masjidga tomon) qadamlaringiz uchun savob olishingizni oʻylamaysizlarmi?» — dedilar. Mujohid: «Ularning izlari — ularning qadamlari va piyoda yurishlaridir», — dedi.Ҳумайд (Анасдан) ривоят қилади: Анас: «Пайғамбар ﷺ: ‹Эй Бани Салима, (масжидга томон) ҳар бир қадамингиз учун (намозга келганда) савоб бор деб ўйламайсизларми?› — дедилар», — деди. Мужоҳид Аллоҳнинг: ‹Улар олдиндан юборган (амаллар)ини ва изларини ёзиб қўямиз› (Ёсин, 12) — деган (ояти) ҳақида: «‹Уларнинг излари› — ‹уларнинг қадамлари› (дегани)», — деди. Анас айтдики, Бани Салима (қабиласи) Пайғамбар ﷺ га яқин жойга кўчиб ўтмоқчи бўлди, лекин Расулуллоҳ ﷺ уларнинг уйларини бўш қолдиришни ёқтирмадилар ва: «(Масжидга томон) қадамларингиз учун савоб олишингизни ўйламайсизларми?» — дедилар. Мужоҳид: «Уларнинг излари — уларнинг қадамлари ва пиёда юришларидир», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، قَالَ سُئِلَ أَنَسٌ هَلِ اتَّخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَاتَمًا فَقَالَ نَعَمْ، أَخَّرَ لَيْلَةً صَلاَةَ الْعِشَاءِ إِلَى شَطْرِ اللَّيْلِ، ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ بَعْدَ مَا صَلَّى فَقَالَ ‏"‏ صَلَّى النَّاسُ وَرَقَدُوا وَلَمْ تَزَالُوا فِي صَلاَةٍ مُنْذُ انْتَظَرْتُمُوهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ فَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى وَبِيصِ خَاتَمِهِ‏.‏

Humayd (Anasdan) rivoyat qiladi: Anasdan: «Rasululloh ﷺ uzuk taqar midilar?» — deb soʻraldi. U: «Ha. Bir kuni u zot xufton namozini yarim kechagacha kechiktirdilar; namozdan soʻng u zot bizga qarab: ‹Odamlar namoz oʻqib uxladi, lekin sizlar uni kutib turgan muddatingizda namozda (hisoblandinglar)›, — dedilar», — dedi. Anas qoʻshimcha qildi: «Goʻyo men hozir ham u zotning uzugining yaltirashini koʻrayotgandekman».Ҳумайд (Анасдан) ривоят қилади: Анасдан: «Расулуллоҳ ﷺ узук тақар мидилар?» — деб сўралди. У: «Ҳа. Бир куни у зот хуфтон намозини ярим кечагача кечиктирдилар; намоздан сўнг у зот бизга қараб: ‹Одамлар намоз ўқиб ухлади, лекин сизлар уни кутиб турган муддатингизда намозда (ҳисобландинглар)›, — дедилар», — деди. Анас қўшимча қилди: «Гўё мен ҳозир ҳам у зотнинг узугининг ялтирашини кўраётгандекман».

حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ سِيرِينَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ قَالَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ إِنِّي لاَ أَسْتَطِيعُ الصَّلاَةَ مَعَكَ‏.‏ وَكَانَ رَجُلاً ضَخْمًا، فَصَنَعَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم طَعَامًا فَدَعَاهُ إِلَى مَنْزِلِهِ، فَبَسَطَ لَهُ حَصِيرًا وَنَضَحَ طَرَفَ الْحَصِيرِ، صَلَّى عَلَيْهِ رَكْعَتَيْنِ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ آلِ الْجَارُودِ لأَنَسٍ أَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الضُّحَى قَالَ مَا رَأَيْتُهُ صَلاَّهَا إِلاَّ يَوْمَئِذٍ‏.‏

Anas ibn Sirin (Anasdan) rivoyat qiladi: Men Anasning shunday deganini eshitdim: «Ansordan bir kishi Paygʻambar ﷺ ga: ‹Men siz bilan (jamoatda) namoz oʻqiy olmayman›, — dedi. U juda semiz kishi edi; u Paygʻambar ﷺ ga taom tayyorlab, uni uyiga taklif qildi. U Paygʻambar ﷺ uchun boʻyra yozdi va uning bir tomonini suv bilan yuvdi; Paygʻambar ﷺ unda ikki rakat namoz oʻqidilar». Jarud oilasidan bir kishi: «Paygʻambar ﷺ zuho namozini oʻqir midilar?» — dedi. Anas: «Men u zotni oʻsha kundan boshqa zuho namozini oʻqiyotgan holda koʻrmadim», — dedi.Анас ибн Сирин (Анасдан) ривоят қилади: Мен Анаснинг шундай деганини эшитдим: «Ансордан бир киши Пайғамбар ﷺ га: ‹Мен сиз билан (жамоатда) намоз ўқий олмайман›, — деди. У жуда семиз киши эди; у Пайғамбар ﷺ га таом тайёрлаб, уни уйига таклиф қилди. У Пайғамбар ﷺ учун бўйра ёзди ва унинг бир томонини сув билан ювди; Пайғамбар ﷺ унда икки ракат намоз ўқидилар». Жаруд оиласидан бир киши: «Пайғамбар ﷺ зуҳо намозини ўқир мидилар?» — деди. Анас: «Мен у зотни ўша кундан бошқа зуҳо намозини ўқиётган ҳолда кўрмадим», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ الأَنْصَارِيُّ ـ وَكَانَ تَبِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَخَدَمَهُ وَصَحِبَهُ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ كَانَ يُصَلِّي لَهُمْ فِي وَجَعِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الَّذِي تُوُفِّيَ فِيهِ، حَتَّى إِذَا كَانَ يَوْمُ الاِثْنَيْنِ وَهُمْ صُفُوفٌ فِي الصَّلاَةِ، فَكَشَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سِتْرَ الْحُجْرَةِ يَنْظُرُ إِلَيْنَا، وَهْوَ قَائِمٌ كَأَنَّ وَجْهَهُ وَرَقَةُ مُصْحَفٍ، ثُمَّ تَبَسَّمَ يَضْحَكُ، فَهَمَمْنَا أَنْ نَفْتَتِنَ مِنَ الْفَرَحِ بِرُؤْيَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَنَكَصَ أَبُو بَكْرٍ عَلَى عَقِبَيْهِ لِيَصِلَ الصَّفَّ، وَظَنَّ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَارِجٌ إِلَى الصَّلاَةِ، فَأَشَارَ إِلَيْنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَتِمُّوا صَلاَتَكُمْ، وَأَرْخَى السِّتْرَ، فَتُوُفِّيَ مِنْ يَوْمِهِ‏.‏

Zuhriy (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas ibn Molik al-Ansoriy menga aytdi: «Paygʻambar ﷺ ning vafotlariga sabab boʻlgan kasallik paytida — to dushanba kunigacha — Abu Bakr odamlarga imomlik qilar edi. Odamlar (saflarda) namozga turganida, Paygʻambar ﷺ uyining pardasini koʻtarib, bizga qaray boshladilar va oʻsha paytda tik turgan edilar. U zotning yuzlari goʻyo Qurʼon sahifasidek (nurli) edi va u zot xushhol jilmaydilar. Biz Paygʻambar ﷺ ni koʻrishdan (sevinib) sinab qoʻyilay deb turgan edik. Abu Bakr — Paygʻambar ﷺ imomlik qiladilar deb oʻylab — safga qoʻshilishga orqaga chekindi. Paygʻambar ﷺ bizga namozni tugatishni ishora qildi va pardani tushirdilar. Oʻsha kuni u zot vafot etdilar».Зуҳрий (Анасдан) ривоят қилади: Анас ибн Молик ал-Ансорий менга айтди: «Пайғамбар ﷺ нинг вафотларига сабаб бўлган касаллик пайтида — то душанба кунигача — Абу Бакр одамларга имомлик қилар эди. Одамлар (сафларда) намозга турганида, Пайғамбар ﷺ уйининг пардасини кўтариб, бизга қарай бошладилар ва ўша пайтда тик турган эдилар. У зотнинг юзлари гўё Қуръон саҳифасидек (нурли) эди ва у зот хушҳол жилмайдилар. Биз Пайғамбар ﷺ ни кўришдан (севиниб) синаб қўйилай деб турган эдик. Абу Бакр — Пайғамбар ﷺ имомлик қиладилар деб ўйлаб — сафга қўшилишга орқага чекинди. Пайғамбар ﷺ бизга намозни тугатишни ишора қилди ва пардани туширдилар. Ўша куни у зот вафот этдилар».

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ ثَابِتٍ، قَالَ كَانَ أَنَسٌ يَنْعَتُ لَنَا صَلاَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَكَانَ يُصَلِّي وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ قَامَ حَتَّى نَقُولَ قَدْ نَسِيَ‏.‏

Sobit (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas bizga Paygʻambar ﷺ ning namozini koʻrsatar va koʻrsatayotganida, rukuʼdan boshini koʻtarib, shunchalik uzoq turar ediki, biz: «U (sajdani) unutdi», — der edik.Собит (Анасдан) ривоят қилади: Анас бизга Пайғамбар ﷺ нинг намозини кўрсатар ва кўрсатаётганида, рукуъдан бошини кўтариб, шунчалик узоқ турар эдики, биз: «У (саждани) унутди», — дер эдик.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ إِنِّي لاَ آلُو أَنْ أُصَلِّيَ بِكُمْ كَمَا رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي بِنَا‏.‏ قَالَ ثَابِتٌ كَانَ أَنَسٌ يَصْنَعُ شَيْئًا لَمْ أَرَكُمْ تَصْنَعُونَهُ، كَانَ إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ قَامَ حَتَّى يَقُولَ الْقَائِلُ قَدْ نَسِيَ‏.‏ وَبَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ حَتَّى يَقُولَ الْقَائِلُ قَدْ نَسِيَ‏.‏

Sobit (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas: «Men Paygʻambar ﷺ bizga namozni qanday oʻqitgan boʻlsalar, sizlarga ham shunday oʻqitishda qoʻlimdan kelganini qilaman», — dedi. Anas men sizlarni qilayotgan holda koʻrmagan bir ishni qilar edi: u rukuʼdan keyin shunchalik uzoq (tik) turar ediki, kishi: «U (sajdani) unutdi», — deb oʻylar edi; va u ikki sajda orasida shunchalik uzoq oʻtirar ediki, kishi: «U ikkinchi sajdani unutdi», — deb oʻylar edi.Собит (Анасдан) ривоят қилади: Анас: «Мен Пайғамбар ﷺ бизга намозни қандай ўқитган бўлсалар, сизларга ҳам шундай ўқитишда қўлимдан келганини қиламан», — деди. Анас мен сизларни қилаётган ҳолда кўрмаган бир ишни қилар эди: у рукуъдан кейин шунчалик узоқ (тик) турар эдики, киши: «У (саждани) унутди», — деб ўйлар эди; ва у икки сажда орасида шунчалик узоқ ўтирар эдики, киши: «У иккинчи саждани унутди», — деб ўйлар эди.