Ash'as ibn Qays

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ ـ رضى الله عنه مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ، يَسْتَحِقُّ بِهَا مَالاً وَهْوَ فِيهَا فَاجِرٌ، لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ ‏[quran sura="3" aya_start="77" aya_end="77"]{‏إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً‏}‏ فَقَرَأَ إِلَى ‏[quran sura="3" aya_start="77" aya_end="77"]{‏عَذَابٌ أَلِيمٌ‏}‏‏.‏ثُمَّ إِنَّ الأَشْعَثَ بْنَ قَيْسٍ خَرَجَ إِلَيْنَا فَقَالَ مَا يُحَدِّثُكُمْ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ فَحَدَّثْنَاهُ قَالَ فَقَالَ صَدَقَ لَفِيَّ وَاللَّهِ أُنْزِلَتْ، كَانَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ رَجُلٍ خُصُومَةٌ فِي بِئْرٍ فَاخْتَصَمْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ شَاهِدُكَ أَوْ يَمِينُهُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ إِنَّهُ إِذًا يَحْلِفُ وَلاَ يُبَالِي‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ يَسْتَحِقُّ بِهَا مَالاً هُوَ فِيهَا فَاجِرٌ، لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ، ثُمَّ اقْتَرَأَ هَذِهِ الآيَةَ ‏[quran sura="3" aya_start="77" aya_end="77"]{‏إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً‏}‏ إِلَى ‏[quran sura="3" aya_start="77" aya_end="77"]{‏وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ‏}‏‏.‏

Abu Voil (Abdulloh ibn Masʼuddan) rivoyat qiladi: Abdulloh (ibn Masʼud): «Kim — birovning molini (nohaq) olish uchun — yolgʻon qasam ichsa, u Allohni — U gʻazablangan holda — uchratadi», — dedi. Alloh buni tasdiqlab (mana bu) oyatni nozil qildi: ‹Albatta, Allohning ahdini va oʻz qasamlarini arzon bahoga sotadiganlar... (ularga) alamli azob (bor)› (Oli Imron, 77). Ashʼas ibn Qays bizning oldimizga kelib: «Abu Abdurrahmon (yaʼni Ibn Masʼud) sizlarga nima aytyapti?» — deb soʻradi. Biz unga voqeani aytdik. Shunda u: «U rost aytdi. Bu oyat men haqimda nozil boʻldi. Mening bir quduq haqida boshqa bir kishi bilan nizoim bor edi va biz daʼvoni Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga olib bordik. Allohning Rasuli ﷺ (menga): ‹(Daʼvongni tasdiqlash uchun) ikki guvoh keltir; aks holda, javobgar (raqib) — (sening daʼvongni rad etish uchun) qasam ichishga haqli›, — dedi. Men: ‹Javobgar yolgʻon qasam ichishdan tap tortmaydi (parvo qilmaydi)›, — dedim. Shunda Allohning Rasuli ﷺ: ‹Kim — birovning molini (nohaq) olish uchun — yolgʻon qasam ichsa, u Allohni — U gʻazablangan holda — uchratadi›, — dedi. Soʻng Alloh buni tasdiqlovchi (oyat)ni nozil qildi», — dedi. Ashʼas (mana bu) oyatni tilovat qildi: ‹Albatta, Allohning ahdini va oʻz qasamlarini arzon bahoga sotadiganlar... ularga alamli azob (bor)› (Oli Imron, 77).Абу Воил (Абдуллоҳ ибн Масъуддан) ривоят қилади: Абдуллоҳ (ибн Масъуд): «Ким — бировнинг молини (ноҳақ) олиш учун — ёлғон қасам ичса, у Аллоҳни — У ғазабланган ҳолда — учратади», — деди. Аллоҳ буни тасдиқлаб (мана бу) оятни нозил қилди: ‹Албатта, Аллоҳнинг аҳдини ва ўз қасамларини арзон баҳога сотадиганлар... (уларга) аламли азоб (бор)› (Оли Имрон, 77). Ашъас ибн Қайс бизнинг олдимизга келиб: «Абу Абдурраҳмон (яъни Ибн Масъуд) сизларга нима айтяпти?» — деб сўради. Биз унга воқеани айтдик. Шунда у: «У рост айтди. Бу оят мен ҳақимда нозил бўлди. Менинг бир қудуқ ҳақида бошқа бир киши билан низоим бор эди ва биз даъвони Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига олиб бордик. Аллоҳнинг Расули ﷺ (менга): ‹(Даъвонгни тасдиқлаш учун) икки гувоҳ келтир; акс ҳолда, жавобгар (рақиб) — (сенинг даъвонгни рад этиш учун) қасам ичишга ҳақли›, — деди. Мен: ‹Жавобгар ёлғон қасам ичишдан тап тортмайди (парво қилмайди)›, — дедим. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Ким — бировнинг молини (ноҳақ) олиш учун — ёлғон қасам ичса, у Аллоҳни — У ғазабланган ҳолда — учратади›, — деди. Сўнг Аллоҳ буни тасдиқловчи (оят)ни нозил қилди», — деди. Ашъас (мана бу) оятни тиловат қилди: ‹Албатта, Аллоҳнинг аҳдини ва ўз қасамларини арзон баҳога сотадиганлар... уларга аламли азоб (бор)› (Оли Имрон, 77).

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَلَفَ يَمِينَ صَبْرٍ لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ، لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ ‏[quran sura="3" aya_start="77" aya_end="77"]{‏إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً أُولَئِكَ لاَ خَلاَقَ لَهُمْ فِي الآخِرَةِ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ‏.‏ قَالَ فَدَخَلَ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ وَقَالَ مَا يُحَدِّثُكُمْ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ قُلْنَا كَذَا وَكَذَا‏.‏ قَالَ فِيَّ أُنْزِلَتْ كَانَتْ لِي بِئْرٌ فِي أَرْضِ ابْنِ عَمٍّ لِي قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيِّنَتُكَ أَوْ يَمِينُهُ ‏"‏ فَقُلْتُ إِذًا يَحْلِفَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينِ صَبْرٍ يَقْتَطِعُ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ وَهْوَ فِيهَا فَاجِرٌ، لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانٌ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Kim — bir musulmon kishining molini (nohaq) kesib olish (egallab olish) uchun — yolgʻon (qasdli) qasam ichsa, Allohga — U undan gʻazablangan holda — roʻbaroʻ boʻ ladi», dedilar. Shunda Alloh buni tasdiqlovchi (oyatni): ‹Albatta Allohning ahdi va oʻ z qasamlarini oz bahoga sotadiganlar — ular uchun oxiratda nasib yoʻq...› (Al-Imron surasi, 77) (oyatini) oxirigacha nozil qildi. (Abu Voil) aytdi: Shunda Ashʼas ibn Qays kirib: «Abu Abdurrahmon (Ibn Masʼud) sizlarga nima soʻzlamoqda?» dedi. Biz: «Shunday-shunday», dedik. U: «Bu (oyat) men haqimda nozil boʻ ldi: Mening amakimning oʻgʻ li yerida bir quduqim bor edi (u tortib oldi). Paygʻambar ﷺ: ‹(Yo) sening daliling, yo uning qasami (bordir)› dedilar. Men: ‹Boʻ lmasa, u (yolgʻon) qasam ichib (oladi), ey Allohning Rasuli› dedim. Paygʻambar ﷺ: ‹Kim — musulmon kishining molini (nohaq) kesib olish uchun — qasdli qasam ichib, unda fojir (yolgʻonchi) boʻ lsa, Allohga — U undan gʻazablangan holda — roʻbaroʻ boʻ ladi› dedilar», dedi.(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Ким — бир мусулмон кишининг молини (ноҳақ) кесиб олиш (эгаллаб олиш) учун — ёлғон (қасдли) қасам ичса, Аллоҳга — У ундан ғазабланган ҳолда — рўбарў бў лади», дедилар. Шунда Аллоҳ буни тасдиқловчи (оятни): ‹Албатта Аллоҳнинг аҳди ва ў з қасамларини оз баҳога сотадиганлар — улар учун охиратда насиб йўқ...› (Ал-Имрон сураси, 77) (оятини) охиригача нозил қилди. (Абу Воил) айтди: Шунда Ашъас ибн Қайс кириб: «Абу Абдурраҳмон (Ибн Масъуд) сизларга нима сўзламоқда?» деди. Биз: «Шундай-шундай», дедик. У: «Бу (оят) мен ҳақимда нозил бў лди: Менинг амакимнинг ўғ ли ерида бир қудуқим бор эди (у тортиб олди). Пайғамбар ﷺ: ‹(Ё) сенинг далилинг, ё унинг қасами (бордир)› дедилар. Мен: ‹Бў лмаса, у (ёлғон) қасам ичиб (олади), эй Аллоҳнинг Расули› дедим. Пайғамбар ﷺ: ‹Ким — мусулмон кишининг молини (ноҳақ) кесиб олиш учун — қасдли қасам ичиб, унда фожир (ёлғончи) бў лса, Аллоҳга — У ундан ғазабланган ҳолда — рўбарў бў лади› дедилар», деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، وَمَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ كَاذِبَةٍ، لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ رَجُلٍ مُسْلِمٍ أَوْ قَالَ أَخِيهِ لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَهُ ‏[quran sura="3" aya_start="77" aya_end="77"]{‏إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ‏}‏ قَالَ سُلَيْمَانُ فِي حَدِيثِهِ فَمَرَّ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ فَقَالَ مَا يُحَدِّثُكُمْ عَبْدُ اللَّهِ قَالُوا لَهُ فَقَالَ الأَشْعَثُ نَزَلَتْ فِيَّ، وَفِي صَاحِبٍ لِي، فِي بِئْرٍ كَانَتْ بَيْنَنَا‏.‏

(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Kim bir musulmon kishining — yoki: birodarining — molini (nohaq) kesib olish uchun yolgʻon qasam ichsa, Allohga — U gʻazabli holida — yoʻliqadi», dedilar. Shunda Alloh buni tasdiqlab: ‹Albatta Allohning ahdini... (arzon bahoga) sotadiganlar...› (Oli Imron surasi, 77-oyat) (oyatini) nozil qildi. (Sulaymon oʻz rivoyatida:) Ashʼas ibn Qays oʻtib qoldi va: «Abdulloh sizlarga nima (hadis) aytyapti?» dedi. Ular unga (aytib berishdi). Ashʼas: «Bu (oyat) men va bir hamrohim haqida — oramizdagi bir quduq (nizosi) haqida — nozil boʻlgan», dedi.(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Ким бир мусулмон кишининг — ёки: биродарининг — молини (ноҳақ) кесиб олиш учун ёлғон қасам ичса, Аллоҳга — У ғазабли ҳолида — йўлиқади», дедилар. Шунда Аллоҳ буни тасдиқлаб: ‹Албатта Аллоҳнинг аҳдини... (арзон баҳога) сотадиганлар...› (Оли Имрон сураси, 77-оят) (оятини) нозил қилди. (Сулаймон ўз ривоятида:) Ашъас ибн Қайс ўтиб қолди ва: «Абдуллоҳ сизларга нима (ҳадис) айтяпти?» деди. Улар унга (айтиб беришди). Ашъас: «Бу (оят) мен ва бир ҳамроҳим ҳақида — орамиздаги бир қудуқ (низоси) ҳақида — нозил бўлган», деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينِ صَبْرٍ، يَقْتَطِعُ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ، لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ ‏[quran sura="3" aya_start="77" aya_end="77"]{‏إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ‏.‏ فَدَخَلَ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ فَقَالَ مَا حَدَّثَكُمْ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ، فَقَالُوا كَذَا وَكَذَا‏.‏ قَالَ فِيَّ أُنْزِلَتْ، كَانَتْ لِي بِئْرٌ فِي أَرْضِ ابْنِ عَمٍّ لِي فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ بَيِّنَتُكَ أَوْ يَمِينُهُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ إِذًا يَحْلِفُ عَلَيْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينِ صَبْرٍ، وَهْوَ فِيهَا فَاجِرٌ، يَقْتَطِعُ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ، لَقِيَ اللَّهَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Kim bir musulmon kishining molini (nohaq) kesib olish uchun yamin sabr (qasam ichishga majbur boʻlgan holdagi yolgʻon qasam) ichsa, Allohga — U gʻazabli holida — yoʻliqadi», dedilar. Shunda Alloh buni tasdiqlab: ‹Albatta Allohning ahdi va oʻz qasamlarini arzon bahoga sotadiganlar...› (Oli Imron surasi, 77-oyat) — oyatning oxirigacha (nozil qildi). Soʻng Ashʼas ibn Qays kirib: «Abu Abdurrahmon (Ibn Masʼud) sizlarga nima (hadis) aytdi?» dedi. Ular: «Shunday-shunday», dedilar. U: «Bu (oyat) men haqimda nozil boʻlgan. Mening amakivachchamning yerida bir qudugʻim bor edi (va biz nizolashdik). Men Rasululloh ﷺning oldilariga keldim. U zot: ‹(Daʼvongga) daliling (boʻlsin), yoki uning qasami (boʻladi)›, dedilar. Men: ‹Unda u (qasam) ichib (yolgʻon) qasam icharadi-ku, yo Rasululloh›, dedim. Rasululloh ﷺ: ‹Kim bir musulmon kishining molini (nohaq) kesib olish uchun — oʻzi unda fojir (yolgʻonchi) boʻla turib — yamin sabr ichsa, Qiyomat kunida Allohga — U gʻazabli holida — yoʻliqadi›, dedilar», dedi.(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир мусулмон кишининг молини (ноҳақ) кесиб олиш учун ямин сабр (қасам ичишга мажбур бўлган ҳолдаги ёлғон қасам) ичса, Аллоҳга — У ғазабли ҳолида — йўлиқади», дедилар. Шунда Аллоҳ буни тасдиқлаб: ‹Албатта Аллоҳнинг аҳди ва ўз қасамларини арзон баҳога сотадиганлар...› (Оли Имрон сураси, 77-оят) — оятнинг охиригача (нозил қилди). Сўнг Ашъас ибн Қайс кириб: «Абу Абдурраҳмон (Ибн Масъуд) сизларга нима (ҳадис) айтди?» деди. Улар: «Шундай-шундай», дедилар. У: «Бу (оят) мен ҳақимда нозил бўлган. Менинг амакиваччамнинг ерида бир қудуғим бор эди (ва биз низолашдик). Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келдим. У зот: ‹(Даъвонгга) далилинг (бўлсин), ёки унинг қасами (бўлади)›, дедилар. Мен: ‹Унда у (қасам) ичиб (ёлғон) қасам ичаради-ку, ё Расулуллоҳ›, дедим. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким бир мусулмон кишининг молини (ноҳақ) кесиб олиш учун — ўзи унда фожир (ёлғончи) бўла туриб — ямин сабр ичса, Қиёмат кунида Аллоҳга — У ғазабли ҳолида — йўлиқади›, дедилар», деди.