Burayda ibn al-Husayb al-Aslamiy

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، حَدَّثَنَا بَدْرُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِي مُوسَى، أَنَّ سَائِلاً، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ شَيْئًا حَتَّى أَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ لِلْفَجْرِ حِينَ انْشَقَّ الْفَجْرُ فَصَلَّى حِينَ كَانَ الرَّجُلُ لاَ يَعْرِفُ وَجْهَ صَاحِبِهِ أَوْ إِنَّ الرَّجُلَ لاَ يَعْرِفُ مَنْ إِلَى جَنْبِهِ ثُمَّ أَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ الظُّهْرَ حِينَ زَالَتِ الشَّمْسُ حَتَّى قَالَ الْقَائِلُ انْتَصَفَ النَّهَارُ ‏.‏ وَهُوَ أَعْلَمُ ثُمَّ أَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ بَيْضَاءُ مُرْتَفِعَةٌ وَأَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ الْمَغْرِبَ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ الْعِشَاءَ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ فَلَمَّا كَانَ مِنَ الْغَدِ صَلَّى الْفَجْرَ وَانْصَرَفَ فَقُلْنَا أَطَلَعَتِ الشَّمْسُ فَأَقَامَ الظُّهْرَ فِي وَقْتِ الْعَصْرِ الَّذِي كَانَ قَبْلَهُ وَصَلَّى الْعَصْرَ وَقَدِ اصْفَرَّتِ الشَّمْسُ - أَوْ قَالَ أَمْسَى - وَصَلَّى الْمَغْرِبَ قَبْلَ أَنْ يَغِيبَ الشَّفَقُ وَصَلَّى الْعِشَاءَ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَيْنَ السَّائِلُ عَنْ وَقْتِ الصَّلاَةِ الْوَقْتُ فِيمَا بَيْنَ هَذَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى عَنْ عَطَاءٍ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَغْرِبِ بِنَحْوِ هَذَا قَالَ ثُمَّ صَلَّى الْعِشَاءَ قَالَ بَعْضُهُمْ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِلَى شَطْرِهِ ‏.‏ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ ابْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, bir soʻrovchi Nabiy ﷺdan (namoz vaqtlari haqida) soʻradi, u zot esa unga hech narsa deb javob bermadilar. Nihoyat Bilolga buyurdilar, u tong yorishgan paytda bomdod uchun iqomat aytdi. U zot namozni shunday paytda oʻqidilarki, kishi (qorongʻulikdan) hamrohining yuzini taniy olmas yoki kishi yonidagi odamni bilmas edi. Soʻng Bilolga buyurdilar, u quyosh ogʻgan paytda peshin uchun iqomat aytdi, hattoki baʼzilar: «Kun yarmiga keldimi?» derdi, u zot esa (vaqtni) yaxshiroq bilar edilar. Soʻng Bilolga buyurdilar, u quyosh oq va baland boʻlgan paytda asr uchun iqomat aytdi. Soʻng Bilolga buyurdilar, u quyosh botgan paytda shom uchun iqomat aytdi. Soʻng Bilolga buyurdilar, u shafaq gʻoyib boʻlgan paytda xufton uchun iqomat aytdi. Ertasi kun boʻlganida esa, bomdodni shunday oʻqib chiqib ketdilarki, biz: «Quyosh chiqib qoldimi?» dedik. Soʻng peshinni avval asr oʻqigan vaqtida oʻqidilar. Va asrni quyosh sargʻaygan — yoki: kech kirgan — paytda oʻqidilar. Va shomni shafaq gʻoyib boʻlishidan oldin oʻqidilar. Va xuftonni kechaning uchdan biri (oʻtgunicha) oʻqidilar. Soʻng: «Namoz vaqti haqida soʻragan kishi qayerda? Vaqt mana shu ikkisi orasidadir», dedilar. Abu Dovud dedi: Buni Sulaymon ibn Muso Atodan, u Jobirdan, u Nabiy ﷺdan shom haqida shunga oʻxshash rivoyat qilgan, u: «Soʻng xuftonni oʻqidi», dedi. Baʼzilari: «Kechaning uchdan biri (oʻtgunicha)», baʼzilari esa: «Uning yarmigacha», dedi. Shuningdek, buni Ibn Burayda otasidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, бир сўровчи Набий ﷺдан (намоз вақтлари ҳақида) сўради, у зот эса унга ҳеч нарса деб жавоб бермадилар. Ниҳоят Билолга буюрдилар, у тонг ёришган пайтда бомдод учун иқомат айтди. У зот намозни шундай пайтда ўқидиларки, киши (қоронғуликдан) ҳамроҳининг юзини таний олмас ёки киши ёнидаги одамни билмас эди. Сўнг Билолга буюрдилар, у қуёш оғган пайтда пешин учун иқомат айтди, ҳаттоки баъзилар: «Кун ярмига келдими?» дерди, у зот эса (вақтни) яхшироқ билар эдилар. Сўнг Билолга буюрдилар, у қуёш оқ ва баланд бўлган пайтда аср учун иқомат айтди. Сўнг Билолга буюрдилар, у қуёш ботган пайтда шом учун иқомат айтди. Сўнг Билолга буюрдилар, у шафақ ғойиб бўлган пайтда хуфтон учун иқомат айтди. Эртаси кун бўлганида эса, бомдодни шундай ўқиб чиқиб кетдиларки, биз: «Қуёш чиқиб қолдими?» дедик. Сўнг пешинни аввал аср ўқиган вақтида ўқидилар. Ва асрни қуёш сарғайган — ёки: кеч кирган — пайтда ўқидилар. Ва шомни шафақ ғойиб бўлишидан олдин ўқидилар. Ва хуфтонни кечанинг учдан бири (ўтгунича) ўқидилар. Сўнг: «Намоз вақти ҳақида сўраган киши қаерда? Вақт мана шу иккиси орасидадир», дедилар. Абу Довуд деди: Буни Сулаймон ибн Мусо Атодан, у Жобирдан, у Набий ﷺдан шом ҳақида шунга ўхшаш ривоят қилган, у: «Сўнг хуфтонни ўқиди», деди. Баъзилари: «Кечанинг учдан бири (ўтгунича)», баъзилари эса: «Унинг ярмигача», деди. Шунингдек, буни Ибн Бурайда отасидан, у Набий ﷺдан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ سُوَيْدِ بْنِ مَنْجُوفٍ السَّدُوسِيُّ، حَدَّثَنَا عَوْنُ بْنُ كَهْمَسٍ، عَنْ أَبِيهِ، كَهْمَسٍ قَالَ قُمْنَا إِلَى الصَّلاَةِ بِمِنًى وَالإِمَامُ لَمْ يَخْرُجْ فَقَعَدَ بَعْضُنَا فَقَالَ لِي شَيْخٌ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ مَا يُقْعِدُكَ قُلْتُ ابْنُ بُرَيْدَةَ ‏.‏ قَالَ هَذَا السُّمُودُ ‏.‏ فَقَالَ لِي الشَّيْخُ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْسَجَةَ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ كُنَّا نَقُومُ فِي الصُّفُوفِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَوِيلاً قَبْلَ أَنْ يُكَبِّرَ قَالَ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ وَمَلاَئِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى الَّذِينَ يَلُونَ الصُّفُوفَ الأُوَلَ وَمَا مِنْ خَطْوَةٍ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ مِنْ خَطْوَةٍ يَمْشِيهَا يَصِلُ بِهَا صَفًّا ‏"‏ ‏.‏

Kahmas (rahimahulloh) aytadi: Biz Minoda namozga turdik, imom esa hali chiqmagan edi. Baʼzilarimiz oʻtirdi. Shunda Kufa ahlidan boʻlgan bir shayx menga: «Seni nima oʻtqazib qoʻydi?» dedi. Men: «Ibn Burayda», dedim. U: «Bu — sumud (imomni tik turib kutish)», dedi. Soʻng u shayx menga aytdi: Menga Abdurrahmon ibn Avsaja Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilib aytdi: Biz Allohning Rasuli ﷺ zamonlarida takbir aytishlaridan oldin saflarda uzoq vaqt tik turar edik. Va u zot ﷺ: «Albatta, Alloh va Uning farishtalari birinchi saflarga ulanadigan kishilarga salovot aytadilar. Allohga kishi saf ulash uchun bosadigan qadamdan koʻra suyukliroq qadam yoʻqdir», dedilar.Каҳмас (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Биз Минода намозга турдик, имом эса ҳали чиқмаган эди. Баъзиларимиз ўтирди. Шунда Куфа аҳлидан бўлган бир шайх менга: «Сени нима ўтқазиб қўйди?» деди. Мен: «Ибн Бурайда», дедим. У: «Бу — сумуд (имомни тик туриб кутиш)», деди. Сўнг у шайх менга айтди: Менга Абдурраҳмон ибн Авсажа Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилиб айтди: Биз Аллоҳнинг Расули ﷺ замонларида такбир айтишларидан олдин сафларда узоқ вақт тик турар эдик. Ва у зот ﷺ: «Албатта, Аллоҳ ва Унинг фаришталари биринчи сафларга уланадиган кишиларга саловот айтадилар. Аллоҳга киши саф улаш учун босадиган қадамдан кўра суюклироқ қадам йўқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ الْمُهَاجِرِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ امْرَأَةً، - يَعْنِي مِنْ غَامِدَ - أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ فَجَرْتُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ ارْجِعِي ‏"‏ ‏.‏ فَرَجَعَتْ فَلَمَّا كَانَ الْغَدُ أَتَتْهُ فَقَالَتْ لَعَلَّكَ أَنْ تَرُدَّنِي كَمَا رَدَدْتَ مَاعِزَ بْنَ مَالِكٍ فَوَاللَّهِ إِنِّي لَحُبْلَى ‏.‏ فَقَالَ لَهَا ‏"‏ ارْجِعِي ‏"‏ ‏.‏ فَرَجَعَتْ فَلَمَّا كَانَ الْغَدُ أَتَتْهُ فَقَالَ لَهَا ‏"‏ ارْجِعِي حَتَّى تَلِدِي ‏"‏ ‏.‏ فَرَجَعَتْ فَلَمَّا وَلَدَتْ أَتَتْهُ بِالصَّبِيِّ فَقَالَتْ هَذَا قَدْ وَلَدْتُهُ ‏.‏ فَقَالَ لَهَا ‏"‏ ارْجِعِي فَأَرْضِعِيهِ حَتَّى تَفْطِمِيهِ ‏"‏ ‏.‏ فَجَاءَتْ بِهِ وَقَدْ فَطَمَتْهُ وَفِي يَدِهِ شَىْءٌ يَأْكُلُهُ فَأَمَرَ بِالصَّبِيِّ فَدُفِعَ إِلَى رَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَأَمَرَ بِهَا فَحُفِرَ لَهَا وَأَمَرَ بِهَا فَرُجِمَتْ وَكَانَ خَالِدٌ فِيمَنْ يَرْجُمُهَا فَرَجَمَهَا بِحَجَرٍ فَوَقَعَتْ قَطْرَةٌ مِنْ دَمِهَا عَلَى وَجْنَتِهِ فَسَبَّهَا فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَهْلاً يَا خَالِدُ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ تَابَتْ تَوْبَةً لَوْ تَابَهَا صَاحِبُ مَكْسٍ لَغُفِرَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَأَمَرَ بِهَا فَصُلِّيَ عَلَيْهَا فَدُفِنَتْ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Gʻomid qabilasidan bir ayol Paygʻambar ﷺ ning oldilariga kelib: «Men zino qildim», dedi. U zot: «Qaytib ket», dedilar. Ayol qaytib ketdi. Ertasiga yana u zotning oldilariga kelib: «Ehtimol siz meni Moiz ibn Molikni qaytarganingizdek qaytarmoqchidirsiz. Vallohi, men homiladorman», dedi. U zot unga: «Qaytib ket», dedilar. Ayol qaytib ketdi. Ertasiga yana u zotning oldilariga keldi. U zot unga: «Tugʻguningcha qaytib ket», dedilar. Ayol qaytib ketdi. Tugʻgach, bolani u zotning oldilariga olib kelib: «Mana, men buni tugʻdim», dedi. U zot unga: «Qaytib ket, uni emizib, koʻkrakdan ajratguningcha (parvarish qil)», dedilar. Ayol bolani koʻkrakdan ajratib, qoʻlida yeyayotgan biror narsasi boʻlgan holda olib keldi. Shunda u zot bola haqida buyurdilar, u musulmonlardan bir kishiga topshirildi. Soʻng u zot ayol haqida buyurdilar, unga oʻra qazildi va u zot buyurdilar, ayol toshboʻron qilindi. Xolid uni toshboʻron qilayotganlar orasida edi. U ayolga bir tosh otdi, shunda ayolning qonidan bir tomchi uning yuziga sachradi va u ayolni soʻkdi. Shunda Paygʻambar ﷺ unga: «Sekinroq boʻl, ey Xolid! Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, u shunday tavba qildiki, agar (haromdan) bojxiroj olib turgan kishi shunday tavba qilsa edi, unga ham magʻfirat qilinardi», dedilar. Soʻng u zot ayol haqida buyurdilar, unga janoza oʻqildi va u dafn qilindi.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Ғомид қабиласидан бир аёл Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига келиб: «Мен зино қилдим», деди. У зот: «Қайтиб кет», дедилар. Аёл қайтиб кетди. Эртасига яна у зотнинг олдиларига келиб: «Эҳтимол сиз мени Моиз ибн Моликни қайтарганингиздек қайтармоқчидирсиз. Валлоҳи, мен ҳомиладорман», деди. У зот унга: «Қайтиб кет», дедилар. Аёл қайтиб кетди. Эртасига яна у зотнинг олдиларига келди. У зот унга: «Туғгунингча қайтиб кет», дедилар. Аёл қайтиб кетди. Туғгач, болани у зотнинг олдиларига олиб келиб: «Мана, мен буни туғдим», деди. У зот унга: «Қайтиб кет, уни эмизиб, кўкракдан ажратгунингча (парвариш қил)», дедилар. Аёл болани кўкракдан ажратиб, қўлида еяётган бирор нарсаси бўлган ҳолда олиб келди. Шунда у зот бола ҳақида буюрдилар, у мусулмонлардан бир кишига топширилди. Сўнг у зот аёл ҳақида буюрдилар, унга ўра қазилди ва у зот буюрдилар, аёл тошбўрон қилинди. Холид уни тошбўрон қилаётганлар орасида эди. У аёлга бир тош отди, шунда аёлнинг қонидан бир томчи унинг юзига сачради ва у аёлни сўкди. Шунда Пайғамбар ﷺ унга: «Секинроқ бўл, эй Холид! Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, у шундай тавба қилдики, агар (ҳаромдан) божхирож олиб турган киши шундай тавба қилса эди, унга ҳам мағфират қилинарди», дедилар. Сўнг у зот аёл ҳақида буюрдилар, унга жаноза ўқилди ва у дафн қилинди.

قَالَ أَبُو دَاوُدَ حُدِّثْتُ عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ سُلَيْمٍ، بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ زَادَ ثُمَّ رَمَاهَا بِحَصَاةٍ مِثْلَ الْحُمُّصَةِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ارْمُوا وَاتَّقُوا الْوَجْهَ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا طَفِئَتْ أَخْرَجَهَا فَصَلَّى عَلَيْهَا وَقَالَ فِي التَّوْبَةِ نَحْوَ حَدِيثِ بُرَيْدَةَ ‏.‏

Abu Dovud dedi: Menga Abdussamad ibn Abdulvoris orqali xabar berildi, u dedi: Bizga Zakariyo ibn Sulaym oʻz isnodi bilan shunga oʻxshash hadis aytdi va unda quyidagini qoʻshdi: Soʻng u zot (Paygʻambar ﷺ) ayolga noʻxatdek bir mayda tosh otdilar, keyin: «(Endi) toshboʻron qilinglar, lekin yuzdan saqlaninglar», dedilar. Ayol joni uzilgach, u zot uni (oʻradan) chiqarib, unga janoza oʻqidilar. Tavba haqida esa Buraydaning hadisiga oʻxshash narsa aytdilar.Абу Довуд деди: Менга Абдуссамад ибн Абдулворис орқали хабар берилди, у деди: Бизга Закариё ибн Сулайм ўз исноди билан шунга ўхшаш ҳадис айтди ва унда қуйидагини қўшди: Сўнг у зот (Пайғамбар ﷺ) аёлга нўхатдек бир майда тош отдилар, кейин: «(Энди) тошбўрон қилинглар, лекин юздан сақланинглар», дедилар. Аёл жони узилгач, у зот уни (ўрадан) чиқариб, унга жаноза ўқидилар. Тавба ҳақида эса Бурайданинг ҳадисига ўхшаш нарса айтдилар.