حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنِي عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ رَأَى أَبَا رَافِعٍ مَوْلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ وَهُوَ يُصَلِّي قَائِمًا وَقَدْ غَرَزَ ضُفُرَهُ فِي قَفَاهُ فَحَلَّهَا أَبُو رَافِعٍ فَالْتَفَتَ حَسَنٌ إِلَيْهِ مُغْضَبًا فَقَالَ أَبُو رَافِعٍ أَقْبِلْ عَلَى صَلاَتِكَ وَلاَ تَغْضَبْ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " ذَلِكَ كِفْلُ الشَّيْطَانِ " . يَعْنِي مَقْعَدَ الشَّيْطَانِ يَعْنِي مَغْرِزَ ضُفُرِهِ .
Said ibn Abu Said al-Maqburiy otasidan rivoyat qiladiki, u Nabiy ﷺning ozod qilgan quli Abu Rofiʼ (roziyallohu anhu)ni Hasan ibn Ali (alayhimassalom)ning yonidan oʻtayotganini koʻrgan. Hasan tik turib namoz oʻqiyotgan va sochini orqasiga toʻplab bogʻlab olgan ekan. Abu Rofiʼ uni yechib qoʻydi. Shunda Hasan unga gʻazablanib qaradi. Abu Rofiʼ unga: «Namozingga yuzlangin va gʻazablanmagin, chunki men Rasululloh ﷺning: ‹Bu shaytonning oʻrnidir›, deganlarini eshitganman», dedi. Yaʼni shaytonning oʻtiradigan joyini, yaʼni soch toʻplangan joyni koʻzda tutdilar.Саид ибн Абу Саид ал-Мақбурий отасидан ривоят қиладики, у Набий ﷺнинг озод қилган қули Абу Рофиъ (розияллоҳу анҳу)ни Ҳасан ибн Али (алайҳимассалом)нинг ёнидан ўтаётганини кўрган. Ҳасан тик туриб намоз ўқиётган ва сочини орқасига тўплаб боғлаб олган экан. Абу Рофиъ уни ечиб қўйди. Шунда Ҳасан унга ғазабланиб қаради. Абу Рофиъ унга: «Намозингга юзлангин ва ғазабланмагин, чунки мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бу шайтоннинг ўрнидир›, деганларини эшитганман», деди. Яъни шайтоннинг ўтирадиган жойини, яъни соч тўпланган жойни кўзда тутдилар.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ بَحِيرٍ، عَنْ خَالِدٍ، قَالَ وَفَدَ الْمِقْدَامُ بْنُ مَعْدِيكَرِبَ وَعَمْرُو بْنُ الأَسْوَدِ وَرَجُلٌ مِنْ بَنِي أَسَدٍ مِنْ أَهْلِ قِنَّسْرِينَ إِلَى مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ لِلْمِقْدَامِ أَعَلِمْتَ أَنَّ الْحَسَنَ بْنَ عَلِيٍّ تُوُفِّيَ فَرَجَّعَ الْمِقْدَامُ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ أَتَرَاهَا مُصِيبَةً قَالَ لَهُ وَلِمَ لاَ أَرَاهَا مُصِيبَةً وَقَدْ وَضَعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حِجْرِهِ فَقَالَ " هَذَا مِنِّي وَحُسَيْنٌ مِنْ عَلِيٍّ " . فَقَالَ الأَسَدِيُّ جَمْرَةٌ أَطْفَأَهَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ . قَالَ فَقَالَ الْمِقْدَامُ أَمَّا أَنَا فَلاَ أَبْرَحُ الْيَوْمَ حَتَّى أُغِيظَكَ وَأُسْمِعَكَ مَا تَكْرَهُ . ثُمَّ قَالَ يَا مُعَاوِيَةُ إِنْ أَنَا صَدَقْتُ فَصَدِّقْنِي وَإِنْ أَنَا كَذَبْتُ فَكَذِّبْنِي قَالَ أَفْعَلُ . قَالَ فَأَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ لُبْسِ الذَّهَبِ قَالَ نَعَمْ . قَالَ فَأَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْ لُبْسِ الْحَرِيرِ قَالَ نَعَمْ . قَالَ فَأَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ لُبْسِ جُلُودِ السِّبَاعِ وَالرُّكُوبِ عَلَيْهَا قَالَ نَعَمْ . قَالَ فَوَاللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُ هَذَا كُلَّهُ فِي بَيْتِكَ يَا مُعَاوِيَةُ . فَقَالَ مُعَاوِيَةُ قَدْ عَلِمْتُ أَنِّي لَنْ أَنْجُوَ مِنْكَ يَا مِقْدَامُ قَالَ خَالِدٌ فَأَمَرَ لَهُ مُعَاوِيَةُ بِمَا لَمْ يَأْمُرْ لِصَاحِبَيْهِ وَفَرَضَ لاِبْنِهِ فِي الْمِائَتَيْنِ فَفَرَّقَهَا الْمِقْدَامُ فِي أَصْحَابِهِ قَالَ وَلَمْ يُعْطِ الأَسَدِيُّ أَحَدًا شَيْئًا مِمَّا أَخَذَ فَبَلَغَ ذَلِكَ مُعَاوِيَةَ فَقَالَ أَمَّا الْمِقْدَامُ فَرَجُلٌ كَرِيمٌ بَسَطَ يَدَهُ وَأَمَّا الأَسَدِيُّ فَرَجُلٌ حَسَنُ الإِمْسَاكِ لِشَيْئِهِ .
Xolid aytadi: al-Miqdom ibn Maʼdiykarib, Amr ibn al-Asvad va Qinnasrin ahlidan Banu Asaddan boʼlgan bir kishi Muoviya ibn Abu Sufyonning huzuriga keldilar. Muoviya al-Miqdomga: «al-Hasan ibn Ali vafot etganini bildingmi?» dedi. Shunda al-Miqdom: {Albatta, biz Allohnikimiz va albatta, biz Unga qaytguvchimiz} (Baqara 156), deb istirjoʼ aytdi. Bir kishi unga: «Buni musibat deb bilasanmi?» dedi. U: «Nega uni musibat deb bilmas ekanman, axir Rasululloh ﷺ uni tizzalariga oʻtqazib: ‹Bu mendan, Husayn esa Alidan›, deganlar-ku», dedi. Banu Asadlik kishi: «(U) bir choʻgʻ edi, Alloh azza va jalla uni oʼchirdi», dedi. al-Miqdom aytdi: «Men esa bugun seni gʻazablantirmaguncha va yoqtirmaydigan narsangni eshittirmaguncha qoʼymayman», dedi. Soʼng: «Ey Muoviya, agar men rost gapirsam, meni tasdiqla, agar yolgʻon gapirsam, meni yolgʻonchiga chiqar», dedi. U: «Shunday qilaman», dedi. (al-Miqdom) dedi: «Seni Alloh nomi bilan ont ichiraman, Rasululloh ﷺ oltin taqishdan qaytarganlarini bilasanmi?» U: «Ha», dedi. (al-Miqdom) dedi: «Seni Alloh nomi bilan ont ichiraman, Rasululloh ﷺ ipak kiyishdan qaytarganlarini eshitganmisan?» U: «Ha», dedi. (al-Miqdom) dedi: «Seni Alloh nomi bilan ont ichiraman, Rasululloh ﷺ yirtqich hayvonlarning terisini kiyishdan va ularga minishdan qaytarganlarini bilasanmi?» U: «Ha», dedi. (al-Miqdom) dedi: «Alloh bilan qasamki, ey Muoviya, men bularning hammasini sening uyingda koʼrdim». Shunda Muoviya: «Ey Miqdom, men sendan qutula olmasligimni bilgan edim», dedi. Xolid aytadi: Soʼng Muoviya unga oʼzining ikki hamrohiga buyurmagan narsani (sovgʻa) berishni buyurdi va oʼgʻliga ikki yuz (dirham) maosh belgiladi. al-Miqdom uni oʼz hamrohlari orasida taqsimlab yubordi, Banu Asadlik kishi esa olgan narsasidan birovga hech nima bermadi. Bu xabar Muoviyaga yetganida, u: «al-Miqdom esa, qoʼlini ochib bergan saxiy kishi. Banu Asadlik esa, oʼz narsasini yaxshi saqlovchi kishi ekan», dedi.Холид айтади: ал-Миқдом ибн Маъдийкариб, Амр ибн ал-Асвад ва Қиннасрин аҳлидан Бану Асаддан бўлган бир киши Муовия ибн Абу Суфённинг ҳузурига келдилар. Муовия ал-Миқдомга: «ал-Ҳасан ибн Али вафот этганини билдингми?» деди. Шунда ал-Миқдом: {Албатта, биз Аллоҳникимиз ва албатта, биз Унга қайтгувчимиз} (Бақара 156), деб истиржў айтди. Бир киши унга: «Буни мусибат деб биласанми?» деди. У: «Нега уни мусибат деб билмас эканман, ахир Расулуллоҳ ﷺ уни тиззаларига ўтқазиб: ‹Бу мендан, Ҳусайн эса Алидан›, деганлар-ку», деди. Бану Асадлик киши: «(У) бир чўғ эди, Аллоҳ азза ва жалла уни ўчирди», деди. ал-Миқдом айтди: «Мен эса бугун сени ғазаблантирмагунча ва ёқтирмайдиган нарсангни эшиттирмагунча қўймайман», деди. Сўнг: «Эй Муовия, агар мен рост гапирсам, мени тасдиқла, агар ёлғон гапирсам, мени ёлғончига чиқар», деди. У: «Шундай қиламан», деди. (ал-Миқдом) деди: «Сени Аллоҳ номи билан онт ичираман, Расулуллоҳ ﷺ олтин тақишдан қайтарганларини биласанми?» У: «Ҳа», деди. (ал-Миқдом) деди: «Сени Аллоҳ номи билан онт ичираман, Расулуллоҳ ﷺ ипак кийишдан қайтарганларини эшитганмисан?» У: «Ҳа», деди. (ал-Миқдом) деди: «Сени Аллоҳ номи билан онт ичираман, Расулуллоҳ ﷺ йиртқич ҳайвонларнинг терисини кийишдан ва уларга минишдан қайтарганларини биласанми?» У: «Ҳа», деди. (ал-Миқдом) деди: «Аллоҳ билан қасамки, эй Муовия, мен буларнинг ҳаммасини сенинг уйингда кўрдим». Шунда Муовия: «Эй Миқдом, мен сендан қутула олмаслигимни билган эдим», деди. Холид айтади: Сўнг Муовия унга ўзининг икки ҳамроҳига буюрмаган нарсани (совға) беришни буюрди ва ўғлига икки юз (дирҳам) маош белгилади. ал-Миқдом уни ўз ҳамроҳлари орасида тақсимлаб юборди, Бану Асадлик киши эса олган нарсасидан бировга ҳеч нима бермади. Бу хабар Муовияга етганида, у: «ал-Миқдом эса, қўлини очиб берган сахий киши. Бану Асадлик эса, ўз нарсасини яхши сақловчи киши экан», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَمُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي الأَشْعَثُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ " إِنَّ ابْنِي هَذَا سَيِّدٌ وَإِنِّي أَرْجُو أَنْ يُصْلِحَ اللَّهُ بِهِ بَيْنَ فِئَتَيْنِ مِنْ أُمَّتِي " . وَقَالَ فِي حَدِيثِ حَمَّادٍ " وَلَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يُصْلِحَ بِهِ بَيْنَ فِئَتَيْنِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ عَظِيمَتَيْنِ " .
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Hasan ibn Ali haqida: «Bu oʻgʻlim sayyiddir va men Alloh u orqali ummatimning ikki guruhi oʻrtasini isloh qilishini umid qilaman», dedilar. Hammodning rivoyatida esa: «Shoyad Alloh u orqali musulmonlardan ikkita ulkan guruh oʻrtasini isloh qilsa», deyilgan.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Ҳасан ибн Али ҳақида: «Бу ўғлим саййиддир ва мен Аллоҳ у орқали умматимнинг икки гуруҳи ўртасини ислоҳ қилишини умид қиламан», дедилар. Ҳаммоднинг ривоятида эса: «Шояд Аллоҳ у орқали мусулмонлардан иккита улкан гуруҳ ўртасини ислоҳ қилса», дейилган.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَاصِمُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَذَّنَ فِي أُذُنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ - حِينَ وَلَدَتْهُ فَاطِمَةُ - بِالصَّلاَةِ .
Abu Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: Men Rasululloh ﷺning Fotima Hasan ibn Alini tugʻqanlarida, uning qulogʻiga namozga (chaqirib) azon aytganlarini koʻrdim.Абу Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг Фотима Ҳасан ибн Алини туғқанларида, унинг қулоғига намозга (чақириб) азон айтганларини кўрдим.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْجُدِّيُّ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ خَالِدٍ الْخُزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، رضى الله عنه - قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَفَعَهُ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ - قَالَ " يُجْزِئُ عَنِ الْجَمَاعَةِ، إِذَا مَرُّوا أَنْ يُسَلِّمَ، أَحَدُهُمْ وَيُجْزِئُ عَنِ الْجُلُوسِ أَنْ يَرُدَّ أَحَدُهُمْ " .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. Abu Dovud aytdi: Hasan ibn Ali buni Paygʻambar ﷺga marfuʼ qildi. U zot ﷺ: «Bir jamoa oʻtib ketayotganda, ulardan birining salom berishi jamoa nomidan kifoya qiladi; oʻtirganlar nomidan ham ulardan birining alik olishi kifoya qiladi», — dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. Абу Довуд айтди: Ҳасан ибн Али буни Пайғамбар ﷺга марфуъ қилди. У зот ﷺ: «Бир жамоа ўтиб кетаётганда, улардан бирининг салом бериши жамоа номидан кифоя қилади; ўтирганлар номидан ҳам улардан бирининг алик олиши кифоя қилади», — дедилар.