حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، أَنَّهُ مَرَّ بِالْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ وَهُوَ يُصَلِّي وَقَدْ عَقَصَ ضَفِرَتَهُ فِي قَفَاهُ فَحَلَّهَا فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ الْحَسَنُ مُغْضَبًا فَقَالَ أَقْبِلْ عَلَى صَلاَتِكَ وَلاَ تَغْضَبْ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " ذَلِكَ كِفْلُ الشَّيْطَانِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي رَافِعٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ وَهُوَ مَعْقُوصٌ شَعْرُهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَعِمْرَانُ بْنُ مُوسَى هُوَ الْقُرَشِيُّ الْمَكِّيُّ وَهُوَ أَخُو أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى .
Abu Rofeʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, u Hasan ibn Alining yonidan oʻtib qoldi, u namoz oʻqiyotgan, sochining oʻrimini ensasiga toʻplab bogʻlab olgan edi. Shunda (Abu Rofeʼ) uni yozib qoʻydi. Hasan unga gʻazablangan holda qaradi-da: «Namozingga yuzlan va gʻazablanma, chunki men Rasululloh ﷺning: ‹Bu — shaytonning oʻrnidir›, deyayotganlarini eshitganman», dedi. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ummu Salama va Abdulloh ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Abu Rofeʼning hadisi hasan hadisdir. Ilm ahlining oldida amal shunga muvofiqdir; ular kishining sochini toʻplab bogʻlagan holda namoz oʻqishini makruh sanaganlar. Abu Iso aytdi: Imron ibn Muso — u Qurashiy Makkiydir va u Ayyub ibn Musoning akasidir.Абу Рофеъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, у Ҳасан ибн Алининг ёнидан ўтиб қолди, у намоз ўқиётган, сочининг ўримини энсасига тўплаб боғлаб олган эди. Шунда (Абу Рофеъ) уни ёзиб қўйди. Ҳасан унга ғазабланган ҳолда қаради-да: «Намозингга юзлан ва ғазабланма, чунки мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бу — шайтоннинг ўрнидир›, деяётганларини эшитганман», деди. (Ровий) айтди: Бу бобда Умму Салама ва Абдуллоҳ ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Абу Рофеънинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Илм аҳлининг олдида амал шунга мувофиқдир; улар кишининг сочини тўплаб боғлаган ҳолда намоз ўқишини макруҳ санаганлар. Абу Исо айтди: Имрон ибн Мусо — у Қураший Маккийдир ва у Айюб ибн Мусонинг акасидир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنِي عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ رَأَى أَبَا رَافِعٍ مَوْلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ وَهُوَ يُصَلِّي قَائِمًا وَقَدْ غَرَزَ ضُفُرَهُ فِي قَفَاهُ فَحَلَّهَا أَبُو رَافِعٍ فَالْتَفَتَ حَسَنٌ إِلَيْهِ مُغْضَبًا فَقَالَ أَبُو رَافِعٍ أَقْبِلْ عَلَى صَلاَتِكَ وَلاَ تَغْضَبْ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " ذَلِكَ كِفْلُ الشَّيْطَانِ " . يَعْنِي مَقْعَدَ الشَّيْطَانِ يَعْنِي مَغْرِزَ ضُفُرِهِ .
Said ibn Abu Said al-Maqburiy otasidan rivoyat qiladiki, u Nabiy ﷺning ozod qilgan quli Abu Rofiʼ (roziyallohu anhu)ni Hasan ibn Ali (alayhimassalom)ning yonidan oʻtayotganini koʻrgan. Hasan tik turib namoz oʻqiyotgan va sochini orqasiga toʻplab bogʻlab olgan ekan. Abu Rofiʼ uni yechib qoʻydi. Shunda Hasan unga gʻazablanib qaradi. Abu Rofiʼ unga: «Namozingga yuzlangin va gʻazablanmagin, chunki men Rasululloh ﷺning: ‹Bu shaytonning oʻrnidir›, deganlarini eshitganman», dedi. Yaʼni shaytonning oʻtiradigan joyini, yaʼni soch toʻplangan joyni koʻzda tutdilar.Саид ибн Абу Саид ал-Мақбурий отасидан ривоят қиладики, у Набий ﷺнинг озод қилган қули Абу Рофиъ (розияллоҳу анҳу)ни Ҳасан ибн Али (алайҳимассалом)нинг ёнидан ўтаётганини кўрган. Ҳасан тик туриб намоз ўқиётган ва сочини орқасига тўплаб боғлаб олган экан. Абу Рофиъ уни ечиб қўйди. Шунда Ҳасан унга ғазабланиб қаради. Абу Рофиъ унга: «Намозингга юзлангин ва ғазабланмагин, чунки мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бу шайтоннинг ўрнидир›, деганларини эшитганман», деди. Яъни шайтоннинг ўтирадиган жойини, яъни соч тўпланган жойни кўзда тутдилар.
عَنْ أَبِي مُحَمَّدٍ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ سِبْطِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه و سلم وَرَيْحَانَتِهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا، قَالَ: حَفِظْت مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه و سلم "دَعْ مَا يُرِيبُك إلَى مَا لَا يُرِيبُك".
رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ [رقم:2520]،
[وَالنَّسَائِيّ]
وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ.
Rasululloh ﷺ ning nabirasi va rayhoni boʻlmish Abu Muhammad Hasan ibn Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Men Rasululloh ﷺ dan ushbu (soʻzni) yodlab oldim: ‹Seni shubhaga soladigan narsani tark et, shubhaga solmaydigan narsaga oʻt›», dedi. Buni Termiziy va Nasoiy rivoyat qilishgan. Termiziy: «Bu hasan sahih hadisdir», degan.Расулуллоҳ ﷺ нинг набираси ва райҳони бўлмиш Абу Муҳаммад Ҳасан ибн Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ дан ушбу (сўзни) ёдлаб олдим: ‹Сени шубҳага соладиган нарсани тарк эт, шубҳага солмайдиган нарсага ўт›», деди. Буни Термизий ва Насоий ривоят қилишган. Термизий: «Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир», деган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ أَبِي الْحَوْرَاءِ السَّعْدِيِّ، قَالَ قَالَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ رضى الله عَنْهُمَا عَلَّمَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَلِمَاتٍ أَقُولُهُنَّ فِي الْوِتْرِ " اللَّهُمَّ اهْدِنِي فِيمَنْ هَدَيْتَ وَعَافِنِي فِيمَنْ عَافَيْتَ وَتَوَلَّنِي فِيمَنْ تَوَلَّيْتَ وَبَارِكْ لِي فِيمَا أَعْطَيْتَ وَقِنِي شَرَّ مَا قَضَيْتَ فَإِنَّكَ تَقْضِي وَلاَ يُقْضَى عَلَيْكَ وَإِنَّهُ لاَ يَذِلُّ مَنْ وَالَيْتَ تَبَارَكْتَ رَبَّنَا وَتَعَالَيْتَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ أَبِي الْحَوْرَاءِ السَّعْدِيِّ وَاسْمُهُ رَبِيعَةُ بْنُ شَيْبَانَ . وَلاَ نَعْرِفُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْقُنُوتِ فِي الْوِتْرِ شَيْئًا أَحْسَنَ مِنْ هَذَا . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْقُنُوتِ فِي الْوِتْرِ فَرَأَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ الْقُنُوتَ فِي الْوِتْرِ فِي السَّنَةِ كُلِّهَا وَاخْتَارَ الْقُنُوتَ قَبْلَ الرُّكُوعِ . وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَإِسْحَاقُ وَأَهْلُ الْكُوفَةِ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَنَّهُ كَانَ لاَ يَقْنُتُ إِلاَّ فِي النِّصْفِ الآخِرِ مِنْ رَمَضَانَ وَكَانَ يَقْنُتُ بَعْدَ الرُّكُوعِ . وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ .
Hasan ibn Ali (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Rasululloh ﷺ menga vitrda aytadigan baʼzi kalimalarni oʻrgatdilar: ‹Allohumma-hdiniy fiyman hadayt, va oafiniy fiyman oafayt, va tavallaniy fiyman tavallayt, va boorik liy fiymaa aʼtoyt, va qiniy sharra maa qodoyt, fa innaka taqdiy va laa yuqdoo alayk, va innahu laa yazillu man voolayt, tabaarokta robbanaa va taoalayt› (Ey Allohim, meni hidoyat qilganlaring qatorida hidoyat qilgin, ofiyat berganlaring qatorida ofiyat bergin, doʻst tutganlaring qatorida doʻst tutgin, ato qilgan narsangda menga baraka bergin, hukm qilgan narsang yomonligidan meni saqlagin; chunki Sen hukm qilasan, Senga (qarshi) hukm qilinmaydi; albatta, Sen doʻst tutgan kishi xor boʻlmaydi. Ey Robbimiz, Sen barakotlisan va Oliysan).» Abu Iso aytdi: Bu hasan hadisdir, biz uni faqat shu jihatdan, Abu Havro as-Saʼdiyning hadisidangina bilamiz, uning ismi Robia ibn Shayboandir. Biz Paygʻambar ﷺdan vitrdagi qunut haqida bundan koʻra goʻzalroq narsani bilmaymiz. Ilm ahli vitrdagi qunut haqida ixtilof qilganlar: Abdulloh ibn Masʼud yil davomida vitrda qunut oʻqishni maʼqul koʻrgan va qunutni rukudan oldin (oʻqishni) ixtiyor qilgan. Bu baʼzi ilm ahlining soʻzidir, Sufyon Savriy, Ibn Muborak, Ishoq va Kufa ahli ham shuni aytadilar. Ali ibn Abu Tolibdan rivoyat qilinishicha, u faqat Ramazonning oxirgi yarmida qunut oʻqir va qunutni rukudan keyin oʻqir edi. Baʼzi ilm ahli shu (fikr)ga borgan, Shofeiy va Ahmad ham shuni aytadilar.Ҳасан ибн Али (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Расулуллоҳ ﷺ менга витрда айтадиган баъзи калималарни ўргатдилар: ‹Аллоҳумма-ҳдиний фийман ҳадайт, ва оафиний фийман оафайт, ва тавалланий фийман таваллайт, ва боорик лий фиймаа аътойт, ва қиний шарра маа қодойт, фа иннака тақдий ва лаа юқдоо алайк, ва иннаҳу лаа язиллу ман воолайт, табаарокта роббанаа ва таоалайт› (Эй Аллоҳим, мени ҳидоят қилганларинг қаторида ҳидоят қилгин, офият берганларинг қаторида офият бергин, дўст тутганларинг қаторида дўст тутгин, ато қилган нарсангда менга барака бергин, ҳукм қилган нарсанг ёмонлигидан мени сақлагин; чунки Сен ҳукм қиласан, Сенга (қарши) ҳукм қилинмайди; албатта, Сен дўст тутган киши хор бўлмайди. Эй Роббимиз, Сен баракотлисан ва Олийсан).» Абу Исо айтди: Бу ҳасан ҳадисдир, биз уни фақат шу жиҳатдан, Абу Ҳавро ас-Саъдийнинг ҳадисидангина биламиз, унинг исми Робиа ибн Шайбоандир. Биз Пайғамбар ﷺдан витрдаги қунут ҳақида бундан кўра гўзалроқ нарсани билмаймиз. Илм аҳли витрдаги қунут ҳақида ихтилоф қилганлар: Абдуллоҳ ибн Масъуд йил давомида витрда қунут ўқишни маъқул кўрган ва қунутни рукудан олдин (ўқишни) ихтиёр қилган. Бу баъзи илм аҳлининг сўзидир, Суфён Саврий, Ибн Муборак, Ишоқ ва Куфа аҳли ҳам шуни айтадилар. Али ибн Абу Толибдан ривоят қилинишича, у фақат Рамазоннинг охирги ярмида қунут ўқир ва қунутни рукудан кейин ўқир эди. Баъзи илм аҳли шу (фикр)га борган, Шофеий ва Аҳмад ҳам шуни айтадилар.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ بَحِيرٍ، عَنْ خَالِدٍ، قَالَ وَفَدَ الْمِقْدَامُ بْنُ مَعْدِيكَرِبَ وَعَمْرُو بْنُ الأَسْوَدِ وَرَجُلٌ مِنْ بَنِي أَسَدٍ مِنْ أَهْلِ قِنَّسْرِينَ إِلَى مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ لِلْمِقْدَامِ أَعَلِمْتَ أَنَّ الْحَسَنَ بْنَ عَلِيٍّ تُوُفِّيَ فَرَجَّعَ الْمِقْدَامُ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ أَتَرَاهَا مُصِيبَةً قَالَ لَهُ وَلِمَ لاَ أَرَاهَا مُصِيبَةً وَقَدْ وَضَعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حِجْرِهِ فَقَالَ " هَذَا مِنِّي وَحُسَيْنٌ مِنْ عَلِيٍّ " . فَقَالَ الأَسَدِيُّ جَمْرَةٌ أَطْفَأَهَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ . قَالَ فَقَالَ الْمِقْدَامُ أَمَّا أَنَا فَلاَ أَبْرَحُ الْيَوْمَ حَتَّى أُغِيظَكَ وَأُسْمِعَكَ مَا تَكْرَهُ . ثُمَّ قَالَ يَا مُعَاوِيَةُ إِنْ أَنَا صَدَقْتُ فَصَدِّقْنِي وَإِنْ أَنَا كَذَبْتُ فَكَذِّبْنِي قَالَ أَفْعَلُ . قَالَ فَأَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ لُبْسِ الذَّهَبِ قَالَ نَعَمْ . قَالَ فَأَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْ لُبْسِ الْحَرِيرِ قَالَ نَعَمْ . قَالَ فَأَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ لُبْسِ جُلُودِ السِّبَاعِ وَالرُّكُوبِ عَلَيْهَا قَالَ نَعَمْ . قَالَ فَوَاللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُ هَذَا كُلَّهُ فِي بَيْتِكَ يَا مُعَاوِيَةُ . فَقَالَ مُعَاوِيَةُ قَدْ عَلِمْتُ أَنِّي لَنْ أَنْجُوَ مِنْكَ يَا مِقْدَامُ قَالَ خَالِدٌ فَأَمَرَ لَهُ مُعَاوِيَةُ بِمَا لَمْ يَأْمُرْ لِصَاحِبَيْهِ وَفَرَضَ لاِبْنِهِ فِي الْمِائَتَيْنِ فَفَرَّقَهَا الْمِقْدَامُ فِي أَصْحَابِهِ قَالَ وَلَمْ يُعْطِ الأَسَدِيُّ أَحَدًا شَيْئًا مِمَّا أَخَذَ فَبَلَغَ ذَلِكَ مُعَاوِيَةَ فَقَالَ أَمَّا الْمِقْدَامُ فَرَجُلٌ كَرِيمٌ بَسَطَ يَدَهُ وَأَمَّا الأَسَدِيُّ فَرَجُلٌ حَسَنُ الإِمْسَاكِ لِشَيْئِهِ .
Xolid aytadi: al-Miqdom ibn Maʼdiykarib, Amr ibn al-Asvad va Qinnasrin ahlidan Banu Asaddan boʼlgan bir kishi Muoviya ibn Abu Sufyonning huzuriga keldilar. Muoviya al-Miqdomga: «al-Hasan ibn Ali vafot etganini bildingmi?» dedi. Shunda al-Miqdom: {Albatta, biz Allohnikimiz va albatta, biz Unga qaytguvchimiz} (Baqara 156), deb istirjoʼ aytdi. Bir kishi unga: «Buni musibat deb bilasanmi?» dedi. U: «Nega uni musibat deb bilmas ekanman, axir Rasululloh ﷺ uni tizzalariga oʻtqazib: ‹Bu mendan, Husayn esa Alidan›, deganlar-ku», dedi. Banu Asadlik kishi: «(U) bir choʻgʻ edi, Alloh azza va jalla uni oʼchirdi», dedi. al-Miqdom aytdi: «Men esa bugun seni gʻazablantirmaguncha va yoqtirmaydigan narsangni eshittirmaguncha qoʼymayman», dedi. Soʼng: «Ey Muoviya, agar men rost gapirsam, meni tasdiqla, agar yolgʻon gapirsam, meni yolgʻonchiga chiqar», dedi. U: «Shunday qilaman», dedi. (al-Miqdom) dedi: «Seni Alloh nomi bilan ont ichiraman, Rasululloh ﷺ oltin taqishdan qaytarganlarini bilasanmi?» U: «Ha», dedi. (al-Miqdom) dedi: «Seni Alloh nomi bilan ont ichiraman, Rasululloh ﷺ ipak kiyishdan qaytarganlarini eshitganmisan?» U: «Ha», dedi. (al-Miqdom) dedi: «Seni Alloh nomi bilan ont ichiraman, Rasululloh ﷺ yirtqich hayvonlarning terisini kiyishdan va ularga minishdan qaytarganlarini bilasanmi?» U: «Ha», dedi. (al-Miqdom) dedi: «Alloh bilan qasamki, ey Muoviya, men bularning hammasini sening uyingda koʼrdim». Shunda Muoviya: «Ey Miqdom, men sendan qutula olmasligimni bilgan edim», dedi. Xolid aytadi: Soʼng Muoviya unga oʼzining ikki hamrohiga buyurmagan narsani (sovgʻa) berishni buyurdi va oʼgʻliga ikki yuz (dirham) maosh belgiladi. al-Miqdom uni oʼz hamrohlari orasida taqsimlab yubordi, Banu Asadlik kishi esa olgan narsasidan birovga hech nima bermadi. Bu xabar Muoviyaga yetganida, u: «al-Miqdom esa, qoʼlini ochib bergan saxiy kishi. Banu Asadlik esa, oʼz narsasini yaxshi saqlovchi kishi ekan», dedi.Холид айтади: ал-Миқдом ибн Маъдийкариб, Амр ибн ал-Асвад ва Қиннасрин аҳлидан Бану Асаддан бўлган бир киши Муовия ибн Абу Суфённинг ҳузурига келдилар. Муовия ал-Миқдомга: «ал-Ҳасан ибн Али вафот этганини билдингми?» деди. Шунда ал-Миқдом: {Албатта, биз Аллоҳникимиз ва албатта, биз Унга қайтгувчимиз} (Бақара 156), деб истиржў айтди. Бир киши унга: «Буни мусибат деб биласанми?» деди. У: «Нега уни мусибат деб билмас эканман, ахир Расулуллоҳ ﷺ уни тиззаларига ўтқазиб: ‹Бу мендан, Ҳусайн эса Алидан›, деганлар-ку», деди. Бану Асадлик киши: «(У) бир чўғ эди, Аллоҳ азза ва жалла уни ўчирди», деди. ал-Миқдом айтди: «Мен эса бугун сени ғазаблантирмагунча ва ёқтирмайдиган нарсангни эшиттирмагунча қўймайман», деди. Сўнг: «Эй Муовия, агар мен рост гапирсам, мени тасдиқла, агар ёлғон гапирсам, мени ёлғончига чиқар», деди. У: «Шундай қиламан», деди. (ал-Миқдом) деди: «Сени Аллоҳ номи билан онт ичираман, Расулуллоҳ ﷺ олтин тақишдан қайтарганларини биласанми?» У: «Ҳа», деди. (ал-Миқдом) деди: «Сени Аллоҳ номи билан онт ичираман, Расулуллоҳ ﷺ ипак кийишдан қайтарганларини эшитганмисан?» У: «Ҳа», деди. (ал-Миқдом) деди: «Сени Аллоҳ номи билан онт ичираман, Расулуллоҳ ﷺ йиртқич ҳайвонларнинг терисини кийишдан ва уларга минишдан қайтарганларини биласанми?» У: «Ҳа», деди. (ал-Миқдом) деди: «Аллоҳ билан қасамки, эй Муовия, мен буларнинг ҳаммасини сенинг уйингда кўрдим». Шунда Муовия: «Эй Миқдом, мен сендан қутула олмаслигимни билган эдим», деди. Холид айтади: Сўнг Муовия унга ўзининг икки ҳамроҳига буюрмаган нарсани (совға) беришни буюрди ва ўғлига икки юз (дирҳам) маош белгилади. ал-Миқдом уни ўз ҳамроҳлари орасида тақсимлаб юборди, Бану Асадлик киши эса олган нарсасидан бировга ҳеч нима бермади. Бу хабар Муовияга етганида, у: «ал-Миқдом эса, қўлини очиб берган сахий киши. Бану Асадлик эса, ўз нарсасини яхши сақловчи киши экан», деди.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ الْفَضْلِ الْحُدَّانِيُّ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ قَامَ رَجُلٌ إِلَى الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ بَعْدَ مَا بَايَعَ مُعَاوِيَةَ فَقَالَ سَوَّدْتَ وُجُوهَ الْمُؤْمِنِينَ . أَوْ يَا مُسَوِّدَ وُجُوهِ الْمُؤْمِنِينَ . فَقَالَ لاَ تُؤَنِّبْنِي رَحِمَكَ اللَّهُ فَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أُرِيَ بَنِي أُمَيَّةَ عَلَى مِنْبَرِهِ فَسَاءَهُ ذَلِكَ فَنَزَلَتْ : ( إنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ ) يَا مُحَمَّدُ يَعْنِي نَهْرًا فِي الْجَنَّةِ وَنَزَلَتْ : ( إنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ * وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ * لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ ) يَمْلِكُهَا بَعْدَكَ بَنُو أُمَيَّةَ يَا مُحَمَّدُ . قَالَ الْقَاسِمُ فَعَدَدْنَاهَا فَإِذَا هِيَ أَلْفُ شَهْرٍ لاَ يَزِيدُ يَوْمٌ وَلاَ يَنْقُصُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ الْقَاسِمِ بْنِ الْفَضْلِ . وَقَدْ قِيلَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَازِنٍ . وَالْقَاسِمُ بْنُ الْفَضْلِ الْحُدَّانِيُّ هُوَ ثِقَةٌ وَثَّقَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَيُوسُفُ بْنُ سَعْدٍ رَجُلٌ مَجْهُولٌ وَلاَ نَعْرِفُ هَذَا الْحَدِيثَ عَلَى هَذَا اللَّفْظِ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Yusuf ibn Saʼd aytadi: Hasan ibn Ali (roziyallohu anhumo) Muoviyaga bayʼat qilganidan soʻng, bir kishi uning oldida turib: «Sen moʻminlarning yuzlarini qoralading», yoki: «Ey moʻminlarning yuzlarini qoralaguvchi», dedi. Shunda u: «Meni malomat qilma, Alloh senga rahm qilsin. Zero, Nabiy ﷺga Banu Umayya u zotning minbarlari uzra (turgan holda) koʻrsatildi va bu u zotni xafa qildi. Shunda: {Albatta, biz senga Kavsarni berdik} (Kavsar 1) yaʼni jannatdagi bir daryoni, ey Muhammad, deb va: {Albatta, biz uni Qadr kechasida nozil qildik. Qadr kechasi nima ekanini senga nima bildirdi? Qadr kechasi ming oydan yaxshiroqdir} (Qadr 1-3) yaʼni undan keyin Banu Umayya uni (oʻsha muddat) egallaydi, ey Muhammad, deb (oyatlar) nozil boʻldi», dedi. Qosim aytdi: Biz uni sanab chiqdik, u xuddi ming oy boʻldi, na bir kun ziyoda, na bir kun kam. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan, Qosim ibn al-Fazlning hadisidan bilamiz. Qosim ibn al-Fazldan, Yusuf ibn Mozindan, deb ham aytilgan. Qosim ibn al-Fazl al-Huddoniy ishonchli (siqa) kishi boʻlib, uni Yahyo ibn Said va Abdurahmon ibn Mahdiy ishonchli deb sanaganlar; Yusuf ibn Saʼd esa majhul kishidir. Biz bu hadisni shu lafz bilan faqat shu yoʻldan bilamiz.Юсуф ибн Саъд айтади: Ҳасан ибн Али (розияллоҳу анҳумо) Муовияга байъат қилганидан сўнг, бир киши унинг олдида туриб: «Сен мўминларнинг юзларини қораладинг», ёки: «Эй мўминларнинг юзларини қоралагувчи», деди. Шунда у: «Мени маломат қилма, Аллоҳ сенга раҳм қилсин. Зеро, Набий ﷺга Бану Умайя у зотнинг минбарлари узра (турган ҳолда) кўрсатилди ва бу у зотни хафа қилди. Шунда: {Албатта, биз сенга Кавсарни бердик} (Кавсар 1) яъни жаннатдаги бир дарёни, эй Муҳаммад, деб ва: {Албатта, биз уни Қадр кечасида нозил қилдик. Қадр кечаси нима эканини сенга нима билдирди? Қадр кечаси минг ойдан яхшироқдир} (Қадр 1-3) яъни ундан кейин Бану Умайя уни (ўша муддат) эгаллайди, эй Муҳаммад, деб (оятлар) нозил бўлди», деди. Қосим айтди: Биз уни санаб чиқдик, у худди минг ой бўлди, на бир кун зиёда, на бир кун кам. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан, Қосим ибн ал-Фазлнинг ҳадисидан биламиз. Қосим ибн ал-Фазлдан, Юсуф ибн Мозиндан, деб ҳам айтилган. Қосим ибн ал-Фазл ал-Ҳуддоний ишончли (сиқа) киши бўлиб, уни Яҳё ибн Саид ва Абдураҳмон ибн Маҳдий ишончли деб санаганлар; Юсуф ибн Саъд эса мажҳул кишидир. Биз бу ҳадисни шу лафз билан фақат шу йўлдан биламиз.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَمُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي الأَشْعَثُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ " إِنَّ ابْنِي هَذَا سَيِّدٌ وَإِنِّي أَرْجُو أَنْ يُصْلِحَ اللَّهُ بِهِ بَيْنَ فِئَتَيْنِ مِنْ أُمَّتِي " . وَقَالَ فِي حَدِيثِ حَمَّادٍ " وَلَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يُصْلِحَ بِهِ بَيْنَ فِئَتَيْنِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ عَظِيمَتَيْنِ " .
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Hasan ibn Ali haqida: «Bu oʻgʻlim sayyiddir va men Alloh u orqali ummatimning ikki guruhi oʻrtasini isloh qilishini umid qilaman», dedilar. Hammodning rivoyatida esa: «Shoyad Alloh u orqali musulmonlardan ikkita ulkan guruh oʻrtasini isloh qilsa», deyilgan.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Ҳасан ибн Али ҳақида: «Бу ўғлим саййиддир ва мен Аллоҳ у орқали умматимнинг икки гуруҳи ўртасини ислоҳ қилишини умид қиламан», дедилар. Ҳаммоднинг ривоятида эса: «Шояд Аллоҳ у орқали мусулмонлардан иккита улкан гуруҳ ўртасини ислоҳ қилса», дейилган.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَاصِمُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَذَّنَ فِي أُذُنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ - حِينَ وَلَدَتْهُ فَاطِمَةُ - بِالصَّلاَةِ .
Abu Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: Men Rasululloh ﷺning Fotima Hasan ibn Alini tugʻqanlarida, uning qulogʻiga namozga (chaqirib) azon aytganlarini koʻrdim.Абу Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг Фотима Ҳасан ибн Алини туғқанларида, унинг қулоғига намозга (чақириб) азон айтганларини кўрдим.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْجُدِّيُّ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ خَالِدٍ الْخُزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، رضى الله عنه - قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَفَعَهُ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ - قَالَ " يُجْزِئُ عَنِ الْجَمَاعَةِ، إِذَا مَرُّوا أَنْ يُسَلِّمَ، أَحَدُهُمْ وَيُجْزِئُ عَنِ الْجُلُوسِ أَنْ يَرُدَّ أَحَدُهُمْ " .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. Abu Dovud aytdi: Hasan ibn Ali buni Paygʻambar ﷺga marfuʼ qildi. U zot ﷺ: «Bir jamoa oʻtib ketayotganda, ulardan birining salom berishi jamoa nomidan kifoya qiladi; oʻtirganlar nomidan ham ulardan birining alik olishi kifoya qiladi», — dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. Абу Довуд айтди: Ҳасан ибн Али буни Пайғамбар ﷺга марфуъ қилди. У зот ﷺ: «Бир жамоа ўтиб кетаётганда, улардан бирининг салом бериши жамоа номидан кифоя қилади; ўтирганлар номидан ҳам улардан бирининг алик олиши кифоя қилади», — дедилар.