Masruq ibn al-Ajda'

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ، وَيُوسُفُ بْنُ مُوسَى الْقَطَّانُ الْبَغْدَادِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَغْرَاءَ أَبُو زُهَيْرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَوَدُّ أَهْلُ الْعَافِيَةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حِينَ يُعْطَى أَهْلُ الْبَلاَءِ الثَّوَابَ لَوْ أَنَّ جُلُودَهُمْ كَانَتْ قُرِضَتْ فِي الدُّنْيَا بِالْمَقَارِيضِ ‏"‏ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ بِهَذَا الإِسْنَادِ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ عَنْ مَسْرُوقٍ قَوْلَهُ شَيْئًا مِنْ هَذَا ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunida balo (musibat) ahliga savob berilayotganida, ofiyat (sogʻ-salomatlik) ahli terilarining dunyoda qaychilar bilan qirqib tashlangan boʻlishini orzu qiladilar», dedilar. Bu gʻarib hadisdir, biz uni bu isnod bilan faqat shu yoʻldangina bilamiz. Baʼzilar bu hadisni Aʼmashdan, u Talha ibn Musarrifdan, u Masruqdan uning oʻz soʻzi sifatida shunga oʻxshash narsani rivoyat qilganlar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунида бало (мусибат) аҳлига савоб берилаётганида, офият (соғ-саломатлик) аҳли териларининг дунёда қайчилар билан қирқиб ташланган бўлишини орзу қиладилар», дедилар. Бу ғариб ҳадисдир, биз уни бу иснод билан фақат шу йўлдангина биламиз. Баъзилар бу ҳадисни Аъмашдан, у Талҳа ибн Мусаррифдан, у Масруқдан унинг ўз сўзи сифатида шунга ўхшаш нарсани ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ لَقِيَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَعْبًا بِعَرَفَةَ فَسَأَلَهُ عَنْ شَيْءٍ، فَكَبَّرَ حَتَّى جَاوَبَتْهُ الْجِبَالُ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّا بَنُو هَاشِمٍ ‏.‏ فَقَالَ كَعْبٌ إِنَّ اللَّهَ قَسَمَ رُؤْيَتَهُ وَكَلاَمَهُ بَيْنَ مُحَمَّدٍ وَمُوسَى فَكَلَّمَ مُوسَى مَرَّتَيْنِ وَرَآهُ مُحَمَّدٌ مَرَّتَيْنِ ‏.‏ قَالَ مَسْرُوقٌ فَدَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْتُ هَلْ رَأَى مُحَمَّدٌ رَبَّهُ فَقَالَتْ لَقَدْ تَكَلَّمْتَ بِشَيْءٍ قَفَّ لَهُ شَعْرِي قُلْتُ رُوَيْدًا ثُمَّ قَرَأْتُ ‏:‏ ‏(‏لقَدْ رَأَى مِنْ آيَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرَى ‏)‏ قَالَتْ أَيْنَ يُذْهَبُ بِكَ إِنَّمَا هُوَ جِبْرِيلُ مَنْ أَخْبَرَكَ أَنَّ مُحَمَّدًا رَأَى رَبَّهُ أَوْ كَتَمَ شَيْئًا مِمَّا أُمِرَ بِهِ أَوْ يَعْلَمُ الْخَمْسَ الَّتِي قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏:‏ ‏(‏ إنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ ‏)‏ فَقَدْ أَعْظَمَ الْفِرْيَةَ وَلَكِنَّهُ رَأَى جِبْرِيلَ لَمْ يَرَهُ فِي صُورَتِهِ إِلاَّ مَرَّتَيْنِ مَرَّةً عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى وَمَرَّةً فِي جِيَادٍ لَهُ سِتُّمِائَةِ جَنَاحٍ قَدْ سَدَّ الأُفُقَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا الْحَدِيثِ وَحَدِيثُ دَاوُدَ أَقْصَرُ مِنْ حَدِيثِ مُجَالِدٍ ‏.‏

Masruq aytdi: Oisha (roziyallohu anho)ning huzuriga kirib: «Muhammad ﷺ Robbisini koʻrdilarmi?» dedim. U: «Sen shunday bir gap aytdingki, undan badanimning tuki tikka boʻldi», dedi. Men: «Shoshmang», dedim-da, soʻng: {Darhaqiqat, u Robbisining buyuk oyat (alomat)laridan (baʼzisini) koʻrdi} (Najm 18) oyatini oʻqidim. U dedi: «Sen qayoqqa ketyapsan? U faqat Jibril edi. Kim senga Muhammad oʻz Robbisini koʻrgan, deb xabar bersa, yoki u oʻziga buyurilgan narsalardan biror narsani yashirgan, deb (aytsa), yoki: {Albatta, Soat (qiyomat)ning ilmi Allohning huzuridadir, yomgʻirni U yogʻdiradi} (Luqmon 34) (oyatda zikr etilgan) besh (gʻayb) ilmini biladi, (deb daʼvo qilsa), u juda katta tuhmat qilibdi. Lekin u Jibrilni koʻrdi; uni asl suratida faqat ikki marta koʻrdi: bir marta Sidratulmuntaho oldida, bir marta Jiyodda; uning oltinchi yuz qanoti bor edi, ufqni toʻsib qoʻygan edi». Abu Iso aytdi: Bu hadisni Dovud ibn Abu Hind ash-Shaʼbiydan, u Masruqdan, u Oishadan, u Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan; Dovudning hadisi Mujolidning hadisidan qisqaroqdir.Масруқ айтди: Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кириб: «Муҳаммад ﷺ Роббисини кўрдиларми?» дедим. У: «Сен шундай бир гап айтдингки, ундан баданимнинг туки тикка бўлди», деди. Мен: «Шошманг», дедим-да, сўнг: {Дарҳақиқат, у Роббисининг буюк оят (аломат)ларидан (баъзисини) кўрди} (Нажм 18) оятини ўқидим. У деди: «Сен қаёққа кетяпсан? У фақат Жибрил эди. Ким сенга Муҳаммад ўз Роббисини кўрган, деб хабар берса, ёки у ўзига буюрилган нарсалардан бирор нарсани яширган, деб (айтса), ёки: {Албатта, Соат (қиёмат)нинг илми Аллоҳнинг ҳузуридадир, ёмғирни У ёғдиради} (Луқмон 34) (оятда зикр этилган) беш (ғайб) илмини билади, (деб даъво қилса), у жуда катта туҳмат қилибди. Лекин у Жибрилни кўрди; уни асл суратида фақат икки марта кўрди: бир марта Сидратулмунтаҳо олдида, бир марта Жиёдда; унинг олтинчи юз қаноти бор эди, уфқни тўсиб қўйган эди». Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Довуд ибн Абу Ҳинд аш-Шаъбийдан, у Масруқдан, у Оишадан, у Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган; Довуднинг ҳадиси Мужолиднинг ҳадисидан қисқароқдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ بَعَثَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْيَمَنِ فَأَمَرَنِي أَنْ آخُذَ مِنْ كُلِّ ثَلاَثِينَ بَقَرَةً تَبِيعًا أَوْ تَبِيعَةً وَمِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ مُسِنَّةً وَمِنْ كُلِّ حَالِمٍ دِينَارًا أَوْ عِدْلَهُ مَعَافِرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سُفْيَانَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ مَسْرُوقٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ فَأَمَرَهُ أَنْ يَأْخُذَ ‏.‏ وَهَذَا أَصَحُّ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ meni Yamanga yubordilar va menga har oʻttiz sigirdan bir yashar buzoq (tabiyʼ yoki tabiyʼa), har qirqtadan ikki yashar urgʻochi sigir (musinna) va har balogʻatga yetgan kishidan bir dinor yoki uning oʻrniga maʼofir (matosi) olishni buyurdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Baʼzilar bu hadisni Sufyondan, u Aʼmashdan, u Abu Voildan, u Masruqdan (mursal tarzda): «Nabiy ﷺ Muozni Yamanga yuborib, unga olishni buyurdilar...» deb rivoyat qilganlar, bu (rivoyat) asahhroqdir.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мени Яманга юбордилар ва менга ҳар ўттиз сигирдан бир яшар бузоқ (табийъ ёки табийъа), ҳар қирқтадан икки яшар урғочи сигир (мусинна) ва ҳар балоғатга етган кишидан бир динор ёки унинг ўрнига маъофир (матоси) олишни буюрдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Баъзилар бу ҳадисни Суфёндан, у Аъмашдан, у Абу Воилдан, у Масруқдан (мурсал тарзда): «Набий ﷺ Муозни Яманга юбориб, унга олишни буюрдилар...» деб ривоят қилганлар, бу (ривоят) асаҳҳроқдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي عَطِيَّةَ، قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَمَسْرُوقٌ، عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْنَا يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ رَجُلاَنِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَحَدُهُمَا يُعَجِّلُ الإِفْطَارَ وَيُعَجِّلُ الصَّلاَةَ وَالآخَرُ يُؤَخِّرُ الإِفْطَارَ وَيُؤَخِّرُ الصَّلاَةَ ‏.‏ قَالَتْ أَيُّهُمَا يُعَجِّلُ الإِفْطَارَ وَيُعَجِّلُ الصَّلاَةَ قُلْنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ ‏.‏ قَالَتْ هَكَذَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَالآخَرُ أَبُو مُوسَى ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو عَطِيَّةَ اسْمُهُ مَالِكُ بْنُ أَبِي عَامِرٍ الْهَمْدَانِيُّ وَيُقَالُ مَالِكُ بْنُ عَامِرٍ الْهَمْدَانِيُّ وَابْنُ عَامِرٍ أَصَحُّ ‏.‏

Abu Atiyya rivoyat qilib aytdi: Men va Masruq Oisha (roziyallohu anho)ning huzuriga kirdik va: «Ey moʻminlarning onasi! Nabiy ﷺning sahobalaridan ikki kishi bor: ulardan biri iftorni ham, namozni ham tezlatadi, ikkinchisi esa iftorni ham, namozni ham kechiktiradi», dedik. U: «Qaysi biri iftorni va namozni tezlatadi?» dedi. Biz: «Abdulloh ibn Masʼud», dedik. U: «Rasululloh ﷺ ham shunday qilardilar», dedi. Ikkinchisi esa Abu Muso edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Atiyyaning ismi Molik ibn Abu Omir al-Hamdoniydir, Molik ibn Omir al-Hamdoniy ham deyiladi, Ibn Omir degani toʻgʻriroqdir.Абу Атийя ривоят қилиб айтди: Мен ва Масруқ Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кирдик ва: «Эй мўминларнинг онаси! Набий ﷺнинг саҳобаларидан икки киши бор: улардан бири ифторни ҳам, намозни ҳам тезлатади, иккинчиси эса ифторни ҳам, намозни ҳам кечиктиради», дедик. У: «Қайси бири ифторни ва намозни тезлатади?» деди. Биз: «Абдуллоҳ ибн Масъуд», дедик. У: «Расулуллоҳ ﷺ ҳам шундай қилардилар», деди. Иккинчиси эса Абу Мусо эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Атийянинг исми Молик ибн Абу Омир ал-Ҳамдонийдир, Молик ибн Омир ал-Ҳамдоний ҳам дейилади, Ибн Омир дегани тўғрироқдир.