حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ أَيُّكُمْ يَحْفَظُ حَدِيثَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْفِتْنَةِ قَالَ قُلْتُ أَنَا أَحْفَظُهُ كَمَا قَالَ. قَالَ إِنَّكَ عَلَيْهِ لَجَرِيءٌ فَكَيْفَ قَالَ قُلْتُ فِتْنَةُ الرَّجُلِ فِي أَهْلِهِ وَوَلَدِهِ وَجَارِهِ تُكَفِّرُهَا الصَّلاَةُ وَالصَّدَقَةُ وَالْمَعْرُوفُ. قَالَ سُلَيْمَانُ قَدْ كَانَ يَقُولُ " الصَّلاَةُ وَالصَّدَقَةُ، وَالأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىُ عَنِ الْمُنْكَرِ ". قَالَ لَيْسَ هَذِهِ أُرِيدُ، وَلَكِنِّي أُرِيدُ الَّتِي تَمُوجُ كَمَوْجِ الْبَحْرِ. قَالَ قُلْتُ لَيْسَ عَلَيْكَ بِهَا يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ بَأْسٌ، بَيْنَكَ وَبَيْنَهَا باب مُغْلَقٌ. قَالَ فَيُكْسَرُ الْبَابُ أَوْ يُفْتَحُ. قَالَ قُلْتُ لاَ. بَلْ يُكْسَرُ. قَالَ فَإِنَّهُ إِذَا كُسِرَ لَمْ يُغْلَقْ أَبَدًا. قَالَ قُلْتُ أَجَلْ. فَهِبْنَا أَنْ نَسْأَلَهُ مَنِ الْبَابُ فَقُلْنَا لِمَسْرُوقٍ سَلْهُ. قَالَ فَسَأَلَهُ. فَقَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ. قَالَ قُلْنَا فَعَلِمَ عُمَرُ مَنْ تَعْنِي قَالَ نَعَمْ، كَمَا أَنَّ دُونَ غَدٍ لَيْلَةً، وَذَلِكَ أَنِّي حَدَّثْتُهُ حَدِيثًا لَيْسَ بِالأَغَالِيطِ.
Abu Voil (Huzayfadan) rivoyat qiladi: Huzayfa dedi: «Umar: ‹Sizlardan kim Rasululloh ﷺ ning fitnalar haqidagi soʻzini yodda saqlaydi?› — dedi. Men: ‹Men uni — Paygʻambar ﷺ aytganidek — bilaman›, — dedim. Umar: ‹Shubhasiz, sen jasursan. U zot uni qanday aytdilar?› — dedi. Men: ‹Kishining oʻz xotini, bolalari va qoʻshnilari borasidagi fitnasi (xato amallari) — (uning) namozi, sadaqasi va yaxshilikka buyurishi bilan kafforat qilinadi (yuviladi)›, — dedim. (Rivoyatchi Sulaymon qoʻshdiki, u: ‹Namoz, sadaqa, yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish›, — dedi.) Umar: ‹Men buni nazarda tutmadim, balki men dengiz toʻlqinlaridek yoyiladigan oʻsha fitna haqida soʻrayman›, — dedi. Men: ‹Ey moʻminlarning amiri, sen undan qoʻrqma — chunki sen bilan uning orasida yopiq bir eshik bor›, — dedim. U: ‹Eshik sindiriladimi yoki ochiladimi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq, u sindiriladi›, — dedim. U: ‹Unday boʻlsa, agar u sindirilsa, u boshqa hech qachon yopilmaydi (ekan-da)?› — dedi. Men: ‹Ha›, — dedim». Soʻng biz — oʻsha eshik nima ekanini soʻrashdan — qoʻrqdik va Masruqdan — uni (Huzayfadan) soʻrashni — iltimos qildik; u (Masruq) undan bu haqda soʻradi. Huzayfa: «Eshik — Umar (oʻzi) edi», — dedi. Biz Huzayfadan — Umar oʻsha eshik nimani anglatishini bilarmidi, deb — soʻradik. Huzayfa ‹ha› (deb javob berdi) va qoʻshdi: «U uni — ertasi tongdan oldin tun (kelishi) — ni bilgandek bilar edi».Абу Воил (Ҳузайфадан) ривоят қилади: Ҳузайфа деди: «Умар: ‹Сизлардан ким Расулуллоҳ ﷺ нинг фитналар ҳақидаги сўзини ёдда сақлайди?› — деди. Мен: ‹Мен уни — Пайғамбар ﷺ айтганидек — биламан›, — дедим. Умар: ‹Шубҳасиз, сен жасурсан. У зот уни қандай айтдилар?› — деди. Мен: ‹Кишининг ўз хотини, болалари ва қўшнилари борасидаги фитнаси (хато амаллари) — (унинг) намози, садақаси ва яхшиликка буюриши билан каффорат қилинади (ювилади)›, — дедим. (Ривоятчи Сулаймон қўшдики, у: ‹Намоз, садақа, яхшиликка буюриш ва ёмонликдан қайтариш›, — деди.) Умар: ‹Мен буни назарда тутмадим, балки мен денгиз тўлқинларидек ёйиладиган ўша фитна ҳақида сўрайман›, — деди. Мен: ‹Эй мўминларнинг амири, сен ундан қўрқма — чунки сен билан унинг орасида ёпиқ бир эшик бор›, — дедим. У: ‹Эшик синдириладими ёки очиладими?› — деди. Мен: ‹Йўқ, у синдирилади›, — дедим. У: ‹Ундай бўлса, агар у синдирилса, у бошқа ҳеч қачон ёпилмайди (экан-да)?› — деди. Мен: ‹Ҳа›, — дедим». Сўнг биз — ўша эшик нима эканини сўрашдан — қўрқдик ва Масруқдан — уни (Ҳузайфадан) сўрашни — илтимос қилдик; у (Масруқ) ундан бу ҳақда сўради. Ҳузайфа: «Эшик — Умар (ўзи) эди», — деди. Биз Ҳузайфадан — Умар ўша эшик нимани англатишини билармиди, деб — сўрадик. Ҳузайфа ‹ҳа› (деб жавоб берди) ва қўшди: «У уни — эртаси тонгдан олдин тун (келиши) — ни билгандек билар эди».
وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَسَمَ غَنَائِمَ حُنَيْنٍ فَأَعْطَى أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ مِائَةً مِنَ الإِبِلِ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِنَحْوِهِ وَزَادَ وَأَعْطَى عَلْقَمَةَ بْنَ عُلاَثَةَ مِائَةً .
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Hunayn gʻanimatlarini taqsimlab, Abu Sufyon ibn Harbga yuztadan tuya berdilar... va hadis xuddi shunga oʻxshash naql qilinib, unda: «Va u Alqama ibn Ulosaga ham yuzta berdilar», deb qoʻshimcha qilingan.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Ҳунайн ғаниматларини тақсимлаб, Абу Суфён ибн Ҳарбга юзтадан туя бердилар... ва ҳадис худди шунга ўхшаш нақл қилиниб, унда: «Ва у Алқама ибн Улосага ҳам юзта бердилар», деб қўшимча қилинган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ، وَيُوسُفُ بْنُ مُوسَى الْقَطَّانُ الْبَغْدَادِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَغْرَاءَ أَبُو زُهَيْرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَوَدُّ أَهْلُ الْعَافِيَةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حِينَ يُعْطَى أَهْلُ الْبَلاَءِ الثَّوَابَ لَوْ أَنَّ جُلُودَهُمْ كَانَتْ قُرِضَتْ فِي الدُّنْيَا بِالْمَقَارِيضِ " . وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ بِهَذَا الإِسْنَادِ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ عَنْ مَسْرُوقٍ قَوْلَهُ شَيْئًا مِنْ هَذَا .
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunida balo (musibat) ahliga savob berilayotganida, ofiyat (sogʻ-salomatlik) ahli terilarining dunyoda qaychilar bilan qirqib tashlangan boʻlishini orzu qiladilar», dedilar. Bu gʻarib hadisdir, biz uni bu isnod bilan faqat shu yoʻldangina bilamiz. Baʼzilar bu hadisni Aʼmashdan, u Talha ibn Musarrifdan, u Masruqdan uning oʻz soʻzi sifatida shunga oʻxshash narsani rivoyat qilganlar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунида бало (мусибат) аҳлига савоб берилаётганида, офият (соғ-саломатлик) аҳли териларининг дунёда қайчилар билан қирқиб ташланган бўлишини орзу қиладилар», дедилар. Бу ғариб ҳадисдир, биз уни бу иснод билан фақат шу йўлдангина биламиз. Баъзилар бу ҳадисни Аъмашдан, у Талҳа ибн Мусаррифдан, у Масруқдан унинг ўз сўзи сифатида шунга ўхшаш нарсани ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي مُعَاوِيَةَ، عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنِي شَرِيكٌ، وَجَرِيرٌ، وَابْنُ، إِدْرِيسَ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ كُنَّا لاَ نَتَوَضَّأُ مِنْ مَوْطِئٍ وَلاَ نَكُفُّ شَعْرًا وَلاَ ثَوْبًا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي مُعَاوِيَةَ فِيهِ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ مَسْرُوقٍ أَوْ حَدَّثَهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَقَالَ هَنَّادٌ عَنْ شَقِيقٍ أَوْ حَدَّثَهُ عَنْهُ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz (yerda biror narsani) bosib oʻtganimizdan (keyin) tahorat olmas, (namozda) sochni ham, kiyimni ham (yigʻib) ushlab turmas edik. Abu Dovud aytdi: Ibrohim ibn Abu Muoviya bunda «aʼmashdan, u Shaqiqdan, u Masruqdan, u Abdullohdan (Ibn Masʼuddan)» degan; Hannod esa «Shaqiqdan» yoki «undan rivoyat qildi» degan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз (ерда бирор нарсани) босиб ўтганимиздан (кейин) таҳорат олмас, (намозда) сочни ҳам, кийимни ҳам (йиғиб) ушлаб турмас эдик. Абу Довуд айтди: Иброҳим ибн Абу Муовия бунда «аъмашдан, у Шақиқдан, у Масруқдан, у Абдуллоҳдан (Ибн Масъуддан)» деган; Ҳаннод эса «Шақиқдан» ёки «ундан ривоят қилди» деган.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي عَطِيَّةَ، قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَمَسْرُوقٌ، عَلَى عَائِشَةَ فَقَالَ لَهَا مَسْرُوقٌ رَجُلاَنِ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كِلاَهُمَا لاَ يَأْلُو عَنِ الْخَيْرِ أَحَدُهُمَا يُؤَخِّرُ الصَّلاَةَ وَالْفِطْرَ وَالآخَرُ يُعَجِّلُ الصَّلاَةَ وَالْفِطْرَ . فَقَالَتْ عَائِشَةُ أَيُّهُمَا الَّذِي يُعَجِّلُ الصَّلاَةَ وَالْفِطْرَ قَالَ مَسْرُوقٌ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ . فَقَالَتْ عَائِشَةُ هَكَذَا كَانَ يَصْنَعُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men va Masruq uning oldiga kirdik. Masruq unga: «Rasululloh ﷺning sahobalaridan ikki kishi bor, ikkovi ham yaxshilikda kamchilikka yoʻl qoʻymaydi. Biri namozni ham, iftorni ham kechiktiradi, ikkinchisi esa namozni ham, iftorni ham tezlashtiradi», dedi. Oisha: «Ulardan qaysi biri namozni va iftorni tezlashtiradi?» dedi. Masruq: «Abdulloh ibn Masʼud», dedi. Shunda Oisha: «Rasululloh ﷺ ham ana shunday qilar edilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен ва Масруқ унинг олдига кирдик. Масруқ унга: «Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан икки киши бор, иккови ҳам яхшиликда камчиликка йўл қўймайди. Бири намозни ҳам, ифторни ҳам кечиктиради, иккинчиси эса намозни ҳам, ифторни ҳам тезлаштиради», деди. Оиша: «Улардан қайси бири намозни ва ифторни тезлаштиради?» деди. Масруқ: «Абдуллоҳ ибн Масъуд», деди. Шунда Оиша: «Расулуллоҳ ﷺ ҳам ана шундай қилар эдилар», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، وَعَمْرِو بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّهُمَا كَتَبَا إِلَى سُبَيْعَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ يَسْأَلاَنِهَا عَنْ أَمْرِهَا، فَكَتَبَتْ إِلَيْهِمَا إِنَّهَا وَضَعَتْ بَعْدَ وَفَاةِ زَوْجِهَا بِخَمْسَةٍ وَعِشْرِينَ فَتَهَيَّأَتْ تَطْلُبُ الْخَيْرَ فَمَرَّ بِهَا أَبُو السَّنَابِلِ بْنُ بَعْكَكٍ فَقَالَ قَدْ أَسْرَعْتِ اعْتَدِّي آخِرَ الأَجَلَيْنِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا . فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتَغْفِرْ لِي . قَالَ " وَمِمَّ ذَاكَ " . فَأَخْبَرْتُهُ . فَقَالَ " إِنْ وَجَدْتِ زَوْجًا صَالِحًا فَتَزَوَّجِي " .
Subayʼa bint al-Horis (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Masruq va Amr ibn Utba unga ishi haqida soʻrab xat yozishdi. U ularga javoban yozdiki, u eri vafotidan yigirma besh kun oʻtgach tugʻgan, soʻng turmushga chiqishni koʻzlab tayyorlangan edi. Abu Sanobil ibn Baʼkak uning yonidan oʻtib: «Shoshildingiku, ikki muddatning uzunrogʻini — toʻrt oy oʻn kunni idda tut», dedi. «Men Nabiy ﷺ huzurlariga keldim va: ‹Ey Allohning Rasuli, men uchun magʻfirat soʻrang›, dedim. U zot: ‹Nega, nima boʻldi?› dedilar. Men u zotga (voqeani) aytdim. Shunda u zot: ‹Agar solih er topsang, turmushga chiq›, dedilar», dedi.Субайъа бинт ал-Ҳорис (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Масруқ ва Амр ибн Утба унга иши ҳақида сўраб хат ёзишди. У уларга жавобан ёздики, у эри вафотидан йигирма беш кун ўтгач туғган, сўнг турмушга чиқишни кўзлаб тайёрланган эди. Абу Санобил ибн Баъкак унинг ёнидан ўтиб: «Шошилдингику, икки муддатнинг узунроғини — тўрт ой ўн кунни идда тут», деди. «Мен Набий ﷺ ҳузурларига келдим ва: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мен учун мағфират сўранг›, дедим. У зот: ‹Нега, нима бўлди?› дедилар. Мен у зотга (воқеани) айтдим. Шунда у зот: ‹Агар солиҳ эр топсанг, турмушга чиқ›, дедилар», деди.
- وعن أبي عطية قال: دخلت أنا ومسروق على عائشة رضي الله عنها فقال لها مسروق: رجلان من أصحاب محمد صلى الله عليه وسلم كلاهما لا يألو عن الخير: أحدهما يعجل المغرب والإفطار، والآخر يؤخر المغرب والإفطار؟ فقالت: من يعجل المغرب والإفطار؟ قال: عبد الله - يعني ابن مسعود- فقالت: هكذا كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يصنع" ((رواه مسلم)).
Abu Atiyya (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Men va Masruq Oishaning huzuriga kirdik. Masruq unga: ‹Muhammad ﷺ ning sahobalaridan boʻlgan ikki kishi bor, ikkovi ham xayrdan (yaxshilikdan) qolmaydi: biri shom namozi va iftorni tezlatadi, ikkinchisi esa shom namozi va iftorni kechiktiradi›, dedi. Shunda u (Oisha): ‹Kim shom namozi va iftorni tezlatadi?› dedi. U (Masruq): ‹Abdulloh›, dedi. Shunda u (Oisha): ‹Rasululloh ﷺ ham xuddi shunday qilar edilar›, dedi», dedi.Абу Атийя (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Мен ва Масруқ Оишанинг ҳузурига кирдик. Масруқ унга: ‹Муҳаммад ﷺ нинг саҳобаларидан бўлган икки киши бор, иккови ҳам хайрдан (яхшиликдан) қолмайди: бири шом намози ва ифторни тезлатади, иккинчиси эса шом намози ва ифторни кечиктиради›, деди. Шунда у (Оиша): ‹Ким шом намози ва ифторни тезлатади?› деди. У (Масруқ): ‹Абдуллоҳ›, деди. Шунда у (Оиша): ‹Расулуллоҳ ﷺ ҳам худди шундай қилар эдилар›, деди», деди.
وَعَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْتَشِرِ قَالَ: إِنَّ رَجُلًا نَذَرَ أَنْ يَنْحَرَ نَفْسَهُ إِنْ نَجَّاهُ اللَّهُ مِنْ عَدُوِّهِ فَسَأَلَ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ لَهُ: سَلْ مَسْرُوقًا فَسَأَلَهُ فَقَالَ لَهُ: لَا تَنْحَرْ نَفْسَكَ فَإِنَّكَ إِنْ كُنْتَ مُؤْمِنًا قَتَلْتَ نَفْسًا مُؤْمِنَةً وَإِنْ كُنْتَ كَافِرًا تَعَجَّلْتَ إِلَى النَّارِ وَاشْتَرِ كَبْشًا فَاذْبَحْهُ لِلْمَسَاكِينِ فَإِنَّ إِسْحَاقَ خَيْرٌ مِنْكَ وَفُدِيَ بِكَبْشٍ فَأَخْبَرَ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ: هَكَذَا كُنْتُ أَرَدْتُ أَنْ أُفْتِيَكَ. رَوَاهُ رَزِينٌ
Muhammad ibn al-Muntashir (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi, agar Alloh uni dushmanidan qutqarsa, oʻzini (qurbonlik qilib) soʻyishga nazr qilibdi. U Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan soʻradi. U (Ibn Abbos): «Masruqdan soʻra», dedi. U (kishi) Masruqdan soʻraganida, u: «Oʻzingni soʻyma. Zero, agar moʻmin boʻlsang, moʻmin bir jonni oʻldirgan boʻlasan; agar kofir boʻlsang, doʻzax(ga tushish)ni tezlatgan boʻlasan. (Buning oʻrniga) bir qoʻchqor sotib olib, uni miskinlar uchun soʻy. Chunki Ishoq sendan yaxshiroq edi, u ham bir qoʻchqor bilan fido qilingan edi», dedi. Soʻng u (kishi) Ibn Abbosga (bu javobni) xabar berdi. Shunda u (Ibn Abbos): «Men senga aynan shunday fatvo bermoqchi edim», dedi. Razin rivoyat qilgan.Муҳаммад ибн ал-Мунташир (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши, агар Аллоҳ уни душманидан қутқарса, ўзини (қурбонлик қилиб) сўйишга назр қилибди. У Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан сўради. У (Ибн Аббос): «Масруқдан сўра», деди. У (киши) Масруқдан сўраганида, у: «Ўзингни сўйма. Зеро, агар мўмин бўлсанг, мўмин бир жонни ўлдирган бўласан; агар кофир бўлсанг, дўзах(га тушиш)ни тезлатган бўласан. (Бунинг ўрнига) бир қўчқор сотиб олиб, уни мискинлар учун сўй. Чунки Ишоқ сендан яхшироқ эди, у ҳам бир қўчқор билан фидо қилинган эди», деди. Сўнг у (киши) Ибн Аббосга (бу жавобни) хабар берди. Шунда у (Ибн Аббос): «Мен сенга айнан шундай фатво бермоқчи эдим», деди. Разин ривоят қилган.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى قَالَ: اجْتَمَعَ مَسْرُوقٌ وَشُتَيْرُ بْنُ شَكَلٍ فِي الْمَسْجِدِ، فَتَقَوَّضَ إِلَيْهِمَا حِلَقُ الْمَسْجِدِ، فَقَالَ مَسْرُوقٌ: لاَ أَرَى هَؤُلاَءِ يَجْتَمِعُونَ إِلَيْنَا إِلاَّ لِيَسْتَمِعُوا مِنَّا خَيْرًا، فَإِمَّا أَنْ تُحَدِّثَ عَنْ عَبْدِ اللهِ فَأُصَدِّقَكَ أَنَا، وَإِمَّا أَنْ أُحَدِّثَ عَنْ عَبْدِ اللهِ فَتُصَدِّقَنِي؟ فَقَالَ: حَدِّثْ يَا أَبَا عَائِشَةَ، قَالَ: هَلْ سَمِعْتَ عَبْدَ اللهِ يَقُولُ: الْعَيْنَانِ يَزْنِيَانِ، وَالْيَدَانِ يَزْنِيَانِ، وَالرِّجْلاَنِ يَزْنِيَانِ، وَالْفَرْجُ يُصَدِّقُ ذَلِكَ أَوْ يُكَذِّبُهُ؟ فَقَالَ: نَعَمْ، قَالَ: وَأَنَا سَمِعْتُهُ، قَالَ: فَهَلْ سَمِعْتَ عَبْدَ اللهِ يَقُولُ: مَا فِي الْقُرْآنِ آيَةٌ أَجْمَعَ لِحَلاَلٍ وَحَرَامٍ وَأَمْرٍ وَنَهْيٍ، مِنْ هَذِهِ الْآيَةِ: {إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى}؟ قَالَ: نَعَمْ، قَالَ: وَأَنَا قَدْ سَمِعْتُهُ، قَالَ: فَهَلْ سَمِعْتَ عَبْدَ اللهِ يَقُولُ: مَا فِي الْقُرْآنِ آيَةٌ أَسْرَعَ فَرَجًا مِنْ قَوْلِهِ: {وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا}؟ قَالَ: نَعَمْ، قَالَ: وَأَنَا قَدْ سَمِعْتُهُ، قَالَ: فَهَلْ سَمِعْتَ عَبْدَ اللهِ يَقُولُ: مَا فِي الْقُرْآنِ آيَةٌ أَشَدَّ تَفْوِيضًا مِنْ قَوْلِهِ: {يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لاَ تَقْنَطُوا} مِنْ رَحْمَةِ اللهِ؟ قَالَ: نَعَمْ، قَالَ: وَأَنَا سَمِعْتُهُ.
(Saʼid ibn Jubayr, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi)ki, shirk ahlidan baʼzi kishilar — koʻ p (odam) oʻ ldirib, koʻ p zino qilgan edilar — Muhammad ﷺning oldigʻa kelib: «Sen aytayotgan va (unga) chaqirayotgan (din) — albatta yaxshi; (lekin) bizga — qilgan (gunoh)larimizga kafforat borligini — xabar bersang (edi)», dedi. Shunda ‹Va ular Allohga (qoʻ shib) boshqa ilohga ibodat qilmaydilar, Alloh harom qilgan jonni — haq (sabab) bilan boʻ lmasa — oʻ ldirmaydilar va zino qilmaydilar› (Furqon surasi, 68) (oyati) nozil boʻ ldi, hamda ‹Ayt: ‹Ey oʻ zlariga (gunoh bilan) isrof qilgan bandalarim! Allohning rahmatidan noumid boʻ lmanglar...›› (Zumar surasi, 53) (oyati) nozil boʻ ldi.(Саъид ибн Жубайр, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди)ки, ширк аҳлидан баъзи кишилар — кў п (одам) ў лдириб, кў п зино қилган эдилар — Муҳаммад ﷺнинг олдиға келиб: «Сен айтаётган ва (унга) чақираётган (дин) — албатта яхши; (лекин) бизга — қилган (гуноҳ)ларимизга каффорат борлигини — хабар берсанг (эди)», деди. Шунда ‹Ва улар Аллоҳга (қў шиб) бошқа илоҳга ибодат қилмайдилар, Аллоҳ ҳаром қилган жонни — ҳақ (сабаб) билан бў лмаса — ў лдирмайдилар ва зино қилмайдилар› (Фурқон сураси, 68) (ояти) нозил бў лди, ҳамда ‹Айт: ‹Эй ў зларига (гуноҳ билан) исроф қилган бандаларим! Аллоҳнинг раҳматидан ноумид бў лманглар...›› (Зумар сураси, 53) (ояти) нозил бў лди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا شُرَيْحُ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَأَلْتُ مَسْرُوقًا وَعَطَاءً وَمُجَاهِدًا. فَقَالُوا اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ذِي الْقَعْدَةِ قَبْلَ أَنْ يَحُجَّ. وَقَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ذِي الْقَعْدَةِ، قَبْلَ أَنْ يَحُجَّ مَرَّتَيْنِ.
Abu Ishoq (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Masruq, Ato va Mujohiddan (Allohning Rasuli ﷺ ning umrasi haqida) soʻradim. Ular: «Allohning Rasuli ﷺ haj qilishdan oldin Zulqaʼdada umra qilgan edilar», — dedi. Men Baro ibn Ozibning shunday deganini eshitdim: «Allohning Rasuli ﷺ haj qilishdan oldin Zulqaʼdada ikki marta umra qilgan edilar».Абу Ишоқ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Масруқ, Ато ва Мужоҳиддан (Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг умраси ҳақида) сўрадим. Улар: «Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳаж қилишдан олдин Зулқаъдада умра қилган эдилар», — деди. Мен Баро ибн Озибнинг шундай деганини эшитдим: «Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳаж қилишдан олдин Зулқаъдада икки марта умра қилган эдилар».
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَأَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ قَالاَ أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي عَطِيَّةَ، قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَمَسْرُوقٌ، عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْنَا يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ رَجُلاَنِ مِنْ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم أَحَدُهُمَا يُعَجِّلُ الإِفْطَارَ وَيُعَجِّلُ الصَّلاَةَ وَالآخَرُ يُؤَخِّرُ الإِفْطَارَ وَيُؤَخِّرُ الصَّلاَةَ . قَالَتْ أَيُّهُمَا الَّذِي يُعَجِّلُ الإِفْطَارَ وَيُعَجِّلُ الصَّلاَةَ قَالَ قُلْنَا عَبْدُ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ مَسْعُودٍ . قَالَتْ كَذَلِكَ كَانَ يَصْنَعُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . زَادَ أَبُو كُرَيْبٍ وَالآخَرُ أَبُو مُوسَى .
Abu Atiyya (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Men va Masruq Oishaning huzuriga kirdik va: ‹Yo ummal-moʻminin (moʻminlarning onasi)! Muhammad ﷺ ning sahobalaridan boʻlgan ikki kishi bor: biri iftorni tezlatadi va namozni tezlatadi, ikkinchisi esa iftorni kechiktiradi va namozni kechiktiradi›, dedik. U (Oisha): ‹Ikkovidan qaysi biri iftorni tezlatadi va namozni tezlatadi?› dedi. (Abu Atiyya:) ‹Biz: «Abdulloh, yaʼni Ibn Masʼud», dedik. U (Oisha): ‹Rasululloh ﷺ ham xuddi shunday qilar edilar›, dedi», dedi. Abu Kurayb (rivoyatiga): «Ikkinchisi esa Abu Muso edi», deb qoʻshdi.Абу Атийя (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Мен ва Масруқ Оишанинг ҳузурига кирдик ва: ‹Ё уммал-мўминин (мўминларнинг онаси)! Муҳаммад ﷺ нинг саҳобаларидан бўлган икки киши бор: бири ифторни тезлатади ва намозни тезлатади, иккинчиси эса ифторни кечиктиради ва намозни кечиктиради›, дедик. У (Оиша): ‹Икковидан қайси бири ифторни тезлатади ва намозни тезлатади?› деди. (Абу Атийя:) ‹Биз: «Абдуллоҳ, яъни Ибн Масъуд», дедик. У (Оиша): ‹Расулуллоҳ ﷺ ҳам худди шундай қилар эдилар›, деди», деди. Абу Курайб (ривоятига): «Иккинчиси эса Абу Мусо эди», деб қўшди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ لَقِيَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَعْبًا بِعَرَفَةَ فَسَأَلَهُ عَنْ شَيْءٍ، فَكَبَّرَ حَتَّى جَاوَبَتْهُ الْجِبَالُ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّا بَنُو هَاشِمٍ . فَقَالَ كَعْبٌ إِنَّ اللَّهَ قَسَمَ رُؤْيَتَهُ وَكَلاَمَهُ بَيْنَ مُحَمَّدٍ وَمُوسَى فَكَلَّمَ مُوسَى مَرَّتَيْنِ وَرَآهُ مُحَمَّدٌ مَرَّتَيْنِ . قَالَ مَسْرُوقٌ فَدَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْتُ هَلْ رَأَى مُحَمَّدٌ رَبَّهُ فَقَالَتْ لَقَدْ تَكَلَّمْتَ بِشَيْءٍ قَفَّ لَهُ شَعْرِي قُلْتُ رُوَيْدًا ثُمَّ قَرَأْتُ : (لقَدْ رَأَى مِنْ آيَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرَى ) قَالَتْ أَيْنَ يُذْهَبُ بِكَ إِنَّمَا هُوَ جِبْرِيلُ مَنْ أَخْبَرَكَ أَنَّ مُحَمَّدًا رَأَى رَبَّهُ أَوْ كَتَمَ شَيْئًا مِمَّا أُمِرَ بِهِ أَوْ يَعْلَمُ الْخَمْسَ الَّتِي قَالَ اللَّهُ تَعَالَى : ( إنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ ) فَقَدْ أَعْظَمَ الْفِرْيَةَ وَلَكِنَّهُ رَأَى جِبْرِيلَ لَمْ يَرَهُ فِي صُورَتِهِ إِلاَّ مَرَّتَيْنِ مَرَّةً عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى وَمَرَّةً فِي جِيَادٍ لَهُ سِتُّمِائَةِ جَنَاحٍ قَدْ سَدَّ الأُفُقَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا الْحَدِيثِ وَحَدِيثُ دَاوُدَ أَقْصَرُ مِنْ حَدِيثِ مُجَالِدٍ .
Masruq aytdi: Oisha (roziyallohu anho)ning huzuriga kirib: «Muhammad ﷺ Robbisini koʻrdilarmi?» dedim. U: «Sen shunday bir gap aytdingki, undan badanimning tuki tikka boʻldi», dedi. Men: «Shoshmang», dedim-da, soʻng: {Darhaqiqat, u Robbisining buyuk oyat (alomat)laridan (baʼzisini) koʻrdi} (Najm 18) oyatini oʻqidim. U dedi: «Sen qayoqqa ketyapsan? U faqat Jibril edi. Kim senga Muhammad oʻz Robbisini koʻrgan, deb xabar bersa, yoki u oʻziga buyurilgan narsalardan biror narsani yashirgan, deb (aytsa), yoki: {Albatta, Soat (qiyomat)ning ilmi Allohning huzuridadir, yomgʻirni U yogʻdiradi} (Luqmon 34) (oyatda zikr etilgan) besh (gʻayb) ilmini biladi, (deb daʼvo qilsa), u juda katta tuhmat qilibdi. Lekin u Jibrilni koʻrdi; uni asl suratida faqat ikki marta koʻrdi: bir marta Sidratulmuntaho oldida, bir marta Jiyodda; uning oltinchi yuz qanoti bor edi, ufqni toʻsib qoʻygan edi». Abu Iso aytdi: Bu hadisni Dovud ibn Abu Hind ash-Shaʼbiydan, u Masruqdan, u Oishadan, u Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan; Dovudning hadisi Mujolidning hadisidan qisqaroqdir.Масруқ айтди: Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кириб: «Муҳаммад ﷺ Роббисини кўрдиларми?» дедим. У: «Сен шундай бир гап айтдингки, ундан баданимнинг туки тикка бўлди», деди. Мен: «Шошманг», дедим-да, сўнг: {Дарҳақиқат, у Роббисининг буюк оят (аломат)ларидан (баъзисини) кўрди} (Нажм 18) оятини ўқидим. У деди: «Сен қаёққа кетяпсан? У фақат Жибрил эди. Ким сенга Муҳаммад ўз Роббисини кўрган, деб хабар берса, ёки у ўзига буюрилган нарсалардан бирор нарсани яширган, деб (айтса), ёки: {Албатта, Соат (қиёмат)нинг илми Аллоҳнинг ҳузуридадир, ёмғирни У ёғдиради} (Луқмон 34) (оятда зикр этилган) беш (ғайб) илмини билади, (деб даъво қилса), у жуда катта туҳмат қилибди. Лекин у Жибрилни кўрди; уни асл суратида фақат икки марта кўрди: бир марта Сидратулмунтаҳо олдида, бир марта Жиёдда; унинг олтинчи юз қаноти бор эди, уфқни тўсиб қўйган эди». Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Довуд ибн Абу Ҳинд аш-Шаъбийдан, у Масруқдан, у Оишадан, у Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган; Довуднинг ҳадиси Мужолиднинг ҳадисидан қисқароқдир.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ سُهَيْلٍ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي صَالِحٍ - عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ أَبِي حُبَيْشٍ، أَنَّهَا أَمَرَتْ أَسْمَاءَ - أَوْ أَسْمَاءُ حَدَّثَتْنِي أَنَّهَا، أَمَرَتْهَا فَاطِمَةُ بِنْتُ أَبِي حُبَيْشٍ - أَنْ تَسْأَلَ، رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهَا أَنْ تَقْعُدَ الأَيَّامَ الَّتِي كَانَتْ تَقْعُدُ ثُمَّ تَغْتَسِلُ .1
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ قَتَادَةُ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ جَحْشٍ اسْتُحِيضَتْ فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَدَعَ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلَ وَتُصَلِّيَ .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَسْمَعْ قَتَادَةُ مِنْ عُرْوَةَ شَيْئًا .2
وَزَادَ ابْنُ عُيَيْنَةَ فِي حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ كَانَتْ تُسْتَحَاضُ فَسَأَلَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهَا أَنْ تَدَعَ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا وَهَمٌ مِنَ ابْنِ عُيَيْنَةَ لَيْسَ هَذَا فِي حَدِيثِ الْحُفَّاظِ عَنِ الزُّهْرِيِّ إِلاَّ مَا ذَكَرَ سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ وَقَدْ رَوَى الْحُمَيْدِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ لَمْ يَذْكُرْ فِيهِ " تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا " .1
وَرَوَتْ قَمِيرُ بِنْتُ عَمْرٍو زَوْجُ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ الْمُسْتَحَاضَةُ تَتْرُكُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلُ .3
وَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِيهِ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهَا أَنْ تَتْرُكَ الصَّلاَةَ قَدْرَ أَقْرَائِهَا .2
وَرَوَى أَبُو بِشْرٍ جَعْفَرُ بْنُ أَبِي وَحْشِيَّةَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ جَحْشٍ اسْتُحِيضَتْ فَذَكَرَ مِثْلَهُ وَرَوَى شَرِيكٌ عَنْ أَبِي الْيَقْظَانِ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " الْمُسْتَحَاضَةُ تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلُ وَتُصَلِّي " .1
وَرَوَى الْعَلاَءُ بْنُ الْمُسَيَّبِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ أَنَّ سَوْدَةَ اسْتُحِيضَتْ فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا مَضَتْ أَيَّامُهَا اغْتَسَلَتْ وَصَلَّتْ .1
وَرَوَى سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ " الْمُسْتَحَاضَةُ تَجْلِسُ أَيَّامَ قُرْئِهَا " .1
وَكَذَلِكَ رَوَاهُ عَمَّارٌ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ وَطَلْقُ بْنُ حَبِيبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ 1
وَكَذَلِكَ رَوَاهُ مَعْقِلٌ الْخَثْعَمِيُّ عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ 4
وَكَذَلِكَ رَوَى الشَّعْبِيُّ عَنْ قَمِيرَ امْرَأَةِ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ رضى الله عنها .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ قَوْلُ الْحَسَنِ وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَعَطَاءٍ وَمَكْحُولٍ وَإِبْرَاهِيمَ وَسَالِمٍ وَالْقَاسِمِ إِنَّ الْمُسْتَحَاضَةَ تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَسْمَعْ قَتَادَةُ مِنْ عُرْوَةَ شَيْئًا . 1
Urva ibn Zubayr aytadi: Menga Fotima binti Abu Hubaysh rivoyat qildiki, u Asmoʼ (binti Abu Bakr)ga (topshirgan) — yoki Asmoʼ menga rivoyat qildiki, Fotima binti Abu Hubaysh unga topshirgan — Rasululloh ﷺ dan soʻrashni; shunda u zot unga (avval) oʻtirgan (namozni tark etgan) kunlaricha oʻtirishni, soʻng gʻusl qilishni buyurdilar. Abu Dovud aytdi: Buni Qatoda Urva ibn Zubayrdan, u Zaynab binti Umm Salamadan (rivoyat qilib): «Umm Habiba binti Jahsh istihoza boʻldi; Paygʻambar ﷺ unga hayz kunlarida namozni tark etishni, soʻng gʻusl qilib namoz oʻqishni buyurdilar», — degan. Abu Dovud aytdi: Qatoda Urvadan hech narsa eshitmagan. Ibn Uyayna esa Zuhriyning hadisida — u Amradan, u Oishadan: «Umm Habiba istihoza boʻlar edi, u Paygʻambar ﷺ dan soʻradi; u zot unga hayz kunlarida namozni tark etishni buyurdilar», — deb (qoʻshimcha) keltirgan. Abu Dovud aytdi: Bu — Ibn Uyaynaning vahmidir; bu (soʻz) Zuhriydan (rivoyat qilgan) huffozlarning hadisida — Suhayl ibn Abu Solih zikr qilganidan boshqa (oʻrinda) — yoʻq. Humaydiy bu hadisni Ibn Uyaynadan rivoyat qilib, unda «hayz kunlarida namozni tark etadi» (degan soʻzni) keltirmagan. Masruqning xotini Qamiyr binti Amr Oishadan: «Mustahoza ayol hayz kunlarida namozni tark etadi, soʻng gʻusl qiladi», — deb rivoyat qilgan. Abdurahmon ibn al-Qosim otasidan: «Paygʻambar ﷺ unga hayzi miqdoricha namozni tark etishni buyurdilar», — degan. Abu Bishr Jaʼfar ibn Abu Vahshiyya Ikrimadan, u Paygʻambar ﷺ dan: «Umm Habiba binti Jahsh istihoza boʻldi», — deb shunga oʻxshash zikr qilgan. Sharik Abul-Yaqzondan, u Adiy ibn Sobitdan, u otasidan, u bobosidan, u Paygʻambar ﷺ dan: «Mustahoza ayol hayz kunlarida namozni tark etadi, soʻng gʻusl qilib namoz oʻqiydi», — deb rivoyat qilgan. Aloʼ ibn al-Musayyab Hakamdan, u Abu Jaʼfardan: «Savda istihoza boʻldi; Paygʻambar ﷺ unga, kunlari oʻtganda, gʻusl qilib namoz oʻqishni buyurdilar», — deb rivoyat qilgan. Said ibn Jubayr Ali va Ibn Abbosdan: «Mustahoza ayol hayzi kunlarida oʻtiradi (namoz oʻqimaydi)», — deb rivoyat qilgan. Buni Banu Hoshimning mavlosi Ammor va Talq ibn Habib ham Ibn Abbosdan shunday rivoyat qilishgan. Buni Maʼqil al-Xasʼamiy ham Alidan shunday rivoyat qilgan. Shaʼbiy ham Masruqning xotini Qamiyrdan, u Oishadan shunday rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Bu — Hasan (al-Basriy), Said ibn al-Musayyab, Ato, Makhul, Ibrohim, Solim va Qosimning soʻzidir: mustahoza ayol hayzi kunlarida namozni tark etadi. Abu Dovud aytdi: Qatoda Urvadan hech narsa eshitmagan.Урва ибн Зубайр айтади: Менга Фотима бинти Абу Ҳубайш ривоят қилдики, у Асмоъ (бинти Абу Бакр)га (топширган) — ёки Асмоъ менга ривоят қилдики, Фотима бинти Абу Ҳубайш унга топширган — Расулуллоҳ ﷺ дан сўрашни; шунда у зот унга (аввал) ўтирган (намозни тарк этган) кунларича ўтиришни, сўнг ғусл қилишни буюрдилар. Абу Довуд айтди: Буни Қатода Урва ибн Зубайрдан, у Зайнаб бинти Умм Саламадан (ривоят қилиб): «Умм Ҳабиба бинти Жаҳш истиҳоза бўлди; Пайғамбар ﷺ унга ҳайз кунларида намозни тарк этишни, сўнг ғусл қилиб намоз ўқишни буюрдилар», — деган. Абу Довуд айтди: Қатода Урвадан ҳеч нарса эшитмаган. Ибн Уяйна эса Зуҳрийнинг ҳадисида — у Амрадан, у Оишадан: «Умм Ҳабиба истиҳоза бўлар эди, у Пайғамбар ﷺ дан сўради; у зот унга ҳайз кунларида намозни тарк этишни буюрдилар», — деб (қўшимча) келтирган. Абу Довуд айтди: Бу — Ибн Уяйнанинг ваҳмидир; бу (сўз) Зуҳрийдан (ривоят қилган) ҳуффозларнинг ҳадисида — Суҳайл ибн Абу Солиҳ зикр қилганидан бошқа (ўринда) — йўқ. Ҳумайдий бу ҳадисни Ибн Уяйнадан ривоят қилиб, унда «ҳайз кунларида намозни тарк этади» (деган сўзни) келтирмаган. Масруқнинг хотини Қамийр бинти Амр Оишадан: «Мустаҳоза аёл ҳайз кунларида намозни тарк этади, сўнг ғусл қилади», — деб ривоят қилган. Абдураҳмон ибн ал-Қосим отасидан: «Пайғамбар ﷺ унга ҳайзи миқдорича намозни тарк этишни буюрдилар», — деган. Абу Бишр Жаъфар ибн Абу Ваҳшийя Икримадан, у Пайғамбар ﷺ дан: «Умм Ҳабиба бинти Жаҳш истиҳоза бўлди», — деб шунга ўхшаш зикр қилган. Шарик Абул-Яқзондан, у Адий ибн Собитдан, у отасидан, у бобосидан, у Пайғамбар ﷺ дан: «Мустаҳоза аёл ҳайз кунларида намозни тарк этади, сўнг ғусл қилиб намоз ўқийди», — деб ривоят қилган. Алоъ ибн ал-Мусайяб Ҳакамдан, у Абу Жаъфардан: «Савда истиҳоза бўлди; Пайғамбар ﷺ унга, кунлари ўтганда, ғусл қилиб намоз ўқишни буюрдилар», — деб ривоят қилган. Саид ибн Жубайр Али ва Ибн Аббосдан: «Мустаҳоза аёл ҳайзи кунларида ўтиради (намоз ўқимайди)», — деб ривоят қилган. Буни Бану Ҳошимнинг мавлоси Аммор ва Талқ ибн Ҳабиб ҳам Ибн Аббосдан шундай ривоят қилишган. Буни Маъқил ал-Хасъамий ҳам Алидан шундай ривоят қилган. Шаъбий ҳам Масруқнинг хотини Қамийрдан, у Оишадан шундай ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Бу — Ҳасан (ал-Басрий), Саид ибн ал-Мусайяб, Ато, Макҳул, Иброҳим, Солим ва Қосимнинг сўзидир: мустаҳоза аёл ҳайзи кунларида намозни тарк этади. Абу Довуд айтди: Қатода Урвадан ҳеч нарса эшитмаган.
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي عَطِيَّةَ، قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَمَسْرُوقٌ، عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْنَا لَهَا يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ رَجُلاَنِ مِنْ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم أَحَدُهُمَا يُعَجِّلُ الإِفْطَارَ وَيُعَجِّلُ الصَّلاَةَ وَالآخَرُ يُؤَخِّرُ الإِفْطَارَ وَيُؤَخِّرُ الصَّلاَةَ . فَقَالَتْ أَيُّهُمَا يُعَجِّلُ الإِفْطَارَ وَيُعَجِّلُ الصَّلاَةَ قُلْنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ . قَالَتْ هَكَذَا كَانَ يَصْنَعُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . وَالآخَرُ أَبُو مُوسَى رضى الله عنهما .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men va Masruq uning oldiga kirib, unga: «Ey moʻminlarning onasi, Muhammad ﷺning sahobalaridan ikki kishi bor, biri iftorni ham tezlashtiradi, namozni ham tezlashtiradi, ikkinchisi esa iftorni ham kechiktiradi, namozni ham kechiktiradi», dedik. U: «Ulardan qaysi biri iftorni tezlashtiradi va namozni tezlashtiradi?» dedi. Biz: «Abdulloh ibn Masʼud», dedik. U: «Rasululloh ﷺ ham ana shunday qilar edilar», dedi. Ikkinchisi esa Abu Muso (roziyallohu anhu) edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен ва Масруқ унинг олдига кириб, унга: «Эй мўминларнинг онаси, Муҳаммад ﷺнинг саҳобаларидан икки киши бор, бири ифторни ҳам тезлаштиради, намозни ҳам тезлаштиради, иккинчиси эса ифторни ҳам кечиктиради, намозни ҳам кечиктиради», дедик. У: «Улардан қайси бири ифторни тезлаштиради ва намозни тезлаштиради?» деди. Биз: «Абдуллоҳ ибн Масъуд», дедик. У: «Расулуллоҳ ﷺ ҳам ана шундай қилар эдилар», деди. Иккинчиси эса Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، وَأَبِي، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ عُمَرَ فَقَالَ أَيُّكُمْ يَحْفَظُ حَدِيثَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي الْفِتْنَةِ قَالَ حُذَيْفَةُ فَقُلْتُ أَنَا . قَالَ إِنَّكَ لَجَرِيءٌ قَالَ كَيْفَ قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ " فِتْنَةُ الرَّجُلِ فِي أَهْلِهِ وَوَلَدِهِ وَجَارِهِ تُكَفِّرُهَا الصَّلاَةُ وَالصِّيَامُ وَالصَّدَقَةُ وَالأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىُ عَنِ الْمُنْكَرِ " . فَقَالَ عُمَرُ لَيْسَ هَذَا أُرِيدُ إِنَّمَا أُرِيدُ الَّتِي تَمُوجُ كَمَوْجِ الْبَحْرِ . فَقَالَ مَالَكَ وَلَهَا يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنَّ بَيْنَكَ وَبَيْنَهَا بَابًا مُغْلَقًا . قَالَ فَيُكْسَرُ الْبَابُ أَوْ يُفْتَحُ قَالَ لاَ بَلْ يُكْسَرُ . قَالَ ذَاكَ أَجْدَرُ أَنْ لاَ يُغْلَقَ . قُلْنَا لِحُذَيْفَةَ أَكَانَ عُمَرُ يَعْلَمُ مَنِ الْبَابُ قَالَ نَعَمْ كَمَا يَعْلَمُ أَنَّ دُونَ غَدٍ اللَّيْلَةَ إِنِّي حَدَّثْتُهُ حَدِيثًا لَيْسَ بِالأَغَالِيطِ . فَهِبْنَا أَنْ نَسْأَلَهُ مَنِ الْبَابُ فَقُلْنَا لِمَسْرُوقٍ سَلْهُ فَسَأَلَهُ فَقَالَ عُمَرُ .
Hudhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Umarning huzurida oʻtirgan edik. U: «Qaysingiz Rasululloh ﷺning fitna haqidagi hadislarini yod olgansiz?» dedi. Men: «Men», dedim. U: «Sen juda dadil ekansan», dedi. «Qanday edi?» dedi. Men: «Rasululloh ﷺ: ‹Kishining ahli, bolasi va qoʻshnisi borasidagi fitnasini namoz, roʻza, sadaqa, yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish oʻchiradi›, deganlarini eshitdim», dedim. Shunda Umar: «Men buni koʻzda tutayotganim yoʻq. Men dengiz toʻlqinlaridek toʻlqinlanadigan fitnani koʻzda tutmoqdaman», dedi. Men: «Ey moʻminlar amiri, sizning u fitna bilan nima ishingiz bor? Sen bilan u fitna orasida yopiq bir eshik bor», dedim. U: «U eshik siniladimi yoki ochiladimi?» dedi. Men: «Yoʻq, balki siniladi», dedim. U: «Unda u qayta yopilmaydigan boʻladi», dedi. Biz Hudhayfaga: «Umar u eshik kim ekanini bilarmidi?» dedik. U: «Ha, xuddi ertadan oldin kecha kelishini bilgani kabi bilardi. Chunki men unga adashtirmasdan aniq hadis aytib bergan edim», dedi. Biz undan u eshik kim ekanini soʻrashdan choʻchidik va Masruqqa: «Undan soʻra», dedik. U soʻradi. Shunda u: «U eshik Umardir», dedi.Ҳудҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Умарнинг ҳузурида ўтирган эдик. У: «Қайсингиз Расулуллоҳ ﷺнинг фитна ҳақидаги ҳадисларини ёд олгансиз?» деди. Мен: «Мен», дедим. У: «Сен жуда дадил экансан», деди. «Қандай эди?» деди. Мен: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Кишининг аҳли, боласи ва қўшниси борасидаги фитнасини намоз, рўза, садақа, яхшиликка буюриш ва ёмонликдан қайтариш ўчиради›, деганларини эшитдим», дедим. Шунда Умар: «Мен буни кўзда тутаётганим йўқ. Мен денгиз тўлқинларидек тўлқинланадиган фитнани кўзда тутмоқдаман», деди. Мен: «Эй мўминлар амири, сизнинг у фитна билан нима ишингиз бор? Сен билан у фитна орасида ёпиқ бир эшик бор», дедим. У: «У эшик синиладими ёки очиладими?» деди. Мен: «Йўқ, балки синилади», дедим. У: «Унда у қайта ёпилмайдиган бўлади», деди. Биз Ҳудҳайфага: «Умар у эшик ким эканини билармиди?» дедик. У: «Ҳа, худди эртадан олдин кеча келишини билгани каби биларди. Чунки мен унга адаштирмасдан аниқ ҳадис айтиб берган эдим», деди. Биз ундан у эшик ким эканини сўрашдан чўчидик ва Масруққа: «Ундан сўра», дедик. У сўради. Шунда у: «У эшик Умардир», деди.
عَن شَقِيق عَن حُذَيْفَة قَالَ: كُنَّا عِنْدَ عُمَرَ فَقَالَ: أَيُّكُمْ يَحْفَظُ حَدِيثِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْفِتْنَةِ؟ فَقُلْتُ: أَنَا أَحْفَظُ كَمَا قَالَ: قَالَ: هَاتِ إِنَّكَ لِجَرِيءٌ وَكَيْفَ؟ قَالَ: قُلْتُ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ «فِتْنَةُ الرَّجُلِ فِي أَهْلِهِ وَمَالِهِ وَنَفْسِهِ وَوَلَدِهِ وَجَارِهِ يُكَفِّرُهَا الصِّيَامُ وَالصَّلَاةُ وَالصَّدَقَةُ وَالْأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْيُ عَنِ الْمُنْكَرِ» فَقَالَ عُمَرُ: لَيْسَ هَذَا أُرِيدُ إِنَّمَا أُرِيدُ الَّتِي تَمُوجُ كَمَوْجِ الْبَحْر. قَالَ: مَا لَكَ وَلَهَا يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ؟ إِنَّ بَيْنَكَ وَبَيْنَهَا بَابًا مُغْلَقًا. قَالَ: فَيُكْسَرُ الْبَابُ أويفتح؟ قَالَ: قُلْتُ: لَا بَلْ يُكْسَرُ. قَالَ: ذَاكَ أَحْرَى أَنْ لَا يُغْلَقَ أَبَدًا. قَالَ: فَقُلْنَا لحذيفةَ: هَل كَانَ عمر يعلم مَنِ البابُ؟ قَالَ: نَعَمْ كَمَا يَعْلَمُ أَنَّ دُونَ غَدٍ لَيْلَةٌ إِنِّي حَدَّثْتُهُ حَدِيثًا لَيْسَ بِالْأَغَالِيطِ قَالَ: فَهِبْنَا أَنْ نَسْأَلَ حُذَيْفَةَ مَنِ الْبَابُ؟ فَقُلْنَا لِمَسْرُوقٍ: سَلْهُ. فَسَأَلَهُ فَقَالَ: عُمَرُ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ
Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Umarning huzurida edik. Shunda u: «Qaysingiz Rasululloh ﷺ ning fitna haqidagi hadislarini u zot aytganlaridek yodida saqlagan?» dedi. Men: «Men», dedim. U: «Sen haqiqatan jasur ekansan! U zot qanday degan edilar?» dedi. Men dedim: Men Rasululloh ﷺ ni: «Kishining ahli, moli, oʻzi, bolasi va qoʻshnisi (sababli) duch keladigan fitnasini roʻza, namoz, sadaqa, yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish kafforat qiladi», deganlarini eshitdim. Shunda Umar: «Men buni demoqchi emasman; men faqat dengiz toʻlqinidek toʻlqinlanadiganini demoqchiman» dedi. Men: «Yo amirul muʼminin, sizning u bilan nima ishingiz bor? Sen bilan uning oʻrtasida yopiq bir eshik bor» dedim. U: «U eshik sindiriladimi yoki ochiladimi?» dedi. Men: «Yoʻq, balki sindiriladi» dedim. U: «Unda u abadiy yopilmasligi ehtimolroq» dedi. (Shaqiq) dedi: Biz Huzayfaga: «Umar u eshik kimligini bilarmidi?» dedik. U: «Ha, ertangi kundan oldin kecha (boʻlishini) bilgani kabi (aniq bilardi). Men unga yolgʻon-yashiq aralashmagan bir hadis aytib bergan edim», dedi. (Shaqiq) dedi: Biz Huzayfadan u eshik kimligini soʻrashdan qoʻrqdik, shuning uchun Masruqqa: «Undan soʻra» dedik. U soʻradi, shunda (Huzayfa): «(U eshik) Umar (edi)» dedi.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Умарнинг ҳузурида эдик. Шунда у: «Қайсингиз Расулуллоҳ ﷺ нинг фитна ҳақидаги ҳадисларини у зот айтганларидек ёдида сақлаган?» деди. Мен: «Мен», дедим. У: «Сен ҳақиқатан жасур экансан! У зот қандай деган эдилар?» деди. Мен дедим: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни: «Кишининг аҳли, моли, ўзи, боласи ва қўшниси (сабабли) дуч келадиган фитнасини рўза, намоз, садақа, яхшиликка буюриш ва ёмонликдан қайтариш каффорат қилади», деганларини эшитдим. Шунда Умар: «Мен буни демоқчи эмасман; мен фақат денгиз тўлқинидек тўлқинланадиганини демоқчиман» деди. Мен: «Ё амирул муъминин, сизнинг у билан нима ишингиз бор? Сен билан унинг ўртасида ёпиқ бир эшик бор» дедим. У: «У эшик синдириладими ёки очиладими?» деди. Мен: «Йўқ, балки синдирилади» дедим. У: «Унда у абадий ёпилмаслиги эҳтимолроқ» деди. (Шақиқ) деди: Биз Ҳузайфага: «Умар у эшик кимлигини билармиди?» дедик. У: «Ҳа, эртанги кундан олдин кеча (бўлишини) билгани каби (аниқ биларди). Мен унга ёлғон-яшиқ аралашмаган бир ҳадис айтиб берган эдим», деди. (Шақиқ) деди: Биз Ҳузайфадан у эшик кимлигини сўрашдан қўрқдик, шунинг учун Масруққа: «Ундан сўра» дедик. У сўради, шунда (Ҳузайфа): «(У эшик) Умар (эди)» деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا جَامِعٌ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ مَنْ يَحْفَظُ حَدِيثًا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْفِتْنَةِ قَالَ حُذَيْفَةُ أَنَا سَمِعْتُهُ يَقُولُ " فِتْنَةُ الرَّجُلِ فِي أَهْلِهِ وَمَالِهِ وَجَارِهِ تُكَفِّرُهَا الصَّلاَةُ وَالصِّيَامُ وَالصَّدَقَةُ ". قَالَ لَيْسَ أَسْأَلُ عَنْ ذِهِ، إِنَّمَا أَسْأَلُ عَنِ الَّتِي تَمُوجُ كَمَا يَمُوجُ الْبَحْرُ. قَالَ وَإِنَّ دُونَ ذَلِكَ بَابًا مُغْلَقًا. قَالَ فَيُفْتَحُ أَوْ يُكْسَرُ قَالَ يُكْسَرُ. قَالَ ذَاكَ أَجْدَرُ أَنْ لاَ يُغْلَقَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ. فَقُلْنَا لِمَسْرُوقٍ سَلْهُ أَكَانَ عُمَرُ يَعْلَمُ مَنِ الْبَابُ فَسَأَلَهُ فَقَالَ نَعَمْ، كَمَا يَعْلَمُ أَنَّ دُونَ غَدٍ اللَّيْلَةَ.
Abu Voil (Huzayfadan) rivoyat qiladi: Umar odamlardan: «Fitna haqida Paygʻambar ﷺ ning soʻzini kim eslaydi?» — deb soʻradi. Huzayfa: «Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdim: ‹Kishining oʻz mol-mulki, oilasi va qoʻshnilari (sababli yuzaga keladigan) fitnasi (gunohi) — uning namozi, roʻzasi va sadaqasi bilan yuviladi (kafforat boʻladi)›», — dedi. Umar: «Men bu haqda soʻramayapman, balki dengiz toʻlqinlaridek tarqaladigan oʻsha fitnalar haqida soʻrayapman», — dedi. Huzayfa: «Oʻsha fitnalar oldida yopiq bir darvoza bor», — deb javob berdi. Umar: «Oʻsha darvoza ochiladimi yoki sindiriladimi?» — deb soʻradi. U: «Sindiriladi», — dedi. Umar: «Unday boʻlsa, u darvoza — to Qiyomat kunigacha — qaytadan yopilmaydi», — dedi. Biz Masruqqa: «Sen Huzayfadan soʻrab qoʻy-chi, Umar oʻsha darvoza nimani anglatganini bilarmidi?» — dedik. U undan soʻradi va u: «U (Umar) buni — ertagagi tongdan oldin kecha boʻlishini bilgandek — bilar edi», — deb javob berdi.Абу Воил (Ҳузайфадан) ривоят қилади: Умар одамлардан: «Фитна ҳақида Пайғамбар ﷺ нинг сўзини ким эслайди?» — деб сўради. Ҳузайфа: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: ‹Кишининг ўз мол-мулки, оиласи ва қўшнилари (сабабли юзага келадиган) фитнаси (гуноҳи) — унинг намози, рўзаси ва садақаси билан ювилади (каффорат бўлади)›», — деди. Умар: «Мен бу ҳақда сўрамаяпман, балки денгиз тўлқинларидек тарқаладиган ўша фитналар ҳақида сўраяпман», — деди. Ҳузайфа: «Ўша фитналар олдида ёпиқ бир дарвоза бор», — деб жавоб берди. Умар: «Ўша дарвоза очиладими ёки синдириладими?» — деб сўради. У: «Синдирилади», — деди. Умар: «Ундай бўлса, у дарвоза — то Қиёмат кунигача — қайтадан ёпилмайди», — деди. Биз Масруққа: «Сен Ҳузайфадан сўраб қўй-чи, Умар ўша дарвоза нимани англатганини билармиди?» — дедик. У ундан сўради ва у: «У (Умар) буни — эртагаги тонгдан олдин кеча бўлишини билгандек — билар эди», — деб жавоб берди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي عَطِيَّةَ، قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَمَسْرُوقٌ، عَلَى عَائِشَةَ - رضى الله عنها - فَقَالَ لَهَا مَسْرُوقٌ رَجُلاَنِ مِنْ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم كِلاَهُمَا لاَ يَأْلُو عَنِ الْخَيْرِ أَحَدُهُمَا يُعَجِّلُ الْمَغْرِبَ وَالإِفْطَارَ وَالآخَرُ يُؤَخِّرُ الْمَغْرِبَ وَالإِفْطَارَ . فَقَالَتْ مَنْ يُعَجِّلُ الْمَغْرِبَ وَالإِفْطَارَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ . فَقَالَتْ هَكَذَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ .
Abu Atiyya (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Men va Masruq Oishaning huzuriga kirdik. Masruq unga: ‹Muhammad ﷺ ning sahobalaridan boʻlgan ikki kishi bor, ikkovi ham xayrdan (yaxshilikdan) qolmaydi: biri shom namozi va iftorni tezlatadi, ikkinchisi esa shom namozi va iftorni kechiktiradi›, dedi. Shunda u (Oisha): ‹Kim shom namozi va iftorni tezlatadi?› dedi. U (Masruq): ‹Abdulloh›, dedi. Shunda u (Oisha): ‹Rasululloh ﷺ ham xuddi shunday qilar edilar›, dedi», dedi.Абу Атийя (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Мен ва Масруқ Оишанинг ҳузурига кирдик. Масруқ унга: ‹Муҳаммад ﷺ нинг саҳобаларидан бўлган икки киши бор, иккови ҳам хайрдан (яхшиликдан) қолмайди: бири шом намози ва ифторни тезлатади, иккинчиси эса шом намози ва ифторни кечиктиради›, деди. Шунда у (Оиша): ‹Ким шом намози ва ифторни тезлатади?› деди. У (Масруқ): ‹Абдуллоҳ›, деди. Шунда у (Оиша): ‹Расулуллоҳ ﷺ ҳам худди шундай қилар эдилар›, деди», деди.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ بَعَثَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْيَمَنِ فَأَمَرَنِي أَنْ آخُذَ مِنْ كُلِّ ثَلاَثِينَ بَقَرَةً تَبِيعًا أَوْ تَبِيعَةً وَمِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ مُسِنَّةً وَمِنْ كُلِّ حَالِمٍ دِينَارًا أَوْ عِدْلَهُ مَعَافِرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سُفْيَانَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ مَسْرُوقٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ فَأَمَرَهُ أَنْ يَأْخُذَ . وَهَذَا أَصَحُّ .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ meni Yamanga yubordilar va menga har oʻttiz sigirdan bir yashar buzoq (tabiyʼ yoki tabiyʼa), har qirqtadan ikki yashar urgʻochi sigir (musinna) va har balogʻatga yetgan kishidan bir dinor yoki uning oʻrniga maʼofir (matosi) olishni buyurdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Baʼzilar bu hadisni Sufyondan, u Aʼmashdan, u Abu Voildan, u Masruqdan (mursal tarzda): «Nabiy ﷺ Muozni Yamanga yuborib, unga olishni buyurdilar...» deb rivoyat qilganlar, bu (rivoyat) asahhroqdir.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мени Яманга юбордилар ва менга ҳар ўттиз сигирдан бир яшар бузоқ (табийъ ёки табийъа), ҳар қирқтадан икки яшар урғочи сигир (мусинна) ва ҳар балоғатга етган кишидан бир динор ёки унинг ўрнига маъофир (матоси) олишни буюрдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Баъзилар бу ҳадисни Суфёндан, у Аъмашдан, у Абу Воилдан, у Масруқдан (мурсал тарзда): «Набий ﷺ Муозни Яманга юбориб, унга олишни буюрдилар...» деб ривоят қилганлар, бу (ривоят) асаҳҳроқдир.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، فِي رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةً فَمَاتَ عَنْهَا وَلَمْ يَدْخُلْ بِهَا وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا الصَّدَاقَ فَقَالَ لَهَا الصَّدَاقُ كَامِلاً وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ وَلَهَا الْمِيرَاثُ . فَقَالَ مَعْقِلُ بْنُ سِنَانٍ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى بِهِ فِي بِرْوَعَ بِنْتِ وَاشِقٍ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir ayolga uylanib, u bilan qoʻshilmasdan (xilvatda boʻlmasdan) va unga mahr belgilamasdan vafot etgan kishi haqida (soʻralganida), u (Ibn Masʼud): «Unga (oʻz tengi ayollarnikiday) toʻliq mahr beriladi, uning zimmasida idda (kutish muddati) bor va unga meros (ulushi) ham bor», dedi. Shunda Maʼqil ibn Sinon: «Men Rasululloh ﷺ Birvaʼ binti Voshiq haqida xuddi shunday hukm chiqarganlarini eshitganman», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аёлга уйланиб, у билан қўшилмасдан (хилватда бўлмасдан) ва унга маҳр белгиламасдан вафот этган киши ҳақида (сўралганида), у (Ибн Масъуд): «Унга (ўз тенги аёлларникидай) тўлиқ маҳр берилади, унинг зиммасида идда (кутиш муддати) бор ва унга мерос (улуши) ҳам бор», деди. Шунда Маъқил ибн Синон: «Мен Расулуллоҳ ﷺ Бирваъ бинти Вошиқ ҳақида худди шундай ҳукм чиқарганларини эшитганман», деди.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ جَدِّهِ، رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَجْعَلُ فِي قَسْمِ الْغَنَائِمِ عَشْرًا مِنَ الشَّاءِ بِبَعِيرٍ . قَالَ شُعْبَةُ وَأَكْبَرُ عِلْمِي أَنِّي سَمِعْتُهُ مِنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ وَحَدَّثَنِي بِهِ سُفْيَانُ عَنْهُ وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ .
Rofi ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻljalarni taqsimlashda oʻnta qoʻyni bitta tuyaga tenglashtirar edilar.Рофи ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўлжаларни тақсимлашда ўнта қўйни битта туяга тенглаштирар эдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ دَخَلَ الأَسْوَدُ وَمَسْرُوقٌ عَلَى عَائِشَةَ فَقَالاَ أَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يُبَاشِرُ وَهُوَ صَائِمٌ قَالَتْ كَانَ يَفْعَلُ وَكَانَ أَمْلَكَكُمْ لإِرْبِهِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: undan «Rasululloh ﷺ roʻzador holatlarida xotinlariga tegar edilarmi?» deb soʻralganda, u: «Ha, qilar edilar, u zot orangizda oʻz nafsini eng koʻp idora qila oladiganingiz edilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: ундан «Расулуллоҳ ﷺ рўзадор ҳолатларида хотинларига тегар эдиларми?» деб сўралганда, у: «Ҳа, қилар эдилар, у зот орангизда ўз нафсини энг кўп идора қила оладиганингиз эдилар», деди.
وَعَن الشّعبِيّ قَالَ: لَقِيَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَعْبًا بِعَرَفَةَ فَسَأَلَهُ عَنْ شَيْءٍ فَكَبَّرَ حَتَّى جَاوَبَتْهُ الْجِبَالُ. فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: إِنَّا بَنُو هَاشِمٍ. فَقَالَ كَعْبٌ: إِنَّ اللَّهَ قَسَّمَ رُؤْيَتَهُ وَكَلَامَهُ بَيْنَ مُحَمَّدٍ وَمُوسَى فَكَلَّمَ مُوسَى مَرَّتَيْنِ وَرَآهُ مُحَمَّدٌ مَرَّتَيْنِ. قَالَ مسروقٌ: فَدخلت على عَائِشَة فَقلت: هَل رَأَى مُحَمَّدٌ رَبَّهُ؟ فَقَالَتْ: لَقَدْ تَكَلَّمْتَ بِشَيْءٍ قَفَّ لَهُ شَعَرِي قُلْتُ: رُوَيْدًا ثُمَّ قَرَأْتُ (لقد رأى من آيَات ربّه الْكُبْرَى)
فَقَالَتْ: أَيْنَ تَذْهَبُ بِكَ؟ إِنَّمَا هُوَ جِبْرِيلُ. مَنْ أَخْبَرَكَ أَنَّ مُحَمَّدًا رَأَى رَبَّهُ أَوْ كَتَمَ شَيْئًا مِمَّا أُمِرَ بِهِ أَوْ يَعْلَمُ الْخَمْسَ الَّتِي قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: (إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ)
فَقَدْ أَعْظَمَ الْفِرْيَةَ وَلَكِنَّهُ رَأَى جِبْرِيلَ لَمْ يَرَهُ فِي صُورَتِهِ إِلَّا مَرَّتَيْنِ: مَرَّةً عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى وَمَرَّةً فِي أَجْيَادٍ لَهُ سِتُّمِائَةِ جَنَاحٍ قَدْ سَدَّ الْأُفُقَ " رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ
وَرَوَى الشَّيْخَانِ مَعَ زِيَادَةٍ وَاخْتِلَافٍ وَفِي رِوَايَتِهِمَا: قَالَ: قُلْتُ لِعَائِشَةَ: فَأَيْنَ قَوْلُهُ (ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى)
؟ قَالَتْ: ذَاكَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَامُ كَانَ يَأْتِيهِ فِي صُورَةِ الرَّجُلِ وَإِنَّهُ أَتَاهُ هَذِهِ الْمَرَّةَ فِي صُورَتِهِ الَّتِي هِيَ صُورَتُهُ فَسَدَّ الْأُفُقَ
Masruq aytdi: Oisha (roziyallohu anho)ning huzuriga kirib: «Muhammad ﷺ Robbisini koʻrdilarmi?» dedim. U: «Sen shunday bir gap aytdingki, undan badanimning tuki tikka boʻldi», dedi. Men: «Shoshmang», dedim-da, soʻng: {Darhaqiqat, u Robbisining buyuk oyat (alomat)laridan (baʼzisini) koʻrdi} (Najm 18) oyatini oʻqidim. U dedi: «Sen qayoqqa ketyapsan? U faqat Jibril edi. Kim senga Muhammad oʻz Robbisini koʻrgan, deb xabar bersa, yoki u oʻziga buyurilgan narsalardan biror narsani yashirgan, deb (aytsa), yoki: {Albatta, Soat (qiyomat)ning ilmi Allohning huzuridadir, yomgʻirni U yogʻdiradi} (Luqmon 34) (oyatda zikr etilgan) besh (gʻayb) ilmini biladi, (deb daʼvo qilsa), u juda katta tuhmat qilibdi. Lekin u Jibrilni koʻrdi; uni asl suratida faqat ikki marta koʻrdi: bir marta Sidratulmuntaho oldida, bir marta Jiyodda; uning oltinchi yuz qanoti bor edi, ufqni toʻsib qoʻygan edi». Abu Iso aytdi: Bu hadisni Dovud ibn Abu Hind ash-Shaʼbiydan, u Masruqdan, u Oishadan, u Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan; Dovudning hadisi Mujolidning hadisidan qisqaroqdir.Масруқ айтди: Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кириб: «Муҳаммад ﷺ Роббисини кўрдиларми?» дедим. У: «Сен шундай бир гап айтдингки, ундан баданимнинг туки тикка бўлди», деди. Мен: «Шошманг», дедим-да, сўнг: {Дарҳақиқат, у Роббисининг буюк оят (аломат)ларидан (баъзисини) кўрди} (Нажм 18) оятини ўқидим. У деди: «Сен қаёққа кетяпсан? У фақат Жибрил эди. Ким сенга Муҳаммад ўз Роббисини кўрган, деб хабар берса, ёки у ўзига буюрилган нарсалардан бирор нарсани яширган, деб (айтса), ёки: {Албатта, Соат (қиёмат)нинг илми Аллоҳнинг ҳузуридадир, ёмғирни У ёғдиради} (Луқмон 34) (оятда зикр этилган) беш (ғайб) илмини билади, (деб даъво қилса), у жуда катта туҳмат қилибди. Лекин у Жибрилни кўрди; уни асл суратида фақат икки марта кўрди: бир марта Сидратулмунтаҳо олдида, бир марта Жиёдда; унинг олтинчи юз қаноти бор эди, уфқни тўсиб қўйган эди». Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Довуд ибн Абу Ҳинд аш-Шаъбийдан, у Масруқдан, у Оишадан, у Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган; Довуднинг ҳадиси Мужолиднинг ҳадисидан қисқароқдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ،. حَدَّثَنِي بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، يُحَدِّثُ عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَيُّكُمْ يَحْفَظُ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْفِتْنَةِ فَقَالَ حُذَيْفَةُ أَنَا أَحْفَظُ كَمَا قَالَ. قَالَ هَاتِ إِنَّكَ لَجَرِيءٌ. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فِتْنَةُ الرَّجُلِ فِي أَهْلِهِ وَمَالِهِ وَجَارِهِ تُكَفِّرُهَا الصَّلاَةُ وَالصَّدَقَةُ وَالأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىُ عَنِ الْمُنْكَرِ ". قَالَ لَيْسَتْ هَذِهِ، وَلَكِنِ الَّتِي تَمُوجُ كَمَوْجِ الْبَحْرِ. قَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ لاَ بَأْسَ عَلَيْكَ مِنْهَا، إِنَّ بَيْنَكَ وَبَيْنَهَا بَابًا مُغْلَقًا. قَالَ يُفْتَحُ الْبَابُ أَوْ يُكْسَرُ قَالَ لاَ بَلْ يُكْسَرُ. قَالَ ذَاكَ أَحْرَى أَنْ لاَ يُغْلَقَ. قُلْنَا عَلِمَ الْبَابَ قَالَ نَعَمْ، كَمَا أَنَّ دُونَ غَدٍ اللَّيْلَةَ، إِنِّي حَدَّثْتُهُ حَدِيثًا لَيْسَ بِالأَغَالِيطِ. فَهِبْنَا أَنْ نَسْأَلَهُ، وَأَمَرْنَا مَسْرُوقًا، فَسَأَلَهُ فَقَالَ مَنِ الْبَابُ قَالَ عُمَرُ.
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Umar ibn Xattob: «Sizlardan kim Allohning Rasuli ﷺ ning fitnalar haqidagi soʻzini eslaydi?» — dedi. Huzayfa: «Men u zot aytgan (gap)ni aniq eslayman», — deb javob berdi. Umar: «(Bizga) ayt — sen, haqiqatan, jasur kishisan!» — dedi. Huzayfa: «Allohning Rasuli ﷺ: ‹Kishining — oilasi, mol-mulki va qoʻshnilariga (boʻlgan munosabati)dagi fitnalari (yaʼni xato-gunohlari) — uning namozi, sadaqasi va yaxshilikka buyurib, yomonlikdan qaytarishi bilan kafforat (yuvilishi) boʻladi›, — dedi», — dedi. Umar: «Men bu fitnalarni (nazarda tutmayapman), balki — dengiz toʻlqinlaridek koʻtarilib-pasayib turadigan fitnalarni (nazarda tutyapman)», — dedi. Huzayfa: «Ey moʻminlar amiri! Sen u (fitnalar)dan qoʻrqmasliging (kerak) — chunki sen bilan ular oʻrtasida yopiq bir eshik bor», — deb javob berdi. Umar: «Oʻsha eshik ochiladimi yoki sindiriladimi?» — deb soʻradi. Huzayfa: «Yoʻq, u sindiriladi», — deb javob berdi. Umar: «Unday boʻlsa, ehtimol, oʻsha eshik boshqa hech qachon yopilmaydi», — dedi. Keyinroq odamlar Huzayfadan: «Umar oʻsha eshik nimani anglatishini bilarmidi?» — deb soʻradi. U: «Ha, Umar buni — har kim ertangi tongdan oldin kecha boʻlishini bilganidek — bilardi. Men Umarga sahih (ishonchli) bir rivoyatni aytdim, yolgʻon emas», — dedi. Biz Huzayfadan (eshik haqida) soʻrashga botina olmadik; shu sabab biz Masruqdan soʻrashni iltimos qildik. U (Masruq) undan: «Eshik nimani anglatadi?» — deb soʻradi. U: «Umar(ning oʻzi)», — deb javob berdi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Умар ибн Хаттоб: «Сизлардан ким Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг фитналар ҳақидаги сўзини эслайди?» — деди. Ҳузайфа: «Мен у зот айтган (гап)ни аниқ эслайман», — деб жавоб берди. Умар: «(Бизга) айт — сен, ҳақиқатан, жасур кишисан!» — деди. Ҳузайфа: «Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Кишининг — оиласи, мол-мулки ва қўшниларига (бўлган муносабати)даги фитналари (яъни хато-гуноҳлари) — унинг намози, садақаси ва яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтариши билан каффорат (ювилиши) бўлади›, — деди», — деди. Умар: «Мен бу фитналарни (назарда тутмаяпман), балки — денгиз тўлқинларидек кўтарилиб-пасайиб турадиган фитналарни (назарда тутяпман)», — деди. Ҳузайфа: «Эй мўминлар амири! Сен у (фитналар)дан қўрқмаслигинг (керак) — чунки сен билан улар ўртасида ёпиқ бир эшик бор», — деб жавоб берди. Умар: «Ўша эшик очиладими ёки синдириладими?» — деб сўради. Ҳузайфа: «Йўқ, у синдирилади», — деб жавоб берди. Умар: «Ундай бўлса, эҳтимол, ўша эшик бошқа ҳеч қачон ёпилмайди», — деди. Кейинроқ одамлар Ҳузайфадан: «Умар ўша эшик нимани англатишини билармиди?» — деб сўради. У: «Ҳа, Умар буни — ҳар ким эртанги тонгдан олдин кеча бўлишини билганидек — биларди. Мен Умарга саҳиҳ (ишончли) бир ривоятни айтдим, ёлғон эмас», — деди. Биз Ҳузайфадан (эшик ҳақида) сўрашга ботина олмадик; шу сабаб биз Масруқдан сўрашни илтимос қилдик. У (Масруқ) ундан: «Эшик нимани англатади?» — деб сўради. У: «Умар(нинг ўзи)», — деб жавоб берди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَوْنٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، قَالَ انْطَلَقْتُ أَنَا وَمَسْرُوقٌ، إِلَى عَائِشَةَ - رضى الله عنها - فَقُلْنَا لَهَا أَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُبَاشِرُ وَهُوَ صَائِمٌ قَالَتْ نَعَمْ وَلَكِنَّهُ كَانَ أَمْلَكَكُمْ لإِرْبِهِ أَوْ مِنْ أَمْلَكِكُمْ لإِرْبِهِ . شَكَّ أَبُو عَاصِمٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men va Masruq Oishaning oldiga bordik va undan: «Rasululloh ﷺ roʻza tutgan holatlarida (ayollariga) tegishar (quchoqlashar)midilar?» — deb soʻradik. U: «Ha. Lekin u zot oʻzlariga (ehtiroslariga) sizlardan koʻra eng hokim edilar» yoki «sizlardan oʻzlariga eng hokim boʻlganlaridan edilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен ва Масруқ Оишанинг олдига бордик ва ундан: «Расулуллоҳ ﷺ рўза тутган ҳолатларида (аёлларига) тегишар (қучоқлашар)мидилар?» — деб сўрадик. У: «Ҳа. Лекин у зот ўзларига (эҳтиросларига) сизлардан кўра энг ҳоким эдилар» ёки «сизлардан ўзларига энг ҳоким бўлганларидан эдилар», деди.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي عَطِيَّةَ، قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَمَسْرُوقٌ، عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْنَا يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ رَجُلاَنِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَحَدُهُمَا يُعَجِّلُ الإِفْطَارَ وَيُعَجِّلُ الصَّلاَةَ وَالآخَرُ يُؤَخِّرُ الإِفْطَارَ وَيُؤَخِّرُ الصَّلاَةَ . قَالَتْ أَيُّهُمَا يُعَجِّلُ الإِفْطَارَ وَيُعَجِّلُ الصَّلاَةَ قُلْنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ . قَالَتْ هَكَذَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . وَالآخَرُ أَبُو مُوسَى . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو عَطِيَّةَ اسْمُهُ مَالِكُ بْنُ أَبِي عَامِرٍ الْهَمْدَانِيُّ وَيُقَالُ مَالِكُ بْنُ عَامِرٍ الْهَمْدَانِيُّ وَابْنُ عَامِرٍ أَصَحُّ .
Abu Atiyya rivoyat qilib aytdi: Men va Masruq Oisha (roziyallohu anho)ning huzuriga kirdik va: «Ey moʻminlarning onasi! Nabiy ﷺning sahobalaridan ikki kishi bor: ulardan biri iftorni ham, namozni ham tezlatadi, ikkinchisi esa iftorni ham, namozni ham kechiktiradi», dedik. U: «Qaysi biri iftorni va namozni tezlatadi?» dedi. Biz: «Abdulloh ibn Masʼud», dedik. U: «Rasululloh ﷺ ham shunday qilardilar», dedi. Ikkinchisi esa Abu Muso edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Atiyyaning ismi Molik ibn Abu Omir al-Hamdoniydir, Molik ibn Omir al-Hamdoniy ham deyiladi, Ibn Omir degani toʻgʻriroqdir.Абу Атийя ривоят қилиб айтди: Мен ва Масруқ Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кирдик ва: «Эй мўминларнинг онаси! Набий ﷺнинг саҳобаларидан икки киши бор: улардан бири ифторни ҳам, намозни ҳам тезлатади, иккинчиси эса ифторни ҳам, намозни ҳам кечиктиради», дедик. У: «Қайси бири ифторни ва намозни тезлатади?» деди. Биз: «Абдуллоҳ ибн Масъуд», дедик. У: «Расулуллоҳ ﷺ ҳам шундай қилардилар», деди. Иккинчиси эса Абу Мусо эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Атийянинг исми Молик ибн Абу Омир ал-Ҳамдонийдир, Молик ибн Омир ал-Ҳамдоний ҳам дейилади, Ибн Омир дегани тўғрироқдир.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي عَطِيَّةَ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ - رضى الله عنها - أَنَا وَمَسْرُوقٌ فَقُلْنَا يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ رَجُلاَنِ مِنْ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم أَحَدُهُمَا يُعَجِّلُ الإِفْطَارَ وَيُعَجِّلُ الصَّلاَةَ وَالآخَرُ يُؤَخِّرُ الإِفْطَارَ وَيُؤَخِّرُ الصَّلاَةَ قَالَتْ أَيُّهُمَا يُعَجِّلُ الإِفْطَارَ وَيُعَجِّلُ الصَّلاَةَ قُلْنَا عَبْدُ اللَّهِ . قَالَتْ كَذَلِكَ كَانَ يَصْنَعُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Abu Atiyya (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men va Masruq Oisha (roziyallohu anho)ning huzurlariga kirdik va: «Ey moʻminlar onasi, Muhammad ﷺning sahobalaridan ikki kishi bor — ulardan biri iftorni tezlatadi va namozni ham tezlatadi, boshqasi esa iftorni kechiktiradi va namozni ham kechiktiradi», dedik. U: «Ulardan qaysi biri iftorni tezlatadi va namozni tezlatadi?» dedi. Biz: «Abdulloh (ibn Masʼud)», dedik. U: «Rasululloh ﷺ ham shunday qilar edilar», dedi.Абу Атийя (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен ва Масруқ Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурларига кирдик ва: «Эй мўминлар онаси, Муҳаммад ﷺнинг саҳобаларидан икки киши бор — улардан бири ифторни тезлатади ва намозни ҳам тезлатади, бошқаси эса ифторни кечиктиради ва намозни ҳам кечиктиради», дедик. У: «Улардан қайси бири ифторни тезлатади ва намозни тезлатади?» деди. Биз: «Абдуллоҳ (ибн Масъуд)», дедик. У: «Расулуллоҳ ﷺ ҳам шундай қилар эдилар», деди.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ مَسْرُوقًا، وَالأَسْوَدَ، قَالاَ نَشْهَدُ عَلَى عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا كَانَ عِنْدِي بَعْدَ الْعَصْرِ صَلاَّهُمَا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ asrdan keyin mening huzurimda boʻlsalar, oʻsha ikki rakaatni oʻqir edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ асрдан кейин менинг ҳузуримда бўлсалар, ўша икки ракаатни ўқир эдилар.
وَعَنْ مَعْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ: سَأَلْتُ مَسْرُوقًا: مَنْ آذَنَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْجِنِّ لَيْلَةَ اسْتَمَعُوا الْقُرْآنَ؟ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُوكَ يَعْنِي عَبْدَ اللَّهِ ابْن مَسْعُودٍ أَنَّهُ قَالَ: آذَنَتْ بِهِمْ شَجَرَةٌ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ
Men Masruqdan: «Jinlar Qurʼonni tinglagan kechada Paygʻambar ﷺni ular (kelgani) haqida kim ogohlantirdi?» deb soʻradim. U: «Menga otang — yaʼni Abdulloh (ibn Masʼud) — rivoyat qildiki, ularning (kelgani) haqida (u zotni) bir daraxt ogohlantirgan», dedi.Мен Масруқдан: «Жинлар Қуръонни тинглаган кечада Пайғамбар ﷺни улар (келгани) ҳақида ким огоҳлантирди?» деб сўрадим. У: «Менга отанг — яъни Абдуллоҳ (ибн Масъуд) — ривоят қилдики, уларнинг (келгани) ҳақида (у зотни) бир дарахт огоҳлантирган», деди.
حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، عَنْ مَعْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، سَأَلْتُ مَسْرُوقًا مَنْ آذَنَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِالْجِنِّ لَيْلَةَ اسْتَمَعُوا الْقُرْآنَ. فَقَالَ حَدَّثَنِي أَبُوكَ ـ يَعْنِي عَبْدَ اللَّهِ ـ أَنَّهُ آذَنَتْ بِهِمْ شَجَرَةٌ.
Men Masruqdan: «Jinlar Qurʼonni tinglagan kechada Paygʻambar ﷺni ular (kelgani) haqida kim ogohlantirdi?» deb soʻradim. U: «Menga otang — yaʼni Abdulloh (ibn Masʼud) — rivoyat qildiki, ularning (kelgani) haqida (u zotni) bir daraxt ogohlantirgan», dedi.Мен Масруқдан: «Жинлар Қуръонни тинглаган кечада Пайғамбар ﷺни улар (келгани) ҳақида ким огоҳлантирди?» деб сўрадим. У: «Менга отанг — яъни Абдуллоҳ (ибн Масъуд) — ривоят қилдики, уларнинг (келгани) ҳақида (у зотни) бир дарахт огоҳлантирган», деди.
وَحَدَّثَنِيهِ يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، وَمَسْرُوقٍ أَنَّهُمَا دَخَلاَ عَلَى أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ يَسْأَلاَنِهَا . فَذَكَرَ نَحْوَهُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ular ikkovi moʻminlarning onasi (Oisha)ning huzuriga kirib, undan soʻradilar. Soʻng (rivoyatchi) shunga oʻxshashini zikr qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Улар иккови мўминларнинг онаси (Оиша)нинг ҳузурига кириб, ундан сўрадилар. Сўнг (ривоятчи) шунга ўхшашини зикр қилди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ الرَّقِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الرَّقِّيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَرَادَ الضَّحَّاكُ بْنُ قَيْسٍ أَنْ يَسْتَعْمِلَ، مَسْرُوقًا فَقَالَ لَهُ عُمَارَةُ بْنُ عُقْبَةَ أَتَسْتَعْمِلُ رَجُلاً مِنْ بَقَايَا قَتَلَةِ عُثْمَانَ فَقَالَ لَهُ مَسْرُوقٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ - وَكَانَ فِي أَنْفُسِنَا مَوْثُوقَ الْحَدِيثِ - أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا أَرَادَ قَتْلَ أَبِيكَ قَالَ مَنْ لِلصِّبْيَةِ قَالَ " النَّارُ " . فَقَدْ رَضِيتُ لَكَ مَا رَضِيَ لَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Ali ibn al-Husayn ar-Raqqiy bizga aytib berdi: Abdulloh ibn Jaʼfar ar-Raqqiy bizga aytib berdi: Ubaydulloh ibn Amr menga xabar berdi: Zayd ibn Abu Unaysadan, u Amr ibn Murradan, u Ibrohimdan (shunday) rivoyat qildi. (Ibrohim) dedi: Az-Zahhok ibn Qays Masruqni (voliylikka) tayinlamoqchi boʻldi. Shunda Umora ibn Uqba unga: «Usmonni oʻldirganlarning qoldiqlaridan boʻlgan bir kishini tayinlayapsanmi?» dedi. Masruq unga: «Bizga Abdulloh ibn Masʼud aytib bergan edi — u bizning nazarimizda hadisda ishonchli kishi edi — Nabiy ﷺ sening otangni oʻldirmoqchi boʻlganlarida (otang): ‹Bolalarni kim (boqadi)?› dedi. U zot: ‹Olov (boqadi)›, dedilar. Mana, Rasululloh ﷺ sen uchun nimani ravo koʻrgan boʻlsalar, men ham sen uchun oʻshani ravo koʻrdim», dedi.Али ибн ал-Ҳусайн ар-Раққий бизга айтиб берди: Абдуллоҳ ибн Жаъфар ар-Раққий бизга айтиб берди: Убайдуллоҳ ибн Амр менга хабар берди: Зайд ибн Абу Унайсадан, у Амр ибн Муррадан, у Иброҳимдан (шундай) ривоят қилди. (Иброҳим) деди: Аз-Заҳҳок ибн Қайс Масруқни (волийликка) тайинламоқчи бўлди. Шунда Умора ибн Уқба унга: «Усмонни ўлдирганларнинг қолдиқларидан бўлган бир кишини тайинлаяпсанми?» деди. Масруқ унга: «Бизга Абдуллоҳ ибн Масъуд айтиб берган эди — у бизнинг назаримизда ҳадисда ишончли киши эди — Набий ﷺ сенинг отангни ўлдирмоқчи бўлганларида (отанг): ‹Болаларни ким (боқади)?› деди. У зот: ‹Олов (боқади)›, дедилар. Мана, Расулуллоҳ ﷺ сен учун нимани раво кўрган бўлсалар, мен ҳам сен учун ўшани раво кўрдим», деди.
وَعَنْ أَبِي عَطِيَّةَ قَالَ: دَخَلْتُ أَنَا وَمَسْرُوقٌ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْنَا: يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ رَجُلَانِ مِنْ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَدُهُمَا يُعَجِّلُ الْإِفْطَارَ وَيُعَجِّلُ الصَّلَاةَ وَالْآخَرُ: يُؤَخِّرُ الْإِفْطَارَ وَيُؤَخِّرُ الصَّلَاةَ. قَالَتْ: أَيُّهُمَا يُعَجِّلُ الْإِفْطَارَ وَيُعَجِّلُ الصَّلَاةَ؟ قُلْنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ. قَالَتْ: هَكَذَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْآخَرُ أَبُو مُوسَى. رَوَاهُ مُسْلِمٌ
Abu Atiyya rivoyat qilib aytdi: Men va Masruq Oisha (roziyallohu anho)ning huzuriga kirdik va: «Ey moʻminlarning onasi! Nabiy ﷺning sahobalaridan ikki kishi bor: ulardan biri iftorni ham, namozni ham tezlatadi, ikkinchisi esa iftorni ham, namozni ham kechiktiradi», dedik. U: «Qaysi biri iftorni va namozni tezlatadi?» dedi. Biz: «Abdulloh ibn Masʼud», dedik. U: «Rasululloh ﷺ ham shunday qilardilar», dedi. Ikkinchisi esa Abu Muso edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Atiyyaning ismi Molik ibn Abu Omir al-Hamdoniydir, Molik ibn Omir al-Hamdoniy ham deyiladi, Ibn Omir degani toʻgʻriroqdir.Абу Атийя ривоят қилиб айтди: Мен ва Масруқ Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кирдик ва: «Эй мўминларнинг онаси! Набий ﷺнинг саҳобаларидан икки киши бор: улардан бири ифторни ҳам, намозни ҳам тезлатади, иккинчиси эса ифторни ҳам, намозни ҳам кечиктиради», дедик. У: «Қайси бири ифторни ва намозни тезлатади?» деди. Биз: «Абдуллоҳ ибн Масъуд», дедик. У: «Расулуллоҳ ﷺ ҳам шундай қилардилар», деди. Иккинчиси эса Абу Мусо эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Атийянинг исми Молик ибн Абу Омир ал-Ҳамдонийдир, Молик ибн Омир ал-Ҳамдоний ҳам дейилади, Ибн Омир дегани тўғрироқдир.
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ مُسْلِمٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ مَسْرُوقٍ فِي دَارِ يَسَارِ بْنِ نُمَيْرٍ، فَرَأَى فِي صُفَّتِهِ تَمَاثِيلَ فَقَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَذَابًا عِنْدَ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الْمُصَوِّرُونَ ".
(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi.) (Muslim aytdi:) Biz Masruq bilan Yasor ibn Numayrning uyida edik; u (Masruq) uning ayvonida suratlarni (tamosil) koʻrdi va: «Men Abdulloh (ibn Masʼud)ning (shunday) deganini eshitdim: Men Paygʻambar ﷺning: ‹Albatta, qiyomat kuni Alloh huzurida odamlarning eng qattiq azoblanadigani — surat soluvchilardir› deganlarini eshitganman» dedi.(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади.) (Муслим айтди:) Биз Масруқ билан Ясор ибн Нумайрнинг уйида эдик; у (Масруқ) унинг айвонида суратларни (тамосил) кўрди ва: «Мен Абдуллоҳ (ибн Масъуд)нинг (шундай) деганини эшитдим: Мен Пайғамбар ﷺнинг: ‹Албатта, қиёмат куни Аллоҳ ҳузурида одамларнинг энг қаттиқ азобланадигани — сурат солувчилардир› деганларини эшитганман» деди.
وَحَدَّثَنِيهِ الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّاءَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ،
بِهَذَا الإِسْنَادِ الْحَدِيثَ إِلَى آخِرِهِ بِتَمَامِهِ وَقَالَ فِيهِ وَلَيْسَتْ مَعَنَا مُدًى أَفَنَذْبَحُ بِالْقَصَبِ
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: hadis oxirigacha toʻla zikr qilindi va unda: «Va oldimizda pichoqlarimiz yoʻq. Qamish bilan boʻgʻizlasak boʻladimi?» deyildi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: ҳадис охиригача тўла зикр қилинди ва унда: «Ва олдимизда пичоқларимиз йўқ. Қамиш билан бўғизласак бўладими?» дейилди.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ بَيْنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ - قَالَ شُعْبَةُ أَحْسَبُهَا قَالَتْ - وَأَنَا حَائِضٌ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الزُّهْرِيُّ وَعَطَاءٌ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ حَفْصٍ وَهِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ وَعِرَاكُ بْنُ مَالِكٍ وَأَبُو الأَسْوَدِ وَتَمِيمُ بْنُ سَلَمَةَ كُلُّهُمْ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ وَإِبْرَاهِيمُ عَنِ الأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ وَأَبُو الضُّحَى عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ وَالْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَأَبُو سَلَمَةَ عَنْ عَائِشَةَ لَمْ يَذْكُرُوا " وَأَنَا حَائِضٌ " .
Oisha (roziyallohu anho) aytadilar: Men Paygʻambar ﷺ bilan qibla orasida boʻlardim — Shuʼba aytdi: Menimcha, u (Oisha): «hayzli boʻlganimda» dedi. Abu Dovud aytdi: Buni az-Zuhriy, Ato, Abu Bakr ibn Hafs, Hishom ibn Urva, Irok ibn Molik, Abul-Asvad va Tamim ibn Salama — barchasi Urvadan, u Oishadan rivoyat qildilar; Ibrohim al-Asvaddan, u Oishadan; Abuz-Zuho Masruqdan, u Oishadan; Qosim ibn Muhammad va Abu Salama Oishadan rivoyat qildilar. Ular «hayzli boʻlganimda» (degan soʻzni) zikr qilmadilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтадилар: Мен Пайғамбар ﷺ билан қибла орасида бўлардим — Шуъба айтди: Менимча, у (Оиша): «ҳайзли бўлганимда» деди. Абу Довуд айтди: Буни аз-Зуҳрий, Ато, Абу Бакр ибн Ҳафс, Ҳишом ибн Урва, Ирок ибн Молик, Абул-Асвад ва Тамим ибн Салама — барчаси Урвадан, у Оишадан ривоят қилдилар; Иброҳим ал-Асваддан, у Оишадан; Абуз-Зуҳо Масруқдан, у Оишадан; Қосим ибн Муҳаммад ва Абу Салама Оишадан ривоят қилдилар. Улар «ҳайзли бўлганимда» (деган сўзни) зикр қилмадилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ حَدَّثَنِي شَقِيقٌ، قَالَ سَمِعْتُ حُذَيْفَةَ، قَالَ كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ فَقَالَ أَيُّكُمْ يَحْفَظُ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْفِتْنَةِ قُلْتُ أَنَا، كَمَا قَالَهُ. قَالَ إِنَّكَ عَلَيْهِ ـ أَوْ عَلَيْهَا ـ لَجَرِيءٌ. قُلْتُ " فِتْنَةُ الرَّجُلِ فِي أَهْلِهِ وَمَالِهِ وَوَلَدِهِ وَجَارِهِ تُكَفِّرُهَا الصَّلاَةُ وَالصَّوْمُ وَالصَّدَقَةُ وَالأَمْرُ وَالنَّهْىُ ". قَالَ لَيْسَ هَذَا أُرِيدُ، وَلَكِنِ الْفِتْنَةُ الَّتِي تَمُوجُ كَمَا يَمُوجُ الْبَحْرُ. قَالَ لَيْسَ عَلَيْكَ مِنْهَا بَأْسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، إِنَّ بَيْنَكَ وَبَيْنَهَا بَابًا مُغْلَقًا. قَالَ أَيُكْسَرُ أَمْ يُفْتَحُ قَالَ يُكْسَرُ. قَالَ إِذًا لاَ يُغْلَقَ أَبَدًا. قُلْنَا أَكَانَ عُمَرُ يَعْلَمُ الْبَابَ قَالَ نَعَمْ، كَمَا أَنَّ دُونَ الْغَدِ اللَّيْلَةَ، إِنِّي حَدَّثْتُهُ بِحَدِيثٍ لَيْسَ بِالأَغَالِيطِ. فَهِبْنَا أَنْ نَسْأَلَ حُذَيْفَةَ، فَأَمَرْنَا مَسْرُوقًا فَسَأَلَهُ فَقَالَ الْبَابُ عُمَرُ.
Shaqiq (Huzayfadan) rivoyat qiladi: U Huzayfaning shunday deganini eshitdi: «Bir kuni men Umar bilan oʻtirgan edim, u: ‹Sizlardan kim Rasululloh ﷺ ning fitnalar haqidagi soʻzini eslaydi?› — dedi. Men: ‹Men uni Paygʻambar ﷺ aytgandek bilaman›, — dedim. Umar: ‹Albatta sen dadilsan›, — dedi. Men: ‹Kishiga xotini, moli, bolasi va qoʻshnisi sababli yetadigan fitna(lar)ni namozi, roʻzasi, sadaqasi, (yaxshilikka) buyurib (yomonlikdan) qaytarishi kafforat qiladi›, — dedim. Umar: ‹Men buni nazarda tutmadim; men dengiz toʻlqinlaridek yoyiladigan fitnani soʻradim›, — dedi. Men: ‹Ey moʻminlar amiri, sen undan qoʻrqma; sen bilan uning orasida yopiq eshik bor›, — dedim. Umar: ‹U eshik sinadimi yoki ochiladimi?› — dedi. Men: ‹Sinadi›, — dedim. Umar: ‹Unday boʻlsa, u boshqa hech qachon yopilmaydi›, — dedi». (Roviy: Huzayfadan: ‹Umar oʻsha eshikni bilarmidi?› — deb soʻraldi. U: ‹Ha, ertangi tongdan oldin kecha boʻlishini bilgandek bilardi; men hech xato gap aralashmagan hadis aytdim›, — dedi.) (Roviy qoʻshimcha qildi: Ular Masruqni Huzayfadan (oʻsha eshik haqida) soʻrash uchun yubordi. Huzayfa: ‹Oʻsha eshik — Umarning oʻzi edi›, — dedi.)Шақиқ (Ҳузайфадан) ривоят қилади: У Ҳузайфанинг шундай деганини эшитди: «Бир куни мен Умар билан ўтирган эдим, у: ‹Сизлардан ким Расулуллоҳ ﷺ нинг фитналар ҳақидаги сўзини эслайди?› — деди. Мен: ‹Мен уни Пайғамбар ﷺ айтгандек биламан›, — дедим. Умар: ‹Албатта сен дадилсан›, — деди. Мен: ‹Кишига хотини, моли, боласи ва қўшниси сабабли етадиган фитна(лар)ни намози, рўзаси, садақаси, (яхшиликка) буюриб (ёмонликдан) қайтариши каффорат қилади›, — дедим. Умар: ‹Мен буни назарда тутмадим; мен денгиз тўлқинларидек ёйиладиган фитнани сўрадим›, — деди. Мен: ‹Эй мўминлар амири, сен ундан қўрқма; сен билан унинг орасида ёпиқ эшик бор›, — дедим. Умар: ‹У эшик синадими ёки очиладими?› — деди. Мен: ‹Синади›, — дедим. Умар: ‹Ундай бўлса, у бошқа ҳеч қачон ёпилмайди›, — деди». (Ровий: Ҳузайфадан: ‹Умар ўша эшикни билармиди?› — деб сўралди. У: ‹Ҳа, эртанги тонгдан олдин кеча бўлишини билгандек биларди; мен ҳеч хато гап аралашмаган ҳадис айтдим›, — деди.) (Ровий қўшимча қилди: Улар Масруқни Ҳузайфадан (ўша эшик ҳақида) сўраш учун юборди. Ҳузайфа: ‹Ўша эшик — Умарнинг ўзи эди›, — деди.)
وَحَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ،
عَنْ مُسْلِمِ بْنِ صُبَيْحٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ مَسْرُوقٍ فِي بَيْتٍ فِيهِ تَمَاثِيلُ مَرْيَمَ . فَقَالَ مَسْرُوقٌ هَذَا
تَمَاثِيلُ كِسْرَى . فَقُلْتُ لاَ هَذَا تَمَاثِيلُ مَرْيَمَ . فَقَالَ مَسْرُوقٌ أَمَا إِنِّي سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ
مَسْعُودٍ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَشَدُّ النَّاسِ عَذَابًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ الْمُصَوِّرُونَ
" .
قَالَ مُسْلِمٌ قَرَأْتُ عَلَى نَصْرِ بْنِ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيِّ عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى بْنِ عَبْدِ الأَعْلَى،
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي الْحَسَنِ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ
فَقَالَ إِنِّي رَجُلٌ أُصَوِّرُ هَذِهِ الصُّوَرَ فَأَفْتِنِي فِيهَا . فَقَالَ لَهُ ادْنُ مِنِّي . فَدَنَا مِنْهُ ثُمَّ قَالَ
ادْنُ مِنِّي . فَدَنَا حَتَّى وَضَعَ يَدَهُ عَلَى رَأْسِهِ قَالَ أُنَبِّئُكَ بِمَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى
الله عليه وسلم سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " كُلُّ مُصَوِّرٍ فِي النَّارِ يَجْعَلُ
لَهُ بِكُلِّ صُورَةٍ صَوَّرَهَا نَفْسًا فَتُعَذِّبُهُ فِي جَهَنَّمَ " . وَقَالَ إِنْ كُنْتَ لاَ بُدَّ فَاعِلاً فَاصْنَعِ
الشَّجَرَ وَمَا لاَ نَفْسَ لَهُ . فَأَقَرَّ بِهِ نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ .
Muslim ibn Subayh aytadi: Men Masruq bilan ichida Maryam suratlari boʻlgan bir uyda edim. Masruq: «Bu Kisroning suratlaridir», — dedi. Men: «Yoʻq, bu Maryamning suratlaridir», — dedim. Masruq: «Darhaqiqat, men Abdulloh ibn Masʼudni shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: ‹Qiyomat kuni odamlarning eng qattiq azoblanadigani — surat yasaydiganlardir›, — dedilar», — dedi. Said ibn Abulhasandan rivoyat qilinadi: bir kishi Ibn Abbos huzuriga kelib: «Men shu suratlarni chizadigan bir kishiman, ular haqida menga fatvo bering», — dedi. Shunda Ibn Abbos unga: «Menga yaqinroq kel», — dedi. U yaqinlashdi. Soʻng: «Menga yaqinroq kel», — dedi. U boshiga qoʻlini qoʻyguncha yaqinlashdi. (Ibn Abbos:) «Men senga Rasululloh ﷺ dan eshitgan narsamni xabar beraman. Men Rasululloh ﷺ ni: ‹Har bir surat chizuvchi doʻzaxdadir. Uning chizgan har bir surati uchun unga bir jon yaratiladi, soʻng u (jon) jahannamda uni azoblaydi›, — deganlarini eshitdim», — dedi. Va u: «Agar albatta (biror narsa chizishing) zarur boʻlsa, daraxt va joni boʻlmagan narsalarni chiz», — dedi.Муслим ибн Субайҳ айтади: Мен Масруқ билан ичида Марям суратлари бўлган бир уйда эдим. Масруқ: «Бу Кисронинг суратларидир», — деди. Мен: «Йўқ, бу Марямнинг суратларидир», — дедим. Масруқ: «Дарҳақиқат, мен Абдуллоҳ ибн Масъудни шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қиёмат куни одамларнинг энг қаттиқ азобланадигани — сурат ясайдиганлардир›, — дедилар», — деди. Саид ибн Абулҳасандан ривоят қилинади: бир киши Ибн Аббос ҳузурига келиб: «Мен шу суратларни чизадиган бир кишиман, улар ҳақида менга фатво беринг», — деди. Шунда Ибн Аббос унга: «Менга яқинроқ кел», — деди. У яқинлашди. Сўнг: «Менга яқинроқ кел», — деди. У бошига қўлини қўйгунча яқинлашди. (Ибн Аббос:) «Мен сенга Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган нарсамни хабар бераман. Мен Расулуллоҳ ﷺ ни: ‹Ҳар бир сурат чизувчи дўзахдадир. Унинг чизган ҳар бир сурати учун унга бир жон яратилади, сўнг у (жон) жаҳаннамда уни азоблайди›, — деганларини эшитдим», — деди. Ва у: «Агар албатта (бирор нарса чизишинг) зарур бўлса, дарахт ва жони бўлмаган нарсаларни чиз», — деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى بِإِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ رَكْعَةً وَالطَّائِفَةُ الأُخْرَى مُوَاجِهَةُ الْعَدُوِّ ثُمَّ انْصَرَفُوا فَقَامُوا فِي مَقَامِ أُولَئِكَ وَجَاءَ أُولَئِكَ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَةً أُخْرَى ثُمَّ سَلَّمَ عَلَيْهِمْ ثُمَّ قَامَ هَؤُلاَءِ فَقَضَوْا رَكْعَتَهُمْ وَقَامَ هَؤُلاَءِ فَقَضَوْا رَكْعَتَهُمْ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ نَافِعٌ وَخَالِدُ بْنُ مَعْدَانَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَذَلِكَ قَوْلُ مَسْرُوقٍ وَيُوسُفَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَكَذَلِكَ رَوَى يُونُسُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِي مُوسَى أَنَّهُ فَعَلَهُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ikki guruhdan biriga bir rakaat namoz oʻqitdilar, boshqa guruh esa dushmanga roʻbaroʻ turgan edi. Soʻng ular qaytib, anavilarning oʻrniga turdilar, anavilar esa keldi va u zot ularga boshqa bir rakaat namoz oʻqitdilar. Soʻng ularga salom berdilar. Soʻng bular turib, oʻz rakaatlarini tugatdilar, anavilar ham turib, oʻz rakaatlarini tugatdilar. Abu Dovud aytdi: Shuningdek, buni Nofiʼ va Xolid ibn Maʼdon Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u zot Nabiy ﷺ dan rivoyat qilganlar. Shuningdek, Masruq va Yusuf ibn Mihronning Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qilgan) soʻzi ham shunday. Shuningdek, Yunus al-Hasandan, u Abu Musodan uning shunday qilganini rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ икки гуруҳдан бирига бир ракаат намоз ўқитдилар, бошқа гуруҳ эса душманга рўбарў турган эди. Сўнг улар қайтиб, анавиларнинг ўрнига турдилар, анавилар эса келди ва у зот уларга бошқа бир ракаат намоз ўқитдилар. Сўнг уларга салом бердилар. Сўнг булар туриб, ўз ракаатларини тугатдилар, анавилар ҳам туриб, ўз ракаатларини тугатдилар. Абу Довуд айтди: Шунингдек, буни Нофиъ ва Холид ибн Маъдон Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у зот Набий ﷺ дан ривоят қилганлар. Шунингдек, Масруқ ва Юсуф ибн Миҳроннинг Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилган) сўзи ҳам шундай. Шунингдек, Юнус ал-Ҳасандан, у Абу Мусодан унинг шундай қилганини ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا شَقِيقٌ، سَمِعْتُ حُذَيْفَةَ، يَقُولُ بَيْنَا نَحْنُ جُلُوسٌ عِنْدَ عُمَرَ قَالَ أَيُّكُمْ يَحْفَظُ قَوْلَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْفِتْنَةِ. قَالَ " فِتْنَةُ الرَّجُلِ فِي أَهْلِهِ وَمَالِهِ وَوَلَدِهِ وَجَارِهِ، تُكَفِّرُهَا الصَّلاَةُ وَالصَّدَقَةُ وَالأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىُ عَنِ الْمُنْكَرِ ". قَالَ لَيْسَ عَنْ هَذَا أَسْأَلُكَ، وَلَكِنِ الَّتِي تَمُوجُ كَمَوْجِ الْبَحْرِ. قَالَ لَيْسَ عَلَيْكَ مِنْهَا بَأْسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، إِنَّ بَيْنَكَ وَبَيْنَهَا بَابًا مُغْلَقًا. قَالَ عُمَرُ أَيُكْسَرُ الْبَابُ أَمْ يُفْتَحُ قَالَ بَلْ يُكْسَرُ. قَالَ عُمَرُ إِذًا لاَ يُغْلَقَ أَبَدًا. قُلْتُ أَجَلْ. قُلْنَا لِحُذَيْفَةَ أَكَانَ عُمَرُ يَعْلَمُ الْبَابَ قَالَ نَعَمْ كَمَا أَعْلَمُ أَنَّ دُونَ غَدٍ لَيْلَةً، وَذَلِكَ أَنِّي حَدَّثْتُهُ حَدِيثًا لَيْسَ بِالأَغَالِيطِ. فَهِبْنَا أَنْ نَسْأَلَهُ مَنِ الْبَابُ فَأَمَرْنَا مَسْرُوقًا فَسَأَلَهُ فَقَالَ مَنِ الْبَابُ قَالَ عُمَرُ.
(Shaqiq aytdi: Men Huzayfa (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim:) Biz Umarning huzurida oʻtirgan edik, u: «Qaysingiz Paygʻambar ﷺning fitna haqidagi soʻzlarini yodida saqlaydi?» dedi. (Huzayfa): «U zot: ‹Kishining oʻz ahli (oilasi), moli, bolasi va qoʻshnisi (sababli boʻladigan) fitnasini — namoz, sadaqa, amri maʼruf (yaxshilikka buyurish) va nahyi munkar (yomonlikdan qaytarish) (gunoh sifatida) yuvib (kafforat qilib) yuboradi›, dedilar», dedi. (Umar): «Men sendan bu haqda soʻramayapman, balki dengiz toʻlqinidek toʻlqinlanadigan (fitna) haqida (soʻrayapman)», dedi. (Huzayfa): «Undan senga zarar yoʻq, yo Amiral-moʻminin; albatta sen bilan uning orasida bir yopiq eshik bor», dedi. Umar: «U eshik sindiriladimi yoki ochiladimi?» dedi. (Huzayfa): «Yoʻq, balki sindiriladi», dedi. Umar: «Unday boʻlsa, u hech qachon yopilmaydi (ekan)-da», dedi. Men: «Ha», dedim. Biz Huzayfaga: «Umar oʻsha eshik (kimligi)ni bilarmidi?» dedik. U: «Ha — xuddi men ertangi kundan oldin (albatta) bir kecha borligini bilganimdek (aniq bilardi); chunki men unga xato (yolgʻon)lardan boʻlmagan bir hadis aytib bergan edim», dedi. Biz undan: ‹U eshik kim?› deb soʻrashga hayiqdik (qoʻrqdik); bas, biz Masruqqa buyurdik, u undan soʻradi: «U eshik kim?» dedi. (Huzayfa): «(U eshik) — Umar», dedi.(Шақиқ айтди: Мен Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим:) Биз Умарнинг ҳузурида ўтирган эдик, у: «Қайсингиз Пайғамбар ﷺнинг фитна ҳақидаги сўзларини ёдида сақлайди?» деди. (Ҳузайфа): «У зот: ‹Кишининг ўз аҳли (оиласи), моли, боласи ва қўшниси (сабабли бўладиган) фитнасини — намоз, садақа, амри маъруф (яхшиликка буюриш) ва наҳйи мункар (ёмонликдан қайтариш) (гуноҳ сифатида) ювиб (каффорат қилиб) юборади›, дедилар», деди. (Умар): «Мен сендан бу ҳақда сўрамаяпман, балки денгиз тўлқинидек тўлқинланадиган (фитна) ҳақида (сўраяпман)», деди. (Ҳузайфа): «Ундан сенга зарар йўқ, ё Амирал-мўминин; албатта сен билан унинг орасида бир ёпиқ эшик бор», деди. Умар: «У эшик синдириладими ёки очиладими?» деди. (Ҳузайфа): «Йўқ, балки синдирилади», деди. Умар: «Ундай бўлса, у ҳеч қачон ёпилмайди (экан)-да», деди. Мен: «Ҳа», дедим. Биз Ҳузайфага: «Умар ўша эшик (кимлиги)ни билармиди?» дедик. У: «Ҳа — худди мен эртанги кундан олдин (албатта) бир кеча борлигини билганимдек (аниқ биларди); чунки мен унга хато (ёлғон)лардан бўлмаган бир ҳадис айтиб берган эдим», деди. Биз ундан: ‹У эшик ким?› деб сўрашга ҳайиқдик (қўрқдик); бас, биз Масруққа буюрдик, у ундан сўради: «У эшик ким?» деди. (Ҳузайфа): «(У эшик) — Умар», деди.