Omir ash-Sha'biy

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا الشَّيْبَانِيُّ، حَدَّثَنَا الشَّعْبِيُّ، أَخْبَرَنِي مَنْ، رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَرَأَى قَبْرًا مُنْتَبِذًا فَصَفَّ أَصْحَابَهُ خَلْفَهُ فَصَلَّى عَلَيْهِ فَقِيلَ لَهُ مَنْ أَخْبَرَكَهُ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَبُرَيْدَةَ وَيَزِيدَ بْنِ ثَابِتٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ وَأَبِي قَتَادَةَ وَسَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ يُصَلَّى عَلَى الْقَبْرِ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ ‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ إِذَا دُفِنَ الْمَيِّتُ وَلَمْ يُصَلَّ عَلَيْهِ صُلِّيَ عَلَى الْقَبْرِ ‏.‏ وَرَأَى ابْنُ الْمُبَارَكِ الصَّلاَةَ عَلَى الْقَبْرِ ‏.‏ وَقَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ يُصَلَّى عَلَى الْقَبْرِ إِلَى شَهْرٍ ‏.‏ وَقَالاَ أَكْثَرُ مَا سَمِعْنَا عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى عَلَى قَبْرِ أُمِّ سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ بَعْدَ شَهْرٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ chetda ajralib qolgan bir qabrni koʻrdilar-da, sahobalarini ortlariga saf qilib, unga (janoza) namozi oʻqidilar. Abu Iso aytdi: Ibn Abbosning hadisi hasan sahihdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan koʻpchilik ilm ahli shunga amal qiladi — bu Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Baʼzi ilm ahli esa: qabrga (janoza) namozi oʻqilmaydi, dedi — bu Molik ibn Anasning soʻzidir. Abdulloh ibn Muborak: mayyit koʻmilib, unga namoz oʻqilmagan boʻlsa, qabrga namoz oʻqiladi, dedi va Ibn Muborak qabrga namoz oʻqishni (joiz) deb bildi. Ahmad va Ishoq: bir oygacha qabrga namoz oʻqiladi, dedilar va: Ibn Musayyabdan eshitganimizning eng (ishonarlisi) shuki, Nabiy ﷺ Saʼd ibn Ubodaning onasi qabriga bir oydan keyin namoz oʻqigan edilar, dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ четда ажралиб қолган бир қабрни кўрдилар-да, саҳобаларини ортларига саф қилиб, унга (жаноза) намози ўқидилар. Абу Исо айтди: Ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган кўпчилик илм аҳли шунга амал қилади — бу Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзи илм аҳли эса: қабрга (жаноза) намози ўқилмайди, деди — бу Молик ибн Анаснинг сўзидир. Абдуллоҳ ибн Муборак: маййит кўмилиб, унга намоз ўқилмаган бўлса, қабрга намоз ўқилади, деди ва Ибн Муборак қабрга намоз ўқишни (жоиз) деб билди. Аҳмад ва Ишоқ: бир ойгача қабрга намоз ўқилади, дедилар ва: Ибн Мусайябдан эшитганимизнинг энг (ишонарлиси) шуки, Набий ﷺ Саъд ибн Убоданинг онаси қабрига бир ойдан кейин намоз ўқиган эдилар, дедилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo)dan Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash maʼnodagi rivoyat qilinadi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uni ash-Shaʼbiydan, undan Nuʼmon ibn Bashirdan birdan ortiq kishi rivoyat qilgan.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо)дан Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш маънодаги ривоят қилинади. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни аш-Шаъбийдан, ундан Нуъмон ибн Баширдан бирдан ортиқ киши ривоят қилган.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، وَيُوسُفُ بْنُ عِيسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ زَكَرِيَّا، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الظَّهْرُ يُرْكَبُ إِذَا كَانَ مَرْهُونًا وَلَبَنُ الدَّرِّ يُشْرَبُ إِذَا كَانَ مَرْهُونًا وَعَلَى الَّذِي يَرْكَبُ وَيَشْرَبُ نَفَقَتُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مَوْقُوفًا ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَيْسَ لَهُ أَنْ يَنْتَفِعَ مِنَ الرَّهْنِ بِشَيْءٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Garovga qoʻyilgan hayvonga minilsa, minish (mumkin); garovga qoʻyilgan sutli hayvonning suti ichilsa, ichish (mumkin); minadigan va ichadigan kishi uning nafaqasini (taʼminotini) berishi (lozim)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uni faqat Omir ash-Shaʼbiyning Abu Hurayradan (qilgan) hadisi orqaligina marfuʼ holda bilamiz. Bir necha kishi bu hadisni Aʼmashdan, u Abu Solihdan, u Abu Hurayradan mavquf holda rivoyat qilgan. Ushbu hadisga ilm ahlining baʼzilari amal qiladilar, bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ilm ahlining baʼzilari esa: «Garov (egasi) garovdan biror narsa bilan foydalanishga haqli emas», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Гаровга қўйилган ҳайвонга минилса, миниш (мумкин); гаровга қўйилган сутли ҳайвоннинг сути ичилса, ичиш (мумкин); минадиган ва ичадиган киши унинг нафақасини (таъминотини) бериши (лозим)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни фақат Омир аш-Шаъбийнинг Абу Ҳурайрадан (қилган) ҳадиси орқалигина марфуъ ҳолда биламиз. Бир неча киши бу ҳадисни Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан мавқуф ҳолда ривоят қилган. Ушбу ҳадисга илм аҳлининг баъзилари амал қиладилар, бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Илм аҳлининг баъзилари эса: «Гаров (эгаси) гаровдан бирор нарса билан фойдаланишга ҳақли эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ مَالِكِ بْنِ الْبَرْصَاءِ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ يَقُولُ ‏"‏ لاَ تُغْزَى هَذِهِ بَعْدَ الْيَوْمِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَسُلَيْمَانَ بْنِ صُرَدٍ وَمُطِيعٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ حَدِيثُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ عَنِ الشَّعْبِيِّ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِهِ ‏.‏

Horis ibn Molik ibn al-Barsoʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Makka fath qilingan kuni Nabiy ﷺning: «Bu (Makka) bugundan keyin qiyomat kuniga qadar (ustida) jang qilinmaydi», deganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Abbos, Sulaymon ibn Surad va Mutiʼdan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir va u Zakariyo ibn Abu Zoidaning Shaʼbiydan (qilgan) hadisidir; uni faqat shu (yoʻl) bilan bilamiz.Ҳорис ибн Молик ибн ал-Барсў (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Макка фатҳ қилинган куни Набий ﷺнинг: «Бу (Макка) бугундан кейин қиёмат кунига қадар (устида) жанг қилинмайди», деганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Аббос, Сулаймон ибн Сурад ва Мутиъдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир ва у Закариё ибн Абу Зоиданинг Шаъбийдан (қилган) ҳадисидир; уни фақат шу (йўл) билан биламиз.

حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ أَبِي حَيَّانَ التَّيْمِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، إِنَّ مِنَ الْحِنْطَةِ خَمْرًا بِهَذَا ‏.‏ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ ‏.‏ وَقَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ لَمْ يَكُنْ إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُهَاجِرٍ بِالْقَوِيِّ فِي الْحَدِيثِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ أَيْضًا عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Albatta bugʻdoydan ham xamr boʻladi», (deb shu hadisni aytdi). Abu Iso aytdi: Bu (rivoyat) Ibrohim ibn Muhojirning hadisidan koʻra sahihroqdir. Ali ibn al-Madiniy aytdi: Yahyo ibn Said: «Ibrohim ibn al-Muhojir hadisda qaviy (kuchli) emas edi», dedi. Bu (hadis) ash-Shaʼbiydan, u Nuʼmon ibn Bashirdan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Албатта буғдойдан ҳам хамр бўлади», (деб шу ҳадисни айтди). Абу Исо айтди: Бу (ривоят) Иброҳим ибн Муҳожирнинг ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир. Али ибн ал-Мадиний айтди: Яҳё ибн Саид: «Иброҳим ибн ал-Муҳожир ҳадисда қавий (кучли) эмас эди», деди. Бу (ҳадис) аш-Шаъбийдан, у Нуъмон ибн Баширдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ قَزَعَةَ، - بَصْرِيٌّ - حَدَّثَنَا مَسْلَمَةُ بْنُ عَلْقَمَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ، فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏:‏ ‏(‏ ما كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ ‏)‏ قَالَ مَا كَانَ لِيَعِيشَ لَهُ فِيكُمْ وَلَدٌ ذَكَرٌ ‏.‏

Omir ash-Shaʼbiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Alloh azza va jallaning: {Muhammad sizlarning erlaringizdan birortasining otasi emas} (Ahzob 40) degan soʻzi haqida: «Uning oʻgil farzandi sizlarning oranglarda yashab qoladigan boʻlmagan», dedi.Омир аш-Шаъбий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Аллоҳ азза ва жалланинг: {Муҳаммад сизларнинг эрларингиздан бирортасининг отаси эмас} (Аҳзоб 40) деган сўзи ҳақида: «Унинг ўгил фарзанди сизларнинг орангларда яшаб қоладиган бўлмаган», деди.