حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ حُمَيْدَةَ بِنْتِ عُبَيْدِ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ كَبْشَةَ بِنْتِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، وَكَانَتْ، عِنْدَ ابْنِ أَبِي قَتَادَةَ أَنَّ أَبَا قَتَادَةَ، دَخَلَ عَلَيْهَا . قَالَتْ فَسَكَبْتُ لَهُ وَضُوءًا قَالَتْ فَجَاءَتْ هِرَّةٌ تَشْرَبُ فَأَصْغَى لَهَا الإِنَاءَ حَتَّى شَرِبَتْ قَالَتْ كَبْشَةُ فَرَآنِي أَنْظُرُ إِلَيْهِ فَقَالَ أَتَعْجَبِينَ يَا بِنْتَ أَخِي فَقُلْتُ نَعَمْ . قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّهَا لَيْسَتْ بِنَجَسٍ إِنَّمَا هِيَ مِنَ الطَّوَّافِينَ عَلَيْكُمْ أَوِ الطَّوَّافَاتِ " . وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْعُلَمَاءِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِثْلِ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ لَمْ يَرَوْا بِسُؤْرِ الْهِرَّةِ بَأْسًا . وَهَذَا أَحَسَنُ شَيْءٍ رُوِيَ فِي هَذَا الْبَابِ . وَقَدْ جَوَّدَ مَالِكٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ وَلَمْ يَأْتِ بِهِ أَحَدٌ أَتَمَّ مِنْ مَالِكٍ .
Humayda bint Ubayd ibn Rifoʼa (rahimahalloh)dan, u Kabsha bint Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anho)dan — u Ibn Abu Qatodaning (xotini) edi — rivoyat qiladiki, Abu Qatoda (roziyallohu anhu) uning oldiga kirdi. (Kabsha) aytdi: Men unga tahorat suvini quydim. (Yana) aytdi: Bir mushuk kelib (suvdan) icha boshladi, u (Abu Qatoda) esa idishni unga (mushukka) egib turdi, toki u ichib boʻlguncha. Kabsha aytdi: U meni unga qarab turganimni koʻrdi-da: «Ey jiyanim, taajjublanyapsanmi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Albatta, Rasululloh ﷺ: ‹U (mushuk) najas emas, u atrofingizda aylanib yuruvchilardan, yoki aylanib yuruvchilardandir›, dedilar», dedi. Bu Nabiy ﷺ ashoblari, tobeʼinlar va ulardan keyingilardan koʻpchilik ulamolarning, masalan Shofiʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir — ular mushuk ichgan suvda zarar (yoʻq) deb koʻrganlar. Bu bobda rivoyat qilingan eng yaxshi narsadir. Molik bu hadisni Ishoq ibn Abdulloh ibn Abu Talhadan yaxshi (mukammal) keltirgan, hech kim uni Molikdan koʻra toʻliqroq keltirmagan.Ҳумайда бинт Убайд ибн Рифўа (раҳимаҳаллоҳ)дан, у Кабша бинт Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳо)дан — у Ибн Абу Қатоданинг (хотини) эди — ривоят қиладики, Абу Қатода (розияллоҳу анҳу) унинг олдига кирди. (Кабша) айтди: Мен унга таҳорат сувини қуйдим. (Яна) айтди: Бир мушук келиб (сувдан) ича бошлади, у (Абу Қатода) эса идишни унга (мушукка) эгиб турди, токи у ичиб бўлгунча. Кабша айтди: У мени унга қараб турганимни кўрди-да: «Эй жияним, таажжубланяпсанми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ: ‹У (мушук) нажас эмас, у атрофингизда айланиб юрувчилардан, ёки айланиб юрувчилардандир›, дедилар», деди. Бу Набий ﷺ ашоблари, тобеъинлар ва улардан кейингилардан кўпчилик уламоларнинг, масалан Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир — улар мушук ичган сувда зарар (йўқ) деб кўрганлар. Бу бобда ривоят қилинган энг яхши нарсадир. Молик бу ҳадисни Ишоқ ибн Абдуллоҳ ибн Абу Талҳадан яхши (мукаммал) келтирган, ҳеч ким уни Моликдан кўра тўлиқроқ келтирмаган.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ نَصْرِ بْنِ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ قُلْتُ لأَيُّوبَ هَلْ عَلِمْتَ أَنَّ أَحَدًا قَالَ فِي أَمْرُكِ بِيَدِكِ أَنَّهَا ثَلاَثٌ إِلاَّ الْحَسَنَ فَقَالَ لاَ إِلاَّ الْحَسَنَ . ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ غَفْرًا إِلاَّ مَا حَدَّثَنِي قَتَادَةُ عَنْ كَثِيرٍ مَوْلَى ابْنِ سَمُرَةَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ثَلاَثٌ " . قَالَ أَيُّوبُ فَلَقِيتُ كَثِيرًا - مَوْلَى ابْنِ سَمُرَةَ فَسَأَلْتُهُ فَلَمْ يَعْرِفْهُ فَرَجَعْتُ إِلَى قَتَادَةَ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ نَسِيَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ بْنِ حَرْبٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ .
وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ، فَقَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، بِهَذَا وَإِنَّمَا هُوَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، مَوْقُوفٌ . وَلَمْ يُعْرَفْ حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ مَرْفُوعًا . وَكَانَ عَلِيُّ بْنُ نَصْرٍ حَافِظًا صَاحِبَ حَدِيثٍ . وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي أَمْرُكِ بِيَدِكِ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ مِنْهُمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ هِيَ وَاحِدَةٌ . وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنَ التَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ . وَقَالَ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ الْقَضَاءُ مَا قَضَتْ . وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا جَعَلَ أَمْرَهَا بِيَدِهَا وَطَلَّقَتْ نَفْسَهَا ثَلاَثًا وَأَنْكَرَ الزَّوْجُ وَقَالَ لَمْ أَجْعَلْ أَمْرَهَا بِيَدِهَا إِلاَّ فِي وَاحِدَةٍ اسْتُحْلِفَ الزَّوْجُ وَكَانَ الْقَوْلُ قَوْلَهُ مَعَ يَمِينِهِ . وَذَهَبَ سُفْيَانُ وَأَهْلُ الْكُوفَةِ إِلَى قَوْلِ عُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ . وَأَمَّا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ فَقَالَ الْقَضَاءُ مَا قَضَتْ . وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ . وَأَمَّا إِسْحَاقُ فَذَهَبَ إِلَى قَوْلِ ابْنِ عُمَرَ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot («Sening ishing oʻz qoʻlingda» degan haqida): «Uch (taloq)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni faqat Sulaymon ibn Harbning Hammod ibn Zayddan (rivoyat qilgan) hadisidan bilamiz. Men Muhammaddan (Buxoriy) bu hadis haqida soʻraganimda, u: «Bizga Sulaymon ibn Harb Hammod ibn Zayddan shuni rivoyat qildi, lekin u faqat Abu Hurayradan mavqufdir (Paygʻambarga koʻtarilmagan)», dedi. Abu Hurayraning hadisi marfuʼ (Paygʻambarga koʻtarilgan) holda maʼlum emas. Ali ibn Nasr esa hofiz, hadis sohibi edi. Ilm ahli «sening ishing oʻz qoʻlingda» (degan soʻz) haqida ixtilof qilganlar. Nabiy ﷺ sahobalaridan va boshqalardan baʼzi ilm ahli — ular orasida Umar ibn al-Xattob va Abdulloh ibn Masʼud — «u bir (taloq)dir», dedilar. Bu tobeʼinlardan va ulardan keyingilardan boʻlgan bir necha ilm ahlining soʻzidir. Usmon ibn Affon va Zayd ibn Sobit esa: «(Xotin) qanday hukm qilsa, hukm shudir», dedilar. Ibn Umar: «Agar (er) xotinining ishini uning oʻz qoʻliga bersa, u oʻzini uch (taloq bilan) taloq qilsa-yu, er buni inkor etib: ‹Men uning ishini faqat bir (taloq) haqida qoʻliga berdim›, desa, erdan qasam oldiriladi va qasami bilan birga uning soʻzi (qabul qilinadigan) soʻz boʻladi», dedi. Sufyon va Kufa ahli Umar va Abdullohning soʻziga oʻtdilar. Molik ibn Anas esa: «(Xotin) qanday hukm qilsa, hukm shudir», dedi. Bu Ahmadning ham soʻzidir. Ishoq esa Ibn Umarning soʻziga oʻtdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот («Сенинг ишинг ўз қўлингда» деган ҳақида): «Уч (талоқ)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат Сулаймон ибн Ҳарбнинг Ҳаммод ибн Зайддан (ривоят қилган) ҳадисидан биламиз. Мен Муҳаммаддан (Бухорий) бу ҳадис ҳақида сўраганимда, у: «Бизга Сулаймон ибн Ҳарб Ҳаммод ибн Зайддан шуни ривоят қилди, лекин у фақат Абу Ҳурайрадан мавқуфдир (Пайғамбарга кўтарилмаган)», деди. Абу Ҳурайранинг ҳадиси марфуъ (Пайғамбарга кўтарилган) ҳолда маълум эмас. Али ибн Наср эса ҳофиз, ҳадис соҳиби эди. Илм аҳли «сенинг ишинг ўз қўлингда» (деган сўз) ҳақида ихтилоф қилганлар. Набий ﷺ саҳобаларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли — улар орасида Умар ибн ал-Хаттоб ва Абдуллоҳ ибн Масъуд — «у бир (талоқ)дир», дедилар. Бу тобеъинлардан ва улардан кейингилардан бўлган бир неча илм аҳлининг сўзидир. Усмон ибн Аффон ва Зайд ибн Собит эса: «(Хотин) қандай ҳукм қилса, ҳукм шудир», дедилар. Ибн Умар: «Агар (эр) хотинининг ишини унинг ўз қўлига берса, у ўзини уч (талоқ билан) талоқ қилса-ю, эр буни инкор этиб: ‹Мен унинг ишини фақат бир (талоқ) ҳақида қўлига бердим›, деса, эрдан қасам олдирилади ва қасами билан бирга унинг сўзи (қабул қилинадиган) сўз бўлади», деди. Суфён ва Куфа аҳли Умар ва Абдуллоҳнинг сўзига ўтдилар. Молик ибн Анас эса: «(Хотин) қандай ҳукм қилса, ҳукм шудир», деди. Бу Аҳмаднинг ҳам сўзидир. Ишоқ эса Ибн Умарнинг сўзига ўтди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ الْيَشْكُرِيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ كَانَ لَهُ شَرِيكٌ فِي حَائِطٍ فَلاَ يَبِيعُ نَصِيبَهُ مِنْ ذَلِكَ حَتَّى يَعْرِضَهُ عَلَى شَرِيكِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ إِسْنَادُهُ لَيْسَ بِمُتَّصِلٍ . سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ سُلَيْمَانُ الْيَشْكُرِيُّ يُقَالُ إِنَّهُ مَاتَ فِي حَيَاةِ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ . قَالَ وَلَمْ يَسْمَعْ مِنْهُ قَتَادَةُ وَلاَ أَبُو بِشْرٍ . قَالَ مُحَمَّدٌ وَلاَ نَعْرِفُ لأَحَدٍ مِنْهُمْ سَمَاعًا مِنْ سُلَيْمَانَ الْيَشْكُرِيِّ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ فَلَعَلَّهُ سَمِعَ مِنْهُ فِي حَيَاةِ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ . قَالَ وَإِنَّمَا يُحَدِّثُ قَتَادَةُ عَنْ صَحِيفَةِ سُلَيْمَانَ الْيَشْكُرِيِّ وَكَانَ لَهُ كِتَابٌ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْعَطَّارُ عَبْدُ الْقُدُّوسِ قَالَ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ ذَهَبُوا بِصَحِيفَةِ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ إِلَى الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ فَأَخَذَهَا أَوْ قَالَ فَرَوَاهَا وَذَهَبُوا بِهَا إِلَى قَتَادَةَ فَرَوَاهَا وَأَتَوْنِي بِهَا فَلَمْ أَرْوِهَا . يَقُولُ رَدَدْتُهَا .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ: «Kimning bogʻda sherigi boʻlsa, oʻz ulushini sherigiga taklif qilmaguncha sotmasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisning isnodi muttasil (uzluksiz) emas. Muhammad (ibn Ismoil)ning shunday deganini eshitdim: «Sulaymon al-Yashkuriy Jobir ibn Abdulloh hayotligida vafot etgan, deyiladi». U aytdi: «Qatoda ham, Abu Bishr ham undan eshitmagan». Muhammad aytdi: «Ulardan birortasining Sulaymon al-Yashkuriydan (bevosita) eshitganini bilmaymiz, faqat Amr ibn Dinor boʻlishi mumkin — ehtimol u Jobir ibn Abdulloh hayotligida undan eshitgandir». U aytdi: «Qatoda esa faqat Sulaymon al-Yashkuriyning sahifasidan rivoyat qiladi, uning Jobir ibn Abdullohdan (yozib olgan) kitobi bor edi».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Кимнинг боғда шериги бўлса, ўз улушини шеригига таклиф қилмагунча сотмасин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадиснинг исноди муттасил (узлуксиз) эмас. Муҳаммад (ибн Исмоил)нинг шундай деганини эшитдим: «Сулаймон ал-Яшкурий Жобир ибн Абдуллоҳ ҳаётлигида вафот этган, дейилади». У айтди: «Қатода ҳам, Абу Бишр ҳам ундан эшитмаган». Муҳаммад айтди: «Улардан бирортасининг Сулаймон ал-Яшкурийдан (бевосита) эшитганини билмаймиз, фақат Амр ибн Динор бўлиши мумкин — эҳтимол у Жобир ибн Абдуллоҳ ҳаётлигида ундан эшитгандир». У айтди: «Қатода эса фақат Сулаймон ал-Яшкурийнинг саҳифасидан ривоят қилади, унинг Жобир ибн Абдуллоҳдан (ёзиб олган) китоби бор эди».
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ جُرَىِّ بْنِ كُلَيْبٍ النَّهْدِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُضَحَّى بِأَعْضَبِ الْقَرْنِ وَالأُذُنِ . قَالَ قَتَادَةُ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ فَقَالَ الْعَضْبُ مَا بَلَغَ النِّصْفَ فَمَا فَوْقَ ذَلِكَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ shoxi yoki qulogʻi siniq (oʻrnatilgan) hayvonni qurbonlik qilishdan qaytardilar», dedi. Qatoda aytdi: Men buni Said ibn al-Musayyabga zikr qildim, u: «Aʼzab — (shoxning yoki quloqning) yarmiga yetgan yoki undan koʻproq (qismi siniq boʻlgani)dir», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ шохи ёки қулоғи синиқ (ўрнатилган) ҳайвонни қурбонлик қилишдан қайтардилар», деди. Қатода айтди: Мен буни Саид ибн ал-Мусайябга зикр қилдим, у: «Аъзаб — (шохнинг ёки қулоқнинг) ярмига етган ёки ундан кўпроқ (қисми синиқ бўлгани)дир», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، قَالَ سَكْتَتَانِ حَفِظْتُهُمَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ وَقَالَ حَفِظْنَا سَكْتَةً . فَكَتَبْنَا إِلَى أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ بِالْمَدِينَةِ فَكَتَبَ أُبَىٌّ أَنْ حَفِظَ سَمُرَةُ . قَالَ سَعِيدٌ فَقُلْنَا لِقَتَادَةَ مَا هَاتَانِ السَّكْتَتَانِ قَالَ إِذَا دَخَلَ فِي صَلاَتِهِ وَإِذَا فَرَغَ مِنَ الْقِرَاءَةِ . ثُمَّ قَالَ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِذَا قَرَأَ : (وَلاَ الضَّالِّينَ ) . قَالَ وَكَانَ يُعْجِبُهُ إِذَا فَرَغَ مِنَ الْقِرَاءَةِ أَنْ يَسْكُتَ حَتَّى يَتَرَادَّ إِلَيْهِ نَفَسُهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَمُرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يَسْتَحِبُّونَ لِلإِمَامِ أَنْ يَسْكُتَ بَعْدَ مَا يَفْتَتِحُ الصَّلاَةَ وَبَعْدَ الْفَرَاغِ مِنَ الْقِرَاءَةِ . وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ وَأَصْحَابُنَا .
Hasan (al-Basriy rahimahulloh), Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U: «Men Rasululloh ﷺdan ikkita sukutni yodlab oldim», dedi. Imron ibn Husayn buni inkor qilib: «Biz bitta sukutni yodlaganmiz», dedi. Shunda biz Madinaga Ubay ibn Kaʼbga xat yozdik. Ubay: «Samura toʻgʻri yodlabdi», deb (javob) yozdi. Said aytdi: Biz Qatodaga: «Bu ikki sukut nima?» dedik. U: «Namozga kirganida va qiroatdan boʻshaganida (qiladigan sukut)dir», dedi. Soʻng shundan keyin: «Hamda {adashganlarning (yoʻliga) emas} (Fotiha 7) ni oʻqiganida (ham)», dedi. (Qatoda) aytdi: U (Samura) qiroatdan boʻshaganida nafasi joyiga tushguncha sukut qilishni maʼqul koʻrar edi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Samuraning hadisi hasan hadisdir. Bu ilm ahlidan bir nechtasining soʻzidir — ular imom namozni boshlaganidan keyin va qiroatdan boʻshagandan keyin sukut qilishini mustahab sanaydilar. Ahmad, Ishoq va bizning ashoblarimiz ham shuni aytadilar.Ҳасан (ал-Басрий раҳимаҳуллоҳ), Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан иккита сукутни ёдлаб олдим», деди. Имрон ибн Ҳусайн буни инкор қилиб: «Биз битта сукутни ёдлаганмиз», деди. Шунда биз Мадинага Убай ибн Каъбга хат ёздик. Убай: «Самура тўғри ёдлабди», деб (жавоб) ёзди. Саид айтди: Биз Қатодага: «Бу икки сукут нима?» дедик. У: «Намозга кирганида ва қироатдан бўшаганида (қиладиган сукут)дир», деди. Сўнг шундан кейин: «Ҳамда {адашганларнинг (йўлига) эмас} (Фотиҳа 7) ни ўқиганида (ҳам)», деди. (Қатода) айтди: У (Самура) қироатдан бўшаганида нафаси жойига тушгунча сукут қилишни маъқул кўрар эди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Самуранинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Бу илм аҳлидан бир нечтасининг сўзидир — улар имом намозни бошлаганидан кейин ва қироатдан бўшагандан кейин сукут қилишини мустаҳаб санайдилар. Аҳмад, Ишоқ ва бизнинг ашобларимиз ҳам шуни айтадилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو الْوَلِيدِ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ بَشِيرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اقْتُلُوا شُيُوخَ الْمُشْرِكِينَ وَاسْتَحْيُوا شَرْخَهُمْ " . وَالشَّرْخُ الْغِلْمَانُ الَّذِينَ لَمْ يُنْبِتُوا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَرَوَاهُ الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ عَنْ قَتَادَةَ نَحْوَهُ .
Samura ibn Jundab (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Mushriklarning keksalarini oʻldiringlar va yoshlarini tirik qoldiringlar», dedilar. Sharx — hali (qovi) tuk chiqarmagan oʻgʻil bolalardir. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Hajjoj ibn Arto buni Qatodadan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Самура ибн Жундаб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мушрикларнинг кексаларини ўлдиринглар ва ёшларини тирик қолдиринглар», дедилар. Шарх — ҳали (қови) тук чиқармаган ўғил болалардир. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Ҳажжож ибн Арто буни Қатодадан шунга ўхшаш ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ مُقَرِّنٍ، قَالَ غَزَوْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَكَانَ إِذَا طَلَعَ الْفَجْرُ أَمْسَكَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَإِذَا طَلَعَتْ قَاتَلَ فَإِذَا انْتَصَفَ النَّهَارُ أَمْسَكَ حَتَّى تَزُولَ الشَّمْسُ فَإِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ قَاتَلَ حَتَّى الْعَصْرِ ثُمَّ أَمْسَكَ حَتَّى يُصَلِّيَ الْعَصْرَ ثُمَّ يُقَاتِلُ . قَالَ وَكَانَ يُقَالُ عِنْدَ ذَلِكَ تَهِيجُ رِيَاحُ النَّصْرِ وَيَدْعُو الْمُؤْمِنُونَ لِجُيُوشِهِمْ فِي صَلاَتِهِمْ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ مُقَرِّنٍ بِإِسْنَادٍ أَوْصَلَ مِنْ هَذَا . وَقَتَادَةُ لَمْ يُدْرِكِ النُّعْمَانَ بْنَ مُقَرِّنٍ وَمَاتَ النُّعْمَانُ بْنُ مُقَرِّنٍ فِي خِلاَفَةِ عُمَرَ .
Nuʼmon ibn Muqarrin (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ bilan birga jangga chiqdim. U zot tong otganda quyosh chiqquncha (jangni) tutil qilar, quyosh chiqqach jang qilar edilar. Kun yarmidan oʻtganda esa quyosh ogʻquncha tutil qilar, quyosh ogʻgach asrgacha jang qilar, soʻng asrni oʻqiguncha tutil qilar, keyin yana jang qilar edilar. (Roviy) aytdi: Shu (paytda) nusrat shamollari esadi va moʻminlar namozlarida oʻz qoʻshinlari uchun duo qiladilar, deyilar edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis Nuʼmon ibn Muqarrindan bundan koʻra ulanganroq isnod bilan ham rivoyat qilingan. Qatoda Nuʼmon ibn Muqarringa yetishmagan, Nuʼmon ibn Muqarrin esa Umar xalifaligida vafot etgan.Нуъмон ибн Муқаррин (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ билан бирга жангга чиқдим. У зот тонг отганда қуёш чиққунча (жангни) тутил қилар, қуёш чиққач жанг қилар эдилар. Кун ярмидан ўтганда эса қуёш оғқунча тутил қилар, қуёш оғгач асргача жанг қилар, сўнг асрни ўқигунча тутил қилар, кейин яна жанг қилар эдилар. (Ровий) айтди: Шу (пайтда) нусрат шамоллари эсади ва мўминлар намозларида ўз қўшинлари учун дуо қиладилар, дейилар эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Нуъмон ибн Муқарриндан бундан кўра уланганроқ иснод билан ҳам ривоят қилинган. Қатода Нуъмон ибн Муқарринга етишмаган, Нуъмон ибн Муқаррин эса Умар халифалигида вафот этган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَتْ قَبِيعَةُ سَيْفِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ فِضَّةٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ هَمَّامٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي الْحَسَنِ قَالَ كَانَتْ قَبِيعَةُ سَيْفِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ فِضَّةٍ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning qilichlarining qabzasi (dastasi) kumushdan edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Shuningdek, u Hammomdan, u Qatodadan, u Anasdan (shu tarzda) rivoyat qilingan. Baʼzilar esa uni Qatodadan, u Said ibn Abul-Hasandan rivoyat qilib: «Rasululloh ﷺning qilichlarining qabzasi kumushdan edi», degan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг қиличларининг қабзаси (дастаси) кумушдан эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Шунингдек, у Ҳаммомдан, у Қатодадан, у Анасдан (шу тарзда) ривоят қилинган. Баъзилар эса уни Қатодадан, у Саид ибн Абул-Ҳасандан ривоят қилиб: «Расулуллоҳ ﷺнинг қиличларининг қабзаси кумушдан эди», деган.
حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ مَرْوَانَ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ نَبْهَانَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَنْتَعِلَ الرَّجُلُ وَهُوَ قَائِمٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَرَوَى عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو الرَّقِّيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ وَكِلاَ الْحَدِيثَيْنِ لاَ يَصِحُّ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ . وَالْحَارِثُ بْنُ نَبْهَانَ لَيْسَ عِنْدَهُمْ بِالْحَافِظِ وَلاَ نَعْرِفُ لِحَدِيثِ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ أَصْلاً .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kishi tik turgan holda kovush kiyishidan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Ubaydulloh ibn Amr ar-Raqqiy bu hadisni Maʼmardan, u Qatodadan, u Anasdan (sanad bilan) rivoyat qilgan. Bu ikkala hadis ham hadis ahli nazdida sahih emas. Horis ibn Nabhon ularning nazdida hofiz (sanaladigan kishi) emas. Qatodaning Anasdan (qilgan) rivoyatiga biz hech qanday asl topmadik.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ киши тик турган ҳолда ковуш кийишидан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Убайдуллоҳ ибн Амр ар-Раққий бу ҳадисни Маъмардан, у Қатодадан, у Анасдан (санад билан) ривоят қилган. Бу иккала ҳадис ҳам ҳадис аҳли наздида саҳиҳ эмас. Ҳорис ибн Набҳон уларнинг наздида ҳофиз (саналадиган киши) эмас. Қатоданинг Анасдан (қилган) ривоятига биз ҳеч қандай асл топмадик.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي مُسْلِمٍ الْجَذْمِيِّ، عَنِ الْجَارُودِ بْنِ الْمُعَلَّى، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الشُّرْبِ قَائِمًا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ حَسَنٌ . وَهَكَذَا رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي مُسْلِمٍ عَنِ الْجَارُودِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرُوِيَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ عَنْ أَبِي مُسْلِمٍ عَنِ الْجَارُودِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ضَالَّةُ الْمُسْلِمِ حَرْقُ النَّارِ " . وَالْجَارُودُ هُوَ ابْنُ الْمُعَلَّى الْعَبْدِيُّ صَاحِبُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَيُقَالُ الْجَارُودُ بْنُ الْعَلاَءِ أَيْضًا وَالصَّحِيحُ ابْنُ الْمُعَلَّى .
Jorud ibn Muallo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ tik turgan holda ichishdan qaytardilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Abu Said, Abu Hurayra va Anasdan (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻarib hasandir. Bu hadisni bir necha (roviy) Saiddan, u Qatodadan, u Abu Muslimdan, u Joruddan, u Nabiy ﷺdan shu tarzda rivoyat qilgan. Yana Qatodadan, u Yazid ibn Abdulloh ibn Shixxirdan, u Abu Muslimdan, u Joruddan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ: «Musulmonning yoʻqolgan (hayvon)i — doʻzax oʻtidir», dedilar. Jorud — u Ibnul-Muallo al-Abdiy boʻlib, Nabiy ﷺning sahobalaridandir, unga Jorud ibnul-Aloʼ ham deyiladi, ammo sahihi Ibnul-Muallodir.Жоруд ибн Муалло (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тик турган ҳолда ичишдан қайтардилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Абу Саид, Абу Ҳурайра ва Анасдан (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғариб ҳасандир. Бу ҳадисни бир неча (ровий) Саиддан, у Қатодадан, у Абу Муслимдан, у Жоруддан, у Набий ﷺдан шу тарзда ривоят қилган. Яна Қатодадан, у Язид ибн Абдуллоҳ ибн Шиххирдан, у Абу Муслимдан, у Жоруддан ривоят қилинишича, Набий ﷺ: «Мусулмоннинг йўқолган (ҳайвон)и — дўзах ўтидир», дедилар. Жоруд — у Ибнул-Муалло ал-Абдий бўлиб, Набий ﷺнинг саҳобаларидандир, унга Жоруд ибнул-Алў ҳам дейилади, аммо саҳиҳи Ибнул-Муаллодир.