Rofe ibn Xadij

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ مَا كُنَّا نَرَى بِالْمُزَارَعَةِ بَأْسًا حَتَّى سَمِعْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ يَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهَا ‏.‏ فَذَكَرْتُهُ لِطَاوُسٍ فَقَالَ قَالَ لِي ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَنْهَ عَنْهَا وَلَكِنْ قَالَ ‏"‏ لأَنْ يَمْنَحَ أَحَدُكُمْ أَرْضَهُ خَيْرٌ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ عَلَيْهَا خَرَاجًا مَعْلُومًا ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Dinor aytadi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning: «Biz muzoraʼa (yer ijarasi)da hech qanday zarar (ziyon) koʻrmas edik, toki Rofiʼ ibn Xadij: ‹Rasululloh ﷺ undan qaytardilar›, deganini eshitganimgacha», deyayotganini eshitdim. Bas, men buni Tovusga zikr qildim. U dedi: «Menga Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): ‹Rasululloh ﷺ undan qaytarganlari yoʻq, balki: «Sizlardan biringizning yerini (birodariga) bepul berishi, undan maʼlum bir haq (ijara) olishidan koʻra yaxshiroqdir», deganlar›, dedi».Амр ибн Динор айтади: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг: «Биз музораъа (ер ижараси)да ҳеч қандай зарар (зиён) кўрмас эдик, токи Рофиъ ибн Хадиж: ‹Расулуллоҳ ﷺ ундан қайтардилар›, деганини эшитганимгача», деяётганини эшитдим. Бас, мен буни Товусга зикр қилдим. У деди: «Менга Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): ‹Расулуллоҳ ﷺ ундан қайтарганлари йўқ, балки: «Сизлардан бирингизнинг ерини (биродарига) бепул бериши, ундан маълум бир ҳақ (ижара) олишидан кўра яхшироқдир», деганлар›, деди».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ، - الْمَعْنَى - عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمَّارٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي الْوَلِيدِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ يَغْفِرُ اللَّهُ لِرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ أَنَا وَاللَّهِ، أَعْلَمُ بِالْحَدِيثِ مِنْهُ إِنَّمَا أَتَاهُ رَجُلاَنِ - قَالَ مُسَدَّدٌ مِنَ الأَنْصَارِ ثُمَّ اتَّفَقَا - قَدِ اقْتَتَلاَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنْ كَانَ هَذَا شَأْنَكُمْ فَلاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ مُسَدَّدٌ فَسَمِعَ قَوْلَهُ ‏"‏ لاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ ‏"‏ ‏.‏

Urva ibn az-Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi. U dedi: Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: «Alloh Rofiʼ ibn Xadijni magʻfirat qilsin! Vallohi, men hadisni undan koʻra yaxshiroq bilaman. Uning oldiga ikki kishi — (Musaddad rivoyatida: ansorlardan) — bir-biri bilan janjallashgan holda keldi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Agar sizlarning holatingiz shunday boʻlsa, ekinzorlarni ijaraga bermangiz›, dedilar». Musaddad (rivoyatida) ziyoda qildi: Bas, u (Rofiʼ) u zotning: «Ekinzorlarni ijaraga bermangiz», degan soʻzlarini (shundan) eshitdi.Урва ибн аз-Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади. У деди: Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: «Аллоҳ Рофиъ ибн Хадижни мағфират қилсин! Валлоҳи, мен ҳадисни ундан кўра яхшироқ биламан. Унинг олдига икки киши — (Мусаддад ривоятида: ансорлардан) — бир-бири билан жанжаллашган ҳолда келди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Агар сизларнинг ҳолатингиз шундай бўлса, экинзорларни ижарага бермангиз›, дедилар». Мусаддад (ривоятида) зиёда қилди: Бас, у (Рофиъ) у зотнинг: «Экинзорларни ижарага бермангиз», деган сўзларини (шундан) эшитди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ، أَنَّهُ سَأَلَ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ، فَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ فَقُلْتُ أَبِالذَّهَبِ وَالْوَرِقِ فَقَالَ أَمَّا بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقِ فَلاَ بَأْسَ بِهِ ‏.‏

Hanzala ibn Qays (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan yerni ijaraga berish haqida soʻradi. U dedi: «Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytardilar». Men: «Oltin va kumush (dinor va dirham) evaziga ham-a?» dedim. U: «Oltin va kumush evaziga boʻlsa, unda hech qanday zarar yoʻq», dedi.Ҳанзала ибн Қайс (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ерни ижарага бериш ҳақида сўради. У деди: «Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтардилар». Мен: «Олтин ва кумуш (динор ва дирҳам) эвазига ҳам-а?» дедим. У: «Олтин ва кумуш эвазига бўлса, унда ҳеч қандай зарар йўқ», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ الْخَطْمِيُّ، قَالَ بَعَثَنِي عَمِّي أَنَا وَغُلاَمًا، لَهُ إِلَى سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ قَالَ فَقُلْنَا لَهُ شَىْءٌ بَلَغَنَا عَنْكَ فِي الْمُزَارَعَةِ ‏.‏ قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ لاَ يَرَى بِهَا بَأْسًا حَتَّى بَلَغَهُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ حَدِيثٌ فَأَتَاهُ فَأَخْبَرَهُ رَافِعٌ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَى بَنِي حَارِثَةَ فَرَأَى زَرْعًا فِي أَرْضِ ظُهَيْرٍ فَقَالَ ‏"‏ مَا أَحْسَنَ زَرْعَ ظُهَيْرٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لَيْسَ لِظُهَيْرٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَلَيْسَ أَرْضُ ظُهَيْرٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا بَلَى وَلَكِنَّهُ زَرْعُ فُلاَنٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَخُذُوا زَرْعَكُمْ وَرُدُّوا عَلَيْهِ النَّفَقَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ رَافِعٌ فَأَخَذْنَا زَرْعَنَا وَرَدَدْنَا إِلَيْهِ النَّفَقَةَ ‏.‏ قَالَ سَعِيدٌ أَفْقِرْ أَخَاكَ أَوْ أَكْرِهِ بِالدَّرَاهِمِ ‏.‏

Abu Jaʼfar al-Xatmiy (rahimahulloh) aytdi: Amakim meni va oʻzining bir xizmatkorini Said ibn al-Musayyab huzuriga yubordi. Biz unga: «Muzoraʼa (yer ijarasi) haqida sizdan bizga bir narsa yetib keldi», dedik. U dedi: Ibn Umar buni makruh deb bilmas edi, toki unga Rofiʼ ibn Xadijdan bir hadis yetib kelguncha. Soʻng u Rofiʼning oldiga keldi, Rofiʼ esa unga xabar berib aytdiki: Rasululloh ﷺ Banu Horisaning oldiga keldilar va Zuhayrning yerida bir ekinni koʻrib: «Zuhayrning ekini naqadar chiroyli!» dedilar. Ular: «Bu Zuhayrniki emas», deyishdi. U zot: «Bu Zuhayrning yeri emasmi?» dedilar. Ular: «Ha, lekin ekin falonchiniki», deyishdi. U zot: «Ekiningizni oling va unga sarf-xarajatini qaytaring», dedilar. Rofiʼ dedi: Shunda biz ekinimizni oldik va unga sarf-xarajatini qaytardik. Said dedi: Birodaringga (yeringni tekin) ber yoki dirhamlarga ijaraga ber.Абу Жаъфар ал-Хатмий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Амаким мени ва ўзининг бир хизматкорини Саид ибн ал-Мусайяб ҳузурига юборди. Биз унга: «Музораъа (ер ижараси) ҳақида сиздан бизга бир нарса етиб келди», дедик. У деди: Ибн Умар буни макруҳ деб билмас эди, токи унга Рофиъ ибн Хадиждан бир ҳадис етиб келгунча. Сўнг у Рофиънинг олдига келди, Рофиъ эса унга хабар бериб айтдики: Расулуллоҳ ﷺ Бану Ҳорисанинг олдига келдилар ва Зуҳайрнинг ерида бир экинни кўриб: «Зуҳайрнинг экини нақадар чиройли!» дедилар. Улар: «Бу Зуҳайрники эмас», дейишди. У зот: «Бу Зуҳайрнинг ери эмасми?» дедилар. Улар: «Ҳа, лекин экин фалончиники», дейишди. У зот: «Экинингизни олинг ва унга сарф-харажатини қайтаринг», дедилар. Рофиъ деди: Шунда биз экинимизни олдик ва унга сарф-харажатини қайтардик. Саид деди: Биродарингга (ерингни текин) бер ёки дирҳамларга ижарага бер.