Sa'd ibn Hishom

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامِ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فَدَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ - رضى الله عنها - قَالَتْ مَنْ أَنْتَ قُلْتُ أَنَا سَعْدُ بْنُ هِشَامِ بْنِ عَامِرٍ ‏.‏ قَالَتْ رَحِمَ اللَّهُ أَبَاكَ ‏.‏ قُلْتُ أَخْبِرِينِي عَنْ صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ وَكَانَ ‏.‏ قُلْتُ أَجَلْ ‏.‏ قَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي بِاللَّيْلِ صَلاَةَ الْعِشَاءِ ثُمَّ يَأْوِي إِلَى فِرَاشِهِ فَيَنَامُ فَإِذَا كَانَ جَوْفُ اللَّيْلِ قَامَ إِلَى حَاجَتِهِ وَإِلَى طَهُورِهِ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَيُصَلِّي ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ يُخَيَّلُ إِلَىَّ أَنَّهُ يُسَوِّي بَيْنَهُنَّ فِي الْقِرَاءَةِ وَالرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ وَيُوتِرُ بِرَكْعَةٍ ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ ثُمَّ يَضَعُ جَنْبَهُ فَرُبَّمَا جَاءَ بِلاَلٌ فَآذَنَهُ بِالصَّلاَةِ قَبْلَ أَنْ يُغْفِيَ وَرُبَّمَا يُغْفِي وَرُبَّمَا شَكَكْتُ أَغْفَى أَوْ لَمْ يُغْفِ حَتَّى يُؤْذِنَهُ بِالصَّلاَةِ فَكَانَتْ تِلْكَ صَلاَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَسَنَّ وَلَحُمَ - فَذَكَرَتْ مِنْ لَحْمِهِ مَا شَاءَ اللَّهُ - قَالَتْ وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي بِالنَّاسِ الْعِشَاءَ ثُمَّ يَأْوِي إِلَى فِرَاشِهِ فَإِذَا كَانَ جَوْفُ اللَّيْلِ قَامَ إِلَى طَهُورِهِ وَإِلَى حَاجَتِهِ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ يَدْخُلُ الْمَسْجِدَ فَيُصَلِّي سِتَّ رَكَعَاتٍ يُخَيَّلُ إِلَىَّ أَنَّهُ يُسَوِّي بَيْنَهُنَّ فِي الْقِرَاءَةِ وَالرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ ثُمَّ يُوتِرُ بِرَكْعَةٍ ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ ثُمَّ يَضَعُ جَنْبَهُ وَرُبَّمَا جَاءَ بِلاَلٌ فَآذَنَهُ بِالصَّلاَةِ قَبْلَ أَنْ يُغْفِيَ وَرُبَّمَا أَغْفَى وَرُبَّمَا شَكَكْتُ أَغْفَى أَمْ لاَ حَتَّى يُؤْذِنَهُ بِالصَّلاَةِ قَالَتْ فَمَا زَالَتْ تِلْكَ صَلاَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kechasi xufton namozini oʻqir, soʻng oʻrinlariga kirib uxlardilar. Tun yarim boʻlganda hojatlari va tahoratlari uchun turar, tahorat qilib masjidga kirib, sakkiz rakaat namoz oʻqirdilar — menga ularning qiroati, rukuʼi va sajdasini teng qilar edilar, deb tuyulardi — va bir rakaat bilan vitr qilardilar. Soʻng oʻtirgan holda ikki rakaat oʻqir, soʻng yonboshlab yotardilar. Baʼzan Bilol u zot mudramaslaridan avval kelib, namoz vaqti boʻlganini bildirar, baʼzan mudrar, baʼzan mudradilarmi yoki namozga chorlaguncha mudramadilarmi, men shubhalanardim. Rasululloh ﷺning namozlari yoshlari ulgʻayib, tanalari toʻlishguncha shunday edi. U zot yoshlari ulgʻaygach, Nabiy ﷺ odamlarga xufton namozini oʻqir, soʻng oʻrinlariga kirardilar. Tun yarim boʻlganda tahorat va hojatlari uchun turib, tahorat qilar, soʻng masjidga kirib olti rakaat namoz oʻqirdilar — menga ularning qiroati, rukuʼi va sajdasini teng qilardilar, deb tuyulardi — soʻng bir rakaat bilan vitr qilardilar. Soʻng oʻtirgan holda ikki rakaat oʻqir, keyin yonboshlab yotardilar. Baʼzan Bilol u zot mudramaslaridan avval kelib, namoz vaqtini bildirardi. Rasululloh ﷺning namozlari doim shunday edi, dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кечаси хуфтон намозини ўқир, сўнг ўринларига кириб ухлардилар. Тун ярим бўлганда ҳожатлари ва таҳоратлари учун турар, таҳорат қилиб масжидга кириб, саккиз ракаат намоз ўқирдилар — менга уларнинг қироати, рукуъи ва саждасини тенг қилар эдилар, деб туюларди — ва бир ракаат билан витр қилардилар. Сўнг ўтирган ҳолда икки ракаат ўқир, сўнг ёнбошлаб ётардилар. Баъзан Билол у зот мудрамасларидан аввал келиб, намоз вақти бўлганини билдирар, баъзан мудрар, баъзан мудрадиларми ёки намозга чорлагунча мудрамадиларми, мен шубҳаланардим. Расулуллоҳ ﷺнинг намозлари ёшлари улғайиб, таналари тўлишгунча шундай эди. У зот ёшлари улғайгач, Набий ﷺ одамларга хуфтон намозини ўқир, сўнг ўринларига кирардилар. Тун ярим бўлганда таҳорат ва ҳожатлари учун туриб, таҳорат қилар, сўнг масжидга кириб олти ракаат намоз ўқирдилар — менга уларнинг қироати, рукуъи ва саждасини тенг қилардилар, деб туюларди — сўнг бир ракаат билан витр қилардилар. Сўнг ўтирган ҳолда икки ракаат ўқир, кейин ёнбошлаб ётардилар. Баъзан Билол у зот мудрамасларидан аввал келиб, намоз вақтини билдирарди. Расулуллоҳ ﷺнинг намозлари доим шундай эди, деди.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، أَنَّ عَائِشَةَ، حَدَّثَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يُسَلِّمُ فِي رَكْعَتَىِ الْوَتْرِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vitrning ikki rakaatida salom bermas edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ витрнинг икки ракаатида салом бермас эдилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا أَسَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَخَذَ اللَّحْمَ صَلَّى سَبْعَ رَكَعَاتٍ لاَ يَقْعُدُ إِلاَّ فِي آخِرِهِنَّ وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ قَاعِدٌ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ فَتِلْكَ تِسْعٌ يَا بُنَىَّ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّى صَلاَةً أَحَبَّ أَنْ يُدَاوِمَ عَلَيْهَا ‏.‏ مُخْتَصَرٌ ‏.‏ خَالَفَهُ هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi, u dedi: «Rasululloh ﷺ keksayib, tanaga toʻlgach, yetti rakat oʻqir, faqat oxirgisidagina oʻtirar edilar, salom berganlaridan soʻng oʻtirgan holda ikki rakat oʻqirdilar. Ana shu toʻqqiz boʻlardi, ey oʻgʻilcham. Rasululloh ﷺ biror namoz oʻqisalar, unga davomiy amal qilishni yaxshi koʻrardilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади, у деди: «Расулуллоҳ ﷺ кексайиб, танага тўлгач, етти ракат ўқир, фақат охиргисидагина ўтирар эдилар, салом берганларидан сўнг ўтирган ҳолда икки ракат ўқирдилар. Ана шу тўққиз бўларди, эй ўғилчам. Расулуллоҳ ﷺ бирор намоз ўқисалар, унга давомий амал қилишни яхши кўрардилар».

أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَوْتَرَ بِتِسْعِ رَكَعَاتٍ لَمْ يَقْعُدْ إِلاَّ فِي الثَّامِنَةِ فَيَحْمَدُ اللَّهَ وَيَذْكُرُهُ وَيَدْعُو ثُمَّ يَنْهَضُ وَلاَ يُسَلِّمُ ثُمَّ يُصَلِّي التَّاسِعَةَ فَيَجْلِسُ فَيَذْكُرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَيَدْعُو ثُمَّ يُسَلِّمُ تَسْلِيمَةً يُسْمِعُنَا ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ فَلَمَّا كَبِرَ وَضَعُفَ أَوْتَرَ بِسَبْعِ رَكَعَاتٍ لاَ يَقْعُدُ إِلاَّ فِي السَّادِسَةِ ثُمَّ يَنْهَضُ وَلاَ يُسَلِّمُ فَيُصَلِّي السَّابِعَةَ ثُمَّ يُسَلِّمُ تَسْلِيمَةً ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi, u dedi: «Rasululloh ﷺ toʻqqiz rakat vitr oʻqiganlarida, faqat sakkizinchisidagina oʻtirardilar. Unda Allohga hamd aytar, Uni zikr qilar va duo qilardilar, soʻng salom bermay turib, toʻqqizinchisini oʻqirdilar, keyin oʻtirib, aziz va ulugʻ Allohni zikr qilar va duo qilardilar, soʻng bizga eshittirib bir bor salom berardilar, soʻng oʻtirgan holda ikki rakat oʻqirdilar. Keksayib, kuchdan qolgach, yetti rakat vitr oʻqir, faqat oltinchisidagina oʻtirar, soʻng salom bermay turib, yettinchisini oʻqir, keyin bir bor salom berar, soʻng oʻtirgan holda ikki rakat oʻqirdilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади, у деди: «Расулуллоҳ ﷺ тўққиз ракат витр ўқиганларида, фақат саккизинчисидагина ўтирардилар. Унда Аллоҳга ҳамд айтар, Уни зикр қилар ва дуо қилардилар, сўнг салом бермай туриб, тўққизинчисини ўқирдилар, кейин ўтириб, азиз ва улуғ Аллоҳни зикр қилар ва дуо қилардилар, сўнг бизга эшиттириб бир бор салом берардилар, сўнг ўтирган ҳолда икки ракат ўқирдилар. Кексайиб, кучдан қолгач, етти ракат витр ўқир, фақат олтинчисидагина ўтирар, сўнг салом бермай туриб, еттинчисини ўқир, кейин бир бор салом берар, сўнг ўтирган ҳолда икки ракат ўқирдилар».

أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، أَنَّ سَعْدَ بْنَ هِشَامِ بْنِ عَامِرٍ، لَمَّا أَنْ قَدِمَ، عَلَيْنَا أَخْبَرَنَا أَنَّهُ، أَتَى ابْنَ عَبَّاسٍ فَسَأَلَهُ عَنْ وَتْرِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَلاَ أَدُلُّكَ أَوْ أَلاَ أُنَبِّئُكَ بِأَعْلَمِ أَهْلِ الأَرْضِ بِوَتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قُلْتُ مَنْ قَالَ عَائِشَةُ ‏.‏ فَأَتَيْنَاهَا فَسَلَّمْنَا عَلَيْهَا وَدَخَلْنَا فَسَأَلْنَاهَا فَقُلْتُ أَنْبِئِينِي عَنْ وِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَتْ كُنَّا نُعِدُّ لَهُ سِوَاكَهُ وَطَهُورَهُ فَيَبْعَثُهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مَا شَاءَ أَنْ يَبْعَثَهُ مِنَ اللَّيْلِ فَيَتَسَوَّكُ وَيَتَوَضَّأُ ثُمَّ يُصَلِّي تِسْعَ رَكَعَاتٍ وَلاَ يَقْعُدُ فِيهِنَّ إِلاَّ فِي الثَّامِنَةِ فَيَحْمَدُ اللَّهَ وَيَذْكُرُهُ وَيَدْعُو ثُمَّ يَنْهَضُ وَلاَ يُسَلِّمُ ثُمَّ يُصَلِّي التَّاسِعَةَ فَيَجْلِسُ فَيَحْمَدُ اللَّهَ وَيَذْكُرُهُ وَيَدْعُو ثُمَّ يُسَلِّمُ تَسْلِيمًا يُسْمِعُنَا ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ فَتِلْكَ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يَا بُنَىَّ فَلَمَّا أَسَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَخَذَ اللَّحْمَ أَوْتَرَ بِسَبْعٍ ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ فَتِلْكَ تِسْعًا أَىْ بُنَىَّ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّى صَلاَةً أَحَبَّ أَنْ يُدَاوِمَ عَلَيْهَا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi, u dedi: «Biz Rasululloh ﷺ uchun misvoklari va taharat suvlarini tayyorlab qoʻyardik. Aziz va ulugʻ Alloh Uni kechaning xohlagan vaqtida uygʻotardi, shunda misvok qilar va taharat olardilar, soʻng toʻqqiz rakat oʻqir, faqat sakkizinchisidagina oʻtirardilar. Allohga hamd aytar, Uni zikr qilar va duo qilardilar, soʻng salom bermay turib, toʻqqizinchisini oʻqir, keyin oʻtirar, Allohga hamd aytar, Uni zikr qilar va duo qilardilar, soʻng bizga eshittirib salom berar, keyin oʻtirgan holda ikki rakat oʻqirdilar. Ana shu oʻn bir rakat boʻlardi, ey oʻgʻilcham. Rasululloh ﷺ keksayib, tanaga toʻlgach, yetti rakat vitr oʻqir, soʻng salom berganlaridan keyin oʻtirgan holda ikki rakat oʻqirdilar. Ana shu toʻqqiz boʻlardi, ey oʻgʻilcham. Rasululloh ﷺ biror namoz oʻqisalar, unga davomiy amal qilishni yaxshi koʻrardilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади, у деди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ учун мисвоклари ва таҳарат сувларини тайёрлаб қўярдик. Азиз ва улуғ Аллоҳ Уни кечанинг хоҳлаган вақтида уйғотарди, шунда мисвок қилар ва таҳарат олардилар, сўнг тўққиз ракат ўқир, фақат саккизинчисидагина ўтирардилар. Аллоҳга ҳамд айтар, Уни зикр қилар ва дуо қилардилар, сўнг салом бермай туриб, тўққизинчисини ўқир, кейин ўтирар, Аллоҳга ҳамд айтар, Уни зикр қилар ва дуо қилардилар, сўнг бизга эшиттириб салом берар, кейин ўтирган ҳолда икки ракат ўқирдилар. Ана шу ўн бир ракат бўларди, эй ўғилчам. Расулуллоҳ ﷺ кексайиб, танага тўлгач, етти ракат витр ўқир, сўнг салом берганларидан кейин ўтирган ҳолда икки ракат ўқирдилар. Ана шу тўққиз бўларди, эй ўғилчам. Расулуллоҳ ﷺ бирор намоз ўқисалар, унга давомий амал қилишни яхши кўрардилар».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخَلَنْجِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ، - يَعْنِي مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ - قَالَ حَدَّثَنَا حُصَيْنُ بْنُ نَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، أَنَّهُ وَفَدَ عَلَى أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ عَائِشَةَ فَسَأَلَهَا عَنْ صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ كَانَ يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ ثَمَانَ رَكَعَاتٍ وَيُوتِرُ بِالتَّاسِعَةِ وَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ ‏.‏ مُخْتَصَرٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺning namozlari haqida soʻralganda: «U zot kechasi sakkiz rakaat oʻqib, toʻqqizinchisi bilan vitr qilar, soʻng oʻtirgan holda ikki rakaat oʻqirdilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺнинг намозлари ҳақида сўралганда: «У зот кечаси саккиз ракаат ўқиб, тўққизинчиси билан витр қилар, сўнг ўтирган ҳолда икки ракаат ўқирдилар», деди.