Safvon ibn Umayya

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ مُسْلِمٍ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي خُطْبَتِهِ عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ ‏"‏ الْعَارِيَةُ مُؤَدَّاةٌ وَالزَّعِيمُ غَارِمٌ وَالدَّيْنُ مَقْضِيٌّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ سَمُرَةَ وَصَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ وَأَنَسٍ ‏.‏ قَالَ وَحَدِيثُ أَبِي أُمَامَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَيْضًا مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu) aytadi: Men Nabiy ﷺning vidolashuv haji yilidagi xutbalarida: «Ariyat (qarzga olingan narsa) qaytariladi, kafil (zomin) toʻlovchidir va qarz ado etiladi», deganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu bobda Samura, Safvon ibn Umayya va Anasdan ham (rivoyat) bor. Abu Umomaning hadisi hasan hadisdir. Abu Umomadan Nabiy ﷺdan bu yoʻldan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Абу Умома (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Набий ﷺнинг видолашув ҳажи йилидаги хутбаларида: «Арият (қарзга олинган нарса) қайтарилади, кафил (зомин) тўловчидир ва қарз адо этилади», деганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу бобда Самура, Сафвон ибн Умайя ва Анасдан ҳам (ривоят) бор. Абу Умоманинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Абу Умомадан Набий ﷺдан бу йўлдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ، قَالَ كَانَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم دِرْعَانِ يَوْمَ أُحُدٍ فَنَهَضَ إِلَى الصَّخْرَةِ فَلَمْ يَسْتَطِعْ فَأَقْعَدَ طَلْحَةَ تَحْتَهُ فَصَعِدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِ حَتَّى اسْتَوَى عَلَى الصَّخْرَةِ فَقَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ أَوْجَبَ طَلْحَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ وَالسَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ ‏.‏

Zubayr ibn al-Avvom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uhud kuni Nabiy ﷺning ustlarida ikkita sovut bor edi. (U zot) qoyaga koʻtarilmoqchi boʻldilar, ammo (oʻzlari) qodir boʻlmadilar. Shunda Talhani ostlariga oʻtqazdilar va Nabiy ﷺ uning ustiga chiqib, qoya ustiga koʻtarildilar. (Zubayr) aytdi: Men Nabiy ﷺning: «Talha (jannatni) vojib qildi», deyayotganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu bobda Safvon ibn Umayya va Soib ibn Yaziddan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Muhammad ibn Ishoqning hadisidangina bilamiz.Зубайр ибн ал-Аввом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уҳуд куни Набий ﷺнинг устларида иккита совут бор эди. (У зот) қояга кўтарилмоқчи бўлдилар, аммо (ўзлари) қодир бўлмадилар. Шунда Талҳани остларига ўтқаздилар ва Набий ﷺ унинг устига чиқиб, қоя устига кўтарилдилар. (Зубайр) айтди: Мен Набий ﷺнинг: «Талҳа (жаннатни) вожиб қилди», деяётганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу бобда Сафвон ибн Умайя ва Соиб ибн Язиддан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Муҳаммад ибн Ишоқнинг ҳадисидангина биламиз.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ أَبِي سُفْيَانَ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَفْوَانَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ كَلَدَةَ بْنَ حَنْبَلٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ صَفْوَانَ بْنَ أُمَيَّةَ بَعَثَهُ بِلَبَنٍ وَلِبَإٍ وَضَغَابِيسَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِأَعْلَى الْوَادِي قَالَ فَدَخَلْتُ عَلَيْهِ وَلَمْ أُسَلِّمْ وَلَمْ أَسْتَأْذِنْ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ارْجِعْ فَقُلِ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ أَأَدْخُلُ ‏"‏ ‏.‏ وَذَلِكَ بَعْدَ مَا أَسْلَمَ صَفْوَانُ ‏.‏ قَالَ عَمْرٌو وَأَخْبَرَنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ أُمَيَّةُ بْنُ صَفْوَانَ وَلَمْ يَقُلْ سَمِعْتُهُ مِنْ كَلَدَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ جُرَيْجٍ وَرَوَاهُ أَبُو عَاصِمٍ أَيْضًا عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ مِثْلَ هَذَا ‏.‏ وَضَغَابِيسُ هُوَ حَشِيشٌ يُؤْكَلُ ‏.‏

Kalada ibn Hanbal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Safvon ibn Umayya uni sut, ogʻiz suti va zagʻobis (yeyiladigan oʻt) bilan Nabiy ﷺning oldiga yubordi, u zot esa vodiyning yuqori tomonida edilar. (Kalada) aytdi: Men u zotning huzurlariga salom bermay va izn soʻramay kirib bordim. Shunda Nabiy ﷺ: «Qaytib chiqib: ‹Assalomu alaykum, kirsam boʻladimi?› deb (ayt)», dedilar. Bu Safvon islom qabul qilganidan keyin boʻlgan edi. Amr aytdi: Bu hadisni menga Umayya ibn Safvon ham xabar berdi, lekin u: «Buni Kaladadan eshitdim», demadi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Ibn Jurayjning hadisidan bilamiz. Buni Abu Osim ham Ibn Jurayjdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Zagʻobis — yeyiladigan bir oʻtdir.Калада ибн Ҳанбал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Сафвон ибн Умайя уни сут, оғиз сути ва зағобис (ейиладиган ўт) билан Набий ﷺнинг олдига юборди, у зот эса водийнинг юқори томонида эдилар. (Калада) айтди: Мен у зотнинг ҳузурларига салом бермай ва изн сўрамай кириб бордим. Шунда Набий ﷺ: «Қайтиб чиқиб: ‹Ассалому алайкум, кирсам бўладими?› деб (айт)», дедилар. Бу Сафвон ислом қабул қилганидан кейин бўлган эди. Амр айтди: Бу ҳадисни менга Умайя ибн Сафвон ҳам хабар берди, лекин у: «Буни Калададан эшитдим», демади. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Ибн Журайжнинг ҳадисидан биламиз. Буни Абу Осим ҳам Ибн Журайждан шунга ўхшаш ривоят қилган. Зағобис — ейиладиган бир ўтдир.

حَدَّثَنَا أَبُو السَّائِبِ، سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ بْنِ سَلْمٍ الْكُوفِيُّ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ بَشِيرٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ حَمْزَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ ‏"‏ اللَّهُمَّ الْعَنْ أَبَا سُفْيَانَ اللَّهُمَّ الْعَنِ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ اللَّهُمَّ الْعَنْ صَفْوَانَ بْنَ أُمَيَّةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَنَزَلَتْ ‏:‏ ‏(‏لَيْسَ لَكَ مِنَ الأَمْرِ شَيْءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ ‏)‏ فَتَابَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ فَأَسْلَمُوا فَحَسُنَ إِسْلاَمُهُمْ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ. غَرِيبٌ يُسْتَغْرَبُ مِنْ حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ حَمْزَةَ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ الزُّهْرِيُّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ لَمْ يَعْرِفْهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ مِنْ حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ حَمْزَةَ وَعَرَفَهُ مِنْ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ Uhud kuni: «Ey Alloh, Abu Sufyonga laʼnat qilgin! Ey Alloh, Horis ibn Hishomga laʼnat qilgin! Ey Alloh, Safvon ibn Umayyaga laʼnat qilgin!» dedilar. (Roviy) aytdi: Shunda: {(Ey Paygʻambar,) bu ishda sening (ixtiyoringda) hech narsa yoʻq, yo (Alloh) ularning tavbasini qabul qiladi yo ularni azoblaydi} (Oli Imron 128) (oyati) nozil boʻldi. Bas, Alloh ularning tavbasini qabul qildi, ular musulmon boʻlishdi va islomlari chiroyli boʻldi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, Umar ibn Hamzaning Solimdan, uning otasidan (qilgan) hadisidan gʻarib (kam uchraydigan) deb topiladi. Buni az-Zuhriy ham Solimdan, otasidan rivoyat qilgan. Muhammad ibn Ismoil (Buxoriy) buni Umar ibn Hamza hadisidan bilmadi, balki az-Zuhriy hadisidan (tanib) bildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ Уҳуд куни: «Эй Аллоҳ, Абу Суфёнга лаънат қилгин! Эй Аллоҳ, Ҳорис ибн Ҳишомга лаънат қилгин! Эй Аллоҳ, Сафвон ибн Умайяга лаънат қилгин!» дедилар. (Ровий) айтди: Шунда: {(Эй Пайғамбар,) бу ишда сенинг (ихтиёрингда) ҳеч нарса йўқ, ё (Аллоҳ) уларнинг тавбасини қабул қилади ё уларни азоблайди} (Оли Имрон 128) (ояти) нозил бўлди. Бас, Аллоҳ уларнинг тавбасини қабул қилди, улар мусулмон бўлишди ва исломлари чиройли бўлди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, Умар ибн Ҳамзанинг Солимдан, унинг отасидан (қилган) ҳадисидан ғариб (кам учрайдиган) деб топилади. Буни аз-Зуҳрий ҳам Солимдан, отасидан ривоят қилган. Муҳаммад ибн Исмоил (Бухорий) буни Умар ибн Ҳамза ҳадисидан билмади, балки аз-Зуҳрий ҳадисидан (таниб) билди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ، قَالَ أَعْطَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ حُنَيْنٍ وَإِنَّهُ لأَبْغَضُ الْخَلْقِ إِلَىَّ فَمَا زَالَ يُعْطِينِي حَتَّى إِنَّهُ لأَحَبُّ الْخَلْقِ إِلَىَّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ بِهَذَا أَوْ شِبْهِهِ فِي الْمُذَاكَرَةِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ صَفْوَانَ رَوَاهُ مَعْمَرٌ وَغَيْرُهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ أَنَّ صَفْوَانَ بْنَ أُمَيَّةَ قَالَ أَعْطَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَكَأَنَّ هَذَا الْحَدِيثَ أَصَحُّ وَأَشْبَهُ إِنَّمَا هُوَ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ أَنَّ صَفْوَانَ ‏.‏ وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي إِعْطَاءِ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ فَرَأَى أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ لاَ يُعْطَوْا ‏.‏ وَقَالُوا إِنَّمَا كَانُوا قَوْمًا عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَتَأَلَّفُهُمْ عَلَى الإِسْلاَمِ حَتَّى أَسْلَمُوا ‏.‏ وَلَمْ يَرَوْا أَنْ يُعْطَوُا الْيَوْمَ مِنَ الزَّكَاةِ عَلَى مِثْلِ هَذَا الْمَعْنَى وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ وَغَيْرِهِمْ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ مَنْ كَانَ الْيَوْمَ عَلَى مِثْلِ حَالِ هَؤُلاَءِ وَرَأَى الإِمَامُ أَنْ يَتَأَلَّفَهُمْ عَلَى الإِسْلاَمِ فَأَعْطَاهُمْ جَازَ ذَلِكَ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ ‏.‏

Safvon ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga Hunayn kunida (mol) berdilar, holbuki u zot men uchun maxluqotning eng yomon koʻrganim edi. U zot menga (mol) berishda davom etdilar, oxir-oqibat u zot men uchun maxluqotning eng sevimlisi boʻlib qoldilar. Abu Iso aytdi: Hasan ibn Ali menga buni yoki shunga oʻxshashini muzokara asnosida soʻzlab berdi. Bu bobda Abu Saiddan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Safvonning hadisini Maʼmar va boshqalar Zuhriydan, u Said ibn al-Musayyabdan rivoyat qilganlarki, Safvon ibn Umayya: «Rasululloh ﷺ menga (mol) berdilar», degan. Goʻyo bu hadis sahihroq va (haqiqatga) yaqinroqdir, yaʼni u Said ibn al-Musayyabdan, Safvon (toʻgʻrisida)dir. Ilm ahli muʼallafatu qulub (qalblari islomga moyil qilinadiganlar)ga (zakot) berish xususida ixtilof qilganlar. Ilm ahlining koʻpchiligi ularga berilmaydi, deb hisoblab: «Ular faqat Paygʻambar ﷺ zamonida islomga koʻngillari oʻrgangunicha u zot moyil qiladigan bir qavm edilar, toki musulmon boʻldilar; bugun esa shu maʼnoda zakotdan berilmaydi», deganlar. Bu Sufyon Savriy, Kufa ahli va boshqalarning soʻzidir; Ahmad va Ishoq ham shuni aytadilar. Baʼzilar esa: «Bugun kim ana shularning holiga oʻxshash holatda boʻlsa va imom uni islomga moyil qilishni maʼqul koʻrib bersa, bu joiz», deganlar. Bu Shofeiyning soʻzidir.Сафвон ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга Ҳунайн кунида (мол) бердилар, ҳолбуки у зот мен учун махлуқотнинг энг ёмон кўрганим эди. У зот менга (мол) беришда давом этдилар, охир-оқибат у зот мен учун махлуқотнинг энг севимлиси бўлиб қолдилар. Абу Исо айтди: Ҳасан ибн Али менга буни ёки шунга ўхшашини музокара асносида сўзлаб берди. Бу бобда Абу Саиддан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Сафвоннинг ҳадисини Маъмар ва бошқалар Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан ривоят қилганларки, Сафвон ибн Умайя: «Расулуллоҳ ﷺ менга (мол) бердилар», деган. Гўё бу ҳадис саҳиҳроқ ва (ҳақиқатга) яқинроқдир, яъни у Саид ибн ал-Мусайябдан, Сафвон (тўғрисида)дир. Илм аҳли муъаллафату қулуб (қалблари исломга мойил қилинадиганлар)га (закот) бериш хусусида ихтилоф қилганлар. Илм аҳлининг кўпчилиги уларга берилмайди, деб ҳисоблаб: «Улар фақат Пайғамбар ﷺ замонида исломга кўнгиллари ўргангунича у зот мойил қиладиган бир қавм эдилар, токи мусулмон бўлдилар; бугун эса шу маънода закотдан берилмайди», деганлар. Бу Суфён Саврий, Куфа аҳли ва бошқаларнинг сўзидир; Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтадилар. Баъзилар эса: «Бугун ким ана шуларнинг ҳолига ўхшаш ҳолатда бўлса ва имом уни исломга мойил қилишни маъқул кўриб берса, бу жоиз», деганлар. Бу Шофеийнинг сўзидир.