Sahl ibn Sa'd as-Soidiy

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ، قَالَ رَأَيْتُ مَرْوَانَ جَالِسًا فِي الْمَسْجِدِ فَأَقْبَلْتُ حَتَّى جَلَسْتُ إِلَى جَنْبِهِ فَأَخْبَرَنَا أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْلَى عَلَيْهِ لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ فَجَاءَهُ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ وَهُوَ يُمِلُّهَا عَلَىَّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ أَسْتَطِيعُ الْجِهَادَ لَجَاهَدْتُ ‏.‏ وَكَانَ رَجُلاً أَعْمَى فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم وَفَخِذُهُ عَلَى فَخِذِي حَتَّى هَمَّتْ تَرُضُّ فَخِذِي ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ ‏}‏ ‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: {Moʻminlardan uzrsiz uyda oʻtirib qoluvchilar bilan Alloh yoʻlida jihod qiluvchilar teng emaslar} degan soʻzlarni yozdirib turgan edilar. Shu payt Ibn Ummu Maktum keldi — u koʻzi ojiz kishi edi — va: «Ey Rasululloh, agar jihodga qodir boʻlganimda, albatta jihod qilardim», dedi. Shunda Alloh oʻz Rasuli ﷺga — u zotning soni mening sonim ustida edi, hatto sonimni ezib yuborishiga oz qoldi, soʻng u zotdan bu holat koʻtarildi — Alloh azza va jalla {uzrli boʻlganlaridan boshqa} degan oyatni nozil qildi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: {Мўминлардан узрсиз уйда ўтириб қолувчилар билан Аллоҳ йўлида жиҳод қилувчилар тенг эмаслар} деган сўзларни ёздириб турган эдилар. Шу пайт Ибн Умму Мактум келди — у кўзи ожиз киши эди — ва: «Эй Расулуллоҳ, агар жиҳодга қодир бўлганимда, албатта жиҳод қилардим», деди. Шунда Аллоҳ ўз Расули ﷺга — у зотнинг сони менинг соним устида эди, ҳатто сонимни эзиб юборишига оз қолди, сўнг у зотдан бу ҳолат кўтарилди — Аллоҳ азза ва жалла {узрли бўлганларидан бошқа} деган оятни нозил қилди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عَدِيٍّ، قَالَ جَاءَنِي عُوَيْمِرٌ - رَجُلٌ مِنْ بَنِي الْعَجْلاَنِ - فَقَالَ أَىْ عَاصِمُ أَرَأَيْتُمْ رَجُلاً رَأَى مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً أَيَقْتُلُهُ فَتَقْتُلُونَهُ أَمْ كَيْفَ يَفْعَلُ يَا عَاصِمُ سَلْ لِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَسَأَلَ عَاصِمٌ عَنْ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَعَابَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَسَائِلَ وَكَرِهَهَا ‏.‏ فَجَاءَهُ عُوَيْمِرٌ فَقَالَ مَا صَنَعْتَ يَا عَاصِمُ فَقَالَ صَنَعْتُ أَنَّكَ لَمْ تَأْتِنِي بِخَيْرٍ كَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَسَائِلَ وَعَابَهَا ‏.‏ قَالَ عُوَيْمِرٌ وَاللَّهِ لأَسْأَلَنَّ عَنْ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَانْطَلَقَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِيكَ وَفِي صَاحِبَتِكَ فَائْتِ بِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سَهْلٌ وَأَنَا مَعَ النَّاسِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَ بِهَا فَتَلاَعَنَا فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاللَّهِ لَئِنْ أَمْسَكْتُهَا لَقَدْ كَذَبْتُ عَلَيْهَا ‏.‏ فَفَارَقَهَا قَبْلَ أَنْ يَأْمُرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِفِرَاقِهَا فَصَارَتْ سُنَّةَ الْمُتَلاَعِنَيْنِ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) Osim ibn Adiydan rivoyat qiladi: U aytdi: «Banu Ajlondan boʻlgan Uvaymir degan kishi mening oldimga kelib: ‹Ey Osim, aytingchi, agar bir kishi xotini bilan (yot) erkakni koʻrsa, uni oʻldiradimi va siz uni (qasos uchun) oʻldirasizmi, yoki u qanday qilsin? Ey Osim, men uchun Allohning Rasuli ﷺdan soʻrab bergin›, dedi. Osim buni Nabiy ﷺdan soʻradi. Allohning Rasuli ﷺ bunday masalalarni yoqtirmadilar va yomon koʻrdilar. Soʻng Uvaymir uning oldiga kelib: ‹Ey Osim, nima qilding?› dedi. U: ‹Men senga yaxshi xabar keltirmadim, Allohning Rasuli ﷺ bu masalalarni yomon koʻrdilar va yoqtirmadilar›, dedi. Uvaymir: ‹Allohga qasamki, buni Allohning Rasuli ﷺdan albatta oʻzim soʻrayman›, dedi. So Allohning Rasuli ﷺ huzuriga borib soʻradi. Allohning Rasuli ﷺ unga: ‹Alloh azza va jalla sen va rafiqang haqida (oyat) nozil qildi, uni olib kelgin›, dedilar. Sahl aytdi: Men odamlar bilan birga Allohning Rasuli ﷺ huzurida edim. U (Uvaymir) ayolni olib keldi, ular liʼon qildilar. Soʻng u: ‹Ey Allohning Rasuli, agar men uni ushlab qolsam, unga tuhmat qilgan boʻlaman›, deb Allohning Rasuli ﷺ ajralishni buyurishdan oldin undan ajralib ketdi. Shunda bu liʼon qiluvchilarning sunnati boʻlib qoldi.»Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) Осим ибн Адийдан ривоят қилади: У айтди: «Бану Ажлондан бўлган Уваймир деган киши менинг олдимга келиб: ‹Эй Осим, айтингчи, агар бир киши хотини билан (ёт) эркакни кўрса, уни ўлдирадими ва сиз уни (қасос учун) ўлдирасизми, ёки у қандай қилсин? Эй Осим, мен учун Аллоҳнинг Расули ﷺдан сўраб бергин›, деди. Осим буни Набий ﷺдан сўради. Аллоҳнинг Расули ﷺ бундай масалаларни ёқтирмадилар ва ёмон кўрдилар. Сўнг Уваймир унинг олдига келиб: ‹Эй Осим, нима қилдинг?› деди. У: ‹Мен сенга яхши хабар келтирмадим, Аллоҳнинг Расули ﷺ бу масалаларни ёмон кўрдилар ва ёқтирмадилар›, деди. Уваймир: ‹Аллоҳга қасамки, буни Аллоҳнинг Расули ﷺдан албатта ўзим сўрайман›, деди. Со Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳузурига бориб сўради. Аллоҳнинг Расули ﷺ унга: ‹Аллоҳ азза ва жалла сен ва рафиқанг ҳақида (оят) нозил қилди, уни олиб келгин›, дедилар. Саҳл айтди: Мен одамлар билан бирга Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳузурида эдим. У (Уваймир) аёлни олиб келди, улар лиъон қилдилар. Сўнг у: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, агар мен уни ушлаб қолсам, унга туҳмат қилган бўламан›, деб Аллоҳнинг Расули ﷺ ажралишни буюришдан олдин ундан ажралиб кетди. Шунда бу лиъон қилувчиларнинг суннати бўлиб қолди.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمِ بْنِ دِينَارٍ، أَنَّ رِجَالاً، أَتَوْا سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ السَّاعِدِيَّ وَقَدِ امْتَرَوْا فِي الْمِنْبَرِ مِمَّ عُودُهُ فَسَأَلُوهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ وَاللَّهِ إِنِّي لأَعْرِفُ مِمَّ هُوَ وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ أَوَّلَ يَوْمٍ وُضِعَ وَأَوَّلَ يَوْمٍ جَلَسَ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى فُلاَنَةَ امْرَأَةٍ قَدْ سَمَّاهَا سَهْلٌ ‏"‏ أَنْ مُرِي غُلاَمَكِ النَّجَّارَ أَنْ يَعْمَلَ لِي أَعْوَادًا أَجْلِسُ عَلَيْهِنَّ إِذَا كَلَّمْتُ النَّاسَ ‏"‏ ‏.‏ فَأَمَرَتْهُ فَعَمِلَهَا مِنْ طَرْفَاءِ الْغَابَةِ ثُمَّ جَاءَ بِهَا فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ بِهَا فَوُضِعَتْ هَا هُنَا ثُمَّ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَقِيَ فَصَلَّى عَلَيْهَا وَكَبَّرَ وَهُوَ عَلَيْهَا ثُمَّ رَكَعَ وَهُوَ عَلَيْهَا ثُمَّ نَزَلَ الْقَهْقَرَى فَسَجَدَ فِي أَصْلِ الْمِنْبَرِ ثُمَّ عَادَ فَلَمَّا فَرَغَ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا صَنَعْتُ هَذَا لِتَأْتَمُّوا بِي وَلِتَعَلَّمُوا صَلاَتِي ‏"‏ ‏.‏

Abu Hozim ibn Dinor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Baʼzi kishilar Sahl ibn Saʼd as-Soidiyning oldiga keldilar. Ular minbarning yogʻochi nimadan ekani haqida bahslashib qolgan edilar, shu haqda undan soʻradilar. U dedi: «Allohga qasamki, men uning nimadan ekanini albatta bilaman. Uni qoʻyilgan birinchi kuni va Rasululloh ﷺ unga oʻtirgan birinchi kuni koʻrganman. Rasululloh ﷺ falon ayolga — Sahl uning ismini aytdi — ‹Duradgor xizmatkoringga buyur, men odamlarga gapirganimda oʻtiradigan bir necha yogʻoch yasab bersin›, deb odam yubordilar. Ayol unga buyurdi, u yer tarfa yogʻochidan yasab, keltirdi. Ayol uni Rasululloh ﷺga yubordi. U zot buyurdilar, u shu yerga qoʻyildi. Soʻng men Rasululloh ﷺni koʻrdim: unga chiqib, ustida namoz oʻqidilar, ustida turib takbir aytdilar, soʻng ustida turib ruku qildilar, soʻng orqasiga tushib, minbarning tagida sajda qildilar, soʻng yana qaytdilar. Namozdan boʻshaganlarida odamlarga yuzlanib: ‹Ey odamlar, men buni menga iqtido qilishingiz va namozimni oʻrganishingiz uchun qildim›, dedilar.»Абу Ҳозим ибн Динор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Баъзи кишилар Саҳл ибн Саъд ас-Соидийнинг олдига келдилар. Улар минбарнинг ёғочи нимадан экани ҳақида баҳслашиб қолган эдилар, шу ҳақда ундан сўрадилар. У деди: «Аллоҳга қасамки, мен унинг нимадан эканини албатта биламан. Уни қўйилган биринчи куни ва Расулуллоҳ ﷺ унга ўтирган биринчи куни кўрганман. Расулуллоҳ ﷺ фалон аёлга — Саҳл унинг исмини айтди — ‹Дурадгор хизматкорингга буюр, мен одамларга гапирганимда ўтирадиган бир неча ёғоч ясаб берсин›, деб одам юбордилар. Аёл унга буюрди, у ер тарфа ёғочидан ясаб, келтирди. Аёл уни Расулуллоҳ ﷺга юборди. У зот буюрдилар, у шу ерга қўйилди. Сўнг мен Расулуллоҳ ﷺни кўрдим: унга чиқиб, устида намоз ўқидилар, устида туриб такбир айтдилар, сўнг устида туриб руку қилдилар, сўнг орқасига тушиб, минбарнинг тагида сажда қилдилар, сўнг яна қайтдилар. Намоздан бўшаганларида одамларга юзланиб: ‹Эй одамлар, мен буни менга иқтидо қилишингиз ва намозимни ўрганишингиз учун қилдим›, дедилар.»