أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَنْبَأَنَا بَهْزٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، وَمَنْصُورٌ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَشَى إِلَى سُبَاطَةِ قَوْمٍ فَبَالَ قَائِمًا . قَالَ سُلَيْمَانُ فِي حَدِيثِهِ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ وَلَمْ يَذْكُرْ مَنْصُورٌ الْمَسْحَ .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bir qavmning axlatxonasiga bordilar va tik turgan holda siydik qildilar. Sulaymon ibn Ubaydulloh oʻz rivoyatida: «Va u zot maxsilari ustiga mash tortdilar», — dedi. Mansur esa mash (tortish)ni eslatmadi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бир қавмнинг ахлатхонасига бордилар ва тик турган ҳолда сийдик қилдилар. Сулаймон ибн Убайдуллоҳ ўз ривоятида: «Ва у зот махсилари устига маш тортдилар», — деди. Мансур эса маш (тортиш)ни эслатмади.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ الْمُبَارَكِ - عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ عُرْفُطَةَ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه أَنَّهُ أُتِيَ بِكُرْسِيٍّ فَقَعَدَ عَلَيْهِ ثُمَّ دَعَا بِتَوْرٍ فِيهِ مَاءٌ فَكَفَأَ عَلَى يَدَيْهٍ ثَلاَثًا ثُمَّ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ بِكَفٍّ وَاحِدٍ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ وَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا وَغَسَلَ ذِرَاعَيْهِ ثَلاَثًا ثَلاَثًا وَأَخَذَ مِنَ الْمَاءِ فَمَسَحَ بِرَأْسِهِ - وَأَشَارَ شُعْبَةُ مَرَّةً مِنْ نَاصِيَتِهِ إِلَى مُؤَخَّرِ رَأْسِهِ - ثُمَّ قَالَ - لاَ أَدْرِي أَرَدَّهُمَا أَمْ لاَ - وَغَسَلَ رِجْلَيْهِ ثَلاَثًا ثَلاَثًا ثُمَّ قَالَ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى طُهُورِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَهَذَا طُهُورُهُ . وَقَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ وَالصَّوَابُ خَالِدُ بْنُ عَلْقَمَةَ لَيْسَ مَالِكَ بْنَ عُرْفُطَةَ .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Unga kursi keltirildi va u unga oʻtirdi, soʻng suvli idishni soʻrab, qoʻllariga uch marta suv quydi, soʻng bir kaft bilan ogʻzini chayib, burniga suv tortdi, uch marta, yuzini uch marta yuvdi, ikki qoʻlini uch martadan yuvdi, suv olib boshiga masih tortdi, soʻng ikki oyogʻini uch martadan yuvdi. Soʻng dedi: «Kimni Rasululloh ﷺning taharatlariga qarash xursand qilsa, mana shu uning taharatlaridir».Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унга курси келтирилди ва у унга ўтирди, сўнг сувли идишни сўраб, қўлларига уч марта сув қуйди, сўнг бир кафт билан оғзини чайиб, бурнига сув тортди, уч марта, юзини уч марта ювди, икки қўлини уч мартадан ювди, сув олиб бошига масиҳ тортди, сўнг икки оёғини уч мартадан ювди. Сўнг деди: «Кимни Расулуллоҳ ﷺнинг таҳаратларига қараш хурсанд қилса, мана шу унинг таҳаратларидир».
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي الأَشْعَثُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - وَذَكَرَتْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُحِبُّ التَّيَامُنَ مَا اسْتَطَاعَ فِي طُهُورِهِ وَنَعْلِهِ وَتَرَجُّلِهِ . قَالَ شُعْبَةُ ثُمَّ سَمِعْتُ الأَشْعَثَ بِوَاسِطٍ يَقُولُ يُحِبُّ التَّيَامُنَ فَذَكَرَ شَأْنَهُ كُلَّهُ ثُمَّ سَمِعْتُهُ بِالْكُوفَةِ يَقُولُ يُحِبُّ التَّيَامُنَ مَا اسْتَطَاعَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U kishi Rasululloh ﷺ taharat qilishlarida, oyoq kiyim kiyishlarida va soch tarashlarida imkon boricha oʻng tomondan boshlashni yaxshi koʻrardilar, deb zikr qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У киши Расулуллоҳ ﷺ таҳарат қилишларида, оёқ кийим кийишларида ва соч тарашларида имкон борича ўнг томондан бошлашни яхши кўрардилар, деб зикр қилди.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا تَوَضَّأَ أَخَذَ حَفْنَةً مِنْ مَاءٍ فَقَالَ بِهَا هَكَذَا - وَوَصَفَ شُعْبَةُ - نَضَحَ بِهِ فَرْجَهُ فَذَكَرْتُهُ لإِبْرَاهِيمَ فَأَعْجَبَهُ قَالَ الشَّيْخُ ابْنُ السُّنِّيِّ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحَكَمُ هُوَ ابْنُ سُفْيَانَ الثَّقَفِيُّ رضى الله عنه .
Hakam ibn Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ taharat qilganlarida bir hovuch suv olib, u bilan mana shunday qilar edilar — Shuʼba tasvirlab koʻrsatdi — avrat qismlariga separ edilar.Ҳакам ибн Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ таҳарат қилганларида бир ҳовуч сув олиб, у билан мана шундай қилар эдилар — Шуъба тасвирлаб кўрсатди — аврат қисмларига сепар эдилар.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ الْجُوزَجَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَشْعَثُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا قَعَدَ بَيْنَ شُعَبِهَا الأَرْبَعِ ثُمَّ اجْتَهَدَ فَقَدْ وَجَبَ الْغُسْلُ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ وَالصَّوَابُ أَشْعَثُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . وَقَدْ رَوَى الْحَدِيثَ عَنْ شُعْبَةَ النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ وَغَيْرُهُ كَمَا رَوَاهُ خَالِدٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar erkak ayolining toʻrt aʼzosi orasida oʻtirib, soʻng harakat qilsa, gʻusl vojib boʻldi», dedilar. Abu Abdurrahmon aytdi: «Bu xato, toʻgʻrisi Ashʼas al-Hasandan, u Abu Hurayradan rivoyat qilganidir».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар эркак аёлининг тўрт аъзоси орасида ўтириб, сўнг ҳаракат қилса, ғусл вожиб бўлди», дедилар. Абу Абдурраҳмон айтди: «Бу хато, тўғриси Ашъас ал-Ҳасандан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилганидир».
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَهْزٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَكَمُ، عَنْ ذَرٍّ، عَنِ ابْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ عَنِ التَّيَمُّمِ، فَلَمْ يَدْرِ مَا يَقُولُ فَقَالَ عَمَّارٌ أَتَذْكُرُ حَيْثُ كُنَّا فِي سَرِيَّةٍ فَأَجْنَبْتُ فَتَمَعَّكْتُ فِي التُّرَابِ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنَّمَا يَكْفِيكَ هَكَذَا " . وَضَرَبَ شُعْبَةُ بِيَدَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ وَنَفَخَ فِي يَدَيْهِ وَمَسَحَ بِهِمَا وَجْهَهُ وَكَفَّيْهِ مَرَّةً وَاحِدَةً .
Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Umar ibn al-Xattobdan tayammum haqida soʻradi, u nima deyishni bilmadi. Shunda Ammor: «Esingdami, biz bir jangovar guruhda edik, men junub boʻlib tuproqqa agʻanadim, soʻng Nabiy ﷺning oldilariga keldim, u zot: ‹Senga mana shu kifoya qilardi›, dedilar», dedi. Shuʼba ikki qoʻllarini tizzalariga urdi va qoʻllariga puflab, ular bilan yuzini va kaftlarini bir marta masli qildi.Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Умар ибн ал-Хаттобдан таяммум ҳақида сўради, у нима дейишни билмади. Шунда Аммор: «Эсингдами, биз бир жанговар гуруҳда эдик, мен жунуб бўлиб тупроққа ағанадим, сўнг Набий ﷺнинг олдиларига келдим, у зот: ‹Сенга мана шу кифоя қиларди›, дедилар», деди. Шуъба икки қўлларини тиззаларига урди ва қўлларига пуфлаб, улар билан юзини ва кафтларини бир марта масли қилди.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، أَنْبَأَنَا خَالِدٌ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، سَمِعْتُ ذَرًّا، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ أَبْزَى، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ وَقَدْ سَمِعَهُ الْحَكَمُ، مِنِ ابْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ أَجْنَبَ رَجُلٌ فَأَتَى عُمَرَ - رضى الله عنه - فَقَالَ إِنِّي أَجْنَبْتُ فَلَمْ أَجِدْ مَاءً . قَالَ لاَ تُصَلِّ . قَالَ لَهُ عَمَّارٌ أَمَا تَذْكُرُ أَنَّا كُنَّا فِي سَرِيَّةٍ فَأَجْنَبْنَا فَلَمْ نَجِدْ مَاءً فَأَمَّا أَنْتَ فَلَمْ تُصَلِّ وَأَمَّا أَنَا فَإِنِّي تَمَعَّكْتُ فَصَلَّيْتُ ثُمَّ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ " إِنَّمَا كَانَ يَكْفِيكَ " . وَضَرَبَ شُعْبَةُ بِكَفَّيْهِ ضَرْبَةً وَنَفَخَ فِيهِمَا ثُمَّ دَلَكَ إِحْدَاهُمَا بِالأُخْرَى ثُمَّ مَسَحَ بِهِمَا وَجْهَهُ . فَقَالَ عُمَرُ شَيْئًا لاَ أَدْرِي مَا هُوَ . فَقَالَ إِنْ شِئْتَ لاَ حَدَّثْتُهُ . وَذَكَرَ شَيْئًا فِي هَذَا الإِسْنَادِ عَنْ أَبِي مَالِكٍ وَزَادَ سَلَمَةُ قَالَ بَلْ نُوَلِّيكَ مِنْ ذَلِكَ مَا تَوَلَّيْتَ .
Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi junub boʻlib Umar (roziyallohu anhu)ning oldiga keldi va: «Men junub boʻldim, ammo suv topmadim», dedi. U: «Namoz oʻqima», dedi. Ammor unga: «Esingdami, biz bir jangovar guruhda edik, junub boʻldik, ammo suv topmadik. Sen namoz oʻqimading, men esa tuproqqa agʻanadim va namoz oʻqidim, soʻng Nabiy ﷺning oldilariga kelib, buni u zotga aytganimda: ‹Senga shu kifoya qilardi›, dedilar», dedi. Shuʼba ikki kaftini bir marta urib, ularga puflab, keyin birini ikkinchisiga ishqadi, soʻng ular bilan yuzini masli qildi. Umar: «Men tushunmagan bir narsani aytdi», dedi. U: «Agar xohlasang, buni aytmayman», dedi.Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши жунуб бўлиб Умар (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келди ва: «Мен жунуб бўлдим, аммо сув топмадим», деди. У: «Намоз ўқима», деди. Аммор унга: «Эсингдами, биз бир жанговар гуруҳда эдик, жунуб бўлдик, аммо сув топмадик. Сен намоз ўқимадинг, мен эса тупроққа ағанадим ва намоз ўқидим, сўнг Набий ﷺнинг олдиларига келиб, буни у зотга айтганимда: ‹Сенга шу кифоя қиларди›, дедилар», деди. Шуъба икки кафтини бир марта уриб, уларга пуфлаб, кейин бирини иккинчисига ишқади, сўнг улар билан юзини масли қилди. Умар: «Мен тушунмаган бир нарсани айтди», деди. У: «Агар хоҳласанг, буни айтмайман», деди.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ تَمِيمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، وَسَلَمَةُ، عَنْ ذَرٍّ، عَنِ ابْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، جَاءَ إِلَى عُمَرَ - رضى الله عنه - فَقَالَ إِنِّي أَجْنَبْتُ فَلَمْ أَجِدِ الْمَاءَ . فَقَالَ عُمَرُ لاَ تُصَلِّ . فَقَالَ عَمَّارٌ أَمَا تَذْكُرُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ أَنَا وَأَنْتَ فِي سَرِيَّةٍ فَأَجْنَبْنَا فَلَمْ نَجِدْ مَاءً فَأَمَّا أَنْتَ فَلَمْ تُصَلِّ وَأَمَّا أَنَا فَتَمَعَّكْتُ فِي التُّرَابِ ثُمَّ صَلَّيْتُ فَلَمَّا أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ " إِنَّمَا يَكْفِيكَ " . وَضَرَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِيَدَيْهِ إِلَى الأَرْضِ ثُمَّ نَفَخَ فِيهِمَا فَمَسَحَ بِهِمَا وَجْهَهُ وَكَفَّيْهِ - شَكَّ سَلَمَةُ وَقَالَ لاَ أَدْرِي فِيهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ أَوْ إِلَى الْكَفَّيْنِ - قَالَ عُمَرُ نُوَلِّيكَ مِنْ ذَلِكَ مَا تَوَلَّيْتَ قَالَ شُعْبَةُ كَانَ يَقُولُ الْكَفَّيْنِ وَالْوَجْهَ وَالذِّرَاعَيْنِ . فَقَالَ لَهُ مَنْصُورٌ مَا تَقُولُ فَإِنَّهُ لاَ يَذْكُرُ الذِّرَاعَيْنِ أَحَدٌ غَيْرُكَ . فَشَكَّ سَلَمَةُ فَقَالَ لاَ أَدْرِي ذَكَرَ الذِّرَاعَيْنِ أَمْ لاَ .
Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Umar (roziyallohu anhu)ning oldiga kelib: «Men junub boʻldim, ammo suv topmadim», dedi. Umar: «Namoz oʻqima», dedi. Shunda Ammor: «Ey moʻminlar amiri, esingdami, men bilan sen bir jangovar guruhda edik, junub boʻldik, ammo suv topmadik. Sen namoz oʻqimading, men esa tuproqqa agʻanadim, soʻng namoz oʻqidim. Biz Rasululloh ﷺning oldilariga kelganimizda, buni u zotga aytdim, u zot: ‹Senga shu kifoya qilardi›, dedilar», dedi. Soʻng Nabiy ﷺ ikki qoʻllarini yerga urdilar, keyin ularga puflab, ular bilan yuzlarini va kaftlarini masli qildilar. Umar: «Oʻzing zimmangga olgan narsani oʻzingga havola qilamiz», dedi.Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Умар (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келиб: «Мен жунуб бўлдим, аммо сув топмадим», деди. Умар: «Намоз ўқима», деди. Шунда Аммор: «Эй мўминлар амири, эсингдами, мен билан сен бир жанговар гуруҳда эдик, жунуб бўлдик, аммо сув топмадик. Сен намоз ўқимадинг, мен эса тупроққа ағанадим, сўнг намоз ўқидим. Биз Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келганимизда, буни у зотга айтдим, у зот: ‹Сенга шу кифоя қиларди›, дедилар», деди. Сўнг Набий ﷺ икки қўлларини ерга урдилар, кейин уларга пуфлаб, улар билан юзларини ва кафтларини масли қилдилар. Умар: «Ўзинг зиммангга олган нарсани ўзингга ҳавола қиламиз», деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، وَهِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَنَتَ شَهْرًا - قَالَ شُعْبَةُ لَعَنَ رِجَالاً وَقَالَ هِشَامٌ يَدْعُو عَلَى أَحْيَاءٍ مِنْ أَحْيَاءِ الْعَرَبِ - ثُمَّ تَرَكَهُ بَعْدَ الرُّكُوعِ . هَذَا قَوْلُ هِشَامٍ وَقَالَ شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَنَتَ شَهْرًا يَلْعَنُ رِعْلاً وَذَكْوَانَ وَلِحْيَانَ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir oy qunut oʻqidilar — bunda baʼzi kishilarni laʼnatlab, arab qabilalaridan baʼzilariga qarshi duo qildilar — soʻng buni rukudan keyin tark etdilar. Yana bir rivoyatda: Nabiy ﷺ bir oy qunut oʻqib, Riʼl, Zakvon va Lihyon qabilalarini laʼnatladilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир ой қунут ўқидилар — бунда баъзи кишиларни лаънатлаб, араб қабилаларидан баъзиларига қарши дуо қилдилар — сўнг буни рукудан кейин тарк этдилар. Яна бир ривоятда: Набий ﷺ бир ой қунут ўқиб, Риъл, Заквон ва Лиҳён қабилаларини лаънатладилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا جَاءَ أَحَدُكُمْ وَقَدْ خَرَجَ الإِمَامُ فَلْيُصَلِّ رَكْعَتَيْنِ " . قَالَ شُعْبَةُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz kelib qolganda imom chiqib boʻlgan boʻlsa, ikki rakaat namoz oʻqisin», dedilar. Shuʼba: «Juma kuni», deb qoʻshib qoʻydi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз келиб қолганда имом чиқиб бўлган бўлса, икки ракаат намоз ўқисин», дедилар. Шуъба: «Жума куни», деб қўшиб қўйди.