حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ، عَنْ حَبِيبٍ الْمُعَلِّمِ، عَنْ عَطَاءٍ، حَدَّثَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَهَلَّ وَأَصْحَابُهُ بِالْحَجِّ وَلَيْسَ مَعَ أَحَدٍ مِنْهُمْ هَدْىٌ، غَيْرَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَطَلْحَةَ، وَكَانَ عَلِيٌّ قَدِمَ مِنَ الْيَمَنِ، وَمَعَهُ الْهَدْىُ فَقَالَ أَهْلَلْتُ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. وَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَذِنَ لأَصْحَابِهِ أَنْ يَجْعَلُوهَا عُمْرَةً، يَطُوفُوا بِالْبَيْتِ، ثُمَّ يُقَصِّرُوا وَيَحِلُّوا، إِلاَّ مَنْ مَعَهُ الْهَدْىُ، فَقَالُوا نَنْطَلِقُ إِلَى مِنًى وَذَكَرُ أَحَدِنَا يَقْطُرُ فَبَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لَوِ اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ مَا أَهْدَيْتُ، وَلَوْلاَ أَنَّ مَعِي الْهَدْىَ لأَحْلَلْتُ ". وَأَنَّ عَائِشَةَ حَاضَتْ فَنَسَكَتِ الْمَنَاسِكَ كُلَّهَا، غَيْرَ أَنَّهَا لَمْ تَطُفْ بِالْبَيْتِ قَالَ فَلَمَّا طَهُرَتْ وَطَافَتْ، قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَنْطَلِقُونَ بِعُمْرَةٍ وَحَجَّةٍ، وَأَنْطَلِقُ بِالْحَجِّ فَأَمَرَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي بَكْرٍ أَنْ يَخْرُجَ مَعَهَا إِلَى التَّنْعِيمِ، فَاعْتَمَرَتْ بَعْدَ الْحَجِّ فِي ذِي الْحَجَّةِ، وَأَنَّ سُرَاقَةَ بْنَ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ لَقِيَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ بِالْعَقَبَةِ، وَهُوَ يَرْمِيهَا، فَقَالَ أَلَكُمْ هَذِهِ خَاصَّةً، يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " لاَ، بَلْ لِلأَبَدِ ".
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ va sahobalari haj uchun ehrom bogʻladi va Paygʻambar ﷺ hamda Talha(dan) boshqa hech kimda Hadiy yoʻq edi. Ali Yamandan keldi va unda Hadiy bor edi. U (Ali): «Men Allohning Rasuli ﷺ niyat qilganidek niyat bilan ehrom bogʻladim», — dedi. Paygʻambar ﷺ sahobalarini — oʻzlari (haj uchun) keltirgan ehromni umra (niyatiga) burishga, Kaʼbani (hamda Safo bilan Marvani) tavof qilishga, sochlarini qisqartirishga va ehromdan chiqishga — buyurdi; magar yonlarida Hadiy boʻlganlar (mustasno). Ular: «Bizning jinsiy aʼzolarimizdan (maniy) tomib turgan holda (yaʼni zavjalarimiz bilan yaqinlik qilgach) Minoga boramizmi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ buni eshitib: «Agar men hozir bilgan narsani (avvaldan) bilganimda, Hadiyni keltirmas edim. Agar menda Hadiy boʻlmaganda, men ehromdan chiqar edim», — dedilar. Oisha hayz koʻrdi va — tavofdan boshqa — (hajning) barcha marosimlarini bajardi. Bas, u (hayzdan) poklanganda va Kaʼbani tavof qilganda: «Yo Rasululloh, (hammangiz) haj va umra (ikkalasi) bilan qaytyapsiz, men esa faqat haj bilan qaytyapman!» — dedi. Bas, u zot Abdurrahmon ibn Abu Bakrni — u (Oisha) bilan birga Tanʼimga borishga — buyurdi. Shunday qilib, u (Oisha) Zulhijja oyida — hajdan keyin — umra qildi. Suroqa ibn Molik ibn Juʼshum Paygʻambar ﷺ ni — u zot Aqaba (Jamratul-Aqaba)ga tosh otayotgan paytda — uchratdi va: «Yo Rasululloh, bu (umrani hajdan oldin qilish) faqat siz uchunmi (yoki hammaga)?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Yoʻq, (bu) abadiydir (yaʼni barcha musulmonlar uchun hajdan oldin umra qilish joiz)», — dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ва саҳобалари ҳаж учун эҳром боғлади ва Пайғамбар ﷺ ҳамда Талҳа(дан) бошқа ҳеч кимда Ҳадий йўқ эди. Али Ямандан келди ва унда Ҳадий бор эди. У (Али): «Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ ният қилганидек ният билан эҳром боғладим», — деди. Пайғамбар ﷺ саҳобаларини — ўзлари (ҳаж учун) келтирган эҳромни умра (ниятига) буришга, Каъбани (ҳамда Сафо билан Марвани) тавоф қилишга, сочларини қисқартиришга ва эҳромдан чиқишга — буюрди; магар ёнларида Ҳадий бўлганлар (мустасно). Улар: «Бизнинг жинсий аъзоларимиздан (маний) томиб турган ҳолда (яъни завжаларимиз билан яқинлик қилгач) Минога борамизми?» — деди. Пайғамбар ﷺ буни эшитиб: «Агар мен ҳозир билган нарсани (аввалдан) билганимда, Ҳадийни келтирмас эдим. Агар менда Ҳадий бўлмаганда, мен эҳромдан чиқар эдим», — дедилар. Оиша ҳайз кўрди ва — тавофдан бошқа — (ҳажнинг) барча маросимларини бажарди. Бас, у (ҳайздан) покланганда ва Каъбани тавоф қилганда: «Ё Расулуллоҳ, (ҳаммангиз) ҳаж ва умра (иккаласи) билан қайтяпсиз, мен эса фақат ҳаж билан қайтяпман!» — деди. Бас, у зот Абдурраҳмон ибн Абу Бакрни — у (Оиша) билан бирга Танъимга боришга — буюрди. Шундай қилиб, у (Оиша) Зулҳижжа ойида — ҳаждан кейин — умра қилди. Суроқа ибн Молик ибн Жуъшум Пайғамбар ﷺ ни — у зот Ақаба (Жамратул-Ақаба)га тош отаётган пайтда — учратди ва: «Ё Расулуллоҳ, бу (умрани ҳаждан олдин қилиш) фақат сиз учунми (ёки ҳаммага)?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Йўқ, (бу) абадийдир (яъни барча мусулмонлар учун ҳаждан олдин умра қилиш жоиз)», — дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ.وَعَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهم ـ قَالَ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم صُبْحَ رَابِعَةٍ مِنْ ذِي الْحَجَّةِ مُهِلِّينَ بِالْحَجِّ، لاَ يَخْلِطُهُمْ شَىْءٌ، فَلَمَّا قَدِمْنَا أَمَرَنَا فَجَعَلْنَاهَا عُمْرَةً، وَأَنْ نَحِلَّ إِلَى نِسَائِنَا، فَفَشَتْ فِي ذَلِكَ الْقَالَةُ. قَالَ عَطَاءٌ فَقَالَ جَابِرٌ فَيَرُوحُ أَحَدُنَا إِلَى مِنًى وَذَكَرُهُ يَقْطُرُ مَنِيًّا. فَقَالَ جَابِرٌ بِكَفِّهِ، فَبَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ خَطِيبًا فَقَالَ " بَلَغَنِي أَنَّ أَقْوَامًا يَقُولُونَ كَذَا وَكَذَا، وَاللَّهِ لأَنَا أَبَرُّ وَأَتْقَى لِلَّهِ مِنْهُمْ، وَلَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ مَا أَهْدَيْتُ، وَلَوْلاَ أَنَّ مَعِي الْهَدْىَ لأَحْلَلْتُ ". فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هِيَ لَنَا أَوْ لِلأَبَدِ فَقَالَ " لاَ بَلْ لِلأَبَدِ ". قَالَ وَجَاءَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ـ فَقَالَ أَحَدُهُمَا يَقُولُ لَبَّيْكَ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. وَقَالَ وَقَالَ الآخَرُ لَبَّيْكَ بِحَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُقِيمَ عَلَى إِحْرَامِهِ، وَأَشْرَكَهُ فِي الْهَدْىِ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ (sahobalari bilan) — faqat haj uchun ihrom bogʻlagan holda — Zulhijjaning toʻrtinchi (kuni) ertalab Makkaga yetib keldi. Biz Makkaga yetib kelganda, Paygʻambar ﷺ bizga — ihrom niyatimizni umraga oʻzgartirishni va umrani bajargandan soʻng ihromdan chiqishimiz hamda — (jinsiy aloqa uchun) xotinlarimizning oldiga borishimiz mumkinligini — buyurdi. Odamlar bu haqda (norozilik bilan) gapira boshladi. Jobir hayrat bilan: «Bizning tanosil aʼzolarimizdan maniy tomib turgan holda Minoga boramizmi?» — dedi. Jobir buni aytganda qoʻlini (silkitdi). Bu xabar Paygʻambar ﷺ ga yetib borganda, u zot xutba qilib: «Menga — baʼzi kishilar shunday-shunday deyapti, deb — xabar berildi. Allohga qasamki, men Allohdan sizlardan koʻra koʻproq qoʻrqaman va Unga sizlardan koʻra koʻproq itoat qilaman. Agar men hozir bilgan narsamni (avval) bilganimda, men Hadiy (qurbonlik)ni oʻzim bilan olib kelmas edim va agar Hadiy men bilan boʻlmaganida, men ihromdan chiqar edim», — dedi. Shunda Suroqa ibn Molik (oʻrnidan) turib: «Yo Rasululloh, bu (ruxsat) faqat biz uchunmi yoki abadiymi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «U — abadiy(dir)», — dedi. Shu asnoda Ali ibn Abu Tolib Yamandan keldi va Paygʻambar ﷺ niyat qilgan (narsa) uchun ‹labbay› der edi. (Boshqa bir kishiga koʻra, Ali — Allohning Rasuli ﷺ ning hajiga oʻxshash (haj) uchun ‹labbay› der edi.) Paygʻambar ﷺ unga — ihromda davom etishni va u bilan Hadiyni boʻlishishni — aytdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ (саҳобалари билан) — фақат ҳаж учун иҳром боғлаган ҳолда — Зулҳижжанинг тўртинчи (куни) эрталаб Маккага етиб келди. Биз Маккага етиб келганда, Пайғамбар ﷺ бизга — иҳром ниятимизни умрага ўзгартиришни ва умрани бажаргандан сўнг иҳромдан чиқишимиз ҳамда — (жинсий алоқа учун) хотинларимизнинг олдига боришимиз мумкинлигини — буюрди. Одамлар бу ҳақда (норозилик билан) гапира бошлади. Жобир ҳайрат билан: «Бизнинг таносил аъзоларимиздан маний томиб турган ҳолда Минога борамизми?» — деди. Жобир буни айтганда қўлини (силкитди). Бу хабар Пайғамбар ﷺ га етиб борганда, у зот хутба қилиб: «Менга — баъзи кишилар шундай-шундай деяпти, деб — хабар берилди. Аллоҳга қасамки, мен Аллоҳдан сизлардан кўра кўпроқ қўрқаман ва Унга сизлардан кўра кўпроқ итоат қиламан. Агар мен ҳозир билган нарсамни (аввал) билганимда, мен Ҳадий (қурбонлик)ни ўзим билан олиб келмас эдим ва агар Ҳадий мен билан бўлмаганида, мен иҳромдан чиқар эдим», — деди. Шунда Суроқа ибн Молик (ўрнидан) туриб: «Ё Расулуллоҳ, бу (рухсат) фақат биз учунми ёки абадийми?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «У — абадий(дир)», — деди. Шу аснода Али ибн Абу Толиб Ямандан келди ва Пайғамбар ﷺ ният қилган (нарса) учун ‹лаббай› дер эди. (Бошқа бир кишига кўра, Али — Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ҳажига ўхшаш (ҳаж) учун ‹лаббай› дер эди.) Пайғамбар ﷺ унга — иҳромда давом этишни ва у билан Ҳадийни бўлишишни — айтди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ أَبُو الْحَسَنِ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ، يَقُولُ جَاءَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ إِلَى أَبِي فِي مَنْزِلِهِ، فَاشْتَرَى مِنْهُ رَحْلاً فَقَالَ لِعَازِبٍ ابْعَثِ ابْنَكَ يَحْمِلْهُ مَعِي. قَالَ فَحَمَلْتُهُ مَعَهُ، وَخَرَجَ أَبِي يَنْتَقِدُ ثَمَنَهُ، فَقَالَ لَهُ أَبِي يَا أَبَا بَكْرٍ حَدِّثْنِي كَيْفَ صَنَعْتُمَا حِينَ سَرَيْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ أَسْرَيْنَا لَيْلَتَنَا، وَمِنَ الْغَدِ حَتَّى قَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ، وَخَلاَ الطَّرِيقُ لاَ يَمُرُّ فِيهِ أَحَدٌ، فَرُفِعَتْ لَنَا صَخْرَةٌ طَوِيلَةٌ، لَهَا ظِلٌّ لَمْ تَأْتِ عَلَيْهِ الشَّمْسُ فَنَزَلْنَا عِنْدَهُ، وَسَوَّيْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَكَانًا بِيَدِي يَنَامُ عَلَيْهِ، وَبَسَطْتُ فِيهِ فَرْوَةً، وَقُلْتُ نَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَأَنَا أَنْفُضُ لَكَ مَا حَوْلَكَ. فَنَامَ وَخَرَجْتُ أَنْفُضُ مَا حَوْلَهُ، فَإِذَا أَنَا بِرَاعٍ مُقْبِلٍ بِغَنَمِهِ إِلَى الصَّخْرَةِ يُرِيدُ مِنْهَا مِثْلَ الَّذِي أَرَدْنَا فَقُلْتُ لِمَنْ أَنْتَ يَا غُلاَمُ فَقَالَ لِرَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ أَوْ مَكَّةَ. قُلْتُ أَفِي غَنَمِكَ لَبَنٌ قَالَ نَعَمُ. قُلْتُ أَفَتَحْلُبُ قَالَ نَعَمْ. فَأَخَذَ شَاةً. فَقُلْتُ انْفُضِ الضَّرْعَ مِنَ التُّرَابِ وَالشَّعَرِ وَالْقَذَى. قَالَ فَرَأَيْتُ الْبَرَاءَ يَضْرِبُ إِحْدَى يَدَيْهِ عَلَى الأُخْرَى يَنْفُضُ، فَحَلَبَ فِي قَعْبٍ كُثْبَةً مِنْ لَبَنٍ، وَمَعِي إِدَاوَةٌ حَمَلْتُهَا لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَرْتَوِي مِنْهَا، يَشْرَبُ وَيَتَوَضَّأُ، فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَكَرِهْتُ أَنْ أُوقِظَهُ، فَوَافَقْتُهُ حِينَ اسْتَيْقَظَ، فَصَبَبْتُ مِنَ الْمَاءِ عَلَى اللَّبَنِ حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ، فَقُلْتُ اشْرَبْ يَا رَسُولَ اللَّهِ ـ قَالَ ـ فَشَرِبَ، حَتَّى رَضِيتُ ثُمَّ قَالَ " أَلَمْ يَأْنِ لِلرَّحِيلِ ". قُلْتُ بَلَى ـ قَالَ ـ فَارْتَحَلْنَا بَعْدَ مَا مَالَتِ الشَّمْشُ، وَاتَّبَعَنَا سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكٍ، فَقُلْتُ أُتِينَا يَا رَسُولَ اللَّهِ. فَقَالَ " لاَ تَحْزَنْ، إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا ". فَدَعَا عَلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَارْتَطَمَتْ بِهِ فَرَسُهُ إِلَى بَطْنِهَا ـ أُرَى فِي جَلَدٍ مِنَ الأَرْضِ، شَكَّ زُهَيْرٌ ـ فَقَالَ إِنِّي أُرَاكُمَا قَدْ دَعَوْتُمَا عَلَىَّ فَادْعُوَا لِي، فَاللَّهُ لَكُمَا أَنْ أَرُدَّ عَنْكُمَا الطَّلَبَ. فَدَعَا لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَنَجَا فَجَعَلَ لاَ يَلْقَى أَحَدًا إِلاَّ قَالَ كَفَيْتُكُمْ مَا هُنَا. فَلاَ يَلْقَى أَحَدًا إِلاَّ رَدَّهُ. قَالَ وَوَفَى لَنَا.
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr — uyda boʻlgan otamning oldiga kelib, undan bir egar sotib oldi. U Ozibga: «Oʻgʻlingga ayt — uni men bilan (birga) koʻtarib borsin», — dedi. Bas, men uni u bilan koʻtarib bordim va otam — (egarning) narxini olish uchun — bizga ergashdi. Otam: «Ey Abu Bakr! Menga — Allohning Rasuli bilan (hijrat) tungi sayohatingda nima boʻlganini — ayt», — dedi. U: «Ha, biz tun boʻyi va ertasi kuni — peshingacha — yurdik; oʻshanda (kuchli issiq sababli) yoʻlda hech kim koʻrinmasdi. Soʻng — tagida soya boʻlgan, quyosh hali tushmagan — uzun bir qoya paydo boʻldi. Bas, biz u yerda (tuyadan) tushdik va men Paygʻambar ﷺ uxlashi uchun bir joyni tekisladim va uni bir hayvon terisi yoki quruq oʻt bilan qopladim. Men: ‹Uxlang, yo Rasululloh; men sizni qoʻriqlayman›, — dedim. Bas, u uxladi va men uni qoʻriqlash uchun (tashqariga) chiqdim. Birdan men — qoʻylari bilan oʻsha qoya tomon kelayotgan bir choʻponni — koʻrdim; u (ham) — biz kelgandagi maqsadda (yaʼni soyada dam olish uchun) kelayotgan edi. Men (undan): ‹Sen kimniki(san), ey bola?› — deb soʻradim. U: ‹Men — Madina yoki Makkadan boʻlgan bir kishiniki(man)›, — deb javob berdi. Men: ‹Sening qoʻylaringda sut bormi?› — dedim. U: ‹Ha›, — dedi. Men: ‹Biz uchun (sut) sogʻib berasanmi?› — dedim. U: ‹Ha›, — dedi. U bir qoʻyni ushladi va men undan — (qoʻyning) yelinini chang, tuk va kirdan tozalashini — soʻradim (Rivoyatchi: U Baroning bir qoʻlini boshqasi bilan urganini — choʻpon changni qanday tozalaganini koʻrsatib — koʻrdi). Choʻpon yogʻoch idishga ozgina sut sogʻdi va menda — Paygʻambar ﷺ ichishi va tahorat olishi uchun oʻzim koʻtarib yurgan — bir charm idish (mesh) bor edi. Men Paygʻambarning oldiga bordim — uni uygʻotishni istamasdim, lekin men yetib borganimda, Paygʻambar ﷺ allaqachon uygʻongan edi; bas, men — sut sovuguncha — idishning oʻrta qismiga suv quydim. Soʻng men: ‹Iching, yo Rasululloh!› — dedim. U — men mamnun boʻlguncha — ichdi. Soʻng u: ‹Joʻnash vaqtimiz keldimi?› — dedi. Men: ‹Ha›, — dedim. Bas, biz peshindan keyin joʻnadik. Suroqa ibn Molik bizga ergashdi va men: ‹Biz topib qolindik, yo Rasululloh!› — dedim. U: ‹Gʻam yema — chunki Alloh biz bilan›, — dedi. Paygʻambar ﷺ unga qarshi (yomonlik) duo qildi va shu sabab uning otining oyoqlari — qorniga qadar — yerga botib ketdi (Rivoyatchi Zuhayr — Abu Bakr ‹(U) qattiq yerga (botdi)›, deganmi yoʻqmi, deb aniq emas). Suroqa: ‹Men koʻrdimki, sen menga qarshi (yomonlik) duo qilibsan. Iltimos, men uchun yaxshilik duo qil; va Allohga qasamki, men — seni qidirayotganlarni — qaytaraman›, — dedi. Paygʻambar ﷺ uning uchun yaxshilik duo qildi va u qutuldi. Soʻng u — yoʻlda kimnidir uchratsa: ‹Men uni bu yerda (qidirib) — befoyda — koʻrdim›, — derdi. Bas, u — kimni uchratsa, (oʻshani) qaytarardi. Shunday qilib, Suroqa oʻz vaʼdasini bajardi», — dedi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абу Бакр — уйда бўлган отамнинг олдига келиб, ундан бир эгар сотиб олди. У Озибга: «Ўғлингга айт — уни мен билан (бирга) кўтариб борсин», — деди. Бас, мен уни у билан кўтариб бордим ва отам — (эгарнинг) нархини олиш учун — бизга эргашди. Отам: «Эй Абу Бакр! Менга — Аллоҳнинг Расули билан (ҳижрат) тунги саёҳатингда нима бўлганини — айт», — деди. У: «Ҳа, биз тун бўйи ва эртаси куни — пешингача — юрдик; ўшанда (кучли иссиқ сабабли) йўлда ҳеч ким кўринмасди. Сўнг — тагида соя бўлган, қуёш ҳали тушмаган — узун бир қоя пайдо бўлди. Бас, биз у ерда (туядан) тушдик ва мен Пайғамбар ﷺ ухлаши учун бир жойни текисладим ва уни бир ҳайвон териси ёки қуруқ ўт билан қопладим. Мен: ‹Ухланг, ё Расулуллоҳ; мен сизни қўриқлайман›, — дедим. Бас, у ухлади ва мен уни қўриқлаш учун (ташқарига) чиқдим. Бирдан мен — қўйлари билан ўша қоя томон келаётган бир чўпонни — кўрдим; у (ҳам) — биз келгандаги мақсадда (яъни сояда дам олиш учун) келаётган эди. Мен (ундан): ‹Сен кимники(сан), эй бола?› — деб сўрадим. У: ‹Мен — Мадина ёки Маккадан бўлган бир кишиники(ман)›, — деб жавоб берди. Мен: ‹Сенинг қўйларингда сут борми?› — дедим. У: ‹Ҳа›, — деди. Мен: ‹Биз учун (сут) соғиб берасанми?› — дедим. У: ‹Ҳа›, — деди. У бир қўйни ушлади ва мен ундан — (қўйнинг) елинини чанг, тук ва кирдан тозалашини — сўрадим (Ривоятчи: У Баронинг бир қўлини бошқаси билан урганини — чўпон чангни қандай тозалаганини кўрсатиб — кўрди). Чўпон ёғоч идишга озгина сут соғди ва менда — Пайғамбар ﷺ ичиши ва таҳорат олиши учун ўзим кўтариб юрган — бир чарм идиш (меш) бор эди. Мен Пайғамбарнинг олдига бордим — уни уйғотишни истамасдим, лекин мен етиб борганимда, Пайғамбар ﷺ аллақачон уйғонган эди; бас, мен — сут совугунча — идишнинг ўрта қисмига сув қуйдим. Сўнг мен: ‹Ичинг, ё Расулуллоҳ!› — дедим. У — мен мамнун бўлгунча — ичди. Сўнг у: ‹Жўнаш вақтимиз келдими?› — деди. Мен: ‹Ҳа›, — дедим. Бас, биз пешиндан кейин жўнадик. Суроқа ибн Молик бизга эргашди ва мен: ‹Биз топиб қолиндик, ё Расулуллоҳ!› — дедим. У: ‹Ғам ема — чунки Аллоҳ биз билан›, — деди. Пайғамбар ﷺ унга қарши (ёмонлик) дуо қилди ва шу сабаб унинг отининг оёқлари — қорнига қадар — ерга ботиб кетди (Ривоятчи Зуҳайр — Абу Бакр ‹(У) қаттиқ ерга (ботди)›, деганми йўқми, деб аниқ эмас). Суроқа: ‹Мен кўрдимки, сен менга қарши (ёмонлик) дуо қилибсан. Илтимос, мен учун яхшилик дуо қил; ва Аллоҳга қасамки, мен — сени қидираётганларни — қайтараман›, — деди. Пайғамбар ﷺ унинг учун яхшилик дуо қилди ва у қутулди. Сўнг у — йўлда кимнидир учраца: ‹Мен уни бу ерда (қидириб) — бефойда — кўрдим›, — дерди. Бас, у — кимни учраца, (ўшани) қайтарарди. Шундай қилиб, Суроқа ўз ваъдасини бажарди», — деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ اشْتَرَى أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ مِنْ عَازِبٍ رَحْلاً بِثَلاَثَةَ عَشَرَ دِرْهَمًا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لِعَازِبٍ مُرِ الْبَرَاءَ فَلْيَحْمِلْ إِلَىَّ رَحْلِي. فَقَالَ عَازِبٌ لاَ حَتَّى تُحَدِّثَنَا كَيْفَ صَنَعْتَ أَنْتَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ خَرَجْتُمَا مِنْ مَكَّةَ وَالْمُشْرِكُونَ يَطْلُبُونَكُمْ قَالَ ارْتَحَلْنَا مِنْ مَكَّةَ، فَأَحْيَيْنَا أَوْ سَرَيْنَا لَيْلَتَنَا وَيَوْمَنَا حَتَّى أَظْهَرْنَا وَقَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ، فَرَمَيْتُ بِبَصَرِي هَلْ أَرَى مِنْ ظِلٍّ فَآوِيَ إِلَيْهِ، فَإِذَا صَخْرَةٌ أَتَيْتُهَا فَنَظَرْتُ بَقِيَّةَ ظِلٍّ لَهَا فَسَوَّيْتُهُ، ثُمَّ فَرَشْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِيهِ، ثُمَّ قُلْتُ لَهُ اضْطَجِعْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ. فَاضْطَجَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ انْطَلَقْتُ أَنْظُرُ مَا حَوْلِي، هَلْ أَرَى مِنَ الطَّلَبِ أَحَدًا فَإِذَا أَنَا بِرَاعِي غَنَمٍ يَسُوقُ غَنَمَهُ إِلَى الصَّخْرَةِ يُرِيدُ مِنْهَا الَّذِي أَرَدْنَا، فَسَأَلْتُهُ فَقُلْتُ لَهُ لِمَنْ أَنْتَ يَا غُلاَمُ قَالَ لِرَجُلٍ مِنْ قُرَيْشٍ سَمَّاهُ فَعَرَفْتُهُ. فَقُلْتُ هَلْ فِي غَنَمِكَ مِنْ لَبَنٍ قَالَ نَعَمْ. قُلْتُ فَهَلْ أَنْتَ حَالِبٌ لَبَنًا قَالَ نَعَمْ. فَأَمَرْتُهُ فَاعْتَقَلَ شَاةً مِنْ غَنَمِهِ، ثُمَّ أَمَرْتُهُ أَنْ يَنْفُضَ ضَرْعَهَا مِنَ الْغُبَارِ، ثُمَّ أَمَرْتُهُ أَنْ يَنْفُضَ كَفَّيْهِ، فَقَالَ هَكَذَا ضَرَبَ إِحْدَى كَفَّيْهِ بِالأُخْرَى فَحَلَبَ لِي كُثْبَةً مِنْ لَبَنٍ، وَقَدْ جَعَلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِدَاوَةً عَلَى فَمِهَا خِرْقَةٌ، فَصَبَبْتُ عَلَى اللَّبَنِ حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ، فَانْطَلَقْتُ بِهِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَوَافَقْتُهُ قَدِ اسْتَيْقَظَ، فَقُلْتُ اشْرَبْ يَا رَسُولَ اللَّهِ. فَشَرِبَ حَتَّى رَضِيتُ ثُمَّ قُلْتُ قَدْ آنَ الرَّحِيلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " بَلَى ". فَارْتَحَلْنَا وَالْقَوْمُ يَطْلُبُونَا، فَلَمْ يُدْرِكْنَا أَحَدٌ مِنْهُمْ غَيْرُ سُرَاقَةَ بْنِ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ عَلَى فَرَسٍ لَهُ. فَقُلْتُ هَذَا الطَّلَبُ قَدْ لَحِقَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ. فَقَالَ " لاَ تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا ".
Abu Bakr (roziyallohu anhu) Ozibdan oʻn uch dirhamga bir egar (taxravon) sotib oldi. Abu Bakr Ozibga: «Baroga buyur, egarimni menga olib kelsin», dedi. Ozib: «Yoʻq, toki sen Makkadan chiqqaningizda, mushriklar sizlarni qidirayotgan paytda sen va Rasululloh ﷺ nima qilganingizni bizga aytib berguningcha (bermayman)», dedi. (Abu Bakr) aytdi: «Biz Makkadan yoʻlga chiqdik, tunimiz va kunduzimizni yurib oʻtkazdik, to kun yarmiga yetib, jaziramaning tik vaqti boʻlganda, men panoh topish uchun soya bormi deb koʻzimni qaratdim. Birdan bir qoyaga duch keldim, uning ozgina soyasi qolganini koʻrib, uni tekisladim, soʻng unga Paygʻambar ﷺga toʻshak yozdim va u zotga: ‹Yoting, ey Allohning paygʻambari›, dedim. Paygʻambar ﷺ yotdilar. Soʻng men atrofimga qarab, qidiruvchilardan birortasi koʻrinadimi deb ketdim. Birdan bir qoʻy boquvchi choʻponga duch keldim, u qoʻylarini qoyaga tomon haydab, biz istagan (soya)dan istar edi. Men undan soʻrab: ‹Ey bola, sen kimnikisan?› dedim. U: ‹Qurayshdan bir kishinikiman›, deb uni nomladi, men uni tanidim. ‹Qoʻylaringda sut bormi?› dedim. U: ‹Ha›, dedi. ‹Sut sogʻib bera olasanmi?› dedim. U: ‹Ha›, dedi. Men unga buyurdim, u qoʻylaridan birini ushlab tutdi, soʻng yelinini changdan tozalashini, soʻng qoʻllarini qoqib tozalashini buyurdim. U bir qoʻlini ikkinchisiga shunday urib (tozaladi) va menga bir hovuch sut sogʻib berdi. Men Rasululloh ﷺ uchun ogʻzi latta bilan yopilgan bir suv idishi (saqlar) edim, sutning ustiga (suv) quydim, toki uning ostki qismi sovugunga qadar. Soʻng uni Paygʻambar ﷺga olib bordim, u zotni uygʻongan holda topdim. ‹Iching, ey Allohning Rasuli›, dedim. U zot men rozi boʻlgunimcha ichdilar. Soʻng men: ‹Yoʻlga chiqish vaqti boʻldi, ey Allohning Rasuli›, dedim. U zot: ‹Ha›, dedilar. Biz yoʻlga chiqdik, qavm bizni qidirar edi, ammo ulardan birortasi bizga yetib ololmadi, faqat Suroqa ibn Molik ibn Juʼshum oti ustida (yetib keldi). Men: ‹Mana, qidiruvchi bizga yetib keldi, ey Allohning Rasuli›, dedim. U zot: ‹Gʻam yema, albatta Alloh biz bilandir›, dedilar».Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) Озибдан ўн уч дирҳамга бир эгар (тахравон) сотиб олди. Абу Бакр Озибга: «Барога буюр, эгаримни менга олиб келсин», деди. Озиб: «Йўқ, токи сен Маккадан чиққанингизда, мушриклар сизларни қидираётган пайтда сен ва Расулуллоҳ ﷺ нима қилганингизни бизга айтиб бергунингча (бермайман)», деди. (Абу Бакр) айтди: «Биз Маккадан йўлга чиқдик, тунимиз ва кундузимизни юриб ўтказдик, то кун ярмига етиб, жазираманинг тик вақти бўлганда, мен паноҳ топиш учун соя борми деб кўзимни қаратдим. Бирдан бир қояга дуч келдим, унинг озгина сояси қолганини кўриб, уни текисладим, сўнг унга Пайғамбар ﷺга тўшак ёздим ва у зотга: ‹Ётинг, эй Аллоҳнинг пайғамбари›, дедим. Пайғамбар ﷺ ётдилар. Сўнг мен атрофимга қараб, қидирувчилардан бирортаси кўринадими деб кетдим. Бирдан бир қўй боқувчи чўпонга дуч келдим, у қўйларини қояга томон ҳайдаб, биз истаган (соя)дан истар эди. Мен ундан сўраб: ‹Эй бола, сен кимникисан?› дедим. У: ‹Қурайшдан бир кишиникиман›, деб уни номлади, мен уни танидим. ‹Қўйларингда сут борми?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. ‹Сут соғиб бера оласанми?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Мен унга буюрдим, у қўйларидан бирини ушлаб тутди, сўнг елинини чангдан тозалашини, сўнг қўлларини қоқиб тозалашини буюрдим. У бир қўлини иккинчисига шундай уриб (тозалади) ва менга бир ҳовуч сут соғиб берди. Мен Расулуллоҳ ﷺ учун оғзи латта билан ёпилган бир сув идиши (сақлар) эдим, сутнинг устига (сув) қуйдим, токи унинг остки қисми совугунга қадар. Сўнг уни Пайғамбар ﷺга олиб бордим, у зотни уйғонган ҳолда топдим. ‹Ичинг, эй Аллоҳнинг Расули›, дедим. У зот мен рози бўлгунимча ичдилар. Сўнг мен: ‹Йўлга чиқиш вақти бўлди, эй Аллоҳнинг Расули›, дедим. У зот: ‹Ҳа›, дедилар. Биз йўлга чиқдик, қавм бизни қидирар эди, аммо улардан бирортаси бизга етиб ололмади, фақат Суроқа ибн Молик ибн Жуъшум оти устида (етиб келди). Мен: ‹Мана, қидирувчи бизга етиб келди, эй Аллоҳнинг Расули›, дедим. У зот: ‹Ғам ема, албатта Аллоҳ биз биландир›, дедилар».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا أَقْبَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَدِينَةِ تَبِعَهُ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ، فَدَعَا عَلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَسَاخَتْ بِهِ فَرَسُهُ. قَالَ ادْعُ اللَّهَ لِي وَلاَ أَضُرُّكَ. فَدَعَا لَهُ. قَالَ فَعَطِشَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمَرَّ بِرَاعٍ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ فَأَخَذْتُ قَدَحًا فَحَلَبْتُ فِيهِ كُثْبَةً مِنْ لَبَنٍ، فَأَتَيْتُهُ فَشَرِبَ حَتَّى رَضِيتُ.
Paygʻambar ﷺ Madinaga (yoʻl olib) kelayotganlarida, Suroqa ibn Molik ibn Juʼshum u zotning ortidan ergashdi. Paygʻambar ﷺ unga (qarshi) duo qildilar, shunda oti uni (yerga) botirdi. U: «Men uchun Allohga duo qil, men senga zarar yetkazmayman», dedi. U zot u uchun duo qildilar. (Baro) aytdi: Soʻng Rasululloh ﷺ chanqadilar. Bir choʻpon yonidan oʻtdilar. Abu Bakr aytdi: Men bir piyola olib, unga bir oz sut sogʻib, u zotga keltirdim. U zot men rozi (mamnun) boʻlgunimcha ichdilar.Пайғамбар ﷺ Мадинага (йўл олиб) келаётганларида, Суроқа ибн Молик ибн Жуъшум у зотнинг ортидан эргашди. Пайғамбар ﷺ унга (қарши) дуо қилдилар, шунда оти уни (ерга) ботирди. У: «Мен учун Аллоҳга дуо қил, мен сенга зарар етказмайман», деди. У зот у учун дуо қилдилар. (Баро) айтди: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ чанқадилар. Бир чўпон ёнидан ўтдилар. Абу Бакр айтди: Мен бир пиёла олиб, унга бир оз сут соғиб, у зотга келтирдим. У зот мен рози (мамнун) бўлгунимча ичдилар.