Tovus ibn Kaysan al-Yamaniy

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ رُخِّصَ لِلْحَائِضِ أَنْ تَنْفِرَ إِذَا أَفَاضَتْ‏.‏ قَالَ وَسَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ إِنَّهَا لاَ تَنْفِرُ‏.‏ ثُمَّ سَمِعْتُهُ يَقُولُ بَعْدُ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ لَهُنَّ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Hayzli ayolga — agar u ifoza tavofini qilgan boʻlsa — Makkadan ketishga ruxsat berildi. Tovus (rivoyatchi) otasidan (rivoyat qildi): «Men Ibn Umarning: ‹U (hayzli ayol) ketmasin›, — deganini eshitdim. Soʻng keyinroq men uning: ‹Paygʻambar ﷺ ularga (hayzli ayollarga) ketishga ruxsat berdilar›, — deganini eshitdim».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ҳайзли аёлга — агар у ифоза тавофини қилган бўлса — Маккадан кетишга рухсат берилди. Товус (ривоятчи) отасидан (ривоят қилди): «Мен Ибн Умарнинг: ‹У (ҳайзли аёл) кетмасин›, — деганини эшитдим. Сўнг кейинроқ мен унинг: ‹Пайғамбар ﷺ уларга (ҳайзли аёлларга) кетишга рухсат бердилар›, — деганини эшитдим».

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا، أَوْ يَقُولُ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ اخْتَرْ ‏"‏‏.‏ وَرُبَّمَا قَالَ أَوْ يَكُونُ بَيْعَ خِيَارٍ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Sotuvchi va xaridor — ular ajrashmaguncha, yoki ulardan biri boshqasiga: ‹(Endi) tanla (yaʼni savdoni bekor yoki tasdiqlash haqida qaror qil)›, — demaguncha — savdoni bekor qilish yoki tasdiqlash ixtiyoriga ega», — dedilar. Balki u zot: «Yoki (savdo) ixtiyorli boʻlsa», — degan boʻlishi (mumkin). Ibn Umar, Shurayh, Shaʼbiy, Tovus, Ato va Ibn Abu Mulayka bu hukmda (bir-biriga) muvofiq (keldi).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сотувчи ва харидор — улар ажрашмагунча, ёки улардан бири бошқасига: ‹(Энди) танла (яъни савдони бекор ёки тасдиқлаш ҳақида қарор қил)›, — демагунча — савдони бекор қилиш ёки тасдиқлаш ихтиёрига эга», — дедилар. Балки у зот: «Ёки (савдо) ихтиёрли бўлса», — деган бўлиши (мумкин). Ибн Умар, Шурайҳ, Шаъбий, Товус, Ато ва Ибн Абу Мулайка бу ҳукмда (бир-бирига) мувофиқ (келди).

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ عَمْرٌو قُلْتُ لِطَاوُسٍ لَوْ تَرَكْتَ الْمُخَابَرَةَ فَإِنَّهُمْ يَزْعُمُونَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهُ‏.‏ قَالَ أَىْ عَمْرُو، إِنِّي أُعْطِيهِمْ وَأُغْنِيهِمْ، وَإِنَّ أَعْلَمَهُمْ أَخْبَرَنِي ـ يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَنْهَ عَنْهُ، وَلَكِنْ قَالَ ‏"‏ أَنْ يَمْنَحَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ عَلَيْهِ خَرْجًا مَعْلُومًا ‏"‏‏.‏

Amr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Tovusga: «Koshki, sen muxobara (sharikli dehqonchilik)ni tark etsang — chunki odamlar: ‹Paygʻambar ﷺ undan qaytardi›, — deydi», — dedim. Shunda Tovus: «Ey Amr! Men yerni sharik dehqonlarga (ijaraga) beraman va ularga yordam beraman. Shubhasiz, eng olim kishi — Ibn Abbos — menga aytdiki, Paygʻambar ﷺ undan qaytarmagan, balki: ‹Kishining oʻz yerini — undan belgilangan ijara (haq) olishdan koʻra — birodariga tekinga berishi — u uchun foydaliroqdir›, — degan», — dedi.Амр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Товусга: «Кошки, сен мухобара (шарикли деҳқончилик)ни тарк эцанг — чунки одамлар: ‹Пайғамбар ﷺ ундан қайтарди›, — дейди», — дедим. Шунда Товус: «Эй Амр! Мен ерни шарик деҳқонларга (ижарага) бераман ва уларга ёрдам бераман. Шубҳасиз, энг олим киши — Ибн Аббос — менга айтдики, Пайғамбар ﷺ ундан қайтармаган, балки: ‹Кишининг ўз ерини — ундан белгиланган ижара (ҳақ) олишдан кўра — биродарига текинга бериши — у учун фойдалироқдир›, — деган», — деди.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ ذَكَرْتُهُ لِطَاوُسٍ فَقَالَ يُزْرِعُ، قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَنْهَ عَنْهُ وَلَكِنْ قَالَ ‏"‏ أَنْ يَمْنَحَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ شَيْئًا مَعْلُومًا ‏"‏‏.‏

Amr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men buni (Rofeʼ ibn Xadijning rivoyatini) Tovusga aytganimda, u: «Yerni dehqonchilik uchun ijaraga berish joiz(dir) — chunki Ibn Abbos: ‹Paygʻambar ﷺ undan qaytarmagan, balki: «Kishining oʻz yerini — undan biror miqdor (haq) talab qilishdan koʻra — birodariga tekinga berishi afzalroqdir», — degan›, — dedi», — dedi.Амр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен буни (Рофеъ ибн Хадижнинг ривоятини) Товусга айтганимда, у: «Ерни деҳқончилик учун ижарага бериш жоиз(дир) — чунки Ибн Аббос: ‹Пайғамбар ﷺ ундан қайтармаган, балки: «Кишининг ўз ерини — ундан бирор миқдор (ҳақ) талаб қилишдан кўра — биродарига текинга бериши афзалроқдир», — деган›, — деди», — деди.

وَقَالَ لَنَا سُلَيْمَانُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ مَا رَدَّ ابْنُ عُمَرَ عَلَى أَحَدٍ وَصِيَّةً‏.‏ وَكَانَ ابْنُ سِيرِينَ أَحَبَّ الأَشْيَاءِ إِلَيْهِ فِي مَالِ الْيَتِيمِ أَنْ يَجْتَمِعَ إِلَيْهِ نُصَحَاؤُهُ وَأَوْلِيَاؤُهُ فَيَنْظُرُوا الَّذِي هُوَ خَيْرٌ لَهُ‏.‏ وَكَانَ طَاوُسٌ إِذَا سُئِلَ عَنْ شَىْءٍ مِنْ أَمْرِ الْيَتَامَى قَرَأَ ‏{‏وَاللَّهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ‏}‏‏.‏ وَقَالَ عَطَاءٌ فِي يَتَامَى الصَّغِيرُ وَالْكَبِيرُ يُنْفِقُ الْوَلِيُّ عَلَى كُلِّ إِنْسَانٍ بِقَدْرِهِ مِنْ حِصَّتِهِ‏.‏

Nofiʼ: «Ibn Umar — vasiy (homiy) qilib tayinlanishni hech qachon rad etmas edi», — dedi. Ibn Siringa yetimning moli haqida eng sevimli (narsa) shu ediki: yetimning maslahatchisi va vasiylari yigʻilib, u uchun nima yaxshi ekanini hal qilardi. Tovusdan yetimning ishlari haqida biror narsa soʻralganda, u: ‹...Alloh buzgʻunchini yaxshilikni (niyat qilgan)dan ajratib biladi...› (Baqara, 220), — deb (oyat) oʻqir edi. Ato baʼzi yetimlar haqida: «Vasiy — yetimlarning ulushlaridan, ularning ehtiyojiga koʻra, kichik va katta (yetim)larni taʼminlasin», — dedi.Нофиъ: «Ибн Умар — васий (ҳомий) қилиб тайинланишни ҳеч қачон рад этмас эди», — деди. Ибн Сиринга етимнинг моли ҳақида энг севимли (нарса) шу эдики: етимнинг маслаҳатчиси ва васийлари йиғилиб, у учун нима яхши эканини ҳал қиларди. Товусдан етимнинг ишлари ҳақида бирор нарса сўралганда, у: ‹...Аллоҳ бузғунчини яхшиликни (ният қилган)дан ажратиб билади...› (Бақара, 220), — деб (оят) ўқир эди. Ато баъзи етимлар ҳақида: «Васий — етимларнинг улушларидан, уларнинг эҳтиёжига кўра, кичик ва катта (етим)ларни таъминласин», — деди.