حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ رُخِّصَ لِلْحَائِضِ أَنْ تَنْفِرَ إِذَا أَفَاضَتْ. قَالَ وَسَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ إِنَّهَا لاَ تَنْفِرُ. ثُمَّ سَمِعْتُهُ يَقُولُ بَعْدُ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ لَهُنَّ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Hayzli ayolga — agar u ifoza tavofini qilgan boʻlsa — Makkadan ketishga ruxsat berildi. Tovus (rivoyatchi) otasidan (rivoyat qildi): «Men Ibn Umarning: ‹U (hayzli ayol) ketmasin›, — deganini eshitdim. Soʻng keyinroq men uning: ‹Paygʻambar ﷺ ularga (hayzli ayollarga) ketishga ruxsat berdilar›, — deganini eshitdim».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ҳайзли аёлга — агар у ифоза тавофини қилган бўлса — Маккадан кетишга рухсат берилди. Товус (ривоятчи) отасидан (ривоят қилди): «Мен Ибн Умарнинг: ‹У (ҳайзли аёл) кетмасин›, — деганини эшитдим. Сўнг кейинроқ мен унинг: ‹Пайғамбар ﷺ уларга (ҳайзли аёлларга) кетишга рухсат бердилар›, — деганини эшитдим».
وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عُمَرَ، يُسْأَلُ عَنْ رَجُلٍ، طَلَّقَ امْرَأَتَهُ حَائِضًا فَقَالَ أَتَعْرِفُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَ نَعَمْ . قَالَ فَإِنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ حَائِضًا فَذَهَبَ عُمَرُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ الْخَبَرَ فَأَمَرَهُ أَنْ يُرَاجِعَهَا قَالَ لَمْ أَسْمَعْهُ يَزِيدُ عَلَى ذَلِكَ لأَبِيهِ.
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: undan xotinini hayz koʻrayotgan paytida taloq qoʻygan kishi haqida soʻralganda, (soʻrovchiga): «Sen Abdulloh ibn Umarni tanaysanmi?» dedi. U: «Ha», dedi. (Ibn Umar): «Mana oʻsha (Abdulloh) xotinini hayz koʻrayotgan paytida taloq qoʻygan edi. Shunda Umar Nabiy ﷺ ga borib, bu xabarni unga aytdi. U zot esa unga (xotinini) qaytarib olishni buyurdilar», dedi. (Tovus) dedi: «Otamdan bundan ortiq (soʻz) eshitmaganman».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: ундан хотинини ҳайз кўраётган пайтида талоқ қўйган киши ҳақида сўралганда, (сўровчига): «Сен Абдуллоҳ ибн Умарни танайсанми?» деди. У: «Ҳа», деди. (Ибн Умар): «Мана ўша (Абдуллоҳ) хотинини ҳайз кўраётган пайтида талоқ қўйган эди. Шунда Умар Набий ﷺ га бориб, бу хабарни унга айтди. У зот эса унга (хотинини) қайтариб олишни буюрдилар», деди. (Товус) деди: «Отамдан бундан ортиқ (сўз) эшитмаганман».
حَدَّثَنَا بِذَلِكَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ أَنَّهُ سَمِعَ طَاوُسًا يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ يَرْفَعَانِ الْحَدِيثَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْحَدِيثِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ رضى الله عنهما حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ قَالُوا مَنْ وَهَبَ هِبَةً لِذِي رَحِمٍ مَحْرَمٍ فَلَيْسَ لَهُ أَنْ يَرْجِعَ فِيهَا وَمَنْ وَهَبَ هِبَةً لِغَيْرِ ذِي رَحِمٍ مَحْرَمٍ فَلَهُ أَنْ يَرْجِعَ فِيهَا مَا لَمْ يُثَبْ مِنْهَا . وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ لاَ يَحِلُّ لأَحَدٍ أَنْ يُعْطِيَ عَطِيَّةً فَيَرْجِعَ فِيهَا إِلاَّ الْوَالِدَ فِيمَا يُعْطِي وَلَدَهُ . وَاحْتَجَّ الشَّافِعِيُّ بِحَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَحِلُّ لأَحَدٍ أَنْ يُعْطِيَ عَطِيَّةً فَيَرْجِعَ فِيهَا إِلاَّ الْوَالِدَ فِيمَا يُعْطِي وَلَدَهُ " .
Amr ibn Shuayb (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U Tovusning Ibn Umar va Ibn Abbosdan, ular esa hadisni Nabiy ﷺga koʻtarib (marfuʼ qilib) shu hadisni rivoyat qilganini eshitgan. Abu Iso aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning hadisi hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺning sahobalari va boshqalardan boʻlmish baʼzi ilm ahli nazdida amal shu hadisga binoandir. Ular: «Kim mahram qarindoshiga hadya bersa, uni qaytarib olishga haqli emas; kim mahram boʻlmagan kishiga hadya bersa, undan (evaz) olmagan ekan, uni qaytarib olishga haqlidir», deganlar. Bu Savriyning soʻzidir. Shofeiy esa: «Hech kimga bergan inʼomini qaytarib olish halol emas, magar bolasiga bergan narsasida ota mustasnodir», degan. Shofeiy Abdulloh ibn Umarning Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan hadisi bilan dalil keltirgan: U zot: «Hech kimga bergan inʼomini qaytarib olish halol emas, magar bolasiga bergan narsasida ota mustasnodir», dedilar.Амр ибн Шуайб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У Товуснинг Ибн Умар ва Ибн Аббосдан, улар эса ҳадисни Набий ﷺга кўтариб (марфуъ қилиб) шу ҳадисни ривоят қилганини эшитган. Абу Исо айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺнинг саҳобалари ва бошқалардан бўлмиш баъзи илм аҳли наздида амал шу ҳадисга биноандир. Улар: «Ким маҳрам қариндошига ҳадя берса, уни қайтариб олишга ҳақли эмас; ким маҳрам бўлмаган кишига ҳадя берса, ундан (эваз) олмаган экан, уни қайтариб олишга ҳақлидир», деганлар. Бу Саврийнинг сўзидир. Шофеий эса: «Ҳеч кимга берган инъомини қайтариб олиш ҳалол эмас, магар боласига берган нарсасида ота мустаснодир», деган. Шофеий Абдуллоҳ ибн Умарнинг Набий ﷺдан ривоят қилган ҳадиси билан далил келтирган: У зот: «Ҳеч кимга берган инъомини қайтариб олиш ҳалол эмас, магар боласига берган нарсасида ота мустаснодир», дедилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَعَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالاَ وَقَّتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ قَالَ أَحَدُهُمَا وَلأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ . وَقَالَ أَحَدُهُمَا أَلَمْلَمَ قَالَ " فَهُنَّ لَهُمْ وَلِمَنْ أَتَى عَلَيْهِنَّ مِنْ غَيْرِ أَهْلِهِنَّ مِمَّنْ كَانَ يُرِيدُ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ وَمَنْ كَانَ دُونَ ذَلِكَ . - قَالَ ابْنُ طَاوُسٍ - مِنْ حَيْثُ أَنْشَأَ قَالَ وَكَذَلِكَ حَتَّى أَهْلُ مَكَّةَ يُهِلُّونَ مِنْهَا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ miqotlarni belgiladilar — deb shu maʼnodagi hadis aytildi. Ulardan biri: «Yaman ahli uchun Yalamlamni», dedi, yana biri: «Alamlamni», dedi. (U zot): «Bu (joylar) oʻsha (mintaqa) ahli uchun va haj hamda umra qilmoqchi boʻlib, oʻsha joylar orqali oʻtadigan boshqa mintaqa ahli uchun ham miqotdir. Kim ulardan beriroqda boʻlsa, — Ibn Tovus aytadi: — oʻzi (ehrom) boshlagan joydan (ehrom bogʻlaydi). Shunday, hatto Makka ahli ham oʻsha joydan ehrom bogʻlaydilar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ миқотларни белгиладилар — деб шу маънодаги ҳадис айтилди. Улардан бири: «Яман аҳли учун Яламламни», деди, яна бири: «Аламламни», деди. (У зот): «Бу (жойлар) ўша (минтақа) аҳли учун ва ҳаж ҳамда умра қилмоқчи бўлиб, ўша жойлар орқали ўтадиган бошқа минтақа аҳли учун ҳам миқотдир. Ким улардан берироқда бўлса, — Ибн Товус айтади: — ўзи (эҳром) бошлаган жойдан (эҳром боғлайди). Шундай, ҳатто Макка аҳли ҳам ўша жойдан эҳром боғлайдилар», дедилар.
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ وَكِيعٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، يُحَدِّثُ عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَبْرَيْنِ فَقَالَ " إِنَّهُمَا يُعَذَّبَانِ وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ أَمَّا هَذَا فَكَانَ لاَ يَسْتَنْزِهُ مِنْ بَوْلِهِ وَأَمَّا هَذَا فَإِنَّهُ كَانَ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ " . ثُمَّ دَعَا بِعَسِيبٍ رَطْبٍ فَشَقَّهُ بِاثْنَيْنِ فَغَرَسَ عَلَى هَذَا وَاحِدًا وَعَلَى هَذَا وَاحِدًا ثُمَّ قَالَ " لَعَلَّهُ يُخَفَّفُ عَنْهُمَا مَا لَمْ يَيْبَسَا " . خَالَفَهُ مَنْصُورٌ رَوَاهُ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَلَمْ يَذْكُرْ طَاوُسًا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikkita qabr yonidan oʻtdilar va: «Bu ikkovi azoblanmoqda. Ular katta (qiyin) ish uchun azoblanayotgani yoʻq. Bittasi siydigidan ehtiyot boʻlmas edi, ikkinchisi esa chaqimchilik qilib yurardi», — dedilar. Soʻngra (u zot) hoʻl xurmo shoxini soʻrab, uni ikkiga boʻldilar va biriga bittadan (shox) sanchib qoʻydilar, soʻng: «Shu (shoxlar) qurib qolmagunicha, ulardan (azob) yengillatilishi mumkin», — dedilar. (Roviy:) Mansur unga (Aʼmashga) muxolif boʻlib, buni Mujohiddan, u Ibn Abbosdan deb rivoyat qildi va Tovusni eslatmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ иккита қабр ёнидан ўтдилар ва: «Бу иккови азобланмоқда. Улар катта (қийин) иш учун азобланаётгани йўқ. Биттаси сийдигидан эҳтиёт бўлмас эди, иккинчиси эса чақимчилик қилиб юрарди», — дедилар. Сўнгра (у зот) ҳўл хурмо шохини сўраб, уни иккига бўлдилар ва бирига биттадан (шох) санчиб қўйдилар, сўнг: «Шу (шохлар) қуриб қолмагунича, улардан (азоб) енгиллатилиши мумкин», — дедилар. (Ровий:) Мансур унга (Аъмашга) мухолиф бўлиб, буни Мужоҳиддан, у Ибн Аббосдан деб ривоят қилди ва Товусни эслатмади.
حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنْ يَبِيعَ حَاضِرٌ لِبَادٍ . قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ مَا قَوْلُهُ حَاضِرٌ لِبَادٍ قَالَ لاَ يَكُونُ لَهُ سِمْسَارًا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shaharlik odam qishloqlik (badaviy) uchun sotishidan qaytardilar. Men Ibn Abbosga: «Shaharlik qishloqlik uchun sotmasin degani nima?» dedim. U: «Unga dallol boʻlmasin (degani)», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шаҳарлик одам қишлоқлик (бадавий) учун сотишидан қайтардилар. Мен Ибн Аббосга: «Шаҳарлик қишлоқлик учун сотмасин дегани нима?» дедим. У: «Унга даллол бўлмасин (дегани)», деди.
- وعن ابن عباس رضي الله عنهما قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : “لا تتلقوا الركبان، ولا يبع حاضر لباد" فقال له طاوس: ما قوله: لا بيع حاضر لباد؟ قال: لا يكون له سمسارًا. ((متفق عليه)).
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Karvonlarni (yoʻlda) qarshi olmanglar va shaharlik kishi badaviy uchun sotmasin», dedilar. Shunda Tovus u kishidan: «‹Shaharlik kishi badaviy uchun sotmasin› degani nima?» deb soʻradi. U: «Unga dallol (vositachi) boʻlmasin», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Карвонларни (йўлда) қарши олманглар ва шаҳарлик киши бадавий учун сотмасин», дедилар. Шунда Товус у кишидан: «‹Шаҳарлик киши бадавий учун сотмасин› дегани нима?» деб сўради. У: «Унга даллол (воситачи) бўлмасин», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا، أَوْ يَقُولُ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ اخْتَرْ ". وَرُبَّمَا قَالَ أَوْ يَكُونُ بَيْعَ خِيَارٍ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Sotuvchi va xaridor — ular ajrashmaguncha, yoki ulardan biri boshqasiga: ‹(Endi) tanla (yaʼni savdoni bekor yoki tasdiqlash haqida qaror qil)›, — demaguncha — savdoni bekor qilish yoki tasdiqlash ixtiyoriga ega», — dedilar. Balki u zot: «Yoki (savdo) ixtiyorli boʻlsa», — degan boʻlishi (mumkin). Ibn Umar, Shurayh, Shaʼbiy, Tovus, Ato va Ibn Abu Mulayka bu hukmda (bir-biriga) muvofiq (keldi).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сотувчи ва харидор — улар ажрашмагунча, ёки улардан бири бошқасига: ‹(Энди) танла (яъни савдони бекор ёки тасдиқлаш ҳақида қарор қил)›, — демагунча — савдони бекор қилиш ёки тасдиқлаш ихтиёрига эга», — дедилар. Балки у зот: «Ёки (савдо) ихтиёрли бўлса», — деган бўлиши (мумкин). Ибн Умар, Шурайҳ, Шаъбий, Товус, Ато ва Ибн Абу Мулайка бу ҳукмда (бир-бирига) мувофиқ (келди).
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَكْتَالَهُ " . فَقُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ لِمَ فَقَالَ أَلاَ تَرَاهُمْ يَتَبَايَعُونَ بِالذَّهَبِ وَالطَّعَامُ مُرْجَأٌ وَلَمْ يَقُلْ أَبُو كُرَيْبٍ مُرْجَأٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim taom (oziq-ovqat) sotib olsa, uni oʻlchab olib boʻlguniga qadar sotmasin», — dedilar. Men Ibn Abbosga: «Nega?» — dedim. U: «Ular oltinga (qarzga) savdo qilayotganini, taom esa keyinga qoldirilayotganini koʻrmayapsanmi?» — dedi. Abu Kurayb «keyinga qoldirilgan (murja)» (soʻzini) aytmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таом (озиқ-овқат) сотиб олса, уни ўлчаб олиб бўлгунига қадар сотмасин», — дедилар. Мен Ибн Аббосга: «Нега?» — дедим. У: «Улар олтинга (қарзга) савдо қилаётганини, таом эса кейинга қолдирилаётганини кўрмаяпсанми?» — деди. Абу Курайб «кейинга қолдирилган (муржа)» (сўзини) айтмади.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، وَيَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالاَ أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، عَنْ طَاوُسٍ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى ابْنَ عُمَرَ فَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ نَبِيذِ الْجَرِّ فَقَالَ نَعَمْ . فَقَالَ طَاوُسٌ وَاللَّهِ إِنِّي سَمِعْتُهُ مِنْهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ أَبِي أَوْفَى وَأَبِي سَعِيدٍ وَسُوَيْدٍ وَعَائِشَةَ وَابْنِ الزُّبَيْرِ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Tovusdan rivoyat qilinadiki, bir kishi Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning oldiga kelib: «Rasululloh ﷺ jarda (sopol kuvada) tayyorlangan nabizdan qaytarganmilar?» dedi. U: «Ha», dedi. Shunda Tovus: «Vallohi, men buni undan eshitdim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Товусдан ривоят қилинадики, бир киши Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига келиб: «Расулуллоҳ ﷺ жарда (сопол кувада) тайёрланган набиздан қайтарганмилар?» деди. У: «Ҳа», деди. Шунда Товус: «Валлоҳи, мен буни ундан эшитдим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ كَثِيرٍ، - يَعْنِي السَّعْدِيَّ - قَالَ صَلَّى إِلَى جَنْبِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ فِي مَسْجِدِ الْخَيْفِ فَكَانَ إِذَا سَجَدَ السَّجْدَةَ الأُولَى فَرَفَعَ رَأْسَهُ مِنْهَا رَفَعَ يَدَيْهِ تِلْقَاءَ وَجْهِهِ فَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ فَقُلْتُ لِوُهَيْبِ بْنِ خَالِدٍ فَقَالَ لَهُ وُهَيْبُ بْنُ خَالِدٍ تَصْنَعُ شَيْئًا لَمْ أَرَ أَحَدًا يَصْنَعُهُ فَقَالَ ابْنُ طَاوُسٍ رَأَيْتُ أَبِي يَصْنَعُهُ وَقَالَ أَبِي رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَصْنَعُهُ وَلاَ أَعْلَمُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُهُ .
Nazr ibn Kasir as-Saʼdiydan (rahimahulloh) rivoyat qilinadi, u shunday dedi: Xayf masjidida Abdulloh ibn Tovus mening yonimda namoz oʻqidi. U birinchi sajdani qilib, undan boshini koʻtarganida, qoʻllarini yuzi roʻparasiga koʻtardi. Men buni gʻalati koʻrdim va Vuhayb ibn Xolidga aytdim. Shunda Vuhayb ibn Xolid unga: «Sen men hech kim qilmaganini koʻrmagan bir ishni qilyapsan», dedi. Ibn Tovus: «Men otamning shuni qilayotganini koʻrganman, otam esa: ‹Men Ibn Abbosning (roziyallohu anhumo) shuni qilayotganini koʻrganman›, degan edi», dedi. Va men faqat shuni bilamanki, u (Ibn Abbos): «Paygʻambar ﷺ shuni qilar edilar», degan.Назр ибн Касир ас-Саъдийдан (раҳимаҳуллоҳ) ривоят қилинади, у шундай деди: Хайф масжидида Абдуллоҳ ибн Товус менинг ёнимда намоз ўқиди. У биринчи саждани қилиб, ундан бошини кўтарганида, қўлларини юзи рўпарасига кўтарди. Мен буни ғалати кўрдим ва Вуҳайб ибн Холидга айтдим. Шунда Вуҳайб ибн Холид унга: «Сен мен ҳеч ким қилмаганини кўрмаган бир ишни қиляпсан», деди. Ибн Товус: «Мен отамнинг шуни қилаётганини кўрганман, отам эса: ‹Мен Ибн Аббоснинг (розияллоҳу анҳумо) шуни қилаётганини кўрганман›, деган эди», деди. Ва мен фақат шуни биламанки, у (Ибн Аббос): «Пайғамбар ﷺ шуни қилар эдилар», деган.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَكِّيُّ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الزُّهْرِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أُمِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَسْجُدَ عَلَى سَبْعٍ - وَنُهِيَ أَنْ يَكْفِتَ الشَّعْرَ وَالثِّيَابَ - عَلَى يَدَيْهِ وَرُكْبَتَيْهِ وَأَطْرَافِ أَصَابِعِهِ . قَالَ سُفْيَانُ قَالَ لَنَا ابْنُ طَاوُسٍ وَوَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى جَبْهَتِهِ وَأَمَرَّهَا عَلَى أَنْفِهِ . قَالَ هَذَا وَاحِدٌ وَاللَّفْظُ لِمُحَمَّدٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ yetti aʼzo ustida sajda qilishga buyurildilar va sochni hamda kiyimni yigʻishtirishdan qaytarildilar: ikki qoʻllari, ikki tizzalari va barmoqlarining uchlari ustida. Ibn Tovus qoʻllarini peshonasiga qoʻyib, uni burniga tomon surdi va: «Bu bittadir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ етти аъзо устида сажда қилишга буюрилдилар ва сочни ҳамда кийимни йиғиштиришдан қайтарилдилар: икки қўллари, икки тиззалари ва бармоқларининг учлари устида. Ибн Товус қўлларини пешонасига қўйиб, уни бурнига томон сурди ва: «Бу биттадир», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ قُلْتُ لِطَاوُسٍ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ لَوْ تَرَكْتَ هَذِهِ الْمُخَابَرَةَ فَإِنَّهُمْ يَزْعُمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهُ . فَقَالَ أَىْ عَمْرُو إِنِّي أُعِينُهُمْ وَأُعْطِيهِمْ وَإِنَّ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ أَخَذَ النَّاسَ عَلَيْهَا عِنْدَنَا وَإِنَّ أَعْلَمَهُمْ - يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ - أَخْبَرَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَنْهَ عَنْهَا وَلَكِنْ قَالَ " لأَنْ يَمْنَحَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ عَلَيْهَا أَجْرًا مَعْلُومًا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Tovus (rahimahulloh)ga: «Ey Abu Abdurrahmon, bu muxobarani (ekin ijarasini) tark etsang boʻlmaydimi? Chunki ular Rasululloh ﷺ bundan qaytarganlar, deb daʼvo qilmoqdalar», deyildi. U esa: «Ey Amr, men ularga yordam beraman va (yerni olib) ularga (hosildan) beraman. Muoz ibn Jabal ham bizning yurtimizda odamlarni shu asosda ish tutdirgan. Ularning eng bilimdoni — yaʼni Ibn Abbos — menga xabar berdiki, Rasululloh ﷺ bundan qaytarmaganlar, balki: ‹Biringizning (yerini) birodariga inʼom qilib berishi, uning evaziga muayyan bir haq olishidan koʻra u uchun yaxshiroqdir›, deganlar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Товус (раҳимаҳуллоҳ)га: «Эй Абу Абдурраҳмон, бу мухобарани (экин ижарасини) тарк этсанг бўлмайдими? Чунки улар Расулуллоҳ ﷺ бундан қайтарганлар, деб даъво қилмоқдалар», дейилди. У эса: «Эй Амр, мен уларга ёрдам бераман ва (ерни олиб) уларга (ҳосилдан) бераман. Муоз ибн Жабал ҳам бизнинг юртимизда одамларни шу асосда иш тутдирган. Уларнинг энг билимдони — яъни Ибн Аббос — менга хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ бундан қайтармаганлар, балки: ‹Бирингизнинг (ерини) биродарига инъом қилиб бериши, унинг эвазига муайян бир ҳақ олишидан кўра у учун яхшироқдир›, деганлар», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ عَمْرٌو قُلْتُ لِطَاوُسٍ لَوْ تَرَكْتَ الْمُخَابَرَةَ فَإِنَّهُمْ يَزْعُمُونَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهُ. قَالَ أَىْ عَمْرُو، إِنِّي أُعْطِيهِمْ وَأُغْنِيهِمْ، وَإِنَّ أَعْلَمَهُمْ أَخْبَرَنِي ـ يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَنْهَ عَنْهُ، وَلَكِنْ قَالَ " أَنْ يَمْنَحَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ عَلَيْهِ خَرْجًا مَعْلُومًا ".
Amr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Tovusga: «Koshki, sen muxobara (sharikli dehqonchilik)ni tark etsang — chunki odamlar: ‹Paygʻambar ﷺ undan qaytardi›, — deydi», — dedim. Shunda Tovus: «Ey Amr! Men yerni sharik dehqonlarga (ijaraga) beraman va ularga yordam beraman. Shubhasiz, eng olim kishi — Ibn Abbos — menga aytdiki, Paygʻambar ﷺ undan qaytarmagan, balki: ‹Kishining oʻz yerini — undan belgilangan ijara (haq) olishdan koʻra — birodariga tekinga berishi — u uchun foydaliroqdir›, — degan», — dedi.Амр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Товусга: «Кошки, сен мухобара (шарикли деҳқончилик)ни тарк эцанг — чунки одамлар: ‹Пайғамбар ﷺ ундан қайтарди›, — дейди», — дедим. Шунда Товус: «Эй Амр! Мен ерни шарик деҳқонларга (ижарага) бераман ва уларга ёрдам бераман. Шубҳасиз, энг олим киши — Ибн Аббос — менга айтдики, Пайғамбар ﷺ ундан қайтармаган, балки: ‹Кишининг ўз ерини — ундан белгиланган ижара (ҳақ) олишдан кўра — биродарига текинга бериши — у учун фойдалироқдир›, — деган», — деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرٍو، أَنَّ مُجَاهِدًا، قَالَ لِطَاوُسٍ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى ابْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ فَاسْمَعْ مِنْهُ الْحَدِيثَ عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - قَالَ - فَانْتَهَرَهُ قَالَ إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ أَعْلَمُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهُ مَا فَعَلْتُهُ وَلَكِنْ حَدَّثَنِي مَنْ هُوَ أَعْلَمُ بِهِ مِنْهُمْ - يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لأَنْ يَمْنَحَ الرَّجُلُ أَخَاهُ أَرْضَهُ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ عَلَيْهَا خَرْجًا مَعْلُومًا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishining oʻz birodariga yerini (bepul) berishi, unga maʼlum bir haq olib (ijaraga berishi)dan koʻra oʻzi uchun yaxshiroqdir», deganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кишининг ўз биродарига ерини (бепул) бериши, унга маълум бир ҳақ олиб (ижарага бериши)дан кўра ўзи учун яхшироқдир», деганлар.
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ عَامِرٍ الأَحْوَلِ، عَنْ أَبِي الصِّدِّيقِ النَّاجِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْمُؤْمِنُ إِذَا اشْتَهَى الْوَلَدَ فِي الْجَنَّةِ كَانَ حَمْلُهُ وَوَضْعُهُ وَسِنُّهُ فِي سَاعَةٍ كَمَا يَشْتَهِي " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي هَذَا فَقَالَ بَعْضُهُمْ فِي الْجَنَّةِ جِمَاعٌ وَلاَ يَكُونُ وَلَدٌ . هَكَذَا رُوِيَ عَنْ طَاوُسٍ وَمُجَاهِدٍ وَإِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ . وَقَالَ مُحَمَّدٌ قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ فِي حَدِيثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " إِذَا اشْتَهَى الْمُؤْمِنُ الْوَلَدَ فِي الْجَنَّةِ كَانَ فِي سَاعَةٍ وَاحِدَةٍ كَمَا يَشْتَهِي " . وَلَكِنْ لاَ يَشْتَهِي . قَالَ مُحَمَّدٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي رَزِينٍ الْعُقَيْلِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ لاَ يَكُونُ لَهُمْ فِيهَا وَلَدٌ " . وَأَبُو الصِّدِّيقِ النَّاجِيُّ اسْمُهُ بَكْرُ بْنُ عَمْرٍو وَيُقَالُ بَكْرُ بْنُ قَيْسٍ أَيْضًا .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin jannatda bola xohlasa, uning (bolaning) homila boʻlishi, tugʻilishi va yoshga yetishi u xohlagandek bir soatda boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Ilm ahli bu borada ixtilof qilganlar: ulardan baʼzilari: «Jannatda jimoʼ bor, lekin bola boʻlmaydi», degan. Tovus, Mujohid va Ibrohim an-Naxaʼiydan ham shunday rivoyat qilingan. Muhammad aytdi: Ishoq ibn Ibrohim Nabiy ﷺning «Moʻmin jannatda bola xohlasa, u xohlagandek bir soatda boʻladi» hadisi haqida: «Lekin u (bola) xohlamaydi (yaʼni jannatda kishi bola tugʻdirishni istamaydi)», degan. Muhammad aytdi: Abu Razin al-Uqayliydan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildiki, u zot: «Albatta, jannat ahliga unda bola boʻlmaydi», dedilar. Abus-Siddiq an-Najiyning ismi Bakr ibn Amr, yana Bakr ibn Qays ham deyiladi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин жаннатда бола хоҳласа, унинг (боланинг) ҳомила бўлиши, туғилиши ва ёшга етиши у хоҳлагандек бир соатда бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Илм аҳли бу борада ихтилоф қилганлар: улардан баъзилари: «Жаннатда жимў бор, лекин бола бўлмайди», деган. Товус, Мужоҳид ва Иброҳим ан-Нахаъийдан ҳам шундай ривоят қилинган. Муҳаммад айтди: Ишоқ ибн Иброҳим Набий ﷺнинг «Мўмин жаннатда бола хоҳласа, у хоҳлагандек бир соатда бўлади» ҳадиси ҳақида: «Лекин у (бола) хоҳламайди (яъни жаннатда киши бола туғдиришни истамайди)», деган. Муҳаммад айтди: Абу Разин ал-Уқайлийдан, у Набий ﷺдан ривоят қилдики, у зот: «Албатта, жаннат аҳлига унда бола бўлмайди», дедилар. Абус-Сиддиқ ан-Нажийнинг исми Бакр ибн Амр, яна Бакр ибн Қайс ҳам дейилади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ مَا كُنَّا نَرَى بِالْمُزَارَعَةِ بَأْسًا حَتَّى سَمِعْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ يَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهَا . فَذَكَرْتُهُ لِطَاوُسٍ فَقَالَ قَالَ لِي ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَنْهَ عَنْهَا وَلَكِنْ قَالَ " لأَنْ يَمْنَحَ أَحَدُكُمْ أَرْضَهُ خَيْرٌ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ عَلَيْهَا خَرَاجًا مَعْلُومًا " .
Amr ibn Dinor aytadi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning: «Biz muzoraʼa (yer ijarasi)da hech qanday zarar (ziyon) koʻrmas edik, toki Rofiʼ ibn Xadij: ‹Rasululloh ﷺ undan qaytardilar›, deganini eshitganimgacha», deyayotganini eshitdim. Bas, men buni Tovusga zikr qildim. U dedi: «Menga Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): ‹Rasululloh ﷺ undan qaytarganlari yoʻq, balki: «Sizlardan biringizning yerini (birodariga) bepul berishi, undan maʼlum bir haq (ijara) olishidan koʻra yaxshiroqdir», deganlar›, dedi».Амр ибн Динор айтади: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг: «Биз музораъа (ер ижараси)да ҳеч қандай зарар (зиён) кўрмас эдик, токи Рофиъ ибн Хадиж: ‹Расулуллоҳ ﷺ ундан қайтардилар›, деганини эшитганимгача», деяётганини эшитдим. Бас, мен буни Товусга зикр қилдим. У деди: «Менга Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): ‹Расулуллоҳ ﷺ ундан қайтарганлари йўқ, балки: «Сизлардан бирингизнинг ерини (биродарига) бепул бериши, ундан маълум бир ҳақ (ижара) олишидан кўра яхшироқдир», деганлар›, деди».
أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَى الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ كَثِيرٍ أَبُو سَهْلٍ الأَزْدِيُّ، قَالَ صَلَّى إِلَى جَنْبِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ بِمِنًى فِي مَسْجِدِ الْخَيْفِ فَكَانَ إِذَا سَجَدَ السَّجْدَةَ الأُولَى فَرَفَعَ رَأْسَهُ مِنْهَا رَفَعَ يَدَيْهِ تِلْقَاءَ وَجْهِهِ فَأَنْكَرْتُ أَنَا ذَلِكَ فَقُلْتُ لِوُهَيْبِ بْنِ خَالِدٍ إِنَّ هَذَا يَصْنَعُ شَيْئًا لَمْ أَرَ أَحَدًا يَصْنَعُهُ . فَقَالَ لَهُ وُهَيْبٌ تَصْنَعُ شَيْئًا لَمْ نَرَ أَحَدًا يَصْنَعُهُ . فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ رَأَيْتُ أَبِي يَصْنَعُهُ وَقَالَ أَبِي رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَصْنَعُهُ وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ ni buni qilayotganlarini koʻrdim», yaʼni birinchi sajdani qilib, boshlarini undan koʻtarganlarida qoʻllarini yuzlari roʻparasiga koʻtarardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ ни буни қилаётганларини кўрдим», яъни биринчи саждани қилиб, бошларини ундан кўтарганларида қўлларини юзлари рўпарасига кўтарардилар.
حَدَّثَنَا مُحْرِزُ بْنُ سَلَمَةَ الْعَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، وَسَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، وَعَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، وَطَاوُسٍ، أَخْبَرُوهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ يَجْمَعُ بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ فِي السَّفَرِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يُعْجِلَهُ شَىْءٌ وَلاَ يَطْلُبَهُ عَدُوٌّ وَلاَ يَخَافَ شَيْئًا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ safarda, hech narsa uni shoshiltirmagan, dushman quvib kelayotmagan va hech narsadan qoʻrqmagan holatda ham shom bilan xufton namozlarini jamlab oʻqir edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сафарда, ҳеч нарса уни шошилтирмаган, душман қувиб келаётмаган ва ҳеч нарсадан қўрқмаган ҳолатда ҳам шом билан хуфтон намозларини жамлаб ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ ذَكَرْتُهُ لِطَاوُسٍ فَقَالَ يُزْرِعُ، قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَنْهَ عَنْهُ وَلَكِنْ قَالَ " أَنْ يَمْنَحَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ شَيْئًا مَعْلُومًا ".
Amr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men buni (Rofeʼ ibn Xadijning rivoyatini) Tovusga aytganimda, u: «Yerni dehqonchilik uchun ijaraga berish joiz(dir) — chunki Ibn Abbos: ‹Paygʻambar ﷺ undan qaytarmagan, balki: «Kishining oʻz yerini — undan biror miqdor (haq) talab qilishdan koʻra — birodariga tekinga berishi afzalroqdir», — degan›, — dedi», — dedi.Амр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен буни (Рофеъ ибн Хадижнинг ривоятини) Товусга айтганимда, у: «Ерни деҳқончилик учун ижарага бериш жоиз(дир) — чунки Ибн Аббос: ‹Пайғамбар ﷺ ундан қайтармаган, балки: «Кишининг ўз ерини — ундан бирор миқдор (ҳақ) талаб қилишдан кўра — биродарига текинга бериши афзалроқдир», — деган›, — деди», — деди.
وَحَدَّثَنِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ أَبُو كُرَيْبٍ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، عَنْ يَحْيَى، بْنِ أَيُّوبَ عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . نَحْوَ حَدِيثِ وُهَيْبٍ وَرَوْحِ بْنِ الْقَاسِمِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: shu maʼno Vuhayb va Ravh ibn Qosimning hadisi kabi (rivoyat qilingan).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: шу маъно Вуҳайб ва Равҳ ибн Қосимнинг ҳадиси каби (ривоят қилинган).
حَدَّثَنَا هُرَيْمُ بْنُ مِسْعَرٍ، - تِرْمِذِيٌّ - قَالَ حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يَنَامُ حَتَّى يَقْرَأَ : (الم * تَنْزِيلُ ) وَ ( تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ مِثْلَ هَذَا . وَرَوَاهُ مُغِيرَةُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا . وَرَوَى زُهَيْرٌ قَالَ قُلْتُ لأَبِي الزُّبَيْرِ سَمِعْتَ مِنْ جَابِرٍ يَذْكُرُ هَذَا الْحَدِيثَ . فَقَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ إِنَّمَا أَخْبَرَنِيهِ صَفْوَانُ أَوِ ابْنُ صَفْوَانَ وَكَأَنَّ زُهَيْرًا أَنْكَرَ أَنْ يَكُونَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ .
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
حَدَّثَنَا هُرَيْمٌ بن مِسْعَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا فُضَيْلٌ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ تَفْضُلاَنِ عَلَى كُلِّ سُورَةٍ مِنَ الْقُرْآنِ بِسَبْعِينَ حَسَنَةً .
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ {Alif, Lom, Mim. Tanziyl} (Sajda surasi) va {Tabaarakallaziy biyadihil-mulk} (Mulk surasi)ni oʻqimaguncha uxlamas edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni bir nechta (rovi) Lays ibn Abu Sulaymdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Uni Mugʻiyra ibn Muslim ham Abuz-Zubayrdan, u Jobirdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Zuhayr esa rivoyat qilib aytdi: Men Abuz-Zubayrga: «Sen Jobirdan bu hadisni zikr qilganini eshitganmisan?» dedim. Abuz-Zubayr: «Buni menga faqat Safvon yoki Ibn Safvon xabar bergan», dedi. Goʻyo Zuhayr bu hadis Abuz-Zubayrdan, u Jobirdan boʻlishini inkor qilgandek edi. Tovus aytdi: Bu ikki (sura) Qurʼonning har bir surasidan yetmish hasana bilan ortiqdir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ {Алиф, Лом, Мим. Танзийл} (Сажда сураси) ва {Табааракаллазий биядиҳил-мулк} (Мулк сураси)ни ўқимагунча ухламас эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни бир нечта (рови) Лайс ибн Абу Сулаймдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Уни Муғийра ибн Муслим ҳам Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Зуҳайр эса ривоят қилиб айтди: Мен Абуз-Зубайрга: «Сен Жобирдан бу ҳадисни зикр қилганини эшитганмисан?» дедим. Абуз-Зубайр: «Буни менга фақат Сафвон ёки Ибн Сафвон хабар берган», деди. Гўё Зуҳайр бу ҳадис Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан бўлишини инкор қилгандек эди. Товус айтди: Бу икки (сура) Қуръоннинг ҳар бир сурасидан етмиш ҳасана билан ортиқдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ شُفْعَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ رَآنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ أَبُو عَلِيٍّ اللُّؤْلُؤِيُّ أُرَاهُ - وَعَلَىَّ ثَوْبٌ مَصْبُوغٌ بِعُصْفُرٍ مُوَرَّدٍ فَقَالَ " مَا هَذَا " . فَانْطَلَقْتُ فَأَحْرَقْتُهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا صَنَعْتَ بِثَوْبِكَ " . فَقُلْتُ أَحْرَقْتُهُ . قَالَ " أَفَلاَ كَسَوْتَهُ بَعْضَ أَهْلِكَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ثَوْرٌ عَنْ خَالِدٍ فَقَالَ مُوَرَّدٌ وَطَاوُسٌ قَالَ مُعَصْفَرٌ .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ meni koʻrdilar — Abu Ali al-Luʼluʼiy: «Menimcha, u: ustimda pushti zafaron bilan boʻyalgan bir kiyim bor edi, deb aytdi» dedi — va: «Bu nima?» dedilar. Shunda men ketib, uni yoqib yubordim. Soʻng Paygʻambar ﷺ: «Kiyimingni nima qilding?» dedilar. Men: «Uni yoqib yubordim» dedim. U zot: «Uni oilangdan birortasiga kiygazib qoʻymabsanmi?» dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Savr Xoliddan rivoyat qilib, «muvarrad (pushti)» dedi, Tovus esa «muʼasfar (zafaron rangli)» dedi.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ мени кўрдилар — Абу Али ал-Луълуъий: «Менимча, у: устимда пушти зафарон билан бўялган бир кийим бор эди, деб айтди» деди — ва: «Бу нима?» дедилар. Шунда мен кетиб, уни ёқиб юбордим. Сўнг Пайғамбар ﷺ: «Кийимингни нима қилдинг?» дедилар. Мен: «Уни ёқиб юбордим» дедим. У зот: «Уни оилангдан бирортасига кийгазиб қўймабсанми?» дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Савр Холиддан ривоят қилиб, «муваррад (пушти)» деди, Товус эса «муъасфар (зафарон рангли)» деди.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ ابْنِ عُلَيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى عِنْدَ كُسُوفِ الشَّمْسِ ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ . وَعَنْ عَطَاءٍ مِثْلُ ذَلِكَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ quyosh tutilganda toʻrt sajda bilan sakkiz marta rukuʼli namoz oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қуёш тутилганда тўрт сажда билан саккиз марта рукуъли намоз ўқидилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ خَلاَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ سَأَلْتُ طَاوُسًا عَنِ السُّبْحَةِ، فِي السَّفَرِ - وَالْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ يَنَّاقٍ جَالِسٌ عِنْدَهُ - فَقَالَ حَدَّثَنِي طَاوُسٌ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ صَلاَةَ الْحَضَرِ وَصَلاَةَ السَّفَرِ فَكُنَّا نُصَلِّي فِي الْحَضَرِ قَبْلَهَا وَبَعْدَهَا وَكُنَّا نُصَلِّي فِي السَّفَرِ قَبْلَهَا وَبَعْدَهَا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muqim holatdagi namoz bilan safardagi namozni farz qildilar. Biz muqim boʻlganimizda undan oldin ham, keyin ham nafl oʻqir edik, safarda ham undan oldin va keyin nafl oʻqir edik.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ муқим ҳолатдаги намоз билан сафардаги намозни фарз қилдилар. Биз муқим бўлганимизда ундан олдин ҳам, кейин ҳам нафл ўқир эдик, сафарда ҳам ундан олдин ва кейин нафл ўқир эдик.
وَقَالَ لَنَا سُلَيْمَانُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ مَا رَدَّ ابْنُ عُمَرَ عَلَى أَحَدٍ وَصِيَّةً. وَكَانَ ابْنُ سِيرِينَ أَحَبَّ الأَشْيَاءِ إِلَيْهِ فِي مَالِ الْيَتِيمِ أَنْ يَجْتَمِعَ إِلَيْهِ نُصَحَاؤُهُ وَأَوْلِيَاؤُهُ فَيَنْظُرُوا الَّذِي هُوَ خَيْرٌ لَهُ. وَكَانَ طَاوُسٌ إِذَا سُئِلَ عَنْ شَىْءٍ مِنْ أَمْرِ الْيَتَامَى قَرَأَ {وَاللَّهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ}. وَقَالَ عَطَاءٌ فِي يَتَامَى الصَّغِيرُ وَالْكَبِيرُ يُنْفِقُ الْوَلِيُّ عَلَى كُلِّ إِنْسَانٍ بِقَدْرِهِ مِنْ حِصَّتِهِ.
Nofiʼ: «Ibn Umar — vasiy (homiy) qilib tayinlanishni hech qachon rad etmas edi», — dedi. Ibn Siringa yetimning moli haqida eng sevimli (narsa) shu ediki: yetimning maslahatchisi va vasiylari yigʻilib, u uchun nima yaxshi ekanini hal qilardi. Tovusdan yetimning ishlari haqida biror narsa soʻralganda, u: ‹...Alloh buzgʻunchini yaxshilikni (niyat qilgan)dan ajratib biladi...› (Baqara, 220), — deb (oyat) oʻqir edi. Ato baʼzi yetimlar haqida: «Vasiy — yetimlarning ulushlaridan, ularning ehtiyojiga koʻra, kichik va katta (yetim)larni taʼminlasin», — dedi.Нофиъ: «Ибн Умар — васий (ҳомий) қилиб тайинланишни ҳеч қачон рад этмас эди», — деди. Ибн Сиринга етимнинг моли ҳақида энг севимли (нарса) шу эдики: етимнинг маслаҳатчиси ва васийлари йиғилиб, у учун нима яхши эканини ҳал қиларди. Товусдан етимнинг ишлари ҳақида бирор нарса сўралганда, у: ‹...Аллоҳ бузғунчини яхшиликни (ният қилган)дан ажратиб билади...› (Бақара, 220), — деб (оят) ўқир эди. Ато баъзи етимлар ҳақида: «Васий — етимларнинг улушларидан, уларнинг эҳтиёжига кўра, кичик ва катта (етим)ларни таъминласин», — деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ
قَالَ رَجُلٌ لاِبْنِ عُمَرَ أَنَهَى نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ نَبِيذِ الْجَرِّ قَالَ نَعَمْ . ثُمَّ قَالَ
طَاوُسٌ وَاللَّهِ إِنِّي سَمِعْتُهُ مِنْهُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Ibn Umarga: «Allohning Nabiysi ﷺ al-jarr (sopol idish) nabizidan qaytardilarmi?» dedi. U: «Ha», dedi. Soʻng Tovus: «Vallohi, men buni undan (Ibn Umardan) eshitganman», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Ибн Умарга: «Аллоҳнинг Набийси ﷺ ал-жарр (сопол идиш) набизидан қайтардиларми?» деди. У: «Ҳа», деди. Сўнг Товус: «Валлоҳи, мен буни ундан (Ибн Умардан) эшитганман», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْتَحِنُ إِلاَّ بِالآيَةِ الَّتِي قَالَ اللَّهُ : (إذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ ) الآيَةَ .
قَالَ مَعْمَرٌ فَأَخْبَرَنِي ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ مَا مَسَّتْ يَدُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَ امْرَأَةٍ إِلاَّ امْرَأَةً يَمْلِكُهَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ (bayʼat qiluvchi ayollarni) faqat Alloh aytgan oyat bilan imtihon qilar edilar: {Moʻmina ayollar senga bayʼat qilish uchun kelsalar} (Mumtahana 12). Maʼmar dedi: Menga Ibn Tovus otasidan xabar berib dedi: ‹Rasululloh ﷺning qoʻllari oʻzlari (nikoh bilan) ega boʻlgan ayoldan boshqa ayolning qoʻliga tegmagan›. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ (байъат қилувчи аёлларни) фақат Аллоҳ айтган оят билан имтиҳон қилар эдилар: {Мўмина аёллар сенга байъат қилиш учун келсалар} (Мумтаҳана 12). Маъмар деди: Менга Ибн Товус отасидан хабар бериб деди: ‹Расулуллоҳ ﷺнинг қўллари ўзлари (никоҳ билан) эга бўлган аёлдан бошқа аёлнинг қўлига тегмаган›. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ رَجُلٍ، يُقَالُ لَهُ زِيَادٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّهَا سَتَكُونُ فِتْنَةٌ تَسْتَنْظِفُ الْعَرَبَ قَتْلاَهَا فِي النَّارِ اللِّسَانُ فِيهَا أَشَدُّ مِنْ وَقْعِ السَّيْفِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ عَنْ لَيْثٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ الأَعْجَمِ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, bir fitna boʻladiki, u arablarni supurib tashlaydi (qirib yuboradi); uning oʻldirilganlari doʻzaxdadir. Unda til qilich urishidan ham qattiqroqdir», dedilar. Abu Dovud aytadi: Buni Savriy Laysdan, u Tovusdan, u al-Aʼjamdan rivoyat qildi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бир фитна бўладики, у арабларни супуриб ташлайди (қириб юборади); унинг ўлдирилганлари дўзахдадир. Унда тил қилич уришидан ҳам қаттиқроқдир», дедилар. Абу Довуд айтади: Буни Саврий Лайсдан, у Товусдан, у ал-Аъжамдан ривоят қилди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، ثُمَّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ مَثَلَ الْمُنْفِقِ الْمُتَصَدِّقِ وَالْبَخِيلِ كَمَثَلِ رَجُلَيْنِ عَلَيْهِمَا جُبَّتَانِ أَوْ جُنَّتَانِ مِنْ حَدِيدٍ مِنْ لَدُنْ ثُدِيِّهِمَا إِلَى تَرَاقِيهِمَا فَإِذَا أَرَادَ الْمُنْفِقُ أَنْ يُنْفِقَ اتَّسَعَتْ عَلَيْهِ الدِّرْعُ أَوْ مَرَّتْ حَتَّى تُجِنَّ بَنَانَهُ وَتَعْفُوَ أَثَرَهُ وَإِذَا أَرَادَ الْبَخِيلُ أَنْ يُنْفِقَ قَلَصَتْ وَلَزِمَتْ كُلُّ حَلْقَةٍ مَوْضِعَهَا حَتَّى أَخَذَتْهُ بِتَرْقُوَتِهِ أَوْ بِرَقَبَتِهِ " . يَقُولُ أَبُو هُرَيْرَةَ أَشْهَدُ أَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُوَسِّعُهَا فَلاَ تَتَّسِعُ . قَالَ طَاوُسٌ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يُشِيرُ بِيَدِهِ وَهُوَ يُوَسِّعُهَا وَلاَ تَتَوَسَّعُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sadaqa berib, ehson qiluvchi bilan baxil kishining misoli xuddi ikki kishiga oʻxshaydi. Ular egnida temirdan boʻlgan ikkita sovut boʻlib, u koʻkraklaridan boʻgʻizlarigacha yopgan. Ehson qiluvchi kishi ehson qilmoqchi boʻlsa, sovut kengayib, hatto barmoq uchlarini yopib, izlarini oʻchirib yuboradi. Baxil esa ehson qilmoqchi boʻlsa, sovut siqilib, har bir halqa oʻz oʻrnida qotib qoladi, hatto uni boʻgʻzidan yoki boʻynidan tutib oladi», dedilar. Abu Hurayra (roziyallohu anhu): «Rasululloh ﷺ uni kengaytirmoqchi boʻlishlariyu, u kengaymaganini oʻz koʻzim bilan koʻrganimga guvohlik beraman», derdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Садақа бериб, эҳсон қилувчи билан бахил кишининг мисоли худди икки кишига ўхшайди. Улар эгнида темирдан бўлган иккита совут бўлиб, у кўкракларидан бўғизларигача ёпган. Эҳсон қилувчи киши эҳсон қилмоқчи бўлса, совут кенгайиб, ҳатто бармоқ учларини ёпиб, изларини ўчириб юборади. Бахил эса эҳсон қилмоқчи бўлса, совут сиқилиб, ҳар бир ҳалқа ўз ўрнида қотиб қолади, ҳатто уни бўғзидан ёки бўйнидан тутиб олади», дедилар. Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу): «Расулуллоҳ ﷺ уни кенгайтирмоқчи бўлишларию, у кенгаймаганини ўз кўзим билан кўрганимга гувоҳлик бераман», дерди.
حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَيَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدِ بْنِ كَاسِبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، سَمِعَ طَاوُسًا، يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يُخْبِرُ عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ " احْتَجَّ آدَمُ وَمُوسَى فَقَالَ لَهُ مُوسَى يَا آدَمُ أَنْتَ أَبُونَا خَيَّبْتَنَا وَأَخْرَجْتَنَا مِنَ الْجَنَّةِ بِذَنْبِكَ . فَقَالَ لَهُ آدَمُ يَا مُوسَى اصْطَفَاكَ اللَّهُ بِكَلاَمِهِ وَخَطَّ لَكَ التَّوْرَاةَ بِيَدِهِ أَتَلُومُنِي عَلَى أَمْرٍ قَدَّرَهُ اللَّهُ عَلَىَّ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَنِي بِأَرْبَعِينَ سَنَةً فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى " . ثَلاَثًا .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Odam va Muso (alayhimassalom) bahslashdilar. Muso unga: ‹Ey Odam, sen bizning otamizsan, gunohing bilan bizni ziyon qilding va jannatdan chiqarding›, dedi. Odam unga: ‹Ey Muso, Alloh seni Oʻz kalomi bilan tanladi va sen uchun Tavrotni Oʻz qoʻli bilan yozdi. Alloh meni yaratishidan qirq yil oldin menga taqdir qilib qoʻygan bir ish uchun meni malomat qilyapsanmi?› dedi. Shunday qilib, Odam Musoni yengdi», dedilar. Buni uch marta takrorladilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Одам ва Мусо (алайҳимассалом) баҳслашдилар. Мусо унга: ‹Эй Одам, сен бизнинг отамизсан, гуноҳинг билан бизни зиён қилдинг ва жаннатдан чиқардинг›, деди. Одам унга: ‹Эй Мусо, Аллоҳ сени Ўз каломи билан танлади ва сен учун Тавротни Ўз қўли билан ёзди. Аллоҳ мени яратишидан қирқ йил олдин менга тақдир қилиб қўйган бир иш учун мени маломат қиляпсанми?› деди. Шундай қилиб, Одам Мусони енгди», дедилар. Буни уч марта такрорладилар.
حَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْسَرَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ
طَاوُسًا، يَقُولُ كُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ ابْنِ عُمَرَ فَجَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ أَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله
عليه وسلم عَنْ نَبِيذِ الْجَرِّ وَالدُّبَّاءِ وَالْمُزَفَّتِ قَالَ نَعَمْ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Umarning yonida oʻtirgan edim, uning oldiga bir kishi kelib: «Rasululloh ﷺ al-jarr (sopol idish), ad-dubba (qovoq) va al-muzaffat (smola surilgan idish) nabizidan qaytardilarmi?» dedi. U: «Ha», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Умарнинг ёнида ўтирган эдим, унинг олдига бир киши келиб: «Расулуллоҳ ﷺ ал-жарр (сопол идиш), ад-дубба (қовоқ) ва ал-музаффат (смола сурилган идиш) набизидан қайтардиларми?» деди. У: «Ҳа», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ حَمَّادِ بْنِ طَلْحَةَ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطٌ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ حُمَيْدِ ابْنِ أُخْتِ، صَفْوَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ، قَالَ كُنْتُ نَائِمًا فِي الْمَسْجِدِ عَلَى خَمِيصَةٍ لِي ثَمَنُ ثَلاَثِينَ دِرْهَمًا فَجَاءَ رَجُلٌ فَاخْتَلَسَهَا مِنِّي فَأُخِذَ الرَّجُلُ فَأُتِيَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ بِهِ لِيُقْطَعَ . قَالَ فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ أَنَقْطَعُهُ مِنْ أَجْلِ ثَلاَثِينَ دِرْهَمًا أَنَا أَبِيعُهُ وَأُنْسِئُهُ ثَمَنَهَا قَالَ " فَهَلاَّ كَانَ هَذَا قَبْلَ أَنْ تَأْتِيَنِي بِهِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ زَائِدَةُ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ جُعَيْدِ بْنِ جُحَيْرٍ قَالَ نَامَ صَفْوَانُ . وَرَوَاهُ مُجَاهِدٌ وَطَاوُسٌ أَنَّهُ كَانَ نَائِمًا فَجَاءَ سَارِقٌ فَسَرَقَ خَمِيصَةً مِنْ تَحْتِ رَأْسِهِ . وَرَوَاهُ أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ فَاسْتَلَّهُ مِنْ تَحْتِ رَأْسِهِ فَاسْتَيْقَظَ فَصَاحَ بِهِ فَأُخِذَ . وَرَوَاهُ الزُّهْرِيُّ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ فَنَامَ فِي الْمَسْجِدِ وَتَوَسَّدَ رِدَاءَهُ فَجَاءَهُ سَارِقٌ فَأَخَذَ رِدَاءَهُ فَأُخِذَ السَّارِقُ فَجِيءَ بِهِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Safvon ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men masjidda oʻttiz dirham bahosidagi (junli) palosimning ustida uxlab yotgan edim. Bir kishi kelib uni mendan tortib oldi. Soʻng oʻsha kishi ushlanib, Rasululloh ﷺ ga keltirildi. (Rasululloh ﷺ) uni (qoʻlini) kestirishga buyurdilar. Men huzurlariga kelib: ‹Uni oʻttiz dirham uchun (qoʻlini) kesamizmi? Men uni oʻsha (oʻgʻri)ga sotib yuboraman va bahosini qarz qilib qoʻyaman›, dedim. (Rasululloh ﷺ): ‹Buni menga keltirishingdan oldin (qilsang) boʻlmasmidi?!› dedilar», deb aytdi. Abu Dovud aytdi: Uni Zoida ham Simokdan, u Juʼayd ibn Hujayrdan rivoyat qilib: «Safvon uxladi», degan. Mujohid va Tovus uni: «U uxlab yotganida bir oʻgʻri kelib uning boshi ostidan palosini oʻgʻirladi», deb rivoyat qilishgan. Abu Salama ibn Abdurahmon uni: «U (oʻgʻri) uni (palosini) boshi ostidan tortib oldi, shunda (Safvon) uygʻonib unga qarab baqirdi, soʻng u ushlandi», deb rivoyat qilgan. Zuhriy esa uni Safvon ibn Abdullohdan rivoyat qilib: «U masjidda uxlab, ridosini yostiq qilib oldi, soʻng huzuriga bir oʻgʻri kelib ridosini oldi, oʻgʻri ushlanib, Nabiy ﷺ ga keltirildi», degan.Сафвон ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен масжидда ўттиз дирҳам баҳосидаги (жунли) палосимнинг устида ухлаб ётган эдим. Бир киши келиб уни мендан тортиб олди. Сўнг ўша киши ушланиб, Расулуллоҳ ﷺ га келтирилди. (Расулуллоҳ ﷺ) уни (қўлини) кестиришга буюрдилар. Мен ҳузурларига келиб: ‹Уни ўттиз дирҳам учун (қўлини) кесамизми? Мен уни ўша (ўғри)га сотиб юбораман ва баҳосини қарз қилиб қўяман›, дедим. (Расулуллоҳ ﷺ): ‹Буни менга келтиришингдан олдин (қилсанг) бўлмасмиди?!› дедилар», деб айтди. Абу Довуд айтди: Уни Зоида ҳам Симокдан, у Жуъайд ибн Ҳужайрдан ривоят қилиб: «Сафвон ухлади», деган. Мужоҳид ва Товус уни: «У ухлаб ётганида бир ўғри келиб унинг боши остидан палосини ўғирлади», деб ривоят қилишган. Абу Салама ибн Абдураҳмон уни: «У (ўғри) уни (палосини) боши остидан тортиб олди, шунда (Сафвон) уйғониб унга қараб бақирди, сўнг у ушланди», деб ривоят қилган. Зуҳрий эса уни Сафвон ибн Абдуллоҳдан ривоят қилиб: «У масжидда ухлаб, ридосини ёстиқ қилиб олди, сўнг ҳузурига бир ўғри келиб ридосини олди, ўғри ушланиб, Набий ﷺ га келтирилди», деган.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنْ حَنْظَلَةَ، قَالَ رَأَيْتُ طَاوُسًا يَمُرُّ بِالرُّكْنِ فَإِنْ وَجَدَ عَلَيْهِ زِحَامًا مَرَّ وَلَمْ يُزَاحِمْ وَإِنْ رَآهُ خَالِيًا قَبَّلَهُ ثَلاَثًا ثُمَّ قَالَ رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ رَأَيْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ قَالَ إِنَّكَ حَجَرٌ لاَ تَنْفَعُ وَلاَ تَضُرُّ وَلَوْلاَ أَنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَبَّلَكَ مَا قَبَّلْتُكَ ثُمَّ قَالَ عُمَرُ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) Hajarning (qora toshning) oldiga kelib: «Sen bir toshsan, na foyda va na zarar bera olasan. Agar Rasululloh ﷺni seni boʻsa olayotganlarini koʻrmaganimda, seni boʻsa olmagan boʻlardim», dedi. Soʻng Umar: «Men Rasululloh ﷺni shunday qilayotganlarini koʻrganman», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Ҳажарнинг (қора тошнинг) олдига келиб: «Сен бир тошсан, на фойда ва на зарар бера оласан. Агар Расулуллоҳ ﷺни сени бўса олаётганларини кўрмаганимда, сени бўса олмаган бўлардим», деди. Сўнг Умар: «Мен Расулуллоҳ ﷺни шундай қилаётганларини кўрганман», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan shunga oʻxshashini rivoyat qiladi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан шунга ўхшашини ривоят қилади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، - وَهَذَا حَدِيثُهُ - عَنْ عَمْرٍو، عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ مَنْ قُتِلَ . وَقَالَ ابْنُ عُبَيْدٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قُتِلَ فِي عِمِّيَّا فِي رَمْىٍ يَكُونُ بَيْنَهُمْ بِحِجَارَةٍ أَوْ ضَرْبٍ بِالسِّيَاطِ أَوْ ضَرْبٍ بِعَصًا فَهُوَ خَطَأٌ وَعَقْلُهُ عَقْلُ الْخَطَإِ وَمَنْ قُتِلَ عَمْدًا فَهُوَ قَوَدٌ " . وَقَالَ ابْنُ عُبَيْدٍ " قَوَدُ يَدٍ " . ثُمَّ اتَّفَقَا " وَمَنْ حَالَ دُونَهُ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَغَضَبُهُ لاَ يُقْبَلُ مِنْهُ صَرْفٌ وَلاَ عَدْلٌ " . وَحَدِيثُ سُفْيَانَ أَتَمُّ .
Tovus oʻz rivoyatida: «Kim oʻldirilsa…» dedi. Ibn Ubayd esa oʻz rivoyatida: Rasululloh ﷺ: «Kim odamlar orasida toshlar otish, qamchilar bilan urish yoki tayoq bilan urish chogʻidagi koʻr-koʻrona toʻqnashuvda oʻldirilsa, bu xatodir va uning diyati xato (qotillik) diyatidir. Kim qasddan oʻldirilsa, qasos vojibdir», dedilar. Ibn Ubayd: «Qoʻl qasosi (vojibdir)», dedi. Soʻng (ikki rivoyat) bir xil davom etadi: «Kim uning oʻrtasiga (kirib, qasosga) toʻsqinlik qilsa, unga Allohning laʼnati va gʻazabi boʻlsin, undan na nafl, na farz amal qabul qilinmaydi». Sufyonning hadisi toʻliqroqdir.Товус ўз ривоятида: «Ким ўлдирилса…» деди. Ибн Убайд эса ўз ривоятида: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким одамлар орасида тошлар отиш, қамчилар билан уриш ёки таёқ билан уриш чоғидаги кўр-кўрона тўқнашувда ўлдирилса, бу хатодир ва унинг дияти хато (қотиллик) диятидир. Ким қасддан ўлдирилса, қасос вожибдир», дедилар. Ибн Убайд: «Қўл қасоси (вожибдир)», деди. Сўнг (икки ривоят) бир хил давом этади: «Ким унинг ўртасига (кириб, қасосга) тўсқинлик қилса, унга Аллоҳнинг лаънати ва ғазаби бўлсин, ундан на нафл, на фарз амал қабул қилинмайди». Суфённинг ҳадиси тўлиқроқдир.
أَخْبَرَنِي زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمَخْزُومِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْعَائِدُ فِي هِبَتِهِ كَالْكَلْبِ يَقِيءُ ثُمَّ يَعُودُ فِي قَيْئِهِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hadyasini qaytarib oluvchi qusib, soʻng qusugʻiga qaytadigan itga oʻxshaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳадясини қайтариб олувчи қусиб, сўнг қусуғига қайтадиган итга ўхшайди», дедилар.
وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، - فِيمَا قُرِئَ عَلَيْهِ - عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُعَلِّمُهُمْ هَذَا الدُّعَاءَ كَمَا يُعَلِّمُهُمُ السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ يَقُولُ " قُولُوا اللَّهُمَّ إِنَّا نَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ " . قَالَ مُسْلِمُ بْنُ الْحَجَّاجِ بَلَغَنِي أَنَّ طَاوُسًا قَالَ لاِبْنِهِ أَدَعَوْتَ بِهَا فِي صَلاَتِكَ فَقَالَ لاَ . قَالَ أَعِدْ صَلاَتَكَ لأَنَّ طَاوُسًا رَوَاهُ عَنْ ثَلاَثَةٍ أَوْ أَرْبَعَةٍ أَوْ كَمَا قَالَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Quroldan suralarni oʻrgatganlaridek, ularga ushbu duoni ham oʻrgatar edilar. U zot: «Aytinglar: ‹Allohim! Biz jahannam azobidan Senga panoh tilaymiz; qabr azobidan Senga panoh tilayman; Masih Dajjol fitnasidan Senga panoh tilayman; hayot va mamot fitnasidan Senga panoh tilayman›», derdilar. Muslim ibn al-Hajjoj dedi: Menga yetib kelishicha, Tovus oʻgliga: «Sen buni namozingda oʻqidingmi?» dedi. (Oʻgli): «Yoʻq», dedi. (Tovus): «Namozingni qaytadan oʻqi, chunki Tovus buni uch yoki toʻrt (kishi)dan rivoyat qilgan», dedi — yoki aytganidek (dedi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Қуролдан сураларни ўргатганларидек, уларга ушбу дуони ҳам ўргатар эдилар. У зот: «Айтинглар: ‹Аллоҳим! Биз жаҳаннам азобидан Сенга паноҳ тилаймиз; қабр азобидан Сенга паноҳ тилайман; Масиҳ Дажжол фитнасидан Сенга паноҳ тилайман; ҳаёт ва мамот фитнасидан Сенга паноҳ тилайман›», дердилар. Муслим ибн ал-Ҳажжож деди: Менга етиб келишича, Товус ўглига: «Сен буни намозингда ўқидингми?» деди. (Ўгли): «Йўқ», деди. (Товус): «Намозингни қайтадан ўқи, чунки Товус буни уч ёки тўрт (киши)дан ривоят қилган», деди — ёки айтганидек (деди).
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، - الْمَعْنَى - قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، سَمِعَ طَاوُسًا، يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يُخْبِرُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " احْتَجَّ آدَمُ وَمُوسَى فَقَالَ مُوسَى يَا آدَمُ أَنْتَ أَبُونَا خَيَّبْتَنَا وَأَخْرَجْتَنَا مِنَ الْجَنَّةِ . فَقَالَ آدَمُ أَنْتَ مُوسَى اصْطَفَاكَ اللَّهُ بِكَلاَمِهِ وَخَطَّ لَكَ التَّوْرَاةَ بِيَدِهِ تَلُومُنِي عَلَى أَمْرٍ قَدَّرَهُ عَلَىَّ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَنِي بِأَرْبَعِينَ سَنَةً فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى " . قَالَ أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ عَنْ عَمْرٍو عَنْ طَاوُسٍ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ .
Musaddad bizga aytib berdi: Sufyon bizga aytib berdi. (Boshqa sanad bilan) Ahmad ibn Solih ham bizga aytib berdi — maʼno bir xil — u dedi: Bizga Sufyon ibn Uyayna aytib berdi, u Amr ibn Dinordan rivoyat qildi, u Tovusning shunday deyayotganini eshitdi: Men Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺ dan xabar berayotganlarini eshitdim. U zot: «Odam bilan Muso (alayhimassalom) bahslashdilar. Muso: ‹Ey Odam, sen bizning otamizsan, bizni nasibasiz qoldirding va bizni jannatdan chiqarib yubording›, dedi. Odam: ‹Sen — Musosan, Alloh seni Oʻzining kalomi bilan saralab oldi va sen uchun Tavrotni Oʻz qoʻli bilan yozdi. (Shunday boʻla turib) meni Alloh mendan ustiga, meni yaratishidan qirq yil avval taqdir qilib qoʻygan ish uchun malomat qilyapsanmi?› dedi. Shunday qilib Odam Musoni (dalilda) yengdi», dedilar. Ahmad ibn Solih, Amrdan, u Tovusdan rivoyat qilib: «(Tovus) Abu Hurayradan eshitdi», dedi.Мусаддад бизга айтиб берди: Суфён бизга айтиб берди. (Бошқа санад билан) Аҳмад ибн Солиҳ ҳам бизга айтиб берди — маъно бир хил — у деди: Бизга Суфён ибн Уяйна айтиб берди, у Амр ибн Динордан ривоят қилди, у Товуснинг шундай деяётганини эшитди: Мен Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺ дан хабар бераётганларини эшитдим. У зот: «Одам билан Мусо (алайҳимассалом) баҳслашдилар. Мусо: ‹Эй Одам, сен бизнинг отамизсан, бизни насибасиз қолдирдинг ва бизни жаннатдан чиқариб юбординг›, деди. Одам: ‹Сен — Мусосан, Аллоҳ сени Ўзининг каломи билан саралаб олди ва сен учун Тавротни Ўз қўли билан ёзди. (Шундай бўла туриб) мени Аллоҳ мендан устига, мени яратишидан қирқ йил аввал тақдир қилиб қўйган иш учун маломат қиляпсанми?› деди. Шундай қилиб Одам Мусони (далилда) енгди», дедилар. Аҳмад ибн Солиҳ, Амрдан, у Товусдан ривоят қилиб: «(Товус) Абу Ҳурайрадан эшитди», деди.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَخْلَدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَاوُسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَحِلُّ لأَحَدٍ يَهَبُ هِبَةً ثُمَّ يَعُودُ فِيهَا إِلاَّ الْوَالِدَ " . قَالَ طَاوُسٌ كُنْتُ أَسْمَعُ الصِّبْيَانَ يَقُولُونَ يَا عَائِدًا فِي قَيْئِهِ وَلَمْ أَشْعُرْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضَرَبَ ذَلِكَ مَثَلاً حَتَّى بَلَغَنَا أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ " مَثَلُ الَّذِي يَهَبُ الْهِبَةَ ثُمَّ يَعُودُ فِيهَا " . وَذَكَرَ كَلِمَةً مَعْنَاهَا " كَمَثَلِ الْكَلْبِ يَأْكُلُ قَيْئَهُ " .
Tovus (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Hech kimga bir narsa hadya qilib, soʻng uni qaytarib olishi halol emas, faqat ota bundan mustasno», dedilar. Tovus aytdi: «Men bolalarning: ‹Ey qusugʻiga qaytguvchi!› deb aytishlarini eshitardim, ammo Rasululloh ﷺ buni misol qilib keltirganlarini bilmasdim, toki bizga u zotning: ‹Bir narsani hadya qilib, soʻng uni qaytarib oladigan kishining misoli oʻz qusugʻini yeydigan it kabidir›, deganlari yetib kelguncha.»Товус (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч кимга бир нарса ҳадя қилиб, сўнг уни қайтариб олиши ҳалол эмас, фақат ота бундан мустасно», дедилар. Товус айтди: «Мен болаларнинг: ‹Эй қусуғига қайтгувчи!› деб айтишларини эшитардим, аммо Расулуллоҳ ﷺ буни мисол қилиб келтирганларини билмасдим, токи бизга у зотнинг: ‹Бир нарсани ҳадя қилиб, сўнг уни қайтариб оладиган кишининг мисоли ўз қусуғини ейдиган ит кабидир›, деганлари етиб келгунча.»