أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أُمِّ حَرَامٍ بِنْتِ مِلْحَانَ، قَالَتْ أَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ عِنْدَنَا فَاسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي وَأُمِّي مَا أَضْحَكَكَ قَالَ " رَأَيْتُ قَوْمًا مِنْ أُمَّتِي يَرْكَبُونَ هَذَا الْبَحْرَ كَالْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ " . قُلْتُ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ . قَالَ " فَإِنَّكِ مِنْهُمْ " . ثُمَّ نَامَ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ يَعْنِي مِثْلَ مَقَالَتِهِ قُلْتُ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ . قَالَ " أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ " . فَتَزَوَّجَهَا عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ فَرَكِبَ الْبَحْرَ وَرَكِبَتْ مَعَهُ فَلَمَّا خَرَجَتْ قُدِّمَتْ لَهَا بَغْلَةٌ فَرَكِبَتْهَا فَصَرَعَتْهَا فَانْدَقَّتْ عُنُقُهَا .
Umm Harom bint Milhon (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizning oldimizga keldilar va uyimizda uxlab, kulib uygʻondilar. Men aytdim: «Ey Allohning Rasuli, otam-onam sizga fido boʻlsin, nima sizni kuldirdi?» U zot dedilar: «Men ummatimdan bir qavmni taxtlardagi podshohlardek bu dengizni kesib oʻtayotganini koʻrdim». Men aytdim: «Meni ulardan qilishini Allohdan soʻrang». U zot dedilar: «Sen ulardansan». Soʻng uxladilar, soʻng kulib uygʻondilar. Men soʻradim, u zot ilgarigidek aytdilar. Men aytdim: «Meni ulardan qilishini Allohdan soʻrang». U zot dedilar: «Sen avvalgilardan boʻlasan». Soʻngra Uboda ibn Somit unga uylandi va dengizga chiqdi, u ham u bilan birga chiqdi. Chiqqach unga bir xachir keltirildi, u minganida uni yiqitib yubordi va boʻyni sindi.Умм Ҳаром бинт Милҳон (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизнинг олдимизга келдилар ва уйимизда ухлаб, кулиб уйғондилар. Мен айтдим: «Эй Аллоҳнинг Расули, отам-онам сизга фидо бўлсин, нима сизни кулдирди?» У зот дедилар: «Мен умматимдан бир қавмни тахтлардаги подшоҳлардек бу денгизни кесиб ўтаётганини кўрдим». Мен айтдим: «Мени улардан қилишини Аллоҳдан сўранг». У зот дедилар: «Сен улардансан». Сўнг ухладилар, сўнг кулиб уйғондилар. Мен сўрадим, у зот илгаригидек айтдилар. Мен айтдим: «Мени улардан қилишини Аллоҳдан сўранг». У зот дедилар: «Сен аввалгилардан бўласан». Сўнгра Убода ибн Сомит унга уйланди ва денгизга чиқди, у ҳам у билан бирга чиқди. Чиққач унга бир хачир келтирилди, у минганида уни йиқитиб юборди ва бўйни синди.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ، قَالَ بَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَهْطٍ فَقَالَ " أُبَايِعُكُمْ عَلَى أَنْ لاَ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلاَ تَسْرِقُوا وَلاَ تَزْنُوا وَلاَ تَقْتُلُوا أَوْلاَدَكُمْ وَلاَ تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلاَ تَعْصُونِي فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَّى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِيهِ فَهُوَ طَهُورُهُ وَمَنْ سَتَرَهُ اللَّهُ فَذَاكَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَذَّبَهُ وَإِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُ " .
Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men bir jamoat orasida Rasululloh ﷺga baytga berdim. U zot: ‹Men sizlardan Allohga hech narsani sherik qilmasligingiz, oʻgʻrilik qilmasligingiz, zino qilmasligingiz, bolalaringizni oʻldirmasligingiz, qoʻllaringiz va oyoqlaringiz orasida toʻqib chiqargan bir bemaʼni tuhmatni keltirmasligingiz va yaxshi ishda menga qarshi chiqmasligingiz shartiga baytga qabul qilaman. Endi sizlardan kim (ushbu ahdga) vafo qilsa, uning ajri Allohning zimmasidadir. Kim ulardan biror narsani qilib qoʻyib, uning uchun jazolansa, oʻsha jazo uning kafforati boʻladi. Kimni Alloh (aybini) yopsa, uning ishi Allohga havoladir: xohlasa uni azoblaydi, xohlasa unga magʻfirat qiladi›, dedilar.»Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен бир жамоат орасида Расулуллоҳ ﷺга байтга бердим. У зот: ‹Мен сизлардан Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаслигингиз, ўғрилик қилмаслигингиз, зино қилмаслигингиз, болаларингизни ўлдирмаслигингиз, қўлларингиз ва оёқларингиз орасида тўқиб чиқарган бир бемаъни туҳматни келтирмаслигингиз ва яхши ишда менга қарши чиқмаслигингиз шартига байтга қабул қиламан. Энди сизлардан ким (ушбу аҳдга) вафо қилса, унинг ажри Аллоҳнинг зиммасидадир. Ким улардан бирор нарсани қилиб қўйиб, унинг учун жазоланса, ўша жазо унинг каффорати бўлади. Кимни Аллоҳ (айбини) ёпса, унинг иши Аллоҳга ҳаволадир: хоҳласа уни азоблайди, хоҳласа унга мағфират қилади›, дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا سَلَمَةُ، - وَهُوَ ابْنُ عَلْقَمَةَ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ يَسَارٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَتِيكٍ، قَالاَ جَمَعَ الْمَنْزِلُ بَيْنَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَمُعَاوِيَةَ حَدَّثَهُمْ عُبَادَةُ، قَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الذَّهَبِ بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقِ بِالْوَرِقِ وَالْبُرِّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرِ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرِ بِالتَّمْرِ - قَالَ أَحَدُهُمَا وَالْمِلْحِ بِالْمِلْحِ وَلَمْ يَقُلْهُ الآخَرُ - إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ يَدًا بِيَدٍ وَأَمَرَنَا أَنْ نَبِيعَ الذَّهَبَ بِالْوَرِقِ وَالْوَرِقَ بِالذَّهَبِ وَالْبُرَّ بِالشِّعِيرِ وَالشَّعِيرَ بِالْبُرِّ يَدًا بِيَدٍ كَيْفَ شِئْنَا قَالَ أَحَدُهُمَا فَمَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى .
Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni oltinni oltinga, kumushni kumushga, bugʻdoyni bugʻdoyga, arpani arpaga, xurmoni xurmoga — roviylardan biri «va tuzni tuzga» dedi, boshqasi buni aytmadi — teng miqdorda qoʻlma-qoʻl boʻlmasa sotishdan qaytardilar. Va bizga oltinni kumushga, kumushni oltinga, bugʻdoyni arpaga, arpani bugʻdoyga qoʻlma-qoʻl, xohlaganimizcha sotishga amr qildilar. Roviylardan biri: «Kim ziyoda bersa yoki ziyoda olsa, ribo qilibdi», dedi.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни олтинни олтинга, кумушни кумушга, буғдойни буғдойга, арпани арпага, хурмони хурмога — ровийлардан бири «ва тузни тузга» деди, бошқаси буни айтмади — тенг миқдорда қўлма-қўл бўлмаса сотишдан қайтардилар. Ва бизга олтинни кумушга, кумушни олтинга, буғдойни арпага, арпани буғдойга қўлма-қўл, хоҳлаганимизча сотишга амр қилдилар. Ровийлардан бири: «Ким зиёда берса ёки зиёда олса, рибо қилибди», деди.
أَخْبَرَنَا الْمُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ عُلَيَّةَ - عَنْ سَلَمَةَ بْنِ عَلْقَمَةَ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، قَالَ حَدَّثَنِي مُسْلِمُ بْنُ يَسَارٍ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدٍ، - وَقَدْ كَانَ يُدْعَى ابْنَ هُرْمُزَ - قَالَ جَمَعَ الْمَنْزِلُ بَيْنَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَبَيْنَ مُعَاوِيَةَ حَدَّثَهُمْ عُبَادَةُ، قَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الذَّهَبِ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ بِالْفِضَّةِ وَالتَّمْرِ بِالتَّمْرِ وَالْبُرِّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرِ بِالشَّعِيرِ - قَالَ أَحَدُهُمَا وَالْمِلْحِ بِالْمِلْحِ وَلَمْ يَقُلْهُ الآخَرُ - إِلاَّ سَوَاءً بِسَوَاءٍ مِثْلاً بِمِثْلٍ - قَالَ أَحَدُهُمَا مَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى وَلَمْ يَقُلْهُ الآخَرُ - وَأَمَرَنَا أَنْ نَبِيعَ الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ وَالْفِضَّةَ بِالذَّهَبِ وَالْبُرَّ بِالشَّعِيرِ وَالشَّعِيرَ بِالْبُرِّ يَدًا بِيَدٍ كَيْفَ شِئْنَا .
Ubodat ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni oltinni oltinga, kumushni kumushga, xurmoni xurmoga, bugʻdoyni bugʻdoyga, arpani arpaga (roviylardan biri: «tuzni tuzga» dedi, boshqasi buni aytmadi) sotishdan qaytardilar, magar teng-bab, misli-misliga boʻlsa (mustasno). (Ulardan biri: «Kim ziyoda qilsa yoki ziyoda olsa, batahqiq ribo qildi», dedi, boshqasi buni aytmadi.) Va bizga oltinni kumushga, kumushni oltinga, bugʻdoyni arpaga, arpani bugʻdoyga qoʻlma-qoʻl, xohlaganimizcha sotishni buyurdilar.Убодат ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни олтинни олтинга, кумушни кумушга, хурмони хурмога, буғдойни буғдойга, арпани арпага (ровийлардан бири: «тузни тузга» деди, бошқаси буни айтмади) сотишдан қайтардилар, магар тенг-баб, мисли-мислига бўлса (мустасно). (Улардан бири: «Ким зиёда қилса ёки зиёда олса, батаҳқиқ рибо қилди», деди, бошқаси буни айтмади.) Ва бизга олтинни кумушга, кумушни олтинга, буғдойни арпага, арпани буғдойга қўлма-қўл, хоҳлаганимизча сотишни буюрдилар.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ عَلْقَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُسْلِمُ بْنُ يَسَارٍ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالاَ جَمَعَ الْمَنْزِلُ بَيْنَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَبَيْنَ مُعَاوِيَةَ فَقَالَ عُبَادَةُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَبِيعَ الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقَ بِالْوَرِقِ وَالْبُرَّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرَ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرَ بِالتَّمْرِ - قَالَ أَحَدُهُمَا وَالْمِلْحَ بِالْمِلْحِ وَلَمْ يَقُلِ الآخَرُ - إِلاَّ سَوَاءً بِسَوَاءٍ مِثْلاً بِمِثْلٍ - قَالَ أَحَدُهُمَا مَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى وَلَمْ يَقُلِ الآخَرُ - وَأَمَرَنَا أَنْ نَبِيعَ الذَّهَبَ بِالْوَرِقِ وَالْوَرِقَ بِالذَّهَبِ وَالْبُرَّ بِالشَّعِيرِ وَالشَّعِيرَ بِالْبُرِّ يَدًا بِيَدٍ كَيْفَ شِئْنَا فَبَلَغَ هَذَا الْحَدِيثُ مُعَاوِيَةَ فَقَامَ فَقَالَ مَا بَالُ رِجَالٍ يُحَدِّثُونَ أَحَادِيثَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ صَحِبْنَاهُ وَلَمْ نَسْمَعْهُ مِنْهُ . فَبَلَغَ ذَلِكَ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ فَقَامَ فَأَعَادَ الْحَدِيثَ فَقَالَ لَنُحَدِّثَنَّ بِمَا سَمِعْنَاهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنْ رُغِمَ مُعَاوِيَةُ . خَالَفَهُ قَتَادَةُ رَوَاهُ عَنْ مُسْلِمِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ عَنْ عُبَادَةَ .
Ubodat ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni oltinni oltinga, kumushni kumushga, bugʻdoyni bugʻdoyga, arpani arpaga, xurmoni xurmoga (roviylardan biri: «tuzni tuzga» dedi, boshqasi aytmadi) sotishdan qaytardilar, magar teng-bab, misli-misliga boʻlsa (mustasno). (Ulardan biri: «Kim ziyoda qilsa yoki ziyoda olsa, batahqiq ribo qildi», dedi, boshqasi aytmadi.) Va bizga oltinni kumushga, kumushni oltinga, bugʻdoyni arpaga, arpani bugʻdoyga qoʻlma-qoʻl, xohlaganimizcha sotishni buyurdilar. Bu hadis Muoviyaga yetganida, u oʻrnidan turib: «Kishilarga nima boʻldiki, ular Rasululloh ﷺ dan hadislar aytadilar? Biz u zotga hamroh boʻlgan edik, ammo undan buni eshitmaganmiz», dedi. Bu esa Ubodat ibn Somitga yetganida, u oʻrnidan turib hadisni qaytadan aytdi va: «Rasululloh ﷺ dan eshitgan narsamizni, Muoviyaning burniga zil boʻlsa ham, albatta aytamiz», dedi.Убодат ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни олтинни олтинга, кумушни кумушга, буғдойни буғдойга, арпани арпага, хурмони хурмога (ровийлардан бири: «тузни тузга» деди, бошқаси айтмади) сотишдан қайтардилар, магар тенг-баб, мисли-мислига бўлса (мустасно). (Улардан бири: «Ким зиёда қилса ёки зиёда олса, батаҳқиқ рибо қилди», деди, бошқаси айтмади.) Ва бизга олтинни кумушга, кумушни олтинга, буғдойни арпага, арпани буғдойга қўлма-қўл, хоҳлаганимизча сотишни буюрдилар. Бу ҳадис Муовияга етганида, у ўрнидан туриб: «Кишиларга нима бўлдики, улар Расулуллоҳ ﷺ дан ҳадислар айтадилар? Биз у зотга ҳамроҳ бўлган эдик, аммо ундан буни эшитмаганмиз», деди. Бу эса Убодат ибн Сомитга етганида, у ўрнидан туриб ҳадисни қайтадан айтди ва: «Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган нарсамизни, Муовиянинг бурнига зил бўлса ҳам, албатта айтамиз», деди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ بَنِي كِنَانَةَ يُدْعَى الْمُخْدَجِيَّ سَمِعَ رَجُلاً، بِالشَّامِ يُكْنَى أَبَا مُحَمَّدٍ يَقُولُ الْوِتْرُ وَاجِبٌ . قَالَ الْمُخْدَجِيُّ فَرُحْتُ إِلَى عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ فَاعْتَرَضْتُ لَهُ وَهُوَ رَائِحٌ إِلَى الْمَسْجِدِ فَأَخْبَرْتُهُ بِالَّذِي قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ فَقَالَ عُبَادَةُ كَذَبَ أَبُو مُحَمَّدٍ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " خَمْسُ صَلَوَاتٍ كَتَبَهُنَّ اللَّهُ عَلَى الْعِبَادِ مَنْ جَاءَ بِهِنَّ لَمْ يُضَيِّعْ مِنْهُنَّ شَيْئًا اسْتِخْفَافًا بِحَقِّهِنَّ كَانَ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدٌ أَنْ يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ وَمَنْ لَمْ يَأْتِ بِهِنَّ فَلَيْسَ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدٌ إِنْ شَاءَ عَذَّبَهُ وَإِنْ شَاءَ أَدْخَلَهُ الْجَنَّةَ " .
Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Shomda Abu Muhammad deb kunyalanadigan bir kishi: «Vitr vojibdir», degan ekan. Bani Kinonadan al-Muxdajiy deb ataladigan bir kishi buni eshitib, Uboda ibn Somit masjidga ketayotganda uni toʻxtatib, Abu Muhammadning aytganini xabar berdi. Shunda Uboda: «Abu Muhammad yolgʻon aytibdi. Men Rasululloh ﷺ shunday deyayotganlarini eshitganman: ‹Besh vaqt namozni Alloh bandalarga farz qildi. Kimki ularni ado etib, ularning haqqini yengil sanab hech narsasini zoye qilmasa, uni jannatga kiritishga Alloh huzurida ahd bor. Kimki ularni ado etmasa, uning uchun Alloh huzurida ahd yoʻq, xohlasa uni azoblaydi, xohlasa jannatga kiritadi›», dedi.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Шомда Абу Муҳаммад деб куняланадиган бир киши: «Витр вожибдир», деган экан. Бани Кинонадан ал-Мухдажий деб аталадиган бир киши буни эшитиб, Убода ибн Сомит масжидга кетаётганда уни тўхтатиб, Абу Муҳаммаднинг айтганини хабар берди. Шунда Убода: «Абу Муҳаммад ёлғон айтибди. Мен Расулуллоҳ ﷺ шундай деяётганларини эшитганман: ‹Беш вақт намозни Аллоҳ бандаларга фарз қилди. Кимки уларни адо этиб, уларнинг ҳаққини енгил санаб ҳеч нарсасини зое қилмаса, уни жаннатга киритишга Аллоҳ ҳузурида аҳд бор. Кимки уларни адо этмаса, унинг учун Аллоҳ ҳузурида аҳд йўқ, хоҳласа уни азоблайди, хоҳласа жаннатга киритади›», деди.