Uboda ibn as-Somit

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُ عَلَى أُمِّ حَرَامٍ بِنْتِ مِلْحَانَ، فَتُطْعِمُهُ، وَكَانَتْ أُمُّ حَرَامٍ تَحْتَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، فَدَخَلَ عَلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَطْعَمَتْهُ وَجَعَلَتْ تَفْلِي رَأْسَهُ، فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ وَمَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ، غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ، يَرْكَبُونَ ثَبَجَ هَذَا الْبَحْرِ، مُلُوكًا عَلَى الأَسِرَّةِ، أَوْ مِثْلُ الْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏‏.‏ شَكَّ إِسْحَاقُ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ فَدَعَا لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ وَضَعَ رَأْسَهُ، ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ فَقُلْتُ وَمَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ، غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ كَمَا قَالَ فِي الأَوَّلِ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ ‏"‏‏.‏ فَرَكِبَتِ الْبَحْرَ فِي زَمَانِ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ، فَصُرِعَتْ عَنْ دَابَّتِهَا حِينَ خَرَجَتْ مِنَ الْبَحْرِ، فَهَلَكَتْ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — Ummu Harom bint Milhonni ziyorat qilar edi va u (zotga) taom (ovqat) berardi. Ummu Harom — Ubada ibn Somitning xotini edi. Allohning Rasuli ﷺ bir marta uni ziyorat qildi va u (zotga) taom berib, u zotning boshidan bit qaray boshladi. Soʻng Allohning Rasuli ﷺ uxlab, keyin tabassum qilib uygʻondi. Ummu Harom: «Sizni nima kuldiryapti, yo Rasululloh?» — deb soʻradi. U zot: «Mening ummatimdan baʼzilari — (tushda) menga shu dengiz oʻrtasida (kemada) Alloh yoʻlida jangchilar sifatida koʻrsatildi; ular taxtlar ustidagi podshohlardek edi (yoki: podshohlardek edi)», — dedi (Ishoq — rivoyatchi — Paygʻambar ﷺ qaysi iborani ishlatganini aniq bilmaydi). Ummu Harom: «Yo Rasululloh! Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang (duo qiling)», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ uning haqiga duo qildi va yana uxlab, tabassum qilib uygʻondi. Ummu Harom yana: «Sizni nima kuldiryapti, yo Rasululloh?» — deb soʻradi. U zot: «Mening ummatimdan baʼzilari menga Alloh yoʻlidagi jangchilar sifatida koʻrsatildi», — deb oʻsha tushni takrorladi. Ummu Harom: «Yo Rasululloh! Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang», — dedi. U zot: «Sen birinchilardan(san)», — dedi. Shunday boʻldiki, u Muoviya ibn Abu Sufyonning xalifaligi davrida dengizda (kemada) safar qildi va (kemadan) tushgach, u oʻz ulovidan yiqilib, vafot etdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — Умму Ҳаром бинт Милҳонни зиёрат қилар эди ва у (зотга) таом (овқат) берарди. Умму Ҳаром — Убада ибн Сомитнинг хотини эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ бир марта уни зиёрат қилди ва у (зотга) таом бериб, у зотнинг бошидан бит қарай бошлади. Сўнг Аллоҳнинг Расули ﷺ ухлаб, кейин табассум қилиб уйғонди. Умму Ҳаром: «Сизни нима кулдиряпти, ё Расулуллоҳ?» — деб сўради. У зот: «Менинг умматимдан баъзилари — (тушда) менга шу денгиз ўртасида (кемада) Аллоҳ йўлида жангчилар сифатида кўрсатилди; улар тахтлар устидаги подшоҳлардек эди (ёки: подшоҳлардек эди)», — деди (Ишоқ — ривоятчи — Пайғамбар ﷺ қайси иборани ишлатганини аниқ билмайди). Умму Ҳаром: «Ё Расулуллоҳ! Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг (дуо қилинг)», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ унинг ҳақига дуо қилди ва яна ухлаб, табассум қилиб уйғонди. Умму Ҳаром яна: «Сизни нима кулдиряпти, ё Расулуллоҳ?» — деб сўради. У зот: «Менинг умматимдан баъзилари менга Аллоҳ йўлидаги жангчилар сифатида кўрсатилди», — деб ўша тушни такрорлади. Умму Ҳаром: «Ё Расулуллоҳ! Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг», — деди. У зот: «Сен биринчилардан(сан)», — деди. Шундай бўлдики, у Муовия ибн Абу Суфённинг халифалиги даврида денгизда (кемада) сафар қилди ва (кемадан) тушгач, у ўз уловидан йиқилиб, вафот этди.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ بَالَ جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ثُمَّ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقِيلَ لَهُ أَتَفْعَلُ هَذَا قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُهُ ‏.‏ قَالَ إِبْرَاهِيمُ وَكَانَ يُعْجِبُهُمْ حَدِيثُ جَرِيرٍ لأَنَّ إِسْلاَمَهُ كَانَ بَعْدَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ ‏.‏ هَذَا قَوْلُ إِبْرَاهِيمَ يَعْنِي كَانَ يُعْجِبُهُمْ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَحُذَيْفَةَ وَالْمُغِيرَةِ وَبِلاَلٍ وَسَعْدٍ وَأَبِي أَيُّوبَ وَسَلْمَانَ وَبُرَيْدَةَ وَعَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ وَأَنَسٍ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَيَعْلَى بْنِ مُرَّةَ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَأُسَامَةَ بْنِ شَرِيكٍ وَأَبِي أُمَامَةَ وَجَابِرٍ وَأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَابْنِ عُبَادَةَ وَيُقَالُ ابْنُ عِمَارَةَ وَأُبَىُّ بْنُ عِمَارَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ جَرِيرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Hammom ibn Horisdan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu) bavl qildi, soʻng tahorat oldi va ikki mahsisi ustiga mash tortdi. Unga: «Shunday qilyapsanmi?» deyildi. U: «Meni nima toʻxtatadi? Holbuki, men Rasululloh ﷺ shunday qilganlarini koʻrganman», dedi. Ibrohim (Naxaiy) aytdi: Ularga (ulamolarga) Jarirning hadisi yoqar edi, chunki uning Islomga kirishi Moida (surasi) nozil boʻlganidan keyin edi. Bu Ibrohimning soʻzi, yaʼni «Ularga yoqar edi» (degani). (Roviy) aytdi: Bu bobda Umar, Ali, Huzayfa, Mugʻiyra, Bilol, Saʼd, Abu Ayyub, Salmon, Burayda, Amr ibn Umayya, Anas, Sahl ibn Saʼd, Yaʼlo ibn Murra, Uboda ibn Somit, Usoma ibn Sharik, Abu Umoma, Jobir, Usoma ibn Zayd, Ibn Uboda — Ibn Imora ham deyiladi — va Ubay ibn Imora (roziyallohu anhum)dan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Jarirning hadisi hasan sahihdir.Ҳаммом ибн Ҳорисдан ривоят қилинадики, у айтди: Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) бавл қилди, сўнг таҳорат олди ва икки маҳсиси устига маш тортди. Унга: «Шундай қиляпсанми?» дейилди. У: «Мени нима тўхтатади? Ҳолбуки, мен Расулуллоҳ ﷺ шундай қилганларини кўрганман», деди. Иброҳим (Нахаий) айтди: Уларга (уламоларга) Жарирнинг ҳадиси ёқар эди, чунки унинг Исломга кириши Моида (сураси) нозил бўлганидан кейин эди. Бу Иброҳимнинг сўзи, яъни «Уларга ёқар эди» (дегани). (Ровий) айтди: Бу бобда Умар, Али, Ҳузайфа, Муғийра, Билол, Саъд, Абу Айюб, Салмон, Бурайда, Амр ибн Умайя, Анас, Саҳл ибн Саъд, Яъло ибн Мурра, Убода ибн Сомит, Усома ибн Шарик, Абу Умома, Жобир, Усома ибн Зайд, Ибн Убода — Ибн Имора ҳам дейилади — ва Убай ибн Имора (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Жарирнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - يَعْنِي ابْنَ هَارُونَ - حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُطَرِّفٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصُّنَابِحِيِّ، قَالَ زَعَمَ أَبُو مُحَمَّدٍ أَنَّ الْوِتْرَ، وَاجِبٌ، فَقَالَ عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ كَذَبَ أَبُو مُحَمَّدٍ أَشْهَدُ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ خَمْسُ صَلَوَاتٍ افْتَرَضَهُنَّ اللَّهُ تَعَالَى مَنْ أَحْسَنَ وُضُوءَهُنَّ وَصَلاَّهُنَّ لِوَقْتِهِنَّ وَأَتَمَّ رُكُوعَهُنَّ وَخُشُوعَهُنَّ كَانَ لَهُ عَلَى اللَّهِ عَهْدٌ أَنْ يَغْفِرَ لَهُ وَمَنْ لَمْ يَفْعَلْ فَلَيْسَ لَهُ عَلَى اللَّهِ عَهْدٌ إِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُ وَإِنْ شَاءَ عَذَّبَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Sunobihiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi. U dedi: Abu Muhammad: «Vitr namozi vojibdir», deb daʼvo qildi. Shunda Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu): «Abu Muhammad xato qildi. Men Rasululloh ﷺning shunday deganlariga guvohlik beraman: ‹Allohu taolo besh namozni farz qilgan. Kim ularning tahoratini chiroyli qilsa, ularni oʻz vaqtida oʻqisa, rukuʼlarini va xushuʼlarini toʻkis bajarsa, unga Allohning uni magʻfirat qilishi haqida ahdi boʻladi. Kim bunday qilmasa, unga Allohning ahdi yoʻq: xohlasa magʻfirat qiladi, xohlasa azoblaydi›», dedi.Абдуллоҳ ибн Сунобиҳий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади. У деди: Абу Муҳаммад: «Витр намози вожибдир», деб даъво қилди. Шунда Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу): «Абу Муҳаммад хато қилди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларига гувоҳлик бераман: ‹Аллоҳу таоло беш намозни фарз қилган. Ким уларнинг таҳоратини чиройли қилса, уларни ўз вақтида ўқиса, рукуъларини ва хушуъларини тўкис бажарса, унга Аллоҳнинг уни мағфират қилиши ҳақида аҳди бўлади. Ким бундай қилмаса, унга Аллоҳнинг аҳди йўқ: хоҳласа мағфират қилади, хоҳласа азоблайди›», деди.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أُمِّ حَرَامٍ بِنْتِ مِلْحَانَ، قَالَتْ أَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ عِنْدَنَا فَاسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي وَأُمِّي مَا أَضْحَكَكَ قَالَ ‏"‏ رَأَيْتُ قَوْمًا مِنْ أُمَّتِي يَرْكَبُونَ هَذَا الْبَحْرَ كَالْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّكِ مِنْهُمْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ نَامَ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ يَعْنِي مِثْلَ مَقَالَتِهِ قُلْتُ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ ‏"‏ ‏.‏ فَتَزَوَّجَهَا عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ فَرَكِبَ الْبَحْرَ وَرَكِبَتْ مَعَهُ فَلَمَّا خَرَجَتْ قُدِّمَتْ لَهَا بَغْلَةٌ فَرَكِبَتْهَا فَصَرَعَتْهَا فَانْدَقَّتْ عُنُقُهَا ‏.‏

Umm Harom bint Milhon (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizning oldimizga keldilar va uyimizda uxlab, kulib uygʻondilar. Men aytdim: «Ey Allohning Rasuli, otam-onam sizga fido boʻlsin, nima sizni kuldirdi?» U zot dedilar: «Men ummatimdan bir qavmni taxtlardagi podshohlardek bu dengizni kesib oʻtayotganini koʻrdim». Men aytdim: «Meni ulardan qilishini Allohdan soʻrang». U zot dedilar: «Sen ulardansan». Soʻng uxladilar, soʻng kulib uygʻondilar. Men soʻradim, u zot ilgarigidek aytdilar. Men aytdim: «Meni ulardan qilishini Allohdan soʻrang». U zot dedilar: «Sen avvalgilardan boʻlasan». Soʻngra Uboda ibn Somit unga uylandi va dengizga chiqdi, u ham u bilan birga chiqdi. Chiqqach unga bir xachir keltirildi, u minganida uni yiqitib yubordi va boʻyni sindi.Умм Ҳаром бинт Милҳон (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизнинг олдимизга келдилар ва уйимизда ухлаб, кулиб уйғондилар. Мен айтдим: «Эй Аллоҳнинг Расули, отам-онам сизга фидо бўлсин, нима сизни кулдирди?» У зот дедилар: «Мен умматимдан бир қавмни тахтлардаги подшоҳлардек бу денгизни кесиб ўтаётганини кўрдим». Мен айтдим: «Мени улардан қилишини Аллоҳдан сўранг». У зот дедилар: «Сен улардансан». Сўнг ухладилар, сўнг кулиб уйғондилар. Мен сўрадим, у зот илгаригидек айтдилар. Мен айтдим: «Мени улардан қилишини Аллоҳдан сўранг». У зот дедилар: «Сен аввалгилардан бўласан». Сўнгра Убода ибн Сомит унга уйланди ва денгизга чиқди, у ҳам у билан бирга чиқди. Чиққач унга бир хачир келтирилди, у минганида уни йиқитиб юборди ва бўйни синди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَلَمَةَ النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، أَخْبَرَنِي عُبَادَةُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، عَنِ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَ، قَالَ قُلْتُ لَهَا حَدِّثِينِي حَدِيثَكِ، ‏.‏ قَالَتِ اخْتَلَعْتُ مِنْ زَوْجِي ثُمَّ جِئْتُ عُثْمَانَ ‏.‏ فَسَأَلْتُ مَاذَا عَلَىَّ مِنَ الْعِدَّةِ فَقَالَ لاَ عِدَّةَ عَلَيْكِ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ حَدِيثَ عَهْدٍ بِكِ فَتَمْكُثِينَ عِنْدَهُ حَتَّى تَحِيضِينَ حَيْضَةً ‏.‏ قَالَتْ وَإِنَّمَا تَبِعَ فِي ذَلِكَ قَضَاءَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي مَرْيَمَ الْمَغَالِيَّةِ ‏.‏ وَكَانَتْ تَحْتَ ثَابِتِ بْنِ قَيْسٍ فَاخْتَلَعَتْ مِنْهُ ‏.‏

Ar-Rubayyi bint Muavviz (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Unga: «Menga oʻz hadisingni aytib bergin», deyilgan edi. U ayoldi: «Men erimdan xulʼ orqali ajraldim, soʻng Usmon (roziyallohu anhu)ning oldiga borib, zimmamda qanday idda borligini soʻradim. U: ‹Sen bilan yaqinda yaqinlik boʻlgan boʻlsa, bir hayz koʻrguningcha uning huzurida turishingdan boshqa senga hech qanday idda yoʻq›, dedi». U ayol dedi: «Usmon bunda Rasululloh ﷺning Sobit ibn Qays nikohida boʻlib, undan xulʼ qilib ajralgan Maryam al-Magʻoliyya haqidagi hukmlariga ergashgan edi».Ар-Рубаййи бинт Муаввиз (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Унга: «Менга ўз ҳадисингни айтиб бергин», дейилган эди. У аёлди: «Мен эримдан хулъ орқали ажралдим, сўнг Усмон (розияллоҳу анҳу)нинг олдига бориб, зиммамда қандай идда борлигини сўрадим. У: ‹Сен билан яқинда яқинлик бўлган бўлса, бир ҳайз кўргунингча унинг ҳузурида туришингдан бошқа сенга ҳеч қандай идда йўқ›, деди». У аёл деди: «Усмон бунда Расулуллоҳ ﷺнинг Собит ибн Қайс никоҳида бўлиб, ундан хулъ қилиб ажралган Марям ал-Мағолийя ҳақидаги ҳукмларига эргашган эди».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ‏:‏ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ يَقُولُ‏:‏ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُ عَلَى أُمِّ حَرَامِ ابْنَةِ مِلْحَانَ، فَتُطْعِمُهُ، وَكَانَتْ تَحْتَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، فَأَطْعَمَتْهُ وَجَعَلَتْ تَفْلِي رَأْسَهُ، فَنَامَ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ يَضْحَكُ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Milhonning qizi Umm Haromning oldiga kirar, u (ayol) esa u zotni taomlantirardi. U Ubada ibn as-Somitning nikohida edi. Bir kuni u zotni taomlantirdi va u zotning boshlaridan bit tera boshladi. Shunda u zot uxlab qoldilar, soʻng kulib uygʻondilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Милҳоннинг қизи Умм Ҳаромнинг олдига кирар, у (аёл) эса у зотни таомлантирарди. У Убада ибн ас-Сомитнинг никоҳида эди. Бир куни у зотни таомлантирди ва у зотнинг бошларидан бит тера бошлади. Шунда у зот ухлаб қолдилар, сўнг кулиб уйғондилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ خَالَتِهِ أُمِّ حَرَامٍ بِنْتِ مِلْحَانَ، قَالَتْ نَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا قَرِيبًا مِنِّي، ثُمَّ اسْتَيْقَظَ يَتَبَسَّمُ‏.‏ فَقُلْتُ مَا أَضْحَكَكَ قَالَ ‏"‏ أُنَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ يَرْكَبُونَ هَذَا الْبَحْرَ الأَخْضَرَ، كَالْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ فَدَعَا لَهَا، ثُمَّ نَامَ الثَّانِيَةَ، فَفَعَلَ مِثْلَهَا، فَقَالَتْ مِثْلَ قَوْلِهَا، فَأَجَابَهَا مِثْلَهَا‏.‏ فَقَالَتِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ ‏"‏‏.‏ فَخَرَجَتْ مَعَ زَوْجِهَا عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ غَازِيًا أَوَّلَ مَا رَكِبَ الْمُسْلِمُونَ الْبَحْرَ مَعَ مُعَاوِيَةَ، فَلَمَّا انْصَرَفُوا مِنْ غَزْوِهِمْ قَافِلِينَ فَنَزَلُوا الشَّأْمَ، فَقُرِّبَتْ إِلَيْهَا دَابَّةٌ لِتَرْكَبَهَا فَصَرَعَتْهَا فَمَاتَتْ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ummu Harom: «Bir marta Paygʻambar ﷺ mening uyimda — menga yaqin (joyda) — uxladi va tabassum qilib (oʻrnidan) turdi. Men: ‹Sizni nima kuldiryapti?› — dedim. U zot: ‹Mening ummatimdan baʼzilari — (tushda) menga shu yashil dengizda (suzib) — taxtlar ustidagi podshohlardek — koʻrsatildi›, — dedi. Men: ‹Yo Rasululloh! Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang›, — dedim. Bas, Paygʻambar ﷺ uning haqiga duo qildi va yana uxladi. U zot xuddi shunday qildi (yaʼni turib, tushini aytdi) va Ummu Harom oʻz savolini takrorladi, u zot esa xuddi shunday javob berdi. U (Ummu Harom): ‹Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang›, — dedi. U zot: ‹Sen birinchi guruhdan(san)›, — dedi», — dedi. Keyinchalik shunday boʻldiki, u oʻz eri Ubada ibn Somit bilan — u jihodga chiqqanda — birga (safarga) chiqdi; bu — musulmonlar Muoviya boshchiligida amalga oshirgan birinchi dengiz yurishi edi. Yurish tugab, ular Shomga qaytayotganda, unga minish uchun bir ulov keltirildi, lekin u (ulov) uni yiqitdi va shu tariqa u vafot etdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умму Ҳаром: «Бир марта Пайғамбар ﷺ менинг уйимда — менга яқин (жойда) — ухлади ва табассум қилиб (ўрнидан) турди. Мен: ‹Сизни нима кулдиряпти?› — дедим. У зот: ‹Менинг умматимдан баъзилари — (тушда) менга шу яшил денгизда (сузиб) — тахтлар устидаги подшоҳлардек — кўрсатилди›, — деди. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг›, — дедим. Бас, Пайғамбар ﷺ унинг ҳақига дуо қилди ва яна ухлади. У зот худди шундай қилди (яъни туриб, тушини айтди) ва Умму Ҳаром ўз саволини такрорлади, у зот эса худди шундай жавоб берди. У (Умму Ҳаром): ‹Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг›, — деди. У зот: ‹Сен биринчи гуруҳдан(сан)›, — деди», — деди. Кейинчалик шундай бўлдики, у ўз эри Убада ибн Сомит билан — у жиҳодга чиққанда — бирга (сафарга) чиқди; бу — мусулмонлар Муовия бошчилигида амалга оширган биринчи денгиз юриши эди. Юриш тугаб, улар Шомга қайтаётганда, унга миниш учун бир улов келтирилди, лекин у (улов) уни йиқитди ва шу тариқа у вафот этди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُ عَلَى أُمِّ حَرَامٍ بِنْتِ مِلْحَانَ فَتُطْعِمُهُ وَكَانَتْ أُمُّ حَرَامٍ تَحْتَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ فَدَخَلَ عَلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا فَأَطْعَمَتْهُ وَجَلَسَتْ تَفْلِي رَأْسَهُ فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ قَالَتْ فَقُلْتُ مَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَرْكَبُونَ ثَبَجَ هَذَا الْبَحْرِ مُلُوكٌ عَلَى الأَسِرَّةِ أَوْ مِثْلُ الْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ ‏.‏ فَدَعَا لَهَا ثُمَّ وَضَعَ رَأْسَهُ فَنَامَ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ قَالَتْ فَقُلْتُ لَهُ مَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ نَحْوَ مَا قَالَ فِي الأَوَّلِ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَرَكِبَتْ أُمُّ حَرَامٍ الْبَحْرَ فِي زَمَانِ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ فَصُرِعَتْ عَنْ دَابَّتِهَا حِينَ خَرَجَتْ مِنَ الْبَحْرِ فَهَلَكَتْ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأُمُّ حَرَامٍ بِنْتُ مِلْحَانَ هِيَ أُخْتُ أُمِّ سُلَيْمٍ وَهِيَ خَالَةُ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ‏.‏

Ummu Harom binti Milhon (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ummu Harom binti Milhonning oldiga kirib turardilar, u (zotni) taomlantirardi. Ummu Harom Uboda ibn as-Somitning (nikohi) ostida edi. Bir kuni Rasululloh ﷺ uning oldiga kirdilar, u (zotni) taomlantirdi va boshlarini titib oʻtirdi. Rasululloh ﷺ uxlab qoldilar, soʻng kulib uygʻondilar. (Ummu Harom) aytdi: Men: «Sizni nima kuldirmoqda, ey Allohning Rasuli?» dedim. U zot: «Ummatimdan bir qancha kishilar Alloh yoʻlida gʻazot qiluvchilar boʻlib menga koʻrsatildi, ular bu dengizning oʻrtasiga (kemada) minib boradilar, taxtlar ustidagi shohlardek yoxud taxtlar ustidagi shohlarga oʻxshab», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, Allohga duo qiling, meni ulardan qilsin», dedim. U zot unga duo qildilar, soʻng boshlarini qoʻyib uxladilar, keyin yana kulib uygʻondilar. Men: «Sizni nima kuldirmoqda, ey Allohning Rasuli?» dedim. U zot avvalgidek: «Ummatimdan bir qancha kishilar Alloh yoʻlida gʻazot qiluvchilar boʻlib menga koʻrsatildi», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, Allohga duo qiling, meni ulardan qilsin», dedim. U zot: «Sen avvalgilardansan», dedilar. (Rivoyatchi) aytdi: Ummu Harom Muoviya ibn Abu Sufyon zamonida dengizga (gʻazotga) chiqdi va dengizdan chiqqach, ulovidan yiqilib halok boʻldi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ummu Harom binti Milhon — Ummu Sulaymning singlisi va Anas ibn Molikning xolasidir.Умму Ҳаром бинти Милҳон (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Умму Ҳаром бинти Милҳоннинг олдига кириб турардилар, у (зотни) таомлантирарди. Умму Ҳаром Убода ибн ас-Сомитнинг (никоҳи) остида эди. Бир куни Расулуллоҳ ﷺ унинг олдига кирдилар, у (зотни) таомлантирди ва бошларини титиб ўтирди. Расулуллоҳ ﷺ ухлаб қолдилар, сўнг кулиб уйғондилар. (Умму Ҳаром) айтди: Мен: «Сизни нима кулдирмоқда, эй Аллоҳнинг Расули?» дедим. У зот: «Умматимдан бир қанча кишилар Аллоҳ йўлида ғазот қилувчилар бўлиб менга кўрсатилди, улар бу денгизнинг ўртасига (кемада) миниб борадилар, тахтлар устидаги шоҳлардек ёхуд тахтлар устидаги шоҳларга ўхшаб», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳга дуо қилинг, мени улардан қилсин», дедим. У зот унга дуо қилдилар, сўнг бошларини қўйиб ухладилар, кейин яна кулиб уйғондилар. Мен: «Сизни нима кулдирмоқда, эй Аллоҳнинг Расули?» дедим. У зот аввалгидек: «Умматимдан бир қанча кишилар Аллоҳ йўлида ғазот қилувчилар бўлиб менга кўрсатилди», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳга дуо қилинг, мени улардан қилсин», дедим. У зот: «Сен аввалгилардансан», дедилар. (Ривоятчи) айтди: Умму Ҳаром Муовия ибн Абу Суфён замонида денгизга (ғазотга) чиқди ва денгиздан чиққач, уловидан йиқилиб ҳалок бўлди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Умму Ҳаром бинти Милҳон — Умму Сулаймнинг синглиси ва Анас ибн Моликнинг холасидир.

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ الْفَضْلِ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ دِهْقَانَ، قَالَ كُنَّا فِي غَزْوَةِ الْقُسْطَنْطِينِيَّةِ بِذُلُقْيَةَ فَأَقْبَلَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ فِلَسْطِينَ - مِنْ أَشْرَافِهِمْ وَخِيَارِهِمْ يَعْرِفُونَ ذَلِكَ لَهُ يُقَالُ لَهُ هَانِئُ بْنُ كُلْثُومِ بْنِ شَرِيكٍ الْكِنَانِيُّ - فَسَلَّمَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي زَكَرِيَّا وَكَانَ يَعْرِفُ لَهُ حَقَّهُ قَالَ لَنَا خَالِدٌ فَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زَكَرِيَّا قَالَ سَمِعْتُ أُمَّ الدَّرْدَاءِ تَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ كُلُّ ذَنْبٍ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَغْفِرَهُ إِلاَّ مَنْ مَاتَ مُشْرِكًا أَوْ مُؤْمِنٌ قَتَلَ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ هَانِئُ بْنُ كُلْثُومٍ سَمِعْتُ مَحْمُودَ بْنَ الرَّبِيعِ يُحَدِّثُ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ أَنَّهُ سَمِعَهُ يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ مَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا فَاعْتَبَطَ بِقَتْلِهِ لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ مِنْهُ صَرْفًا وَلاَ عَدْلاً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لَنَا خَالِدٌ ثُمَّ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي زَكَرِيَّا عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَزَالُ الْمُؤْمِنُ مُعْنِقًا صَالِحًا مَا لَمْ يُصِبْ دَمًا حَرَامًا فَإِذَا أَصَابَ دَمًا حَرَامًا بَلَّحَ ‏"‏ ‏.‏ وَحَدَّثَ هَانِئُ بْنُ كُلْثُومٍ عَنْ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ سَوَاءً ‏.‏

Muammal ibn al-Fazl al-Harroniy bizga Muhammad ibn Shuaybdan, u Xolid ibn Dihqondan rivoyat qildi. U aytdi: «Biz Konstantiniyya gʻazotida Zuluqyada edik. Shunda Falastin ahlidan — ularning ashroflari va eng yaxshilaridan biri boʻlmish, buni ular ham eʼtirof etadigan, Honi ibn Kulsum ibn Sharik al-Kinoniy deb ataladigan bir kishi keldi-da, Abdulloh ibn Abu Zakariyyoga salom berdi. U esa uning haqqini taniydigan kishi edi». Xolid bizga aytdi: Abdulloh ibn Abu Zakariyyo bizga rivoyat qilib aytdi: Men Ummud-Dardoning shunday deganini eshitdim: Men Abud-Dardo (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Men Rasululloh ﷺning: «Allohning shirk keltirgan holda oʻlgan kishi yoki bir moʻminni qasddan oʻldirgan moʻmindan boshqa har bir gunohni magʻfirat qilishi umid qilinadi», deganlarini eshitdim. Shunda Honi ibn Kulsum: Men Mahmud ibn ar-Rabiʼning Uboda ibn as-Somit (roziyallohu anhu)dan, u esa Rasululloh ﷺdan rivoyat qilib aytganini eshitdim: U zot ﷺ: «Kim bir moʻminni oʻldirib, uning qonidan rohatlansa, Alloh undan na tavbasini, na fidyasini qabul qiladi», dedilar, dedi. Xolid bizga aytdi: Soʻngra ibn Abu Zakariyyo menga Ummud-Dardodan, u Abud-Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilib aytdi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin haromni — qonni toʻkmaguncha, doimo yengil va solih boʻlib turaveradi. Qachon harom qonni toʻksa, (yaxshilikdan) toʻxtab qoladi», dedilar. Honi ibn Kulsum ham Mahmud ibn ar-Rabiʼdan, u Uboda ibn as-Somit (roziyallohu anhu)dan, u Rasululloh ﷺdan xuddi shunga oʻxshash rivoyat qildi.Муаммал ибн ал-Фазл ал-Ҳарроний бизга Муҳаммад ибн Шуайбдан, у Холид ибн Диҳқондан ривоят қилди. У айтди: «Биз Константинийя ғазотида Зулуқяда эдик. Шунда Фаластин аҳлидан — уларнинг ашрофлари ва энг яхшиларидан бири бўлмиш, буни улар ҳам эътироф этадиган, Ҳони ибн Кулсум ибн Шарик ал-Киноний деб аталадиган бир киши келди-да, Абдуллоҳ ибн Абу Закарийёга салом берди. У эса унинг ҳаққини танийдиган киши эди». Холид бизга айтди: Абдуллоҳ ибн Абу Закарийё бизга ривоят қилиб айтди: Мен Уммуд-Дардонинг шундай деганини эшитдим: Мен Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Аллоҳнинг ширк келтирган ҳолда ўлган киши ёки бир мўминни қасддан ўлдирган мўминдан бошқа ҳар бир гуноҳни мағфират қилиши умид қилинади», деганларини эшитдим. Шунда Ҳони ибн Кулсум: Мен Маҳмуд ибн ар-Рабиънинг Убода ибн ас-Сомит (розияллоҳу анҳу)дан, у эса Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилиб айтганини эшитдим: У зот ﷺ: «Ким бир мўминни ўлдириб, унинг қонидан роҳатланса, Аллоҳ ундан на тавбасини, на фидясини қабул қилади», дедилар, деди. Холид бизга айтди: Сўнгра ибн Абу Закарийё менга Уммуд-Дардодан, у Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилиб айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин ҳаромни — қонни тўкмагунча, доимо енгил ва солиҳ бўлиб тураверади. Қачон ҳаром қонни тўкса, (яхшиликдан) тўхтаб қолади», дедилар. Ҳони ибн Кулсум ҳам Маҳмуд ибн ар-Рабиъдан, у Убода ибн ас-Сомит (розияллоҳу анҳу)дан, у Расулуллоҳ ﷺдан худди шунга ўхшаш ривоят қилди.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ، قَالَ بَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَهْطٍ فَقَالَ ‏"‏ أُبَايِعُكُمْ عَلَى أَنْ لاَ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلاَ تَسْرِقُوا وَلاَ تَزْنُوا وَلاَ تَقْتُلُوا أَوْلاَدَكُمْ وَلاَ تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلاَ تَعْصُونِي فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَّى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِيهِ فَهُوَ طَهُورُهُ وَمَنْ سَتَرَهُ اللَّهُ فَذَاكَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَذَّبَهُ وَإِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men bir jamoat orasida Rasululloh ﷺga baytga berdim. U zot: ‹Men sizlardan Allohga hech narsani sherik qilmasligingiz, oʻgʻrilik qilmasligingiz, zino qilmasligingiz, bolalaringizni oʻldirmasligingiz, qoʻllaringiz va oyoqlaringiz orasida toʻqib chiqargan bir bemaʼni tuhmatni keltirmasligingiz va yaxshi ishda menga qarshi chiqmasligingiz shartiga baytga qabul qilaman. Endi sizlardan kim (ushbu ahdga) vafo qilsa, uning ajri Allohning zimmasidadir. Kim ulardan biror narsani qilib qoʻyib, uning uchun jazolansa, oʻsha jazo uning kafforati boʻladi. Kimni Alloh (aybini) yopsa, uning ishi Allohga havoladir: xohlasa uni azoblaydi, xohlasa unga magʻfirat qiladi›, dedilar.»Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен бир жамоат орасида Расулуллоҳ ﷺга байтга бердим. У зот: ‹Мен сизлардан Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаслигингиз, ўғрилик қилмаслигингиз, зино қилмаслигингиз, болаларингизни ўлдирмаслигингиз, қўлларингиз ва оёқларингиз орасида тўқиб чиқарган бир бемаъни туҳматни келтирмаслигингиз ва яхши ишда менга қарши чиқмаслигингиз шартига байтга қабул қиламан. Энди сизлардан ким (ушбу аҳдга) вафо қилса, унинг ажри Аллоҳнинг зиммасидадир. Ким улардан бирор нарсани қилиб қўйиб, унинг учун жазоланса, ўша жазо унинг каффорати бўлади. Кимни Аллоҳ (айбини) ёпса, унинг иши Аллоҳга ҳаволадир: хоҳласа уни азоблайди, хоҳласа унга мағфират қилади›, дедилар.»

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ خِدَاشٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ عَلْقَمَةَ التَّمِيمِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ، أَنَّ مُسْلِمَ بْنَ يَسَارٍ، وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُبَيْدٍ، حَدَّثَاهُ قَالاَ، جَمَعَ الْمَنْزِلُ بَيْنَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَمُعَاوِيَةَ إِمَّا فِي كَنِيسَةٍ وَإِمَّا فِي بِيعَةٍ فَحَدَّثَهُمْ عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ فَقَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ بَيْعِ الْوَرِقِ بِالْوَرِقِ وَالذَّهَبِ بِالذَّهَبِ وَالْبُرِّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرِ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرِ بِالتَّمْرِ - قَالَ أَحَدُهُمَا وَالْمِلْحِ بِالْمِلْحِ وَلَمْ يَقُلْهُ الآخَرُ - وَأَمَرَنَا أَنْ نَبِيعَ الْبُرَّ بِالشَّعِيرِ وَالشَّعِيرَ بِالْبُرِّ يَدًا بِيَدٍ كَيْفَ شِئْنَا ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni kumushni kumushga, oltinni oltinga, bugʻdoyni bugʻdoyga, arpani arpaga, xurmoni xurmoga sotishdan qaytardilar hamda tuzni tuzga sotishdan ham (bir roviy buni aytdi, boshqasi aytmadi) va bizga bugʻdoyni arpaga, arpani bugʻdoyga qoʻlma-qoʻl, xohlagancha sotishga buyurdilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни кумушни кумушга, олтинни олтинга, буғдойни буғдойга, арпани арпага, хурмони хурмога сотишдан қайтардилар ҳамда тузни тузга сотишдан ҳам (бир ровий буни айтди, бошқаси айтмади) ва бизга буғдойни арпага, арпани буғдойга қўлма-қўл, хоҳлаганча сотишга буюрдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى ابْنَةِ مِلْحَانَ فَاتَّكَأَ عِنْدَهَا، ثُمَّ ضَحِكَ فَقَالَتْ لِمَ تَضْحَكُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ ‏"‏ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي يَرْكَبُونَ الْبَحْرَ الأَخْضَرَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، مَثَلُهُمْ مَثَلُ الْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا مِنْهُمْ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ عَادَ فَضَحِكَ، فَقَالَتْ لَهُ مِثْلَ أَوْ مِمَّ ذَلِكَ فَقَالَ لَهَا مِثْلَ ذَلِكَ، فَقَالَتِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ، وَلَسْتِ مِنَ الآخِرِينَ ‏"‏‏.‏ قَالَ قَالَ أَنَسٌ فَتَزَوَّجَتْ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ، فَرَكِبَتِ الْبَحْرَ مَعَ بِنْتِ قَرَظَةَ، فَلَمَّا قَفَلَتْ رَكِبَتْ دَابَّتَهَا فَوَقَصَتْ بِهَا، فَسَقَطَتْ عَنْهَا فَمَاتَتْ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Milhonning qizining oldiga borib, u yerda yonboshlab (uxlab) yotdi, soʻng tabassum qilib (uygʻondi). U (ayol): «Yo Rasululloh! Sizni nima kuldiryapti?» — deb soʻradi. U zot: «(Tushimda) ummatimdan baʼzilari yashil dengizda Alloh yoʻlida (kemada) suzayotgan — taxtlar ustidagi podshohlarga oʻxshagan holda — (koʻrindi)», — dedi. U: «Yo Rasululloh! Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang», — dedi. U zot: «Allohim! Uni ulardan biri qil», — dedi. Soʻng u zot (yana uxlab, uygʻonib) tabassum qildi. U (ayol) undan xuddi shu savolni soʻradi va u zot xuddi shu javobni berdi. U: «Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang», — dedi. U zot: «Sen ularning birinchi guruhidan boʻlasan; sen oxirgilaridan boʻlmaysan», — dedi. Keyinchalik u Ubada ibn Somitga turmushga chiqdi va soʻng — Muoviyaning xotini bint Qaraza bilan — dengizda (jihod uchun) suzdi. U qaytganda, oʻz uloviga mindi va u (ulov) uni yiqitib, boʻynini sindirdi va u yiqilishi bilan vafot etdi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Милҳоннинг қизининг олдига бориб, у ерда ёнбошлаб (ухлаб) ётди, сўнг табассум қилиб (уйғонди). У (аёл): «Ё Расулуллоҳ! Сизни нима кулдиряпти?» — деб сўради. У зот: «(Тушимда) умматимдан баъзилари яшил денгизда Аллоҳ йўлида (кемада) сузаётган — тахтлар устидаги подшоҳларга ўхшаган ҳолда — (кўринди)», — деди. У: «Ё Расулуллоҳ! Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг», — деди. У зот: «Аллоҳим! Уни улардан бири қил», — деди. Сўнг у зот (яна ухлаб, уйғониб) табассум қилди. У (аёл) ундан худди шу саволни сўради ва у зот худди шу жавобни берди. У: «Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг», — деди. У зот: «Сен уларнинг биринчи гуруҳидан бўласан; сен охиргиларидан бўлмайсан», — деди. Кейинчалик у Убада ибн Сомитга турмушга чиқди ва сўнг — Муовиянинг хотини бинт Қараза билан — денгизда (жиҳод учун) сузди. У қайтганда, ўз уловига минди ва у (улов) уни йиқитиб, бўйнини синдирди ва у йиқилиши билан вафот этди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، قال: حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، قال: حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ سُلَيْمٍ، قَالَ قَدِمْتُ مَكَّةَ فَلَقِيتُ عَطَاءَ بْنَ أَبِي رَبَاحٍ فَقُلْتُ لَهُ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنَّ أَهْلَ الْبَصْرَةِ يَقُولُونَ فِي الْقَدَرِ ‏.‏ قَالَ يَا بُنَىَّ أَتَقْرَأُ الْقُرْآنَ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَاقْرَإِ الزُّخْرُفَ ‏.‏ قَالَ فَقَرَأْتُ ‏:‏ ‏(‏حم* وَالْكِتَابِ الْمُبِينِ * إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ * وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ ‏)‏ فَقَالَ أَتَدْرِي مَا أُمُّ الْكِتَابِ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ فَإِنَّهُ كِتَابٌ كَتَبَهُ اللَّهُ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ السَّمَوَاتِ وَقَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ الأَرْضَ فِيهِ إِنَّ فِرْعَوْنَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ وَفِيهِ ‏:‏ ‏(‏تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ وَتَبَّ ‏)‏ قَالَ عَطَاءٌ فَلَقِيتُ الْوَلِيدَ بْنَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ صَاحِبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْتُهُ مَا كَانَ وَصِيَّةُ أَبِيكَ عِنْدَ الْمَوْتِ قَالَ دَعَانِي أَبِي فَقَالَ لِي يَا بُنَىَّ اتَّقِ اللَّهَ وَاعْلَمْ أَنَّكَ لَنْ تَتَّقِيَ اللَّهَ حَتَّى تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ كُلِّهِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ فَإِنْ مُتَّ عَلَى غَيْرِ هَذَا دَخَلْتَ النَّارَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ أَوَّلَ مَا خَلَقَ اللَّهُ الْقَلَمَ فَقَالَ اكْتُبْ ‏.‏ فَقَالَ مَا أَكْتُبُ قَالَ اكْتُبِ الْقَدَرَ مَا كَانَ وَمَا هُوَ كَائِنٌ إِلَى الأَبَدِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abdulvohid ibn Sulaym rivoyat qilib aytdi: Makkaga kelib, Ato ibn Abu Roboh bilan uchrashdim va unga: «Ey Abu Muhammad! Basra ahli taqdir borasida (gapirib) aytishyaptiki...» dedim. U: «Ey oʻgʻilcham, Qurʼon oʻqiysanmi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Unda menga Zuxruf (surasini) oʻqi», dedi. Men: {Ho, Mim. Ochiq-ravshan Kitobga qasamki, darhaqiqat, Biz uni aql yuritishingiz uchun arabiy Qurʼon qildik. Va albatta u Bizning huzurimizdagi Ona-kitobda (Lavhul-mahfuzda) yuksak, hikmatga toʻladir} (Zuxruf 1-4), deb oʻqidim. Shunda u: «Ona-kitob nima ekanini bilasanmi?» dedi. Men: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedim. U: «U — Alloh osmonlarni yaratishdan oldin va yerni yaratishdan oldin yozgan Kitobdir. Unda: ‹Albatta Firʼavn doʻzax ahlidandir› (deb yozilgan), yana unda: {Abu Lahabning ikki qoʻli halok boʻldi va (oʻzi ham) halok boʻldi} (Masad 1) (degan oyat bor)», dedi. Ato aytdi: Soʻng men Rasululloh ﷺning sahobalari Uboda ibn Somitning oʻgʻli Validni uchratib, undan: «Otangizning oʻlim chogʻidagi vasiyati nima edi?» deb soʻradim. U dedi: «Otam meni chaqirib, menga shunday dedi: ‹Ey oʻgʻilcham, Allohdan qoʻrq va bilki, sen Allohga iymon keltirmaguningcha hamda taqdirning barchasiga — uning yaxshisiga ham, yomoniga ham iymon keltirmaguningcha, Allohdan haqqoniy qoʻrqa olmaysan. Agar bundan boshqa (eʼtiqod) ustida vafot etsang, doʻzaxga kirasan. Men Rasululloh ﷺning: ‹Albatta Alloh dastlab yaratgan narsa Qalam boʻldi. U: «Yoz!» dedi. (Qalam): «Nimani yozay?» dedi. (Alloh): «Taqdirni — boʻlib oʻtgan va abadgacha boʻladigan narsalarni yoz», dedi›, deganlarini eshitganman›». Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻl jihatidan gʻaribdir.Абдулвоҳид ибн Сулайм ривоят қилиб айтди: Маккага келиб, Ато ибн Абу Робоҳ билан учрашдим ва унга: «Эй Абу Муҳаммад! Басра аҳли тақдир борасида (гапириб) айтишяптики...» дедим. У: «Эй ўғилчам, Қуръон ўқийсанми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Унда менга Зухруф (сурасини) ўқи», деди. Мен: {Ҳо, Мим. Очиқ-равшан Китобга қасамки, дарҳақиқат, Биз уни ақл юритишингиз учун арабий Қуръон қилдик. Ва албатта у Бизнинг ҳузуримиздаги Она-китобда (Лавҳул-маҳфузда) юксак, ҳикматга тўладир} (Зухруф 1-4), деб ўқидим. Шунда у: «Она-китоб нима эканини биласанми?» деди. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедим. У: «У — Аллоҳ осмонларни яратишдан олдин ва ерни яратишдан олдин ёзган Китобдир. Унда: ‹Албатта Фиръавн дўзах аҳлидандир› (деб ёзилган), яна унда: {Абу Лаҳабнинг икки қўли ҳалок бўлди ва (ўзи ҳам) ҳалок бўлди} (Масад 1) (деган оят бор)», деди. Ато айтди: Сўнг мен Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари Убода ибн Сомитнинг ўғли Валидни учратиб, ундан: «Отангизнинг ўлим чоғидаги васияти нима эди?» деб сўрадим. У деди: «Отам мени чақириб, менга шундай деди: ‹Эй ўғилчам, Аллоҳдан қўрқ ва билки, сен Аллоҳга иймон келтирмагунингча ҳамда тақдирнинг барчасига — унинг яхшисига ҳам, ёмонига ҳам иймон келтирмагунингча, Аллоҳдан ҳаққоний қўрқа олмайсан. Агар бундан бошқа (эътиқод) устида вафот этсанг, дўзахга кирасан. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Албатта Аллоҳ дастлаб яратган нарса Қалам бўлди. У: «Ёз!» деди. (Қалам): «Нимани ёзай?» деди. (Аллоҳ): «Тақдирни — бўлиб ўтган ва абадгача бўладиган нарсаларни ёз», деди›, деганларини эшитганман›». Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўл жиҳатидан ғарибдир.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا سَلَمَةُ، - وَهُوَ ابْنُ عَلْقَمَةَ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ يَسَارٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَتِيكٍ، قَالاَ جَمَعَ الْمَنْزِلُ بَيْنَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَمُعَاوِيَةَ حَدَّثَهُمْ عُبَادَةُ، قَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الذَّهَبِ بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقِ بِالْوَرِقِ وَالْبُرِّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرِ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرِ بِالتَّمْرِ - قَالَ أَحَدُهُمَا وَالْمِلْحِ بِالْمِلْحِ وَلَمْ يَقُلْهُ الآخَرُ - إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ يَدًا بِيَدٍ وَأَمَرَنَا أَنْ نَبِيعَ الذَّهَبَ بِالْوَرِقِ وَالْوَرِقَ بِالذَّهَبِ وَالْبُرَّ بِالشِّعِيرِ وَالشَّعِيرَ بِالْبُرِّ يَدًا بِيَدٍ كَيْفَ شِئْنَا قَالَ أَحَدُهُمَا فَمَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni oltinni oltinga, kumushni kumushga, bugʻdoyni bugʻdoyga, arpani arpaga, xurmoni xurmoga — roviylardan biri «va tuzni tuzga» dedi, boshqasi buni aytmadi — teng miqdorda qoʻlma-qoʻl boʻlmasa sotishdan qaytardilar. Va bizga oltinni kumushga, kumushni oltinga, bugʻdoyni arpaga, arpani bugʻdoyga qoʻlma-qoʻl, xohlaganimizcha sotishga amr qildilar. Roviylardan biri: «Kim ziyoda bersa yoki ziyoda olsa, ribo qilibdi», dedi.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни олтинни олтинга, кумушни кумушга, буғдойни буғдойга, арпани арпага, хурмони хурмога — ровийлардан бири «ва тузни тузга» деди, бошқаси буни айтмади — тенг миқдорда қўлма-қўл бўлмаса сотишдан қайтардилар. Ва бизга олтинни кумушга, кумушни олтинга, буғдойни арпага, арпани буғдойга қўлма-қўл, хоҳлаганимизча сотишга амр қилдилар. Ровийлардан бири: «Ким зиёда берса ёки зиёда олса, рибо қилибди», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ رَبِّهِ بْنُ خَالِدٍ النُّمَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ يَحْيَى بْنِ الْوَلِيدِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَضَى لِحَمَلِ بْنِ مَالِكٍ الْهُذَلِيِّ اللِّحْيَانِيِّ بِمِيرَاثِهِ مِنَ امْرَأَتِهِ الَّتِي قَتَلَتْهَا امْرَأَتُهُ الأُخْرَى ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Hamal ibn Molik al-Huzaliy al-Lihyoniyning oʻz xotinidan meros olishiga hukm qildilar. Uning xotinini boshqa xotini oʻldirgan edi.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Ҳамал ибн Молик ал-Ҳузалий ал-Лиҳёнийнинг ўз хотинидан мерос олишига ҳукм қилдилар. Унинг хотинини бошқа хотини ўлдирган эди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ حَدَّثَتْنِي أُمُّ حَرَامٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَوْمًا فِي بَيْتِهَا، فَاسْتَيْقَظَ وَهْوَ يَضْحَكُ، قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا يُضْحِكُكَ قَالَ ‏"‏ عَجِبْتُ مِنْ قَوْمٍ مِنْ أُمَّتِي يَرْكَبُونَ الْبَحْرَ، كَالْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَنْتِ مَعَهُمْ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ نَامَ، فَاسْتَيْقَظَ وَهْوَ يَضْحَكُ فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ فَيَقُولُ ‏"‏ أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ ‏"‏ فَتَزَوَّجَ بِهَا عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ، فَخَرَجَ بِهَا إِلَى الْغَزْوِ، فَلَمَّا رَجَعَتْ قُرِّبَتْ دَابَّةٌ لِتَرْكَبَهَا، فَوَقَعَتْ فَانْدَقَّتْ عُنُقُهَا‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ummu Harom menga aytdiki, Paygʻambar ﷺ bir kuni uning uyida tushlik (peshin) uyqusini oldi. Soʻng u zot tabassum qilib uygʻondi. Ummu Harom: «Yo Rasululloh! Sizni nima kuldiryapti?» — deb soʻradi. U zot: «Men (tushimda) ummatimdan baʼzilarini — dengiz safarida, taxtlar ustidagi podshohlardek — koʻrib hayratlandim», — dedi. U: «Yo Rasululloh! Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang», — dedi. U zot: «Sen ulardan(san)», — dedi. U zot yana uxladi, soʻng tabassum qilib uygʻondi va — ikki yoki uch marta — avvalgidek (gapni) aytdi. U: «Yo Rasululloh! Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang», — dedi. U zot: «Sen birinchi guruhdan(san)», — dedi. Ubada ibn Somit unga (Ummu Haromga) uylandi va soʻng uni jihodga olib ketdi. U qaytganda, unga minish uchun bir hayvon keltirildi, lekin u yiqilib tushdi va boʻyni sindi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умму Ҳаром менга айтдики, Пайғамбар ﷺ бир куни унинг уйида тушлик (пешин) уйқусини олди. Сўнг у зот табассум қилиб уйғонди. Умму Ҳаром: «Ё Расулуллоҳ! Сизни нима кулдиряпти?» — деб сўради. У зот: «Мен (тушимда) умматимдан баъзиларини — денгиз сафарида, тахтлар устидаги подшоҳлардек — кўриб ҳайратландим», — деди. У: «Ё Расулуллоҳ! Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг», — деди. У зот: «Сен улардан(сан)», — деди. У зот яна ухлади, сўнг табассум қилиб уйғонди ва — икки ёки уч марта — аввалгидек (гапни) айтди. У: «Ё Расулуллоҳ! Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг», — деди. У зот: «Сен биринчи гуруҳдан(сан)», — деди. Убада ибн Сомит унга (Умму Ҳаромга) уйланди ва сўнг уни жиҳодга олиб кетди. У қайтганда, унга миниш учун бир ҳайвон келтирилди, лекин у йиқилиб тушди ва бўйни синди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا حَرْبُ بْنُ شَدَّادٍ، وَعِمْرَانُ الْقَطَّانُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ نُبِّئْتُ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ قَوْلِهِ ‏(‏لَهُمُ الْبُشْرَى فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ‏)‏ قَالَ ‏"‏ هِيَ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ يَرَاهَا الْمُؤْمِنُ أَوْ تُرَى لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ حَرْبٌ فِي حَدِيثِهِ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan u zotning {Ular uchun bu dunyo hayotida boshorat bordir} (Yunus 64) degan soʻzi haqida soʻradim. U zot: «U — moʻmin koʻradigan yoki uning haqida koʻriladigan solih tushdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан у зотнинг {Улар учун бу дунё ҳаётида бошорат бордир} (Юнус 64) деган сўзи ҳақида сўрадим. У зот: «У — мўмин кўрадиган ёки унинг ҳақида кўриладиган солиҳ тушдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

أَخْبَرَنَا الْمُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ عُلَيَّةَ - عَنْ سَلَمَةَ بْنِ عَلْقَمَةَ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، قَالَ حَدَّثَنِي مُسْلِمُ بْنُ يَسَارٍ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدٍ، - وَقَدْ كَانَ يُدْعَى ابْنَ هُرْمُزَ - قَالَ جَمَعَ الْمَنْزِلُ بَيْنَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَبَيْنَ مُعَاوِيَةَ حَدَّثَهُمْ عُبَادَةُ، قَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الذَّهَبِ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ بِالْفِضَّةِ وَالتَّمْرِ بِالتَّمْرِ وَالْبُرِّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرِ بِالشَّعِيرِ - قَالَ أَحَدُهُمَا وَالْمِلْحِ بِالْمِلْحِ وَلَمْ يَقُلْهُ الآخَرُ - إِلاَّ سَوَاءً بِسَوَاءٍ مِثْلاً بِمِثْلٍ - قَالَ أَحَدُهُمَا مَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى وَلَمْ يَقُلْهُ الآخَرُ - وَأَمَرَنَا أَنْ نَبِيعَ الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ وَالْفِضَّةَ بِالذَّهَبِ وَالْبُرَّ بِالشَّعِيرِ وَالشَّعِيرَ بِالْبُرِّ يَدًا بِيَدٍ كَيْفَ شِئْنَا ‏.‏

Ubodat ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni oltinni oltinga, kumushni kumushga, xurmoni xurmoga, bugʻdoyni bugʻdoyga, arpani arpaga (roviylardan biri: «tuzni tuzga» dedi, boshqasi buni aytmadi) sotishdan qaytardilar, magar teng-bab, misli-misliga boʻlsa (mustasno). (Ulardan biri: «Kim ziyoda qilsa yoki ziyoda olsa, batahqiq ribo qildi», dedi, boshqasi buni aytmadi.) Va bizga oltinni kumushga, kumushni oltinga, bugʻdoyni arpaga, arpani bugʻdoyga qoʻlma-qoʻl, xohlaganimizcha sotishni buyurdilar.Убодат ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни олтинни олтинга, кумушни кумушга, хурмони хурмога, буғдойни буғдойга, арпани арпага (ровийлардан бири: «тузни тузга» деди, бошқаси буни айтмади) сотишдан қайтардилар, магар тенг-баб, мисли-мислига бўлса (мустасно). (Улардан бири: «Ким зиёда қилса ёки зиёда олса, батаҳқиқ рибо қилди», деди, бошқаси буни айтмади.) Ва бизга олтинни кумушга, кумушни олтинга, буғдойни арпага, арпани буғдойга қўлма-қўл, хоҳлаганимизча сотишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ لَهِيعَةَ، عَنِ ابْنِ أَنْعُمٍ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ نُسَىٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ، وَأَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ وَعُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ وَشَدَّادُ بْنُ أَوْسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمَرْأَةُ إِذَا قَتَلَتْ عَمْدًا لاَ تُقْتَلُ حَتَّى تَضَعَ مَا فِي بَطْنِهَا إِنْ كَانَتْ حَامِلاً وَحَتَّى تُكَفِّلَ وَلَدَهَا وَإِنْ زَنَتْ لَمْ تُرْجَمْ حَتَّى تَضَعَ مَا فِي بَطْنِهَا وَحَتَّى تُكَفِّلَ وَلَدَهَا ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ayol kishi qasddan odam oʻldirsa, agar homilador boʻlsa, qornidagini tugʻib olmagunicha va bolasini emizib boqishga kafolat topilmagunicha oʻldirilmaydi. Agar zino qilgan boʻlsa ham, qornidagini tugʻib olmagunicha va bolasini boqishga kafolat topilmagunicha tosh bilan urib oʻldirilmaydi (rajm qilinmaydi)», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл киши қасддан одам ўлдирса, агар ҳомиладор бўлса, қорнидагини туғиб олмагунича ва боласини эмизиб боқишга кафолат топилмагунича ўлдирилмайди. Агар зино қилган бўлса ҳам, қорнидагини туғиб олмагунича ва боласини боқишга кафолат топилмагунича тош билан уриб ўлдирилмайди (ражм қилинмайди)», дедилар.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ يَزِيدَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، أَنَّ عُمَيْرَ بْنَ الأَسْوَدِ الْعَنْسِيَّ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، أَتَى عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ وَهْوَ نَازِلٌ فِي سَاحِلِ حِمْصَ، وَهْوَ فِي بِنَاءٍ لَهُ وَمَعَهُ أُمُّ حَرَامٍ، قَالَ عُمَيْرٌ فَحَدَّثَتْنَا أُمُّ حَرَامٍ أَنَّهَا سَمِعَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ أَوَّلُ جَيْشٍ مِنْ أُمَّتِي يَغْزُونَ الْبَحْرَ قَدْ أَوْجَبُوا ‏"‏‏.‏ قَالَتْ أُمُّ حَرَامٍ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا فِيهِمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْتِ فِيهِمْ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَوَّلُ جَيْشٍ مِنْ أُمَّتِي يَغْزُونَ مَدِينَةَ قَيْصَرَ مَغْفُورٌ لَهُمْ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ أَنَا فِيهِمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏

Xolid ibn Maʼdon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umayr ibn Asvad al-Anasiy unga aytdiki, u — Ubada ibn Somitning oldiga, u (Ubada) Hims (yaqinidagi) dengiz sohilidagi uyida xotini Ummu Harom bilan turgan paytda — bordi. Umayr: «Ummu Harom bizga xabar berdiki, u Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitgan: ‹Mening ummatimdan — birinchi boʻlib dengiz yurishini amalga oshiradigan — guruhga jannat ato qilingan›. Ummu Harom qoʻshdi: ‹Men: «Yo Rasululloh! Men ularning orasida boʻlamanmi?» — dedim. U zot: «Sen ularning orasidasan», — dedi. Soʻng Paygʻambar ﷺ: «Mening ummatimdan — birinchi boʻlib Qaysar (Sezar) shahriga hujum qiladigan qoʻshin — gunohlari kechiriladi», — dedi. Men: «Men ulardan biri boʻlamanmi, yo Rasululloh?» — dedim. U zot ‹yoʻq› deb javob berdi›», — dedi.Холид ибн Маъдон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умайр ибн Асвад ал-Анасий унга айтдики, у — Убада ибн Сомитнинг олдига, у (Убада) Ҳимс (яқинидаги) денгиз соҳилидаги уйида хотини Умму Ҳаром билан турган пайтда — борди. Умайр: «Умму Ҳаром бизга хабар бердики, у Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитган: ‹Менинг умматимдан — биринчи бўлиб денгиз юришини амалга оширадиган — гуруҳга жаннат ато қилинган›. Умму Ҳаром қўшди: ‹Мен: «Ё Расулуллоҳ! Мен уларнинг орасида бўламанми?» — дедим. У зот: «Сен уларнинг орасидасан», — деди. Сўнг Пайғамбар ﷺ: «Менинг умматимдан — биринчи бўлиб Қайсар (Сезар) шаҳрига ҳужум қиладиган қўшин — гуноҳлари кечирилади», — деди. Мен: «Мен улардан бири бўламанми, ё Расулуллоҳ?» — дедим. У зот ‹йўқ› деб жавоб берди›», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ، عَنِ الصُّنَابِحِيِّ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، أَنَّهُ قَالَ دَخَلْتُ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي الْمَوْتِ فَبَكَيْتُ فَقَالَ مَهْلاً لِمَ تَبْكِي فَوَاللَّهِ لَئِنِ اسْتُشْهِدْتُ لأَشْهَدَنَّ لَكَ وَلَئِنْ شُفِّعْتُ لأَشْفَعَنَّ لَكَ وَلَئِنِ اسْتَطَعْتُ لأَنْفَعَنَّكَ ثُمَّ قَالَ وَاللَّهِ مَا مِنْ حَدِيثٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَكُمْ فِيهِ خَيْرٌ إِلاَّ حَدَّثْتُكُمُوهُ إِلاَّ حَدِيثًا وَاحِدًا وَسَوْفَ أُحَدِّثُكُمُوهُ الْيَوْمَ وَقَدْ أُحِيطَ بِنَفْسِي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ شَهِدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ النَّارَ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ وَعَلِيٍّ وَطَلْحَةَ وَجَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي عُمَرَ يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ عُيَيْنَةَ يَقُولُ مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلاَنَ كَانَ ثِقَةً مَأْمُونًا فِي الْحَدِيثِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَالصُّنَابِحِيُّ هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عُسَيْلَةَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ دَخَلَ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ إِنَّمَا كَانَ هَذَا فِي أَوَّلِ الإِسْلاَمِ قَبْلَ نُزُولِ الْفَرَائِضِ وَالأَمْرِ وَالنَّهْىِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَوَجْهُ هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ أَهْلَ التَّوْحِيدِ سَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَإِنْ عُذِّبُوا بِالنَّارِ بِذُنُوبِهِمْ فَإِنَّهُمْ لاَ يُخَلَّدُونَ فِي النَّارِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ سَيَخْرُجُ قَوْمٌ مِنَ النَّارِ مِنْ أَهْلِ التَّوْحِيدِ وَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ هَكَذَا رُوِيَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ وَإِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ وَغَيْرِ وَاحِدٍ مِنَ التَّابِعِينَ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي تَفْسِيرِ هَذِهِ الآيَةَِ‏:‏ ‏(‏رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ‏)‏ قَالُوا إِذَا أُخْرِجَ أَهْلُ التَّوْحِيدِ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُوا الْجَنَّةَ يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ ‏.‏

As-Sunabihiy (rahimahulloh) Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U aytdi: «Men uning oldiga, u oʻlim toʻshagida ekan, kirdim va yigʻladim. Shunda u: ‹Sekin, nega yigʻlayapsan? Allohga qasamki, agar men shahid etilsam, albatta sen uchun guvohlik beraman, agar shafoat qilish menga berilsa, albatta sen uchun shafoat qilaman, qoʻlimdan kelsa, albatta senga foyda yetkazaman›, dedi. Soʻng: ‹Allohga qasamki, men Rasululloh ﷺdan eshitgan, sizlar uchun unda yaxshilik boʻlgan biror hadis yoʻqki, uni sizlarga aytmagan boʻlsam, faqat bitta hadisdan boshqa. Endi men buni bugun, jonim olinishi yaqinlashgan bir paytda sizlarga aytaman. Men Rasululloh ﷺni: ‹Kim Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad Allohning rasuli ekaniga guvohlik bersa, Alloh unga doʻzaxni harom qiladi›, deganlarini eshitganman›, dedi». Bu bobda Abu Bakr, Umar, Usmon, Ali, Talha, Jobir, Ibn Umar va Zayd ibn Xoliddan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir. As-Sunabihiy — bu Abdurrahmon ibn Usayla Abu Abdullohdir. Az-Zuhriydan rivoyat qilinishicha, undan Nabiy ﷺning: «Kim ‹La ilaha illalloh› desa, jannatga kiradi», degan soʻzlari haqida soʻralganda, u: «Bu islomning boshlarida, farzlar, amr va nahy nozil boʻlishidan oldin edi», deb javob bergan. Abu Iso aytdi: Baʼzi ilm ahlining nazdida bu hadisning maʼnosi shuki, tavhid ahli — gunohlari uchun doʻzaxda azoblansalar ham — jannatga kiradilar, chunki ular doʻzaxda abadiy qolmaydilar. Abdulloh ibn Masʼud, Abu Zarr, Imron ibn Husayn, Jobir ibn Abdulloh, Ibn Abbos, Abu Said al-Xudriy va Anas ibn Molikdan Nabiy ﷺning: «Tavhid ahlidan bir qavm doʻzaxdan chiqib, jannatga kiradilar», deganlari rivoyat qilingan. Said ibn Jubayr, Ibrohim an-Naxaiy va tobeʼinlardan bir nechalaridan ham shunday rivoyat qilingan. Abu Hurayradan bir necha yoʻl bilan Nabiy ﷺdan ushbu oyat: {Kufr keltirganlar baʼzan ‹koshki, musulmon boʻlganimizda edi› deb orzu qilurlar} (Hijr 2) tafsirida rivoyat qilingan: ular: «Tavhid ahli doʻzaxdan chiqarilib, jannatga kiritilganda, kufr keltirganlar ‹koshki, musulmon boʻlganimizda edi› deb orzu qiladilar», deganlar.Ас-Сунабиҳий (раҳимаҳуллоҳ) Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У айтди: «Мен унинг олдига, у ўлим тўшагида экан, кирдим ва йиғладим. Шунда у: ‹Секин, нега йиғлаяпсан? Аллоҳга қасамки, агар мен шаҳид этилсам, албатта сен учун гувоҳлик бераман, агар шафоат қилиш менга берилса, албатта сен учун шафоат қиламан, қўлимдан келса, албатта сенга фойда етказаман›, деди. Сўнг: ‹Аллоҳга қасамки, мен Расулуллоҳ ﷺдан эшитган, сизлар учун унда яхшилик бўлган бирор ҳадис йўқки, уни сизларга айтмаган бўлсам, фақат битта ҳадисдан бошқа. Энди мен буни бугун, жоним олиниши яқинлашган бир пайтда сизларга айтаман. Мен Расулуллоҳ ﷺни: ‹Ким Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг расули эканига гувоҳлик берса, Аллоҳ унга дўзахни ҳаром қилади›, деганларини эшитганман›, деди». Бу бобда Абу Бакр, Умар, Усмон, Али, Талҳа, Жобир, Ибн Умар ва Зайд ибн Холиддан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Ас-Сунабиҳий — бу Абдурраҳмон ибн Усайла Абу Абдуллоҳдир. Аз-Зуҳрийдан ривоят қилинишича, ундан Набий ﷺнинг: «Ким ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деса, жаннатга киради», деган сўзлари ҳақида сўралганда, у: «Бу исломнинг бошларида, фарзлар, амр ва наҳй нозил бўлишидан олдин эди», деб жавоб берган. Абу Исо айтди: Баъзи илм аҳлининг наздида бу ҳадиснинг маъноси шуки, тавҳид аҳли — гуноҳлари учун дўзахда азоблансалар ҳам — жаннатга кирадилар, чунки улар дўзахда абадий қолмайдилар. Абдуллоҳ ибн Масъуд, Абу Зарр, Имрон ибн Ҳусайн, Жобир ибн Абдуллоҳ, Ибн Аббос, Абу Саид ал-Худрий ва Анас ибн Моликдан Набий ﷺнинг: «Тавҳид аҳлидан бир қавм дўзахдан чиқиб, жаннатга кирадилар», деганлари ривоят қилинган. Саид ибн Жубайр, Иброҳим ан-Нахаий ва тобеъинлардан бир нечаларидан ҳам шундай ривоят қилинган. Абу Ҳурайрадан бир неча йўл билан Набий ﷺдан ушбу оят: {Куфр келтирганлар баъзан ‹кошки, мусулмон бўлганимизда эди› деб орзу қилурлар} (Ҳижр 2) тафсирида ривоят қилинган: улар: «Тавҳид аҳли дўзахдан чиқарилиб, жаннатга киритилганда, куфр келтирганлар ‹кошки, мусулмон бўлганимизда эди› деб орзу қиладилар», деганлар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ عَلْقَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُسْلِمُ بْنُ يَسَارٍ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالاَ جَمَعَ الْمَنْزِلُ بَيْنَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَبَيْنَ مُعَاوِيَةَ فَقَالَ عُبَادَةُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَبِيعَ الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقَ بِالْوَرِقِ وَالْبُرَّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرَ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرَ بِالتَّمْرِ - قَالَ أَحَدُهُمَا وَالْمِلْحَ بِالْمِلْحِ وَلَمْ يَقُلِ الآخَرُ - إِلاَّ سَوَاءً بِسَوَاءٍ مِثْلاً بِمِثْلٍ - قَالَ أَحَدُهُمَا مَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى وَلَمْ يَقُلِ الآخَرُ - وَأَمَرَنَا أَنْ نَبِيعَ الذَّهَبَ بِالْوَرِقِ وَالْوَرِقَ بِالذَّهَبِ وَالْبُرَّ بِالشَّعِيرِ وَالشَّعِيرَ بِالْبُرِّ يَدًا بِيَدٍ كَيْفَ شِئْنَا فَبَلَغَ هَذَا الْحَدِيثُ مُعَاوِيَةَ فَقَامَ فَقَالَ مَا بَالُ رِجَالٍ يُحَدِّثُونَ أَحَادِيثَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ صَحِبْنَاهُ وَلَمْ نَسْمَعْهُ مِنْهُ ‏.‏ فَبَلَغَ ذَلِكَ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ فَقَامَ فَأَعَادَ الْحَدِيثَ فَقَالَ لَنُحَدِّثَنَّ بِمَا سَمِعْنَاهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنْ رُغِمَ مُعَاوِيَةُ ‏.‏ خَالَفَهُ قَتَادَةُ رَوَاهُ عَنْ مُسْلِمِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ عَنْ عُبَادَةَ ‏.‏

Ubodat ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni oltinni oltinga, kumushni kumushga, bugʻdoyni bugʻdoyga, arpani arpaga, xurmoni xurmoga (roviylardan biri: «tuzni tuzga» dedi, boshqasi aytmadi) sotishdan qaytardilar, magar teng-bab, misli-misliga boʻlsa (mustasno). (Ulardan biri: «Kim ziyoda qilsa yoki ziyoda olsa, batahqiq ribo qildi», dedi, boshqasi aytmadi.) Va bizga oltinni kumushga, kumushni oltinga, bugʻdoyni arpaga, arpani bugʻdoyga qoʻlma-qoʻl, xohlaganimizcha sotishni buyurdilar. Bu hadis Muoviyaga yetganida, u oʻrnidan turib: «Kishilarga nima boʻldiki, ular Rasululloh ﷺ dan hadislar aytadilar? Biz u zotga hamroh boʻlgan edik, ammo undan buni eshitmaganmiz», dedi. Bu esa Ubodat ibn Somitga yetganida, u oʻrnidan turib hadisni qaytadan aytdi va: «Rasululloh ﷺ dan eshitgan narsamizni, Muoviyaning burniga zil boʻlsa ham, albatta aytamiz», dedi.Убодат ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни олтинни олтинга, кумушни кумушга, буғдойни буғдойга, арпани арпага, хурмони хурмога (ровийлардан бири: «тузни тузга» деди, бошқаси айтмади) сотишдан қайтардилар, магар тенг-баб, мисли-мислига бўлса (мустасно). (Улардан бири: «Ким зиёда қилса ёки зиёда олса, батаҳқиқ рибо қилди», деди, бошқаси айтмади.) Ва бизга олтинни кумушга, кумушни олтинга, буғдойни арпага, арпани буғдойга қўлма-қўл, хоҳлаганимизча сотишни буюрдилар. Бу ҳадис Муовияга етганида, у ўрнидан туриб: «Кишиларга нима бўлдики, улар Расулуллоҳ ﷺ дан ҳадислар айтадилар? Биз у зотга ҳамроҳ бўлган эдик, аммо ундан буни эшитмаганмиз», деди. Бу эса Убодат ибн Сомитга етганида, у ўрнидан туриб ҳадисни қайтадан айтди ва: «Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган нарсамизни, Муовиянинг бурнига зил бўлса ҳам, албатта айтамиз», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ حَبَّانَ، - هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ - عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ خَالَتِهِ أُمِّ حَرَامٍ بِنْتِ مِلْحَانَ، أَنَّهَا قَالَتْ نَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا قَرِيبًا مِنِّي ثُمَّ اسْتَيْقَظَ يَبْتَسِمُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَضْحَكَكَ قَالَ ‏"‏ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ يَرْكَبُونَ ظَهْرَ هَذَا الْبَحْرِ كَالْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ ‏.‏ قَالَ فَدَعَا لَهَا ثُمَّ نَامَ الثَّانِيَةَ فَفَعَلَ مِثْلَهَا ثُمَّ قَالَتْ مِثْلَ قَوْلِهَا فَأَجَابَهَا مِثْلَ جَوَابِهِ الأَوَّلِ ‏.‏ قَالَتْ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ قَالَ ‏"‏ أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَخَرَجَتْ مَعَ زَوْجِهَا عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ غَازِيَةً أَوَّلَ مَا رَكِبَ الْمُسْلِمُونَ الْبَحْرَ مَعَ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ فَلَمَّا انْصَرَفُوا مِنْ غَزَاتِهِمْ قَافِلِينَ فَنَزَلُوا الشَّامَ فَقُرِّبَتْ إِلَيْهَا دَابَّةٌ لِتَرْكَبَ فَصَرَعَتْهَا فَمَاتَتْ ‏.‏

Umm Harom binti Milhon (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ mening yonimda uxlab, soʻng kulib uygʻondilar. Men: «Yo Rasululloh, nima sizni kuldirdi?» dedim. U zot: «Ummatimdan bir toʻda kishilar taxtlar ustidagi podshohlar kabi shu dengiz ustida suzib yurgan holda menga koʻrsatildi», dedilar. Men: «Allohga meni ular qatoriga qoʻshishini soʻrab duo qiling», dedim. U zot unga duo qildilar. Soʻng ikkinchi marta uxlab, xuddi avvalgidek qildilar. Men ham avvalgidek soʻzimni aytdim, u zot ham avvalgidek javob berdilar. Men: «Allohga meni ular qatoriga qoʻshishini soʻrab duo qiling», dedim. U zot: «Sen avvalgilardan boʻlasan», dedilar. Soʻng u eri Uboda ibn Somit bilan Muoviya ibn Abu Sufyon boshchiligida musulmonlar birinchi marta dengizga chiqqanda gʻazotga chiqdi. Ular gʻazotlaridan qaytib Shomga tushganlarida, unga minishi uchun bir ulov keltirildi, ulov uni yerga tashladi va u vafot etdi.Умм Ҳаром бинти Милҳон (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ менинг ёнимда ухлаб, сўнг кулиб уйғондилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, нима сизни кулдирди?» дедим. У зот: «Умматимдан бир тўда кишилар тахтлар устидаги подшоҳлар каби шу денгиз устида сузиб юрган ҳолда менга кўрсатилди», дедилар. Мен: «Аллоҳга мени улар қаторига қўшишини сўраб дуо қилинг», дедим. У зот унга дуо қилдилар. Сўнг иккинчи марта ухлаб, худди аввалгидек қилдилар. Мен ҳам аввалгидек сўзимни айтдим, у зот ҳам аввалгидек жавоб бердилар. Мен: «Аллоҳга мени улар қаторига қўшишини сўраб дуо қилинг», дедим. У зот: «Сен аввалгилардан бўласан», дедилар. Сўнг у эри Убода ибн Сомит билан Муовия ибн Абу Суфён бошчилигида мусулмонлар биринчи марта денгизга чиққанда ғазотга чиқди. Улар ғазотларидан қайтиб Шомга тушганларида, унга миниши учун бир улов келтирилди, улов уни ерга ташлади ва у вафот этди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا ذَهَبَ إِلَى قُبَاءٍ يَدْخُلُ عَلَى أُمِّ حَرَامٍ بِنْتِ مِلْحَانَ فَتُطْعِمُهُ، وَكَانَتْ تَحْتَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، فَدَخَلَ يَوْمًا فَأَطْعَمَتْهُ، فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ اسْتَيْقَظَ يَضْحَكُ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ مَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ ‏"‏ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ، يَرْكَبُونَ ثَبَجَ هَذَا الْبَحْرِ، مُلُوكًا عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏‏.‏ ـ أَوْ قَالَ ‏"‏ مِثْلُ الْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏‏.‏ شَكَّ إِسْحَاقُ ـ قُلْتُ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ فَدَعَا ثُمَّ وَضَعَ رَأْسَهُ فَنَامَ، ثُمَّ اسْتَيْقَظَ يَضْحَكُ فَقُلْتُ مَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ، غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ، يَرْكَبُونَ ثَبَجَ هَذَا الْبَحْرِ، مُلُوكًا عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏‏.‏ أَوْ ‏"‏ مِثْلَ الْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ ‏"‏‏.‏ فَرَكِبَتِ الْبَحْرَ زَمَانَ مُعَاوِيَةَ، فَصُرِعَتْ عَنْ دَابَّتِهَا حِينَ خَرَجَتْ مِنَ الْبَحْرِ، فَهَلَكَتْ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ Quboga borganlarida, Umm Harom bint Milhonning oldiga kirar, u (Umm Harom) u zotga taom berar edi — u Uboda ibn Somitning (xotini) edi. (Bir kuni) u zot kirdilar, u taom berdi, soʻng Rasululloh ﷺ uxladilar; keyin kulib uygʻondilar. (Umm Harom) aytdi: Men: «Sizni nima kuldirmoqda, yo Rasululloh?» dedim. U zot: «Ummatimdan bir qavm menga koʻrsatildi — ular Alloh yoʻlida gʻoziylar (jangchilar) boʻlib, mana shu dengizning oʻrtasini (kemada) kechib oʻtmoqdalar, taxtlardagi podshohlardek», dedilar — yoki: «taxtlardagi podshohlarga oʻxshab», dedilar. (Roviy) Ishoq shak qildi. Men: «Allohga duo qiling, meni ulardan qilsin», dedim. U zot duo qildilar, soʻng boshlarini qoʻyib uxladilar, keyin yana kulib uygʻondilar. Men: «Sizni nima kuldirmoqda, yo Rasululloh?» dedim. U zot: «Ummatimdan bir qavm menga koʻrsatildi — Alloh yoʻlida gʻoziylar boʻlib, shu dengiz oʻrtasini kechib oʻtmoqdalar, taxtlardagi podshohlardek», yoki: «taxtlardagi podshohlarga oʻxshab», dedilar. Men: «Allohga duo qiling, meni ulardan qilsin», dedim. U zot: «Sen avvalgilardansan», dedilar. Soʻng u (Umm Harom) Muoviya zamonida dengizga (kemada) chiqdi va dengizdan chiqqanida ulovidan yiqilib, halok boʻldi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ Қубога борганларида, Умм Ҳаром бинт Милҳоннинг олдига кирар, у (Умм Ҳаром) у зотга таом берар эди — у Убода ибн Сомитнинг (хотини) эди. (Бир куни) у зот кирдилар, у таом берди, сўнг Расулуллоҳ ﷺ ухладилар; кейин кулиб уйғондилар. (Умм Ҳаром) айтди: Мен: «Сизни нима кулдирмоқда, ё Расулуллоҳ?» дедим. У зот: «Умматимдан бир қавм менга кўрсатилди — улар Аллоҳ йўлида ғозийлар (жангчилар) бўлиб, мана шу денгизнинг ўртасини (кемада) кечиб ўтмоқдалар, тахтлардаги подшоҳлардек», дедилар — ёки: «тахтлардаги подшоҳларга ўхшаб», дедилар. (Ровий) Ишоқ шак қилди. Мен: «Аллоҳга дуо қилинг, мени улардан қилсин», дедим. У зот дуо қилдилар, сўнг бошларини қўйиб ухладилар, кейин яна кулиб уйғондилар. Мен: «Сизни нима кулдирмоқда, ё Расулуллоҳ?» дедим. У зот: «Умматимдан бир қавм менга кўрсатилди — Аллоҳ йўлида ғозийлар бўлиб, шу денгиз ўртасини кечиб ўтмоқдалар, тахтлардаги подшоҳлардек», ёки: «тахтлардаги подшоҳларга ўхшаб», дедилар. Мен: «Аллоҳга дуо қилинг, мени улардан қилсин», дедим. У зот: «Сен аввалгилардансан», дедилар. Сўнг у (Умм Ҳаром) Муовия замонида денгизга (кемада) чиқди ва денгиздан чиққанида уловидан йиқилиб, ҳалок бўлди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَشَخَصَ بِبَصَرِهِ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هَذَا أَوَانٌ يُخْتَلَسُ الْعِلْمُ مِنَ النَّاسِ حَتَّى لاَ يَقْدِرُوا مِنْهُ عَلَى شَيْءٍ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ زِيَادُ بْنُ لَبِيدٍ الأَنْصَارِيُّ كَيْفَ يُخْتَلَسُ مِنَّا وَقَدْ قَرَأْنَا الْقُرْآنَ فَوَاللَّهِ لَنَقْرَأَنَّهُ وَلَنُقْرِئَنَّهُ نِسَاءَنَا وَأَبْنَاءَنَا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ يَا زِيَادُ إِنْ كُنْتُ لأَعُدُّكَ مِنْ فُقَهَاءِ أَهْلِ الْمَدِينَةِ هَذِهِ التَّوْرَاةُ وَالإِنْجِيلُ عِنْدَ الْيَهُودِ وَالنَّصَارَى فَمَاذَا تُغْنِي عَنْهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ جُبَيْرٌ فَلَقِيتُ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ قُلْتُ أَلاَ تَسْمَعُ إِلَى مَا يَقُولُ أَخُوكَ أَبُو الدَّرْدَاءِ فَأَخْبَرْتُهُ بِالَّذِي قَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ قَالَ صَدَقَ أَبُو الدَّرْدَاءِ إِنْ شِئْتَ لأُحَدِّثَنَّكَ بِأَوَّلِ عِلْمٍ يُرْفَعُ مِنَ النَّاسِ الْخُشُوعُ يُوشِكُ أَنْ تَدْخُلَ مَسْجِدَ جَمَاعَةٍ فَلاَ تَرَى فِيهِ رَجُلاً خَاشِعًا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَمُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ ثِقَةٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا تَكَلَّمَ فِيهِ غَيْرَ يَحْيَى بْنِ سَعِيِدٍ الْقَطَّانِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ نَحْوُ هَذَا ‏.‏ وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga edik. U zot koʻzlarini osmonga tikdilar, soʻng: «Mana shu ilm odamlardan tortib olinadigan, hatto undan biron narsaga ham qodir boʻlolmaydigan paytdir», dedilar. Shunda Ziyod ibn Labid al-Ansoriy: «Biz Qurʼonni oʻqib turibmiz, qanday qilib bizdan tortib olinadi? Allohga qasamki, biz uni albatta oʻqiymiz va uni xotinlarimizga hamda farzandlarimizga ham albatta oʻqitamiz», dedi. Shunda u zot: «Onang seni yoʻqotsin, ey Ziyod! Men seni Madina ahlining faqihlaridan deb hisoblar edim. Mana, Tavrot va Injil yahudiy va nasorolar qoʻlida-ku, ammo ular ulardan nimani befoyda qildi (yaʼni foyda bermadi)?» dedilar. Jubayr aytdi: Soʻng men Uboda ibn Somitni uchratib: «Birodaring Abu Dardoning aytayotgan (gapi)ni eshitmaysanmi?» dedim va Abu Dardo aytgan narsani unga xabar qildim. U: «Abu Dardo rost aytibdi. Xohlasang, odamlardan birinchi boʻlib koʻtariladigan ilm haqida senga aytib beray: u xushuʼdir. Yaqinda jamoat masjidiga kirasan-u, unda biron xushuʼ qiluvchi kishini koʻrmaysan», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Muoviya ibn Solih hadis ahli nazdida ishonchli (siqa)dir; uning haqida Yahyo ibn Said al-Qattondan boshqa biror kishi (tanqid bilan) gapirganini bilmaymiz. Muoviya ibn Solihdan shunga oʻxshash (rivoyat) ham qilingan. Baʼzilar bu hadisni Abdurrahmon ibn Jubayr ibn Nufayrdan, u otasidan, u Avf ibn Molikdan, u Nabiy ﷺdan (degan tariqada) rivoyat qilganlar.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик. У зот кўзларини осмонга тикдилар, сўнг: «Мана шу илм одамлардан тортиб олинадиган, ҳатто ундан бирон нарсага ҳам қодир бўлолмайдиган пайтдир», дедилар. Шунда Зиёд ибн Лабид ал-Ансорий: «Биз Қуръонни ўқиб турибмиз, қандай қилиб биздан тортиб олинади? Аллоҳга қасамки, биз уни албатта ўқиймиз ва уни хотинларимизга ҳамда фарзандларимизга ҳам албатта ўқитамиз», деди. Шунда у зот: «Онанг сени йўқотсин, эй Зиёд! Мен сени Мадина аҳлининг фақиҳларидан деб ҳисоблар эдим. Мана, Таврот ва Инжил яҳудий ва насоролар қўлида-ку, аммо улар улардан нимани бефойда қилди (яъни фойда бермади)?» дедилар. Жубайр айтди: Сўнг мен Убода ибн Сомитни учратиб: «Биродаринг Абу Дардонинг айтаётган (гапи)ни эшитмайсанми?» дедим ва Абу Дардо айтган нарсани унга хабар қилдим. У: «Абу Дардо рост айтибди. Хоҳласанг, одамлардан биринчи бўлиб кўтариладиган илм ҳақида сенга айтиб берай: у хушуъдир. Яқинда жамоат масжидига кирасан-у, унда бирон хушуъ қилувчи кишини кўрмайсан», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Муовия ибн Солиҳ ҳадис аҳли наздида ишончли (сиқа)дир; унинг ҳақида Яҳё ибн Саид ал-Қаттондан бошқа бирор киши (танқид билан) гапирганини билмаймиз. Муовия ибн Солиҳдан шунга ўхшаш (ривоят) ҳам қилинган. Баъзилар бу ҳадисни Абдурраҳмон ибн Жубайр ибн Нуфайрдан, у отасидан, у Авф ибн Моликдан, у Набий ﷺдан (деган тариқада) ривоят қилганлар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ بَنِي كِنَانَةَ يُدْعَى الْمُخْدَجِيَّ سَمِعَ رَجُلاً، بِالشَّامِ يُكْنَى أَبَا مُحَمَّدٍ يَقُولُ الْوِتْرُ وَاجِبٌ ‏.‏ قَالَ الْمُخْدَجِيُّ فَرُحْتُ إِلَى عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ فَاعْتَرَضْتُ لَهُ وَهُوَ رَائِحٌ إِلَى الْمَسْجِدِ فَأَخْبَرْتُهُ بِالَّذِي قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ فَقَالَ عُبَادَةُ كَذَبَ أَبُو مُحَمَّدٍ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ خَمْسُ صَلَوَاتٍ كَتَبَهُنَّ اللَّهُ عَلَى الْعِبَادِ مَنْ جَاءَ بِهِنَّ لَمْ يُضَيِّعْ مِنْهُنَّ شَيْئًا اسْتِخْفَافًا بِحَقِّهِنَّ كَانَ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدٌ أَنْ يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ وَمَنْ لَمْ يَأْتِ بِهِنَّ فَلَيْسَ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدٌ إِنْ شَاءَ عَذَّبَهُ وَإِنْ شَاءَ أَدْخَلَهُ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Shomda Abu Muhammad deb kunyalanadigan bir kishi: «Vitr vojibdir», degan ekan. Bani Kinonadan al-Muxdajiy deb ataladigan bir kishi buni eshitib, Uboda ibn Somit masjidga ketayotganda uni toʻxtatib, Abu Muhammadning aytganini xabar berdi. Shunda Uboda: «Abu Muhammad yolgʻon aytibdi. Men Rasululloh ﷺ shunday deyayotganlarini eshitganman: ‹Besh vaqt namozni Alloh bandalarga farz qildi. Kimki ularni ado etib, ularning haqqini yengil sanab hech narsasini zoye qilmasa, uni jannatga kiritishga Alloh huzurida ahd bor. Kimki ularni ado etmasa, uning uchun Alloh huzurida ahd yoʻq, xohlasa uni azoblaydi, xohlasa jannatga kiritadi›», dedi.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Шомда Абу Муҳаммад деб куняланадиган бир киши: «Витр вожибдир», деган экан. Бани Кинонадан ал-Мухдажий деб аталадиган бир киши буни эшитиб, Убода ибн Сомит масжидга кетаётганда уни тўхтатиб, Абу Муҳаммаднинг айтганини хабар берди. Шунда Убода: «Абу Муҳаммад ёлғон айтибди. Мен Расулуллоҳ ﷺ шундай деяётганларини эшитганман: ‹Беш вақт намозни Аллоҳ бандаларга фарз қилди. Кимки уларни адо этиб, уларнинг ҳаққини енгил санаб ҳеч нарсасини зое қилмаса, уни жаннатга киритишга Аллоҳ ҳузурида аҳд бор. Кимки уларни адо этмаса, унинг учун Аллоҳ ҳузурида аҳд йўқ, хоҳласа уни азоблайди, хоҳласа жаннатга киритади›», деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ دِينَارٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ عُمَيْرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ جُنَادَةَ بْنَ أَبِي أُمَيَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ، يَقُولُ أَتَى جِبْرَائِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهُوَ يُوعَكُ فَقَالَ بِسْمِ اللَّهِ أَرْقِيكَ مِنْ كُلِّ شَىْءٍ يُؤْذِيكَ مِنْ حَسَدِ حَاسِدٍ وَمِنْ كُلِّ عَيْنٍ اللَّهُ يَشْفِيكَ ‏.‏

Ubada ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ isitmalab yotganlarida Jibroil alayhissalom huzurlariga kelib: «Bismillah. Senga ozor beradigan har bir narsadan, hasadchining hasadidan va har bir koʻzdan senga oʻqiyman, Alloh senga shifo bersin», dedi.Убада ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ иситмалаб ётганларида Жиброил алайҳиссалом ҳузурларига келиб: «Бисмиллаҳ. Сенга озор берадиган ҳар бир нарсадан, ҳасадчининг ҳасадидан ва ҳар бир кўздан сенга ўқийман, Аллоҳ сенга шифо берсин», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُ عَلَى أُمِّ حَرَامٍ بِنْتِ مِلْحَانَ، وَكَانَتْ تَحْتَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، فَدَخَلَ عَلَيْهَا يَوْمًا فَأَطْعَمَتْهُ، وَجَعَلَتْ تَفْلِي رَأْسَهُ، فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهْوَ يَضْحَكُ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ مَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ، غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ، يَرْكَبُونَ ثَبَجَ هَذَا الْبَحْرِ، مُلُوكًا عَلَى الأَسِرَّةِ أَوْ مِثْلَ الْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏‏.‏ شَكَّ إِسْحَاقُ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ، فَدَعَا لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ وَضَعَ رَأْسَهُ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهْوَ يَضْحَكُ‏.‏ فَقُلْتُ مَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ، غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ كَمَا قَالَ فِي الأُولَى‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ ‏"‏‏.‏ فَرَكِبَتِ الْبَحْرَ فِي زَمَانِ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ فَصُرِعَتْ عَنْ دَابَّتِهَا حِينَ خَرَجَتْ مِنَ الْبَحْرِ، فَهَلَكَتْ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki, u aytdi:) Rasululloh ﷺ Ummu Harom bint Milhonning huzuriga (borib) kirardilar — u Uboda ibn Somitning (xotini) edi. (Bir kuni) U zot uning huzuriga kirdilar, u U zotni taomladi (ovqatlantirdi) va boshlarini (sochlarini) titkilab (kurtaklab) qoʻya boshladi. Bas, Rasululloh ﷺ uxlab qoldilar, soʻng kulib (jilmayib) uygʻondilar. (Ummu Harom) aytdi: Men: «Sizni nima kuldiryapti, yo Rasululloh?» dedim. U zot: «Ummatimdan baʼzi kishilar — Alloh yoʻlida gʻoziylar (jangchilar) boʻlib, mana shu dengizning ustida (toʻlqinlari uzra) suzib ketayotgan, soʻrilarda (taxtlarda) oʻtirgan podshohlardek — yoki: soʻrilardagi podshohlarga oʻxshab — menga koʻrsatildi», dedilar — Ishoq (roviy) shubha qildi. (Ummu Harom) aytdi: Men: «Yo Rasululloh, Allohga duo qiling, meni ulardan qilsin», dedim. Bas, Rasululloh ﷺ unga duo qildilar, soʻng boshlarini qoʻydilar (yana uxladilar), soʻng kulib uygʻondilar. Men: «Sizni nima kuldiryapti, yo Rasululloh?» dedim. U zot: «Ummatimdan baʼzi kishilar — Alloh yoʻlida gʻoziylar boʻlib — menga koʻrsatildi» — birinchi safardagi kabi aytdilar. Men: «Yo Rasululloh, Allohga duo qiling, meni ulardan qilsin», dedim. U zot: «Sen avvalgilardansan», dedilar. Bas, u (Ummu Harom) Muoviya ibn Abu Sufyon zamonida dengizga (jangga) suzib chiqdi va dengizdan chiqqan paytda ulovidan (hayvonidan) yiqilib, halok boʻldi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики, у айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Умму Ҳаром бинт Милҳоннинг ҳузурига (бориб) кирардилар — у Убода ибн Сомитнинг (хотини) эди. (Бир куни) У зот унинг ҳузурига кирдилар, у У зотни таомлади (овқатлантирди) ва бошларини (сочларини) титкилаб (куртаклаб) қўя бошлади. Бас, Расулуллоҳ ﷺ ухлаб қолдилар, сўнг кулиб (жилмайиб) уйғондилар. (Умму Ҳаром) айтди: Мен: «Сизни нима кулдиряпти, ё Расулуллоҳ?» дедим. У зот: «Умматимдан баъзи кишилар — Аллоҳ йўлида ғозийлар (жангчилар) бўлиб, мана шу денгизнинг устида (тўлқинлари узра) сузиб кетаётган, сўриларда (тахтларда) ўтирган подшоҳлардек — ёки: сўрилардаги подшоҳларга ўхшаб — менга кўрсатилди», дедилар — Ишоқ (ровий) шубҳа қилди. (Умму Ҳаром) айтди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга дуо қилинг, мени улардан қилсин», дедим. Бас, Расулуллоҳ ﷺ унга дуо қилдилар, сўнг бошларини қўйдилар (яна ухладилар), сўнг кулиб уйғондилар. Мен: «Сизни нима кулдиряпти, ё Расулуллоҳ?» дедим. У зот: «Умматимдан баъзи кишилар — Аллоҳ йўлида ғозийлар бўлиб — менга кўрсатилди» — биринчи сафардаги каби айтдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга дуо қилинг, мени улардан қилсин», дедим. У зот: «Сен аввалгилардансан», дедилар. Бас, у (Умму Ҳаром) Муовия ибн Абу Суфён замонида денгизга (жангга) сузиб чиқди ва денгиздан чиққан пайтда уловидан (ҳайвонидан) йиқилиб, ҳалок бўлди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ سُلَيْمٍ، قَالَ قَدِمْتُ مَكَّةَ فَلَقِيتُ عَطَاءَ بْنَ أَبِي رَبَاحٍ فَقُلْتُ لَهُ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنَّ أُنَاسًا عِنْدَنَا يَقُولُونَ فِي الْقَدَرِ ‏.‏ فَقَالَ عَطَاءٌ لَقِيتُ الْوَلِيدَ بْنَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ أَوَّلَ مَا خَلَقَ اللَّهُ الْقَلَمَ فَقَالَ لَهُ اكْتُبْ فَجَرَى بِمَا هُوَ كَائِنٌ إِلَى الأَبَدِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَفِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitdim», dedi: «Albatta Alloh dastlab qalamni yaratdi va unga: ‹Yoz!› dedi. Bas, u abadgacha boʻladigan narsalarni yozib chiqdi». Hadisda (uzun) bir qissa bordir. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Bu bobda Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитдим», деди: «Албатта Аллоҳ дастлаб қаламни яратди ва унга: ‹Ёз!› деди. Бас, у абадгача бўладиган нарсаларни ёзиб чиқди». Ҳадисда (узун) бир қисса бордир. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ كَانَ ابْنٌ لِبَعْضِ بَنَاتِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقْضِي فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ أَنْ يَأْتِيَهَا فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا أَنَّ ‏"‏ لِلَّهِ مَا أَخَذَ وَلَهُ مَا أَعْطَى وَكُلُّ شَىْءٍ عِنْدَهُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَلْتَصْبِرْ وَلْتَحْتَسِبْ ‏"‏ ‏.‏ فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ فَأَقْسَمَتْ عَلَيْهِ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَقُمْتُ مَعَهُ وَمَعَهُ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَعُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ فَلَمَّا دَخَلْنَا نَاوَلُوا الصَّبِيَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَرُوحُهُ تَقَلْقَلُ فِي صَدْرِهِ ‏.‏ قَالَ حَسِبْتُهُ قَالَ كَأَنَّهُ شَنَّةٌ ‏.‏ قَالَ فَبَكَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ لَهُ عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ: مَا هَذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: ‏"‏ الرَّحْمَةُ الَّتِي جَعَلَهَا اللَّهُ فِي بَنِي آدَمَ وَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning qizlaridan birining oʻgʻli jon berayotgan edi. U (qizi) Rasulullohga: kelib qoʻysinlar, deb odam yubordi. Rasululloh ﷺ esa unga: «Olgani ham Allohniki, bergani ham Allohniki, Uning huzurida har bir narsaning belgilangan ajali bor. Bas, sabr qilsin va ajrini Allohdan kutsin», deb odam yubordilar. Ammo u yana odam yuborib, qattiq iltimos qildi. Shunda Rasululloh ﷺ turdilar, men ham U zot bilan turdim, U zot bilan birga Muoz ibn Jabal, Ubayy ibn Kaʼb va Uboda ibn Somit ham bor edi. Biz kirganimizda bolani Rasululloh ﷺga topshirishdi, uning ruhi koʻksida titrayotgan edi. (Roviy dedi: shekilli, u eski meshdek edi, dedi.) Shunda Rasululloh ﷺ yigʻladilar. Uboda ibn Somit U zotga: Ey Rasululloh, bu nima? dedi. U zot: «Bu Alloh odam bolasi qalbiga solib qoʻygan rahm-shafqatdir. Alloh oʻz bandalaridan faqat rahmdillarigagina rahm qiladi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг қизларидан бирининг ўғли жон бераётган эди. У (қизи) Расулуллоҳга: келиб қўйсинлар, деб одам юборди. Расулуллоҳ ﷺ эса унга: «Олгани ҳам Аллоҳники, бергани ҳам Аллоҳники, Унинг ҳузурида ҳар бир нарсанинг белгиланган ажали бор. Бас, сабр қилсин ва ажрини Аллоҳдан кутсин», деб одам юбордилар. Аммо у яна одам юбориб, қаттиқ илтимос қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ турдилар, мен ҳам У зот билан турдим, У зот билан бирга Муоз ибн Жабал, Убайй ибн Каъб ва Убода ибн Сомит ҳам бор эди. Биз кирганимизда болани Расулуллоҳ ﷺга топширишди, унинг руҳи кўксида титраётган эди. (Ровий деди: шекилли, у эски мешдек эди, деди.) Шунда Расулуллоҳ ﷺ йиғладилар. Убода ибн Сомит У зотга: Эй Расулуллоҳ, бу нима? деди. У зот: «Бу Аллоҳ одам боласи қалбига солиб қўйган раҳм-шафқатдир. Аллоҳ ўз бандаларидан фақат раҳмдилларигагина раҳм қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ جُنَادَةَ بْنِ أَبِي أُمَيَّةَ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَهْوَ مَرِيضٌ قُلْنَا أَصْلَحَكَ اللَّهُ حَدِّثْ بِحَدِيثٍ، يَنْفَعُكَ اللَّهُ بِهِ سَمِعْتَهُ مِنَ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ دَعَانَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَبَايَعْنَاهُ فَقَالَ فِيمَا أَخَذَ عَلَيْنَا أَنْ بَايَعَنَا عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ، فِي مَنْشَطِنَا وَمَكْرَهِنَا، وَعُسْرِنَا، وَيُسْرِنَا، وَأَثَرَةٍ عَلَيْنَا، وَأَنْ لاَ نُنَازِعَ الأَمْرَ أَهْلَهُ، إِلاَّ أَنْ تَرَوْا كُفْرًا بَوَاحًا، عِنْدَكُمْ مِنَ اللَّهِ فِيهِ بُرْهَانٌ‏.‏

(Junoda ibn Abu Umayya aytdi:) Biz Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)ning huzuriga — u kasal ekan — kirdik. Biz: «Alloh sizga shifo bersin; bizga Paygʻambar ﷺdan eshitgan, Alloh siz orqali (bizni) foydalantiradigan bir hadis aytib bering», dedik. U: «Paygʻambar ﷺ bizni (bayʼatga) chaqirdilar, biz U zotga bayʼat berdik. U zot bizdan olgan (ahd)lari ichida shu (ham) bor ediki, U zot bizdan eshitish va itoat qilish ustiga — xohlagan (xursand) holimizda ham, yoqtirmagan (ogʻir) holimizda ham, qiyinchiligimizda ham, osonligimizda ham, (boshqalar) bizdan ustun qoʻyilgan (asara) holatda ham — bayʼat oldilar; yana ish egalari (hokimlar) bilan hokimiyat (haqida) talashmasligimiz ustiga (bayʼat oldilar) — magar sizlar ochiq-oydin (bavoh) kufrni koʻrsangiz, (va) bunda sizlarda Allohdan (kelgan) bir hujjat (dalil) boʻlsa (— u boshqa gap)», dedi.(Жунода ибн Абу Умайя айтди:) Биз Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига — у касал экан — кирдик. Биз: «Аллоҳ сизга шифо берсин; бизга Пайғамбар ﷺдан эшитган, Аллоҳ сиз орқали (бизни) фойдалантирадиган бир ҳадис айтиб беринг», дедик. У: «Пайғамбар ﷺ бизни (байъатга) чақирдилар, биз У зотга байъат бердик. У зот биздан олган (аҳд)лари ичида шу (ҳам) бор эдики, У зот биздан эшитиш ва итоат қилиш устига — хоҳлаган (хурсанд) ҳолимизда ҳам, ёқтирмаган (оғир) ҳолимизда ҳам, қийинчилигимизда ҳам, осонлигимизда ҳам, (бошқалар) биздан устун қўйилган (асара) ҳолатда ҳам — байъат олдилар; яна иш эгалари (ҳокимлар) билан ҳокимият (ҳақида) талашмаслигимиз устига (байъат олдилар) — магар сизлар очиқ-ойдин (бавоҳ) куфрни кўрсангиз, (ва) бунда сизларда Аллоҳдан (келган) бир ҳужжат (далил) бўлса (— у бошқа гап)», деди.

حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي عُمَيْرُ بْنُ هَانِئٍ، قَالَ حَدَّثَنِي جُنَادَةُ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ، حَدَّثَنِي عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ، رضى الله عنه عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ تَعَارَّ مِنَ اللَّيْلِ فَقَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ثُمَّ قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي أَوْ قَالَ ثُمَّ دَعَا اسْتُجِيبَ لَهُ فَإِنْ عَزَمَ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ صَلَّى قُبِلَتْ صَلاَتُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Ubada ibn as-Somit (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim kechasi uygʻonib qolib: ‹La ilaha illallohu vahdahu la sharika lahu, lahul-mulku va lahul-hamdu, va huva ala kulli shayʼin qodir, va subhanalloh, val-hamdu lillah, va la ilaha illalloh, vallohu akbar, va la havla va la quvvata illa billah (Yolgʻiz Allohdan boshqa iloh yoʻq, Uning sherigi yoʻq, mulk Uniki, hamd Unga xosdir, U har narsaga qodirdir; Alloh poktur, hamd Allohga xosdir, Allohdan boshqa iloh yoʻq, Alloh ulugʻdir, qudrat va quvvat faqat Alloh bilandir)› desa, soʻng: ‹Rabbi-gʻfir li (Ey Robbim, meni kechir)› desa, yoki duo qilsa, unga ijobat etiladi. Agar azm qilib, tahorat olib, soʻng namoz oʻqisa, namozi qabul qilinadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, sahih, gʻaribdir.Убада ибн ас-Сомит (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким кечаси уйғониб қолиб: ‹Ла илаҳа иллаллоҳу ваҳдаҳу ла шарика лаҳу, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду, ва ҳува ала кулли шайъин қодир, ва субҳаналлоҳ, вал-ҳамду лиллаҳ, ва ла илаҳа иллаллоҳ, валлоҳу акбар, ва ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ (Ёлғиз Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқ, мулк Уники, ҳамд Унга хосдир, У ҳар нарсага қодирдир; Аллоҳ поктур, ҳамд Аллоҳга хосдир, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, Аллоҳ улуғдир, қудрат ва қувват фақат Аллоҳ биландир)› деса, сўнг: ‹Рабби-ғфир ли (Эй Роббим, мени кечир)› деса, ёки дуо қилса, унга ижобат этилади. Агар азм қилиб, таҳорат олиб, сўнг намоз ўқиса, намози қабул қилинади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳ, ғарибдир.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنِي بُرْدُ بْنُ سِنَانٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ قَبِيصَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ الأَنْصَارِيَّ النَّقِيبَ، صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ غَزَا مَعَ مُعَاوِيَةَ أَرْضَ الرُّومِ فَنَظَرَ إِلَى النَّاسِ وَهُمْ يَتَبَايَعُونَ كِسَرَ الذَّهَبِ بِالدَّنَانِيرِ وَكِسَرَ الْفِضَّةِ بِالدَّرَاهِمِ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَأْكُلُونَ الرِّبَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ لاَ تَبْتَاعُوا الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ لاَ زِيَادَةَ بَيْنَهُمَا وَلاَ نَظِرَةَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ مُعَاوِيَةُ يَا أَبَا الْوَلِيدِ لاَ أَرَى الرِّبَا فِي هَذَا إِلاَّ مَا كَانَ مِنْ نَظِرَةٍ ‏.‏ فَقَالَ عُبَادَةُ أُحَدِّثُكَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَتُحَدِّثُنِي عَنْ رَأْيِكَ لَئِنْ أَخْرَجَنِي اللَّهُ لاَ أُسَاكِنْكَ بِأَرْضٍ لَكَ عَلَىَّ فِيهَا إِمْرَةٌ ‏.‏ فَلَمَّا قَفَلَ لَحِقَ بِالْمَدِينَةِ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ مَا أَقْدَمَكَ يَا أَبَا الْوَلِيدِ فَقَصَّ عَلَيْهِ الْقِصَّةَ وَمَا قَالَ مِنْ مُسَاكَنَتِهِ فَقَالَ ارْجِعْ يَا أَبَا الْوَلِيدِ إِلَى أَرْضِكَ فَقَبَحَ اللَّهُ أَرْضًا لَسْتَ فِيهَا وَأَمْثَالُكَ ‏.‏ وَكَتَبَ إِلَى مُعَاوِيَةَ لاَ إِمْرَةَ لَكَ عَلَيْهِ وَاحْمِلِ النَّاسَ عَلَى مَا قَالَ فَإِنَّهُ هُوَ الأَمْرُ ‏.‏

Uboda ibn as-Somit al-Ansoriy (roziyallohu anhu) Muoviya bilan birga Rum yeriga gʻazot qildi. U odamlarga qarab, ular oltin boʻlaklarini dinorlarga, kumush boʻlaklarini dirhamlarga sotayotganlarini koʻrdi va: «Ey odamlar, sizlar ribo yeyapsizlar! Men Rasululloh ﷺning: ‹Oltinni oltinga faqat teng miqdorda soting, ular oʻrtasida na ziyodalik boʻlsin, na muhlat›, deganlarini eshitganman», dedi. Muoviya unga: «Ey Abul Valid, men bunda muhlatdan boshqasida ribo koʻrmayapman», dedi. Uboda: «Men senga Rasululloh ﷺdan aytyapman, sen esa menga oʻz raʼying bilan gapiryapsanmi? Alloh meni bu yerdan chiqarsa, sen hukmronlik qiladigan yerda sen bilan birga yashamayman», dedi. U qaytib Madinaga yetib borgach, Umar ibn al-Xattob unga: «Ey Abul Valid, seni nima keltirdi?» dedi. U voqeani va birga yashamaslik haqida aytganlarini soʻzlab berdi. Umar: «Ey Abul Valid, oʻz yeringga qayt. Sen va sen kabilar boʻlmagan yerni Alloh xunuk qilsin», dedi. Va Muoviyaga: «Sening unga hukmronliging yoʻq, odamlarni u aytgan narsaga boshla, chunki asli shudir», deb yozdi.Убода ибн ас-Сомит ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) Муовия билан бирга Рум ерига ғазот қилди. У одамларга қараб, улар олтин бўлакларини динорларга, кумуш бўлакларини дирҳамларга сотаётганларини кўрди ва: «Эй одамлар, сизлар рибо еяпсизлар! Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Олтинни олтинга фақат тенг миқдорда сотинг, улар ўртасида на зиёдалик бўлсин, на муҳлат›, деганларини эшитганман», деди. Муовия унга: «Эй Абул Валид, мен бунда муҳлатдан бошқасида рибо кўрмаяпман», деди. Убода: «Мен сенга Расулуллоҳ ﷺдан айтяпман, сен эса менга ўз раъйинг билан гапиряпсанми? Аллоҳ мени бу ердан чиқарса, сен ҳукмронлик қиладиган ерда сен билан бирга яшамайман», деди. У қайтиб Мадинага етиб боргач, Умар ибн ал-Хаттоб унга: «Эй Абул Валид, сени нима келтирди?» деди. У воқеани ва бирга яшамаслик ҳақида айтганларини сўзлаб берди. Умар: «Эй Абул Валид, ўз ерингга қайт. Сен ва сен кабилар бўлмаган ерни Аллоҳ хунук қилсин», деди. Ва Муовияга: «Сенинг унга ҳукмронлигинг йўқ, одамларни у айтган нарсага бошла, чунки асли шудир», деб ёзди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ، قَالَ كَانَ ابْنٌ لِبَعْضِ بَنَاتِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَقْضِي، فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ أَنْ يَأْتِيَهَا فَأَرْسَلَ ‏"‏ إِنَّ لِلَّهِ مَا أَخَذَ، وَلَهُ مَا أَعْطَى، وَكُلٌّ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى، فَلْتَصْبِرْ وَلْتَحْتَسِبْ ‏"‏‏.‏ فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ فَأَقْسَمَتْ عَلَيْهِ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقُمْتُ مَعَهُ وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَعُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ، فَلَمَّا دَخَلْنَا نَاوَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّبِيَّ وَنَفْسُهُ تَقَلْقَلُ فِي صَدْرِهِ ـ حَسِبْتُهُ قَالَ ـ كَأَنَّهَا شَنَّةٌ، فَبَكَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ أَتَبْكِي فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ ‏"‏‏.‏

(Usoma (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺning qizlaridan birining oʻgʻli jon (taslim qilish arafasi)da edi; bas, u (qiz) U zotga — uning oldiga kelishlarini (soʻrab, odam) yubordi. U zot: «Albatta, Alloh olgan narsa Uniki va bergan narsa (ham) Uniki; har bir narsa Uning huzurida belgilangan ajal (muddat) bilandir. Bas, u sabr qilsin va (ajrini Allohdan) kutsin», deb (xabar) yubordilar. Soʻng u (qiz) U zotga — Unga qasam ichib — (yana odam) yubordi (kelishlarini qattiq soʻradi). Bas, Rasululloh ﷺ turdilar, men ham U zot bilan turdim, Muoz ibn Jabal, Ubay ibn Kaʼb va Uboda ibn Somit (ham birga bordik). Qachon biz kirsak, ular Rasululloh ﷺga bolani — uning joni koʻkragida liqillab (chiqmoqda) turgan holda — topshirdilar; (Usoma): men U zot: «goʻyo (eski) bir mesh (suvi)dek», dedilar deb oʻylayman. Bas, Rasululloh ﷺ yigʻladilar. Shunda Saʼd ibn Uboda: «Yigʻlaysizmi?» dedi. U zot: «Albatta, Alloh oʻz bandalaridan (faqat) rahmdillarga rahm qiladi», dedilar.(Усома (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг қизларидан бирининг ўғли жон (таслим қилиш арафаси)да эди; бас, у (қиз) У зотга — унинг олдига келишларини (сўраб, одам) юборди. У зот: «Албатта, Аллоҳ олган нарса Уники ва берган нарса (ҳам) Уники; ҳар бир нарса Унинг ҳузурида белгиланган ажал (муддат) биландир. Бас, у сабр қилсин ва (ажрини Аллоҳдан) куцин», деб (хабар) юбордилар. Сўнг у (қиз) У зотга — Унга қасам ичиб — (яна одам) юборди (келишларини қаттиқ сўради). Бас, Расулуллоҳ ﷺ турдилар, мен ҳам У зот билан турдим, Муоз ибн Жабал, Убай ибн Каъб ва Убода ибн Сомит (ҳам бирга бордик). Қачон биз кирсак, улар Расулуллоҳ ﷺга болани — унинг жони кўкрагида лиқиллаб (чиқмоқда) турган ҳолда — топширдилар; (Усома): мен У зот: «гўё (эски) бир меш (суви)дек», дедилар деб ўйлайман. Бас, Расулуллоҳ ﷺ йиғладилар. Шунда Саъд ибн Убода: «Йиғлайсизми?» деди. У зот: «Албатта, Аллоҳ ўз бандаларидан (фақат) раҳмдилларга раҳм қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنِ ابْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ، حَدَّثَهُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا عَلَى الأَرْضِ مُسْلِمٌ يَدْعُو اللَّهَ بِدَعْوَةٍ إِلاَّ آتَاهُ اللَّهُ إِيَّاهَا أَوْ صَرَفَ عَنْهُ مِنَ السُّوءِ مِثْلَهَا مَا لَمْ يَدْعُ بِمَأْثَمٍ أَوْ قَطِيعَةِ رَحِمٍ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ إِذًا نُكْثِرَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اللَّهُ أَكْثَرُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَابْنُ ثَوْبَانَ هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَابِتِ بْنِ ثَوْبَانَ الْعَابِدُ الشَّامِيُّ ‏.‏

Uboda ibn as-Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Yer yuzida biron-bir musulmon Allohga bir duo bilan iltijo qilsa, agar gunoh yoki qarindoshlik aloqasini uzish (ni soʻrab duo) qilmagan boʻlsa, albatta, Alloh unga oʻsha (soʻragan) narsasini beradi yoki undan shunga teng yomonlikni qaytaradi», dedilar. Shunda qavmdan bir kishi: «Unday boʻlsa, biz koʻp (duo) qilamiz», dedi. U zot: «Alloh(ning bergani) koʻprokdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻl bilan hasan sahih gʻaribdir. Ibn Savbon esa — u Abdurrahmon ibn Sobit ibn Savbon al-Obid ash-Shomiydir.Убода ибн ас-Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ер юзида бирон-бир мусулмон Аллоҳга бир дуо билан илтижо қилса, агар гуноҳ ёки қариндошлик алоқасини узиш (ни сўраб дуо) қилмаган бўлса, албатта, Аллоҳ унга ўша (сўраган) нарсасини беради ёки ундан шунга тенг ёмонликни қайтаради», дедилар. Шунда қавмдан бир киши: «Ундай бўлса, биз кўп (дуо) қиламиз», деди. У зот: «Аллоҳ(нинг бергани) кўпрокдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўл билан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Ибн Савбон эса — у Абдурраҳмон ибн Собит ибн Савбон ал-Обид аш-Шомийдир.