حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، قال: حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، قال: حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ سُلَيْمٍ، قَالَ قَدِمْتُ مَكَّةَ فَلَقِيتُ عَطَاءَ بْنَ أَبِي رَبَاحٍ فَقُلْتُ لَهُ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنَّ أَهْلَ الْبَصْرَةِ يَقُولُونَ فِي الْقَدَرِ . قَالَ يَا بُنَىَّ أَتَقْرَأُ الْقُرْآنَ قُلْتُ نَعَمْ . قَالَ فَاقْرَإِ الزُّخْرُفَ . قَالَ فَقَرَأْتُ : (حم* وَالْكِتَابِ الْمُبِينِ * إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ * وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ ) فَقَالَ أَتَدْرِي مَا أُمُّ الْكِتَابِ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ فَإِنَّهُ كِتَابٌ كَتَبَهُ اللَّهُ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ السَّمَوَاتِ وَقَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ الأَرْضَ فِيهِ إِنَّ فِرْعَوْنَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ وَفِيهِ : (تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ وَتَبَّ ) قَالَ عَطَاءٌ فَلَقِيتُ الْوَلِيدَ بْنَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ صَاحِبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْتُهُ مَا كَانَ وَصِيَّةُ أَبِيكَ عِنْدَ الْمَوْتِ قَالَ دَعَانِي أَبِي فَقَالَ لِي يَا بُنَىَّ اتَّقِ اللَّهَ وَاعْلَمْ أَنَّكَ لَنْ تَتَّقِيَ اللَّهَ حَتَّى تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ كُلِّهِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ فَإِنْ مُتَّ عَلَى غَيْرِ هَذَا دَخَلْتَ النَّارَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ أَوَّلَ مَا خَلَقَ اللَّهُ الْقَلَمَ فَقَالَ اكْتُبْ . فَقَالَ مَا أَكْتُبُ قَالَ اكْتُبِ الْقَدَرَ مَا كَانَ وَمَا هُوَ كَائِنٌ إِلَى الأَبَدِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Abdulvohid ibn Sulaym rivoyat qilib aytdi: Makkaga kelib, Ato ibn Abu Roboh bilan uchrashdim va unga: «Ey Abu Muhammad! Basra ahli taqdir borasida (gapirib) aytishyaptiki...» dedim. U: «Ey oʻgʻilcham, Qurʼon oʻqiysanmi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Unda menga Zuxruf (surasini) oʻqi», dedi. Men: {Ho, Mim. Ochiq-ravshan Kitobga qasamki, darhaqiqat, Biz uni aql yuritishingiz uchun arabiy Qurʼon qildik. Va albatta u Bizning huzurimizdagi Ona-kitobda (Lavhul-mahfuzda) yuksak, hikmatga toʻladir} (Zuxruf 1-4), deb oʻqidim. Shunda u: «Ona-kitob nima ekanini bilasanmi?» dedi. Men: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedim. U: «U — Alloh osmonlarni yaratishdan oldin va yerni yaratishdan oldin yozgan Kitobdir. Unda: ‹Albatta Firʼavn doʻzax ahlidandir› (deb yozilgan), yana unda: {Abu Lahabning ikki qoʻli halok boʻldi va (oʻzi ham) halok boʻldi} (Masad 1) (degan oyat bor)», dedi. Ato aytdi: Soʻng men Rasululloh ﷺning sahobalari Uboda ibn Somitning oʻgʻli Validni uchratib, undan: «Otangizning oʻlim chogʻidagi vasiyati nima edi?» deb soʻradim. U dedi: «Otam meni chaqirib, menga shunday dedi: ‹Ey oʻgʻilcham, Allohdan qoʻrq va bilki, sen Allohga iymon keltirmaguningcha hamda taqdirning barchasiga — uning yaxshisiga ham, yomoniga ham iymon keltirmaguningcha, Allohdan haqqoniy qoʻrqa olmaysan. Agar bundan boshqa (eʼtiqod) ustida vafot etsang, doʻzaxga kirasan. Men Rasululloh ﷺning: ‹Albatta Alloh dastlab yaratgan narsa Qalam boʻldi. U: «Yoz!» dedi. (Qalam): «Nimani yozay?» dedi. (Alloh): «Taqdirni — boʻlib oʻtgan va abadgacha boʻladigan narsalarni yoz», dedi›, deganlarini eshitganman›». Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻl jihatidan gʻaribdir.Абдулвоҳид ибн Сулайм ривоят қилиб айтди: Маккага келиб, Ато ибн Абу Робоҳ билан учрашдим ва унга: «Эй Абу Муҳаммад! Басра аҳли тақдир борасида (гапириб) айтишяптики...» дедим. У: «Эй ўғилчам, Қуръон ўқийсанми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Унда менга Зухруф (сурасини) ўқи», деди. Мен: {Ҳо, Мим. Очиқ-равшан Китобга қасамки, дарҳақиқат, Биз уни ақл юритишингиз учун арабий Қуръон қилдик. Ва албатта у Бизнинг ҳузуримиздаги Она-китобда (Лавҳул-маҳфузда) юксак, ҳикматга тўладир} (Зухруф 1-4), деб ўқидим. Шунда у: «Она-китоб нима эканини биласанми?» деди. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедим. У: «У — Аллоҳ осмонларни яратишдан олдин ва ерни яратишдан олдин ёзган Китобдир. Унда: ‹Албатта Фиръавн дўзах аҳлидандир› (деб ёзилган), яна унда: {Абу Лаҳабнинг икки қўли ҳалок бўлди ва (ўзи ҳам) ҳалок бўлди} (Масад 1) (деган оят бор)», деди. Ато айтди: Сўнг мен Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари Убода ибн Сомитнинг ўғли Валидни учратиб, ундан: «Отангизнинг ўлим чоғидаги васияти нима эди?» деб сўрадим. У деди: «Отам мени чақириб, менга шундай деди: ‹Эй ўғилчам, Аллоҳдан қўрқ ва билки, сен Аллоҳга иймон келтирмагунингча ҳамда тақдирнинг барчасига — унинг яхшисига ҳам, ёмонига ҳам иймон келтирмагунингча, Аллоҳдан ҳаққоний қўрқа олмайсан. Агар бундан бошқа (эътиқод) устида вафот этсанг, дўзахга кирасан. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Албатта Аллоҳ дастлаб яратган нарса Қалам бўлди. У: «Ёз!» деди. (Қалам): «Нимани ёзай?» деди. (Аллоҳ): «Тақдирни — бўлиб ўтган ва абадгача бўладиган нарсаларни ёз», деди›, деганларини эшитганман›». Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўл жиҳатидан ғарибдир.