حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَخَلَفُ بْنُ هِشَامٍ الْمُقْرِئُ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَحْيَى التَّوْأَمُ، ح وَحَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو يَعْقُوبَ التَّوْأَمُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ بَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ عُمَرُ خَلْفَهُ بِكُوزٍ مِنْ مَاءٍ فَقَالَ " مَا هَذَا يَا عُمَرُ " . فَقَالَ هَذَا مَاءٌ تَتَوَضَّأُ بِهِ . قَالَ " مَا أُمِرْتُ كُلَّمَا بُلْتُ أَنْ أَتَوَضَّأَ وَلَوْ فَعَلْتُ لَكَانَتْ سُنَّةً " .
Oisha — moʻminlar onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kichik hojat chiqardilar; Umar esa u zotning orqalarida bir koʻza suv bilan turardi. U zot: «Bu nima, ey Umar?» — dedilar. U: «Bu — tahorat oladigan suvingiz», — dedi. U zot: «Men har kichik hojat chiqarganimda tahorat olishga buyurilmaganman; agar shunday qilsam, (bu) sunnatga aylanib qolardi», — dedilar.Оиша — мўминлар онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кичик ҳожат чиқардилар; Умар эса у зотнинг орқаларида бир кўза сув билан турарди. У зот: «Бу нима, эй Умар?» — дедилар. У: «Бу — таҳорат оладиган сувингиз», — деди. У зот: «Мен ҳар кичик ҳожат чиқарганимда таҳорат олишга буюрилмаганман; агар шундай қилсам, (бу) суннатга айланиб қоларди», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ الطَّائِيُّ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ قُلْتُ أَرَأَيْتَ تَوَضُّؤَ ابْنِ عُمَرَ لِكُلِّ صَلاَةٍ طَاهِرًا وَغَيْرَ طَاهِرٍ عَمَّ ذَاكَ فَقَالَ حَدَّثَتْنِيهِ أَسْمَاءُ بِنْتُ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ حَنْظَلَةَ بْنِ أَبِي عَامِرٍ حَدَّثَهَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُمِرَ بِالْوُضُوءِ لِكُلِّ صَلاَةٍ طَاهِرًا وَغَيْرَ طَاهِرٍ فَلَمَّا شَقَّ ذَلِكَ عَلَيْهِ أُمِرَ بِالسِّوَاكِ لِكُلِّ صَلاَةٍ فَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَرَى أَنَّ بِهِ قُوَّةً فَكَانَ لاَ يَدَعُ الْوُضُوءَ لِكُلِّ صَلاَةٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ رَوَاهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ .
Abdulloh ibn Abdulloh ibn Umar (rahimahulloh) aytadi: (Menga Muhammad ibn Yahyo ibn Habbon): «Ibn Umarning tahoratli ham, tahoratsiz ham har namozga (qaytadan) tahorat olishi sababi nima?» — dedi. U (Abdulloh): «Menga Asmo binti Zayd ibn al-Xattob, unga esa Abdulloh ibn Hanzala ibn Abu Omir rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ avval — tahoratli boʻlsin-boʻlmasin — har namozga tahorat olishga buyurilgan edilar; bu (amr) ularga ogʻir kelgach, har namozda misvok (ishlatish)ga buyurildilar. Ibn Umar esa oʻzida (har namozga tahorat olishga) quvvat borligini koʻrar, shu sababli har namozga tahorat olishni tark etmas edi», — dedi. Abu Dovud aytdi: Buni Ibrohim ibn Saʼd Muhammad ibn Ishoqdan rivoyat qilib, «Ubaydulloh ibn Abdulloh» degan.Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Умар (раҳимаҳуллоҳ) айтади: (Менга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббон): «Ибн Умарнинг таҳоратли ҳам, таҳоратсиз ҳам ҳар намозга (қайтадан) таҳорат олиши сабаби нима?» — деди. У (Абдуллоҳ): «Менга Асмо бинти Зайд ибн ал-Хаттоб, унга эса Абдуллоҳ ибн Ҳанзала ибн Абу Омир ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ аввал — таҳоратли бўлсин-бўлмасин — ҳар намозга таҳорат олишга буюрилган эдилар; бу (амр) уларга оғир келгач, ҳар намозда мисвок (ишлатиш)га буюрилдилар. Ибн Умар эса ўзида (ҳар намозга таҳорат олишга) қувват борлигини кўрар, шу сабабли ҳар намозга таҳорат олишни тарк этмас эди», — деди. Абу Довуд айтди: Буни Иброҳим ибн Саъд Муҳаммад ибн Ишоқдан ривоят қилиб, «Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ» деган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ، - يَعْنِي ابْنَ صَالِحٍ - يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خُدَّامَ أَنْفُسِنَا نَتَنَاوَبُ الرِّعَايَةَ رِعَايَةَ إِبِلِنَا فَكَانَتْ عَلَىَّ رِعَايَةُ الإِبِلِ فَرَوَّحْتُهَا بِالْعَشِيِّ فَأَدْرَكْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ النَّاسَ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ " مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ يَتَوَضَّأُ فَيُحْسِنُ الْوُضُوءَ ثُمَّ يَقُومُ فَيَرْكَعُ رَكْعَتَيْنِ يُقْبِلُ عَلَيْهِمَا بِقَلْبِهِ وَوَجْهِهِ إِلاَّ قَدْ أَوْجَبَ " . فَقُلْتُ بَخْ بَخْ مَا أَجْوَدَ هَذِهِ . فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَيْنِ يَدَىَّ الَّتِي قَبْلَهَا يَا عُقْبَةُ أَجْوَدُ مِنْهَا . فَنَظَرْتُ فَإِذَا هُوَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَقُلْتُ مَا هِيَ يَا أَبَا حَفْصٍ قَالَ إِنَّهُ قَالَ آنِفًا قَبْلَ أَنْ تَجِيءَ " مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ يَتَوَضَّأُ فَيُحْسِنُ الْوُضُوءَ ثُمَّ يَقُولُ حِينَ يَفْرُغُ مِنْ وُضُوئِهِ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ إِلاَّ فُتِحَتْ لَهُ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ الثَّمَانِيَةُ يَدْخُلُ مِنْ أَيِّهَا شَاءَ " . قَالَ مُعَاوِيَةُ وَحَدَّثَنِي رَبِيعَةُ بْنُ يَزِيدَ عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga edik; oʻzimizning xizmatimizni oʻzimiz qilar, tuyalarimizni boqishni navbat bilan (oʻz zimmamizga) olar edik. Tuyalarni boqish (navbati) menga (tushgan) edi; men ularni kechqurun (oʻtloqdan) qaytardim va Rasululloh ﷺ ni odamlarga xutba qilayotgan holda topdim. Men u zotning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Sizlardan birortangiz tahorat olib, uni chiroyli (mukammal) qilsa, soʻng turib, ikki rakat namoz oʻqib, unga qalbi va yuzi (diqqati) bilan yuzlansa — albatta (jannat) unga vojib boʻladi». Men: «Bah-bah! Bu naqadar yaxshi (soʻz)», — dedim. Shunda oldimdagi bir kishi: «Bundan oldingisi, ey Uqba, bundan ham yaxshiroq», — dedi. Men qarasam — u Umar ibn al-Xattob ekan. Men: «U nima edi, ey Abu Hafs?» — dedim. U: «U zot sen kelishingdan oldin shunday dedilar: ‹Sizlardan birortangiz tahorat olib, uni chiroyli qilsa, soʻng tahoratini tugatganida: «Ashhadu an la ilaha illalloh, vahdahu la sharika lah, va anna Muhammadan abduhu va rasuluh» (Guvohlik beramanki, Allohdan oʻzga (haq) iloh yoʻq, U yolgʻizdir, sherigi yoʻqdir; va Muhammad Uning bandasi va elchisidir), — desa — albatta unga jannatning sakkizta eshigi ochiladi, ulardan xohlaganidan kiradi›», — dedi. Muoviya: «Menga buni Rabiʼa ibn Yazid Abu Idrisdan, u Uqba ibn Omirdan (ham) rivoyat qildi», — dedi.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик; ўзимизнинг хизматимизни ўзимиз қилар, туяларимизни боқишни навбат билан (ўз зиммамизга) олар эдик. Туяларни боқиш (навбати) менга (тушган) эди; мен уларни кечқурун (ўтлоқдан) қайтардим ва Расулуллоҳ ﷺ ни одамларга хутба қилаётган ҳолда топдим. Мен у зотнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Сизлардан бирортангиз таҳорат олиб, уни чиройли (мукаммал) қилса, сўнг туриб, икки ракат намоз ўқиб, унга қалби ва юзи (диққати) билан юзланса — албатта (жаннат) унга вожиб бўлади». Мен: «Баҳ-баҳ! Бу нақадар яхши (сўз)», — дедим. Шунда олдимдаги бир киши: «Бундан олдингиси, эй Уқба, бундан ҳам яхшироқ», — деди. Мен қарасам — у Умар ибн ал-Хаттоб экан. Мен: «У нима эди, эй Абу Ҳафс?» — дедим. У: «У зот сен келишингдан олдин шундай дедилар: ‹Сизлардан бирортангиз таҳорат олиб, уни чиройли қилса, сўнг таҳоратини тугатганида: «Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, ва анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ» (Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан ўзга (ҳақ) илоҳ йўқ, У ёлғиздир, шериги йўқдир; ва Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисидир), — деса — албатта унга жаннатнинг саккизта эшиги очилади, улардан хоҳлаганидан киради›», — деди. Муовия: «Менга буни Рабиъа ибн Язид Абу Идрисдан, у Уқба ибн Омирдан (ҳам) ривоят қилди», — деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي عَلْقَمَةُ بْنُ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْفَتْحِ خَمْسَ صَلَوَاتٍ بِوُضُوءٍ وَاحِدٍ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ إِنِّي رَأَيْتُكَ صَنَعْتَ الْيَوْمَ شَيْئًا لَمْ تَكُنْ تَصْنَعُهُ . قَالَ " عَمْدًا صَنَعْتُهُ " .
Burayda otasidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ (Makka) fathi kuni besh (vaqt) namozni bitta tahorat bilan oʻqidilar va maxsilari ustiga mash tortdilar. Umar u zotga: «Men bugun sizning ilgari qilmaydigan bir ishingizni qilganingizni koʻrdim», — dedi. U zot: «Buni ataylab qildim», — dedilar.Бурайда отасидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ (Макка) фатҳи куни беш (вақт) намозни битта таҳорат билан ўқидилар ва махсилари устига маш тортдилар. Умар у зотга: «Мен бугун сизнинг илгари қилмайдиган бир ишингизни қилганингизни кўрдим», — деди. У зот: «Буни атайлаб қилдим», — дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، وَهَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، عَنْ عَبْدِ السَّلاَمِ بْنِ حَرْبٍ، - وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِ يَحْيَى - عَنْ أَبِي خَالِدٍ الدَّالاَنِيِّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَسْجُدُ وَيَنَامُ وَيَنْفُخُ ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي وَلاَ يَتَوَضَّأُ . قَالَ فَقُلْتُ لَهُ صَلَّيْتَ وَلَمْ تَتَوَضَّأْ وَقَدْ نِمْتَ فَقَالَ " إِنَّمَا الْوُضُوءُ عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا " . زَادَ عُثْمَانُ وَهَنَّادٌ " فَإِنَّهُ إِذَا اضْطَجَعَ اسْتَرْخَتْ مَفَاصِلُهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَوْلُهُ " الْوُضُوءُ عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا " . هُوَ حَدِيثٌ مُنْكَرٌ لَمْ يَرْوِهِ إِلاَّ يَزِيدُ أَبُو خَالِدٍ الدَّالاَنِيُّ عَنْ قَتَادَةَ وَرَوَى أَوَّلَهُ جَمَاعَةٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَلَمْ يَذْكُرُوا شَيْئًا مِنْ هَذَا وَقَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَحْفُوظًا وَقَالَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " تَنَامُ عَيْنَاىَ وَلاَ يَنَامُ قَلْبِي " . وَقَالَ شُعْبَةُ إِنَّمَا سَمِعَ قَتَادَةُ مِنْ أَبِي الْعَالِيَةِ أَرْبَعَةَ أَحَادِيثَ حَدِيثَ يُونُسَ بْنِ مَتَّى وَحَدِيثَ ابْنِ عُمَرَ فِي الصَّلاَةِ وَحَدِيثَ الْقُضَاةُ ثَلاَثَةٌ وَحَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي رِجَالٌ مَرْضِيُّونَ مِنْهُمْ عُمَرُ وَأَرْضَاهُمْ عِنْدِي عُمَرُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَذَكَرْتُ حَدِيثَ يَزِيدَ الدَّالاَنِيِّ لأَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ فَانْتَهَرَنِي اسْتِعْظَامًا لَهُ وَقَالَ مَا لِيَزِيدَ الدَّالاَنِيِّ يُدْخِلُ عَلَى أَصْحَابِ قَتَادَةَ وَلَمْ يَعْبَأْ بِالْحَدِيثِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sajda qilib (sajdada) uxlar va (uyquda) pishqirar (nafas chiqarar) edilar; soʻng turib, namoz oʻqir va tahorat olmas edilar. (Roviy) dedi: «Siz uxlagan boʻlsangiz ham, tahorat olmasdan namoz oʻqidingiz-ku?» — dedim. U zot: «Tahorat faqat yonboshlab uxlagan kishiga (lozim)», — dedilar. Usmon va Hannod (rivoyatga): «Chunki u (kishi) yonboshlaganda, boʻgʻimlari boʻshashadi», — deb qoʻshishdi. Abu Dovud aytdi: U zotning «Tahorat yonboshlab uxlagan kishiga (lozim)» degan soʻzi — munkar hadisdir; uni faqat Yazid Abu Xolid ad-Daloniy Qatodadan rivoyat qilgan. Uning avvalini esa bir jamoa Ibn Abbosdan rivoyat qilib, bundan (oxirgi qism haqida) hech narsa eslamagan va: «Paygʻambar ﷺ (uyqularida) saqlangan edilar», — degan. Oisha (roziyallohu anho): «Paygʻambar ﷺ: ‹Koʻzlarim uxlaydi, ammo qalbim uxlamaydi›, — dedilar», — degan. Shuʼba: «Qatoda Abu Oliyadan faqat toʻrtta hadis eshitgan: Yunus ibn Matto haqidagi hadis, Ibn Umarning namoz haqidagi hadisi, ‹qozilar uchtadir› (degan) hadis va Ibn Abbosning ‹Menga ishonchli kishilar rivoyat qildilar, ulardan biri — Umar; mening nazdimda ularning eng ishonchlisi — Umar› degan hadisi», — dedi. Abu Dovud aytdi: Men Yazid ad-Daloniyning hadisini Ahmad ibn Hanbalga aytgan edim; u (Yazidni) ulugʻlagani uchun meni jerkib: «Yazid ad-Daloniyga nima boʻlibdi-yu, Qatodaning shogirdlari (rivoyatlari) ichiga (bunday narsalarni) kiritadi?!» — dedi va bu hadisga parvo qilmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сажда қилиб (саждада) ухлар ва (уйқуда) пишқирар (нафас чиқарар) эдилар; сўнг туриб, намоз ўқир ва таҳорат олмас эдилар. (Ровий) деди: «Сиз ухлаган бўлсангиз ҳам, таҳорат олмасдан намоз ўқидингиз-ку?» — дедим. У зот: «Таҳорат фақат ёнбошлаб ухлаган кишига (лозим)», — дедилар. Усмон ва Ҳаннод (ривоятга): «Чунки у (киши) ёнбошлаганда, бўғимлари бўшашади», — деб қўшишди. Абу Довуд айтди: У зотнинг «Таҳорат ёнбошлаб ухлаган кишига (лозим)» деган сўзи — мункар ҳадисдир; уни фақат Язид Абу Холид ад-Далоний Қатодадан ривоят қилган. Унинг аввалини эса бир жамоа Ибн Аббосдан ривоят қилиб, бундан (охирги қисм ҳақида) ҳеч нарса эсламаган ва: «Пайғамбар ﷺ (уйқуларида) сақланган эдилар», — деган. Оиша (розияллоҳу анҳо): «Пайғамбар ﷺ: ‹Кўзларим ухлайди, аммо қалбим ухламайди›, — дедилар», — деган. Шуъба: «Қатода Абу Олиядан фақат тўртта ҳадис эшитган: Юнус ибн Матто ҳақидаги ҳадис, Ибн Умарнинг намоз ҳақидаги ҳадиси, ‹қозилар учтадир› (деган) ҳадис ва Ибн Аббоснинг ‹Менга ишончли кишилар ривоят қилдилар, улардан бири — Умар; менинг наздимда уларнинг энг ишончлиси — Умар› деган ҳадиси», — деди. Абу Довуд айтди: Мен Язид ад-Далонийнинг ҳадисини Аҳмад ибн Ҳанбалга айтган эдим; у (Язидни) улуғлагани учун мени жеркиб: «Язид ад-Далонийга нима бўлибди-ю, Қатоданинг шогирдлари (ривоятлари) ичига (бундай нарсаларни) киритади?!» — деди ва бу ҳадисга парво қилмади.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ ذَكَرَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ تُصِيبُهُ الْجَنَابَةُ مِنَ اللَّيْلِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَوَضَّأْ وَاغْسِلْ ذَكَرَكَ ثُمَّ نَمْ " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob Rasululloh ﷺ ga — oʻziga kechasi janobat yetishini (eslab, nima qilishini soʻradi). Rasululloh ﷺ unga: «Tahorat ol va zakaringni yuv, soʻng uxla», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб Расулуллоҳ ﷺ га — ўзига кечаси жанобат етишини (эслаб, нима қилишини сўради). Расулуллоҳ ﷺ унга: «Таҳорат ол ва закарингни юв, сўнг ухла», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ الضَّرِيرُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا بَيْنَ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبِي مُوسَى فَقَالَ أَبُو مُوسَى يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ رَجُلاً أَجْنَبَ فَلَمْ يَجِدِ الْمَاءَ شَهْرًا . أَمَا كَانَ يَتَيَمَّمُ فَقَالَ لاَ وَإِنْ لَمْ يَجِدِ الْمَاءَ شَهْرًا فَقَالَ أَبُو مُوسَى فَكَيْفَ تَصْنَعُونَ بِهَذِهِ الآيَةِ الَّتِي فِي سُورَةِ الْمَائِدَةِ { فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا } فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَوْ رُخِّصَ لَهُمْ فِي هَذَا لأَوْشَكُوا إِذَا بَرَدَ عَلَيْهِمُ الْمَاءُ أَنْ يَتَيَمَّمُوا بِالصَّعِيدِ . فَقَالَ لَهُ أَبُو مُوسَى وَإِنَّمَا كَرِهْتُمْ هَذَا لِهَذَا قَالَ نَعَمْ فَقَالَ لَهُ أَبُو مُوسَى أَلَمْ تَسْمَعْ قَوْلَ عَمَّارٍ لِعُمَرَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَاجَةٍ فَأَجْنَبْتُ فَلَمْ أَجِدِ الْمَاءَ فَتَمَرَّغْتُ فِي الصَّعِيدِ كَمَا تَتَمَرَّغُ الدَّابَّةُ ثُمَّ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ " إِنَّمَا كَانَ يَكْفِيكَ أَنْ تَصْنَعَ هَكَذَا " . فَضَرَبَ بِيَدِهِ عَلَى الأَرْضِ فَنَفَضَهَا ثُمَّ ضَرَبَ بِشِمَالِهِ عَلَى يَمِينِهِ وَبِيَمِينِهِ عَلَى شِمَالِهِ عَلَى الْكَفَّيْنِ ثُمَّ مَسَحَ وَجْهَهُ . فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ أَفَلَمْ تَرَ عُمَرَ لَمْ يَقْنَعْ بِقَوْلِ عَمَّارٍ
Muhammad ibn Sulaymon al-Anboriy bizga aytib berdi: Abu Muoviya az-Zarir bizga aytib berdi: U Aʼmashdan, u Shaqiqdan (rivoyat qildi). (Shaqiq) dedi: Men Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu) bilan Abu Muso (roziyallohu anhu)ning oʻrtasida oʻtirgan edim. Abu Muso: «Ey Abu Abdurrahmon, aytchi, agar bir kishi janob boʻlib qolsa-yu, bir oy suv topmasa, tayammum qilmaydimi?» dedi. (Abdulloh): «Yoʻq, agar bir oy suv topmasa ham (tayammum qilmaydi)», dedi. Abu Muso: «Unda Moida surasidagi mana bu oyatni qanday qilasizlar: {...suv topmasangiz, pok tuproq bilan tayammum qiling} (Moida 6)?» dedi. Abdulloh: «Agar ularga bunda ruxsat berilsa, suv ularga sovuq boʻlganda darrov tuproq bilan tayammum qilib qoʻya qolardilar», dedi. Abu Muso unga: «Sizlar buni shu sababdan yomon koʻrdingizmi?» dedi. (Abdulloh): «Ha», dedi. Abu Muso unga: «Ammor (roziyallohu anhu)ning Umar (roziyallohu anhu)ga aytgan soʻzini eshitmadingizmi? (Ammor dedi): ‹Rasululloh ﷺ meni bir ish uchun yubordilar, men janob boʻlib qoldim, ammo suv topmadim. Shunda hayvon agʻanaganday tuproqda agʻanadim. Soʻng Nabiy ﷺning huzurlariga kelib, buni u zotga aytdim. Shunda (Nabiy ﷺ): ‹Senga faqat mana shunday qilishing kifoya edi›, dedilar›» — va (u zot) qoʻllari bilan yerga urib, uni qoqdilar, soʻng chap qoʻllari bilan oʻng (qoʻl)lariga, oʻng qoʻllari bilan chap (qoʻl)lariga — kaftlarini (mash qildilar), soʻng yuzlarini mash qildilar», dedi. Shunda Abdulloh unga: «Umarning Ammorning soʻziga qanoat qilmaganini koʻrmadingmi?» dedi.Муҳаммад ибн Сулаймон ал-Анборий бизга айтиб берди: Абу Муовия аз-Зарир бизга айтиб берди: У Аъмашдан, у Шақиқдан (ривоят қилди). (Шақиқ) деди: Мен Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу) билан Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)нинг ўртасида ўтирган эдим. Абу Мусо: «Эй Абу Абдурраҳмон, айтчи, агар бир киши жаноб бўлиб қолса-ю, бир ой сув топмаса, таяммум қилмайдими?» деди. (Абдуллоҳ): «Йўқ, агар бир ой сув топмаса ҳам (таяммум қилмайди)», деди. Абу Мусо: «Унда Моида сурасидаги мана бу оятни қандай қиласизлар: {...сув топмасангиз, пок тупроқ билан таяммум қилинг} (Моида 6)?» деди. Абдуллоҳ: «Агар уларга бунда рухсат берилса, сув уларга совуқ бўлганда дарров тупроқ билан таяммум қилиб қўя қолардилар», деди. Абу Мусо унга: «Сизлар буни шу сабабдан ёмон кўрдингизми?» деди. (Абдуллоҳ): «Ҳа», деди. Абу Мусо унга: «Аммор (розияллоҳу анҳу)нинг Умар (розияллоҳу анҳу)га айтган сўзини эшитмадингизми? (Аммор деди): ‹Расулуллоҳ ﷺ мени бир иш учун юбордилар, мен жаноб бўлиб қолдим, аммо сув топмадим. Шунда ҳайвон ағанагандай тупроқда ағанадим. Сўнг Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб, буни у зотга айтдим. Шунда (Набий ﷺ): ‹Сенга фақат мана шундай қилишинг кифоя эди›, дедилар›» — ва (у зот) қўллари билан ерга уриб, уни қоқдилар, сўнг чап қўллари билан ўнг (қўл)ларига, ўнг қўллари билан чап (қўл)ларига — кафтларини (маш қилдилар), сўнг юзларини маш қилдилар», деди. Шунда Абдуллоҳ унга: «Умарнинг Амморнинг сўзига қаноат қилмаганини кўрмадингми?» деди.