Ummu Atiyya al-Ansoriya

حَدَّثَنَا حَامِدُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ تُوُفِّيَتْ إِحْدَى بَنَاتِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ، فَقَالَ ‏"‏ اغْسِلْنَهَا ثَلاَثًا أَوْ خَمْسًا أَوْ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ إِنْ رَأَيْتُنَّ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ، وَاجْعَلْنَ فِي الآخِرَةِ كَافُورًا أَوْ شَيْئًا مِنْ كَافُورٍ، فَإِذَا فَرَغْتُنَّ فَآذِنَّنِي ‏"‏‏.‏ قَالَتْ فَلَمَّا فَرَغْنَا آذَنَّاهُ، فَأَلْقَى إِلَيْنَا حِقْوَهُ فَقَالَ ‏"‏ أَشْعِرْنَهَا إِيَّاهُ ‏"‏‏.‏ وَعَنْ أَيُّوبَ، عَنْ حَفْصَةَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ ـ رضى الله عنهما ـ بِنَحْوِهِ وَقَالَتْ إِنَّهُ قَالَ ‏"‏ اغْسِلْنَهَا ثَلاَثًا أَوْ خَمْسًا أَوْ سَبْعًا أَوْ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ إِنْ رَأَيْتُنَّ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ حَفْصَةُ قَالَتْ أُمُّ عَطِيَّةَ ـ رضى الله عنها ـ وَجَعَلْنَا رَأْسَهَا ثَلاَثَةَ قُرُونٍ‏.‏

Muhammad (ibn Siyrin, Ummu Atiyyadan) rivoyat qiladi: Ummu Atiyya dedi: «Paygʻambar ﷺ ning qizlaridan biri vafot etdi va u zot (tashqariga) chiqib: ‹Uni suv va sidr bilan uch yoki besh marta — yoki zarur deb bilsangiz, undan koʻproq — yuvinglar; eng oxirida kofur (yoki ozgina kofur) qoʻying; tugatganingizda, menga xabar beringlar›, — dedilar». Ummu Atiyya qoʻshdi: «Biz tugatgach, u zotga xabar berdik va u zot izorlarini bizga berib: ‹Uni unga kafanlanglar›, — dedilar». Ummu Atiyya (boshqa rivoyatda) qoʻshdi: «Paygʻambar ﷺ: ‹Uni uch, besh yoki yetti marta — yoki zarur deb bilsangiz, undan koʻproq — yuvinglar›, — dedilar». Hafsa aytdiki, Ummu Atiyya yana: «Biz uning sochini uch oʻrim qildik», — degan.Муҳаммад (ибн Сийрин, Умму Атийядан) ривоят қилади: Умму Атийя деди: «Пайғамбар ﷺ нинг қизларидан бири вафот этди ва у зот (ташқарига) чиқиб: ‹Уни сув ва сидр билан уч ёки беш марта — ёки зарур деб билсангиз, ундан кўпроқ — ювинглар; энг охирида кофур (ёки озгина кофур) қўйинг; тугатганингизда, менга хабар беринглар›, — дедилар». Умму Атийя қўшди: «Биз тугатгач, у зотга хабар бердик ва у зот изорларини бизга бериб: ‹Уни унга кафанланглар›, — дедилар». Умму Атийя (бошқа ривоятда) қўшди: «Пайғамбар ﷺ: ‹Уни уч, беш ёки етти марта — ёки зарур деб билсангиз, ундан кўпроқ — ювинглар›, — дедилар». Ҳафса айтдики, Умму Атийя яна: «Биз унинг сочини уч ўрим қилдик», — деган.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، جَمِيعًا عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، - قَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَازِمٍ، - حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، عَنْ حَفْصَةَ، عَنْ أُمِّ، عَطِيَّةَ قَالَتْ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏ يُبَايِعْنَكَ عَلَى أَنْ لاَ يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئًا‏}‏ ‏{‏ وَلاَ يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ‏}‏ قَالَتْ كَانَ مِنْهُ النِّيَاحَةُ ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلاَّ آلَ فُلاَنٍ فَإِنَّهُمْ كَانُوا أَسْعَدُونِي فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَلاَ بُدَّ لِي مِنْ أَنْ أُسْعِدَهُمْ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِلاَّ آلَ فُلاَنٍ ‏"‏ ‏.‏

Umm Atiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ushbu oyat: {Senga Allohga hech narsani sherik keltirmaslik … ustiga bayʼat qilsalar} {va biror yaxshilikda senga osiy boʻlmaslik (ustiga bayʼat qilsalar)} (Mumtahana 12) nozil boʻlganida, dedi: u (bayʼat)dan (taqiqlangani) yigʻi-yoʻqlov edi. (Umm Atiyya) dedi: Men: «Yo Rasululloh! Faqat falon xonadon bundan mustasno, chunki ular johiliyatda menga (yigʻi-yoʻqlovda) yordam berishgan, men ham albatta ularga yordam berishim kerak», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Faqat falon xonadon bundan mustasno», dedilar.Умм Атийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ушбу оят: {Сенга Аллоҳга ҳеч нарсани шерик келтирмаслик … устига байъат қилсалар} {ва бирор яхшиликда сенга осий бўлмаслик (устига байъат қилсалар)} (Мумтаҳана 12) нозил бўлганида, деди: у (байъат)дан (тақиқлангани) йиғи-йўқлов эди. (Умм Атийя) деди: Мен: «Ё Расулуллоҳ! Фақат фалон хонадон бундан мустасно, чунки улар жоҳилиятда менга (йиғи-йўқловда) ёрдам беришган, мен ҳам албатта уларга ёрдам беришим керак», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Фақат фалон хонадон бундан мустасно», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، بِنَحْوِهِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَجَابِرٍ، ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُمِّ عَطِيَّةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ وَرَخَّصَ لِلنِّسَاءِ فِي الْخُرُوجِ إِلَى الْعِيدَيْنِ وَكَرِهَهُ بَعْضُهُمْ وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُ قَالَ أَكْرَهُ الْيَوْمَ الْخُرُوجَ لِلنِّسَاءِ فِي الْعِيدَيْنِ فَإِنْ أَبَتِ الْمَرْأَةُ إِلاَّ أَنْ تَخْرُجَ فَلْيَأْذَنْ لَهَا زَوْجُهَا أَنْ تَخْرُجَ فِي أَطْمَارِهَا الْخُلْقَانِ وَلاَ تَتَزَيَّنْ فَإِنْ أَبَتْ أَنْ تَخْرُجَ كَذَلِكَ فَلِلزَّوْجِ أَنْ يَمْنَعَهَا عَنِ الْخُرُوجِ ‏.‏ وَيُرْوَى عَنْ عَائِشَةَ رضى الله عنها قَالَتْ لَوْ رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا أَحْدَثَ النِّسَاءُ لَمَنَعَهُنَّ الْمَسْجِدَ كَمَا مُنِعَتْ نِسَاءُ بَنِي إِسْرَائِيلَ ‏.‏ وَيُرْوَى عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ أَنَّهُ كَرِهَ الْيَوْمَ الْخُرُوجَ لِلنِّسَاءِ إِلَى الْعِيدِ ‏.‏

Ummu Atiyya (roziyallohu anho)dan ham (boshqa isnod bilan) shunga oʻxshash (hadis rivoyat qilingan). (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Abbos va Jobirdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ummu Atiyyaning hadisi hasan sahih hadisdir. Baʼzi ilm ahllari shu hadisga binoan ayollarning ikki hayitga chiqishiga ruxsat berganlar, baʼzilari esa buni makruh koʻrganlar. Abdulloh ibn Muborakdan u: «Men bugun ayollarning ikki hayitga chiqishini makruh koʻraman. Agar ayol chiqishdan boshqasiga koʻnmasa, eri unga eski-tuski kiyimlarida, bezanmagan holda chiqishiga ruxsat bersin. Agar u shunday chiqishdan ham bosh tortsa, erning uni chiqishdan man qilishga haqqi bor», degani rivoyat qilingan. Oisha (roziyallohu anho)dan u: «Agar Rasululloh ﷺ ayollar (keyin) ixtiro qilgan narsalarni koʻrganlarida, xuddi Bani Isroil ayollari masjiddan man qilingani kabi ularni ham (masjiddan) man qilgan boʻlur edilar», degani rivoyat qilinadi. Sufyon Savriydan ham u bugun ayollarning hayitga chiqishini makruh koʻrgani rivoyat qilingan.Умму Атийя (розияллоҳу анҳо)дан ҳам (бошқа иснод билан) шунга ўхшаш (ҳадис ривоят қилинган). (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Аббос ва Жобирдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Умму Атийянинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Баъзи илм аҳллари шу ҳадисга биноан аёлларнинг икки ҳайитга чиқишига рухсат берганлар, баъзилари эса буни макруҳ кўрганлар. Абдуллоҳ ибн Муборакдан у: «Мен бугун аёлларнинг икки ҳайитга чиқишини макруҳ кўраман. Агар аёл чиқишдан бошқасига кўнмаса, эри унга эски-туски кийимларида, безанмаган ҳолда чиқишига рухсат берсин. Агар у шундай чиқишдан ҳам бош тортса, эрнинг уни чиқишдан ман қилишга ҳаққи бор», дегани ривоят қилинган. Оиша (розияллоҳу анҳо)дан у: «Агар Расулуллоҳ ﷺ аёллар (кейин) ихтиро қилган нарсаларни кўрганларида, худди Бани Исроил аёллари масжиддан ман қилингани каби уларни ҳам (масжиддан) ман қилган бўлур эдилар», дегани ривоят қилинади. Суфён Саврийдан ҳам у бугун аёлларнинг ҳайитга чиқишини макруҳ кўргани ривоят қилинган.