حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم شَرِبَ لَبَنًا فَدَعَا بِمَاءٍ فَمَضْمَضَ وَقَالَ " إِنَّ لَهُ دَسَمًا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ وَأُمِّ سَلَمَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْمَضْمَضَةَ مِنَ اللَّبَنِ وَهَذَا عِنْدَنَا عَلَى الاِسْتِحْبَابِ وَلَمْ يَرَ بَعْضُهُمُ الْمَضْمَضَةَ مِنَ اللَّبَنِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ sut ichdilar, soʻng suv talab qilib, ogʻizlarini chaydilar va: «Albatta, uning yogʻi (yopishqoqligi) bor», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Sahl ibn Saʼd Soidiy va Ummu Salama (roziyallohu anhum)dan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Baʼzi ilm ahli sutdan (keyin) ogʻizni chayish (kerak) qarashida boʻlganlar va bu bizning nazdimizda mustahab (yoqimli amal) darajasidadir. Baʼzilari esa sutdan (keyin) ogʻizni chayish (kerak) qarashida boʻlmaganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ сут ичдилар, сўнг сув талаб қилиб, оғизларини чайдилар ва: «Албатта, унинг ёғи (ёпишқоқлиги) бор», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Саҳл ибн Саъд Соидий ва Умму Салама (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Баъзи илм аҳли сутдан (кейин) оғизни чайиш (керак) қарашида бўлганлар ва бу бизнинг наздимизда мустаҳаб (ёқимли амал) даражасидадир. Баъзилари эса сутдан (кейин) оғизни чайиш (керак) қарашида бўлмаганлар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ خَالِدٍ الْخَيَّاطُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، هُوَ الْعُمَرِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الرَّجُلِ يَجِدُ الْبَلَلَ وَلاَ يَذْكُرُ احْتِلاَمًا قَالَ " يَغْتَسِلُ " . وَعَنِ الرَّجُلِ يَرَى أَنَّهُ قَدِ احْتَلَمَ وَلَمْ يَجِدْ بَلَلاً قَالَ " لاَ غُسْلَ عَلَيْهِ " . قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ عَلَى الْمَرْأَةِ تَرَى ذَلِكَ غُسْلٌ قَالَ " نَعَمْ إِنَّ النِّسَاءَ شَقَائِقُ الرِّجَالِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَإِنَّمَا رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ حَدِيثَ عَائِشَةَ فِي الرَّجُلِ يَجِدُ الْبَلَلَ وَلاَ يَذْكُرُ احْتِلاَمًا . وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ ضَعَّفَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ فِي الْحَدِيثِ . وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ إِذَا اسْتَيْقَظَ الرَّجُلُ فَرَأَى بِلَّةً أَنَّهُ يَغْتَسِلُ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَحْمَدَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنَ التَّابِعِينَ إِنَّمَا يَجِبُ عَلَيْهِ الْغُسْلُ إِذَا كَانَتِ الْبِلَّةُ بِلَّةَ نُطْفَةٍ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَإِسْحَاقَ . وَإِذَا رَأَى احْتِلاَمًا وَلَمْ يَرَ بِلَّةً فَلاَ غُسْلَ عَلَيْهِ عِنْدَ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan nam koʻrgan, ammo ehtilom koʻrganini eslamaydigan kishi haqida soʻralganda, u zot: «U gʻusl qiladi», dedilar. Ehtilom koʻrgan, ammo nam topmagan kishi haqida (soʻralganda) esa: «Unga gʻusl yoʻq», dedilar. Ummu Salama: «Ey Rasululloh, shuni koʻrgan ayolga gʻusl bormi?» dedi. U zot: «Ha, albatta ayollar erkaklarning egizagi (oʻxshashi)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni Abdulloh ibn Umar Ubaydulloh ibn Umardan, yaʼni Oishaning «nam koʻrgan, ammo ehtilomni eslamaydigan kishi haqidagi» hadisini rivoyat qilgan, xolos. Abdulloh ibn Umarni esa Yahyo ibn Said hadisni yodlash jihatidan zaif (deb) sanagan. Bu — Nabiy ﷺ ashoblari va tobiinlardan boʻlgan koʻplab ilm ahlining soʻzidir: kishi uygʻonib namlik koʻrsa, gʻusl qiladi. Bu Sufyon as-Savriy va Ahmadning soʻzidir. Tobiinlardan boʻlgan baʼzi ilm ahli esa: «Unga gʻusl faqat oʻsha namlik nutfa (maniy) namligi boʻlgandagina vojib boʻladi», dedilar. Bu Shofeiy va Ishoqning soʻzidir. Ehtilom koʻrib, namlik topmagan kishiga esa umumiy ilm ahli huzurida gʻusl yoʻq.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан нам кўрган, аммо эҳтилом кўрганини эсламайдиган киши ҳақида сўралганда, у зот: «У ғусл қилади», дедилар. Эҳтилом кўрган, аммо нам топмаган киши ҳақида (сўралганда) эса: «Унга ғусл йўқ», дедилар. Умму Салама: «Эй Расулуллоҳ, шуни кўрган аёлга ғусл борми?» деди. У зот: «Ҳа, албатта аёллар эркакларнинг эгизаги (ўхшаши)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Абдуллоҳ ибн Умар Убайдуллоҳ ибн Умардан, яъни Оишанинг «нам кўрган, аммо эҳтиломни эсламайдиган киши ҳақидаги» ҳадисини ривоят қилган, холос. Абдуллоҳ ибн Умарни эса Яҳё ибн Саид ҳадисни ёдлаш жиҳатидан заиф (деб) санаган. Бу — Набий ﷺ ашоблари ва тобиинлардан бўлган кўплаб илм аҳлининг сўзидир: киши уйғониб намлик кўрса, ғусл қилади. Бу Суфён ас-Саврий ва Аҳмаднинг сўзидир. Тобиинлардан бўлган баъзи илм аҳли эса: «Унга ғусл фақат ўша намлик нутфа (маний) намлиги бўлгандагина вожиб бўлади», дедилар. Бу Шофеий ва Ишоқнинг сўзидир. Эҳтилом кўриб, намлик топмаган кишига эса умумий илм аҳли ҳузурида ғусл йўқ.
حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ، قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَارَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أُمِّ وَلَدٍ، لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ قَالَتْ قُلْتُ لأُمِّ سَلَمَةَ إِنِّي امْرَأَةٌ أُطِيلُ ذَيْلِي وَأَمْشِي فِي الْمَكَانِ الْقَذِرِ فَقَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُطَهِّرُهُ مَا بَعْدَهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ نَتَوَضَّأُ مِنَ الْمَوْطَإِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا وَطِئَ الرَّجُلُ عَلَى الْمَكَانِ الْقَذِرِ أَنَّهُ لاَ يَجِبُ عَلَيْهِ غَسْلُ الْقَدَمِ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ رَطْبًا فَيَغْسِلَ مَا أَصَابَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أُمِّ وَلَدٍ لِهُودِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ . وَهُوَ وَهَمٌ وَلَيْسَ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ ابْنٌ يُقَالُ لَهُ هُودٌ وَإِنَّمَا هُوَ عَنْ أُمِّ وَلَدٍ لإِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ . وَهَذَا الصَّحِيحُ .
Abdurrahmon ibn Avfning Ummu Validi (rahimahalloh) aytadi: Men Ummu Salamaga (roziyallohu anho): «Men etagi uzun ayolman, najosatli (iflos) joyda ham yuraman», dedim. Shunda u: «Rasululloh ﷺ: ‹Undan keyingi (toza joy) uni poklaydi›, dedilar», deb javob berdi. (Roviy) aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Masʼuddan ham (rivoyat) bor. U: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga edik, yurilgan joy sababli tahorat olmas edik», degan. Abu Iso aytdi: Bu ilm ahlidan koʻpchilikning soʻzidir. Ular: «Kishi najosatli joyni bossa, oyogʻini yuvishi vojib boʻlmaydi, faqat (oʻsha joy) hoʻl boʻlsa, unga tekkan narsani yuvadi», deyishgan. Abu Iso aytdi: Abdulloh ibn Muborak bu hadisni Molik ibn Anasdan, u Muhammad ibn Umoradan, u Muhammad ibn Ibrohimdan, u Hud ibn Abdurrahmon ibn Avfning Ummu Valididan, u Ummu Salamadan rivoyat qilgan. Bu esa xato (vahm)dir. Abdurrahmon ibn Avfning Hud ismli oʻgʻli yoʻq edi. Aslida bu (rivoyat) Ibrohim ibn Abdurrahmon ibn Avfning Ummu Valididan, u Ummu Salamadan (kelgan). Sahih (toʻgʻri)si shudir.Абдурраҳмон ибн Авфнинг Умму Валиди (раҳимаҳаллоҳ) айтади: Мен Умму Саламага (розияллоҳу анҳо): «Мен этаги узун аёлман, нажосатли (ифлос) жойда ҳам юраман», дедим. Шунда у: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ундан кейинги (тоза жой) уни поклайди›, дедилар», деб жавоб берди. (Ровий) айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Масъуддан ҳам (ривоят) бор. У: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик, юрилган жой сабабли таҳорат олмас эдик», деган. Абу Исо айтди: Бу илм аҳлидан кўпчиликнинг сўзидир. Улар: «Киши нажосатли жойни босса, оёғини ювиши вожиб бўлмайди, фақат (ўша жой) ҳўл бўлса, унга теккан нарсани ювади», дейишган. Абу Исо айтди: Абдуллоҳ ибн Муборак бу ҳадисни Молик ибн Анасдан, у Муҳаммад ибн Уморадан, у Муҳаммад ибн Иброҳимдан, у Ҳуд ибн Абдурраҳмон ибн Авфнинг Умму Валидидан, у Умму Саламадан ривоят қилган. Бу эса хато (ваҳм)дир. Абдурраҳмон ибн Авфнинг Ҳуд исмли ўғли йўқ эди. Аслида бу (ривоят) Иброҳим ибн Абдурраҳмон ибн Авфнинг Умму Валидидан, у Умму Саламадан (келган). Саҳиҳ (тўғри)си шудир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، وَابْنَ، عَبَّاسٍ وَأَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ تَذَاكَرُوا الْمُتَوَفَّى عَنْهَا زَوْجُهَا الْحَامِلَ تَضَعُ عِنْدَ وَفَاةِ زَوْجِهَا فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ تَعْتَدُّ آخِرَ الأَجَلَيْنِ . وَقَالَ أَبُو سَلَمَةَ بَلْ تَحِلُّ حِينَ تَضَعُ . وَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَا مَعَ ابْنِ أَخِي يَعْنِي أَبَا سَلَمَةَ فَأَرْسَلُوا إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ قَدْ وَضَعَتْ سُبَيْعَةُ الأَسْلَمِيَّةُ بَعْدَ وَفَاةِ زَوْجِهَا بِيَسِيرٍ فَاسْتَفْتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهَا أَنْ تَتَزَوَّجَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ.
Sulaymon ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abu Hurayra, Ibn Abbos va Abu Salama ibn Abdurrahmon eri vafot etgan paytda (farzand) tugʻgan homilador ayol haqida muzokara qildilar. Ibn Abbos: «U ikki muddatning oxirgisi (uzunrogʻi)cha idda kutadi», dedi. Abu Salama esa: «Yoʻq, balki (farzand) tugʻishi bilanoq (turmushga chiqishi) halol boʻladi», dedi. Abu Hurayra: «Men jiyanim — yaʼni Abu Salama bilanman», dedi. Soʻng ular Paygʻambar ﷺning xotinlari Ummu Salama (roziyallohu anho)ga (kishi) yubordilar. U: «Subayʼa al-Aslamiyya eri vafot etganidan biroz keyin (farzand) tugʻdi va Rasululloh ﷺdan fatvo soʻradi, u zot esa unga turmushga chiqishni buyurdilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Сулаймон ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абу Ҳурайра, Ибн Аббос ва Абу Салама ибн Абдурраҳмон эри вафот этган пайтда (фарзанд) туғган ҳомиладор аёл ҳақида музокара қилдилар. Ибн Аббос: «У икки муддатнинг охиргиси (узунроғи)ча идда кутади», деди. Абу Салама эса: «Йўқ, балки (фарзанд) туғиши биланоқ (турмушга чиқиши) ҳалол бўлади», деди. Абу Ҳурайра: «Мен жияним — яъни Абу Салама биланман», деди. Сўнг улар Пайғамбар ﷺнинг хотинлари Умму Салама (розияллоҳу анҳо)га (киши) юбордилар. У: «Субайъа ал-Асламийя эри вафот этганидан бироз кейин (фарзанд) туғди ва Расулуллоҳ ﷺдан фатво сўради, у зот эса унга турмушга чиқишни буюрдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
قَالَتْ زَيْنَبُ وَسَمِعْتُ أُمِّي أُمَّ سَلَمَةَ، تَقُولُ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ ابْنَتِي تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا وَقَدِ اشْتَكَتْ عَيْنَيْهَا أَفَنَكْحَلُهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ " مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ كُلُّ ذَلِكَ يَقُولُ " لاَ " . ثُمَّ قَالَ " إِنَّمَا هِيَ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا وَقَدْ كَانَتْ إِحْدَاكُنَّ فِي الْجَاهِلِيَّةِ تَرْمِي بِالْبَعْرَةِ عَلَى رَأْسِ الْحَوْلِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ فُرَيْعَةَ بِنْتِ مَالِكٍ أُخْتِ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَحَفْصَةَ بِنْتِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ زَيْنَبَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . - وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّ الْمُتَوَفَّى عَنْهَا زَوْجُهَا تَتَّقِي فِي عِدَّتِهَا الطِّيبَ وَالزِّينَةَ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Zaynab binti Abu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Onam Ummu Salama (roziyallohu anho)ning bunday deganini eshitdim: Bir ayol Rasululloh ﷺ huzuriga kelib: ‹Ey Allohning Rasuli, qizimning eri vafot etdi, koʻzlari ham ogʻrib turibdi, unga surma surtsak boʻladimi?› dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Yoʻq›, dedilar. Ayol ikki yoki uch marta (soʻradi), har safar u zot: ‹Yoʻq›, dedilar. Soʻng u zot: ‹U faqat toʻrt oyu oʻn kundir. Holbuki, johiliyatda sizlardan biringiz bir yil tugaganda (azaning tugaganligiga ishorat qilib) tuyaning tezagini otardi›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Zaynabning hadisi hasan sahihdir. Paygʻambar ﷺ ashoblari va boshqalar huzurida amal shunga koʻradir: eri vafot etgan ayol iddasida atir va ziynatdan saqlanadi. Bu Sufyon as-Savriy, Molik ibn Anas, Shofeʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Зайнаб бинти Абу Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Онам Умму Салама (розияллоҳу анҳо)нинг бундай деганини эшитдим: Бир аёл Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, қизимнинг эри вафот этди, кўзлари ҳам оғриб турибди, унга сурма суртсак бўладими?› деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Йўқ›, дедилар. Аёл икки ёки уч марта (сўради), ҳар сафар у зот: ‹Йўқ›, дедилар. Сўнг у зот: ‹У фақат тўрт ою ўн кундир. Ҳолбуки, жоҳилиятда сизлардан бирингиз бир йил тугаганда (азанинг тугаганлигига ишорат қилиб) туянинг тезагини отарди›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Зайнабнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Пайғамбар ﷺ ашоблари ва бошқалар ҳузурида амал шунга кўрадир: эри вафот этган аёл иддасида атир ва зийнатдан сақланади. Бу Суфён ас-Саврий, Молик ибн Анас, Шофеъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أَصَابَ الْمُكَاتَبُ حَدًّا أَوْ مِيرَاثًا وَرِثَ بِحِسَابِ مَا عَتَقَ مِنْهُ " . وَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يُؤَدِّي الْمُكَاتَبُ بِحِصَّةِ مَا أَدَّى دِيَةَ حُرٍّ وَمَا بَقِيَ دِيَةَ عَبْدٍ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَهَكَذَا رَوَى يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَى خَالِدٌ الْحَذَّاءُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ عَلِيٍّ قَوْلَهُ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ . وَقَالَ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمُ الْمُكَاتَبُ عَبْدٌ مَا بَقِيَ عَلَيْهِ دِرْهَمٌ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Mukotabga (ozodlik shartnomasi tuzgan qulga) bir had (jarima puli) yoki meros tegsa, u ozod boʻlgan qismi hisobiga meros oladi», dedilar. Nabiy ﷺ yana: «Mukotab (qonni toʻlashda) toʻlagan qismi miqdoricha hur (ozod) kishining diyatini, qolgan qismi miqdoricha qulning diyatini ado etadi», dedilar. Bu bobda Ummu Salamadan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Abbosning hadisi hasan hadisdir. Nabiy ﷺning baʼzi sahobalari va boshqalaridan iborat ilm ahlining bir qismi shu hadisga amal qiladilar. Nabiy ﷺning sahobalari va boshqalaridan iborat aksar ilm ahli esa: «Mukotabning zimmasida bir dirham qolgan boʻlsa ham, u quldir», dedilar. Bu Sufyon as-Savriy, Shofiʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Мукотабга (озодлик шартномаси тузган қулга) бир ҳад (жарима пули) ёки мерос тегса, у озод бўлган қисми ҳисобига мерос олади», дедилар. Набий ﷺ яна: «Мукотаб (қонни тўлашда) тўлаган қисми миқдорича ҳур (озод) кишининг диятини, қолган қисми миқдорича қулнинг диятини адо этади», дедилар. Бу бобда Умму Саламадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Набий ﷺнинг баъзи саҳобалари ва бошқаларидан иборат илм аҳлининг бир қисми шу ҳадисга амал қиладилар. Набий ﷺнинг саҳобалари ва бошқаларидан иборат аксар илм аҳли эса: «Мукотабнинг зиммасида бир дирҳам қолган бўлса ҳам, у қулдир», дедилар. Бу Суфён ас-Саврий, Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فِي بَيْتِ أُمِّ سَلَمَةَ مُشْتَمِلاً فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرٍ وَسَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ وَأَنَسٍ وَعَمْرِو بْنِ أَبِي أُسَيْدٍ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَأَبِي سَعِيدٍ وَكَيْسَانَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَائِشَةَ وَأُمِّ هَانِئٍ وَعَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ وَطَلْقِ بْنِ عَلِيٍّ وَصَامِتٍ الأَنْصَارِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِنَ التَّابِعِينَ وَغَيْرِهِمْ قَالُوا لاَ بَأْسَ بِالصَّلاَةِ فِي الثَّوْبِ الْوَاحِدِ . وَقَدْ قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ يُصَلِّي الرَّجُلُ فِي ثَوْبَيْنِ .
Umar ibn Abu Salama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺning Umm Salamaning uyida bitta kiyimga oʻralgan holda namoz oʻqiyotganlarini koʻrdi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Jobir, Salama ibn al-Akvaʼ, Anas, Amr ibn Abu Usayd, Uboda ibn as-Somit, Abu Said, Kayson, Ibn Abbos, Oisha, Umm Honiʼ, Ammor ibn Yosir, Talq ibn Ali va Somit al-Ansoriydan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Umar ibn Abu Salamaning hadisi hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va ulardan keyingi tobiinlar hamda boshqalardan boʻlgan aksar ahli ilm nazdida amal shunga (muvofiq)dir, ular: «Bitta kiyimda namoz oʻqishda zarar yoʻq», deganlar. Ahli ilmdan baʼzilari esa: «Kishi ikki kiyimda namoz oʻqisin», deganlar.Умар ибн Абу Салама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺнинг Умм Саламанинг уйида битта кийимга ўралган ҳолда намоз ўқиётганларини кўрди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Жобир, Салама ибн ал-Акваъ, Анас, Амр ибн Абу Усайд, Убода ибн ас-Сомит, Абу Саид, Кайсон, Ибн Аббос, Оиша, Умм Ҳониъ, Аммор ибн Ёсир, Талқ ибн Али ва Сомит ал-Ансорийдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Умар ибн Абу Саламанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва улардан кейинги тобиинлар ҳамда бошқалардан бўлган аксар аҳли илм наздида амал шунга (мувофиқ)дир, улар: «Битта кийимда намоз ўқишда зарар йўқ», деганлар. Аҳли илмдан баъзилари эса: «Киши икки кийимда намоз ўқисин», деганлар.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي خُطْبَتِهِ " أَوْفُوا بِحِلْفِ الْجَاهِلِيَّةِ فَإِنَّهُ لاَ يَزِيدُهُ يَعْنِي الإِسْلاَمَ إِلاَّ شِدَّةً وَلاَ تُحْدِثُوا حِلْفًا فِي الإِسْلاَمِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَقَيْسِ بْنِ عَاصِمٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Amr ibn Shuayb (rahimahulloh) otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ xutbalarida: «Johiliyatdagi ittifoqlarga (qarindoshlik ahdlariga) vafo qilinglar, chunki u, yaʼni Islom, faqat uni (ittifoqni) mustahkamroq qiladi. Islomda esa yangi ittifoq paydo qilmanglar», dedilar. Bu bobda Abdurrahmon ibn Avf, Ummu Salama, Jubayr ibn Mutʼim, Abu Hurayra, Ibn Abbos va Qays ibn Osimdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Амр ибн Шуайб (раҳимаҳуллоҳ) отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ хутбаларида: «Жоҳилиятдаги иттифоқларга (қариндошлик аҳдларига) вафо қилинглар, чунки у, яъни Ислом, фақат уни (иттифоқни) мустаҳкамроқ қилади. Исломда эса янги иттифоқ пайдо қилманглар», дедилар. Бу бобда Абдурраҳмон ибн Авф, Умму Салама, Жубайр ибн Мутъим, Абу Ҳурайра, Ибн Аббос ва Қайс ибн Осимдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَصْحَبُ الْمَلاَئِكَةُ رُفْقَةً فِيهَا كَلْبٌ وَلاَ جَرَسٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَائِشَةَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ichida it yoki qoʻngʻiroq boʻlgan jamoaga farishtalar hamroh boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Umar, Oisha, Umm Habiba va Umm Salamadan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ичида ит ёки қўнғироқ бўлган жамоага фаришталар ҳамроҳ бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Умар, Оиша, Умм Ҳабиба ва Умм Саламадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلاَءَ لَمْ يَنْظُرِ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ فَكَيْفَ يَصْنَعْنَ النِّسَاءُ بِذُيُولِهِنَّ قَالَ " يُرْخِينَ شِبْرًا " . فَقَالَتْ إِذًا تَنْكَشِفَ أَقْدَامُهُنَّ . قَالَ " فَيُرْخِينَهُ ذِرَاعًا لاَ يَزِدْنَ عَلَيْهِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim kiyimini kibr bilan sudrab yursa, Alloh qiyomat kuni unga (rahmat nazari bilan) boqmaydi», dedilar. Shunda Ummu Salama: «Ayollar etaklari bilan qanday qiladilar?» dedi. U zot: «Bir qarich (uzun) tushirib qoʻyadilar», dedilar. (Ummu Salama): «Unda oyoqlari ochilib qoladi-ku», dedi. U zot: «Bir tirsak (uzun) tushiradilar, undan ortiqcha (tushirmaydilar)», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким кийимини кибр билан судраб юрса, Аллоҳ қиёмат куни унга (раҳмат назари билан) боқмайди», дедилар. Шунда Умму Салама: «Аёллар этаклари билан қандай қиладилар?» деди. У зот: «Бир қарич (узун) тушириб қўядилар», дедилар. (Умму Салама): «Унда оёқлари очилиб қолади-ку», деди. У зот: «Бир тирсак (узун) туширадилар, ундан ортиқча (туширмайдилар)», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.