Zayd ibn Aslam

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْخَيْلُ مَعْقُودٌ فِي نَوَاصِيهَا الْخَيْرُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ الْخَيْلُ لِثَلاَثَةٍ هِيَ لِرَجُلٍ أَجْرٌ وَهِيَ لِرَجُلٍ سِتْرٌ وَهِيَ عَلَى رَجُلٍ وِزْرٌ فَأَمَّا الَّذِي لَهُ أَجْرٌ فَالَّذِي يَتَّخِذُهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُعِدُّهَا لَهُ هِيَ لَهُ أَجْرٌ لاَ يَغِيبُ فِي بُطُونِهَا شَيْءٌ إِلاَّ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَجْرًا ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Otlarning peshonalariga qiyomat kunigacha yaxshilik tugib qoʻyilgan. Ot uch (toifa) kishi uchundir: u bir kishi uchun ajr, bir kishi uchun (faqirlikdan) toʻsiq, yana bir kishi uchun esa gunohdir. Ajr boʻladiganiga kelsak, u — otni Alloh yoʻlida tutib, uni shu maqsadda tayyorlaydigan kishidir. Bunday otning qorniga kirgan har bir narsa uchun Alloh unga ajr yozadi», dedilar. Hadisda (uzun) qissa bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Отларнинг пешоналарига қиёмат кунигача яхшилик тугиб қўйилган. От уч (тоифа) киши учундир: у бир киши учун ажр, бир киши учун (фақирликдан) тўсиқ, яна бир киши учун эса гуноҳдир. Ажр бўладиганига келсак, у — отни Аллоҳ йўлида тутиб, уни шу мақсадда тайёрлайдиган кишидир. Бундай отнинг қорнига кирган ҳар бир нарса учун Аллоҳ унга ажр ёзади», дедилар. Ҳадисда (узун) қисса бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ أَبُو عَلِيٍّ الْحَنَفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ شُعَيْبِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِيهِ، ‏{‏ عَنْ أَبِيهِ، ‏}‏ وَزَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ الْفَرَعَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ حَقٌّ فَإِنْ تَرَكْتَهُ حَتَّى يَكُونَ بَكْرًا فَتَحْمِلَ عَلَيْهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ تُعْطِيَهُ أَرْمَلَةً خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَذْبَحَهُ فَيَلْصَقَ لَحْمُهُ بِوَبَرِهِ فَتُكْفِئَ إِنَاءَكَ وَتُوَلِّهَ نَاقَتَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَالْعَتِيرَةُ قَالَ ‏"‏ الْعَتِيرَةُ حَقٌّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو عَلِيٍّ الْحَنَفِيُّ هُمْ أَرْبَعَةُ إِخْوَةٍ أَحَدُهُمْ أَبُو بَكْرٍ وَبِشْرٌ وَشَرِيكٌ وَآخَرُ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Ey Allohning Rasuli, faraʼ (haqidachi)?» deyishdi. U zot: «U haqdir. Ammo uni tashlab qoʻysang, toki (ulgʻayib) yosh tuya boʻlgach, uni Alloh yoʻlida (jihodga) minsang yoki bir bevaga bersang, uni (endi tugʻilganida) soʻyib, goʻshti terisiga yopishib qolib, idishingni agʻdarib qoʻyishing va tuyangni bolasidan judo qilib qoʻyishingdan koʻra yaxshiroqdir», dedilar. «Ey Allohning Rasuli, atiyrachi?» deyishdi. U zot: «Atiyra ham haqdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Эй Аллоҳнинг Расули, фараъ (ҳақидачи)?» дейишди. У зот: «У ҳақдир. Аммо уни ташлаб қўйсанг, токи (улғайиб) ёш туя бўлгач, уни Аллоҳ йўлида (жиҳодга) минсанг ёки бир бевага берсанг, уни (энди туғилганида) сўйиб, гўшти терисига ёпишиб қолиб, идишингни ағдариб қўйишинг ва туянгни боласидан жудо қилиб қўйишингдан кўра яхшироқдир», дедилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, атийрачи?» дейишди. У зот: «Атийра ҳам ҳақдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ فِيمَا الرَّمَلَانُ الْآنَ وَالْكَشْفُ عَنْ الْمَنَاكِبِ وَقَدْ أَطَّأَ اللَّهُ الْإِسْلَامَ وَنَفَى الْكُفْرَ وَأَهْلَهُ وَمَعَ ذَلِكَ لَا نَدَعُ شَيْئًا كُنَّا نَفْعَلُهُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Alloh Islomni mustahkam qilib, kufrni va uning ahlini yoʻqotgan bir paytda, endi bu ramal (tavofda tez yurish) va yelkalarni ochish nima uchun? Shunday boʻlsa-da, biz Rasululloh ﷺ zamonida qilgan biror narsani tark etmaymiz», der edi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Аллоҳ Исломни мустаҳкам қилиб, куфрни ва унинг аҳлини йўқотган бир пайтда, энди бу рамал (тавофда тез юриш) ва елкаларни очиш нима учун? Шундай бўлса-да, биз Расулуллоҳ ﷺ замонида қилган бирор нарсани тарк этмаймиз», дер эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ عَثْمَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رضى الله عنه يَقُولُ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ فَكَلَّمْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَكَتَ ثُمَّ كَلَّمْتُهُ فَسَكَتَ ثُمَّ كَلَّمْتُهُ فَسَكَتَ فَحَرَّكْتُ رَاحِلَتِي فَتَنَحَّيْتُ وَقُلْتُ ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ نَزَرْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثَ مَرَّاتٍ كُلُّ ذَلِكَ لاَ يُكَلِّمُكَ مَا أَخْلَقَكَ أَنْ يَنْزِلَ فِيكَ قُرْآنٌ قَالَ فَمَا نَشِبْتُ أَنْ سَمِعْتُ صَارِخًا يَصْرُخُ بِي قَالَ فَجِئْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ لَقَدْ أُنْزِلَ عَلَىَّ هَذِهِ اللَّيْلَةَ سُورَةٌ مَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِهَا مَا طَلَعَتْ عَلَيْهِ الشَّمْسُ ‏:‏ ‏(‏إنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا ‏)‏ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ مَالِكٍ مُرْسَلاً ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Biz Rasululloh ﷺ bilan baʼzi safarlarining birida edik. Men Rasululloh ﷺ bilan gaplashdim, u zot sukut qildilar. Soʻng yana gaplashdim, sukut qildilar. Yana gaplashdim, sukut qildilar. Shunda men ulovimni qoʻzgʻatib, chetga chiqdim va: ‹Onang yoʻqotsin, ey Ibn Xattob, sen Rasululloh ﷺni uch marta bezovta qilding, har safar u zot senga javob bermadilar. Sen haqingda Qurʼon nozil boʻlishiga yaqinroq boʻlib qolding!› dedim. Koʻp oʻtmay menga bir chorlovchining baqirayotganini eshitdim. Men Rasululloh ﷺ huzurlariga keldim. U zot: ‹Ey Ibn Xattob, bu kecha menga shunday bir sura nozil boʻldiki, men u bilan quyosh tiglagan har narsaning egasi boʻlishni ham xohlamasman: {Albatta Biz senga ochiq fath berdik} (Fath 1)›, dedilar», deganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Uni baʼzilar Molikdan mursal qilib rivoyat qilganlar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан баъзи сафарларининг бирида эдик. Мен Расулуллоҳ ﷺ билан гаплашдим, у зот сукут қилдилар. Сўнг яна гаплашдим, сукут қилдилар. Яна гаплашдим, сукут қилдилар. Шунда мен уловимни қўзғатиб, четга чиқдим ва: ‹Онанг йўқотсин, эй Ибн Хаттоб, сен Расулуллоҳ ﷺни уч марта безовта қилдинг, ҳар сафар у зот сенга жавоб бермадилар. Сен ҳақингда Қуръон нозил бўлишига яқинроқ бўлиб қолдинг!› дедим. Кўп ўтмай менга бир чорловчининг бақираётганини эшитдим. Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдим. У зот: ‹Эй Ибн Хаттоб, бу кеча менга шундай бир сура нозил бўлдики, мен у билан қуёш тиглаган ҳар нарсанинг эгаси бўлишни ҳам хоҳламасман: {Албатта Биз сенга очиқ фатҳ бердик} (Фатҳ 1)›, дедилар», деганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Уни баъзилар Моликдан мурсал қилиб ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ أَبِي قُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ مَالِكَ بْنَ أَنَسٍ، يَقُولُ نَرْفَعُ دَرَجَاتٍ مَنْ نَشَاءُ قَالَ بِالْعِلْمِ قُلْتُ مَنْ حَدَّثَكَ قَالَ زَعَمَ ذَاكَ زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ‏.‏

Ubayd ibn Abu Qurra (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Molik ibn Anas (rahimahulloh)ning {Biz xohlaganimizning darajalarini koʻtaramiz} (Anʼom 83) oyati haqida: «Yaʼni ilm bilan», deganini eshitdim. Men: «Buni senga kim aytdi?» dedim. U: «Buni Zayd ibn Aslam aytgan», dedi.Убайд ибн Абу Қурра (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Молик ибн Анас (раҳимаҳуллоҳ)нинг {Биз хоҳлаганимизнинг даражаларини кўтарамиз} (Анъом 83) ояти ҳақида: «Яъни илм билан», деганини эшитдим. Мен: «Буни сенга ким айтди?» дедим. У: «Буни Зайд ибн Аслам айтган», деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، فِي حِمَارِ الْوَحْشِ مِثْلَ حَدِيثِ أَبِي النَّضْرِ غَيْرَ أَنَّ فِي، حَدِيثِ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ هَلْ مَعَكُمْ مِنْ لَحْمِهِ شَيْءٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan yovvoyi eshak haqida Abu Nazrning hadisiga oʻxshash rivoyat qilinadi, faqat Zayd ibn Aslamning hadisida Rasululloh ﷺning: «Yoningizda uning goʻshtidan biron narsa bormi?» — degani (zikr qilingan). Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ёввойи эшак ҳақида Абу Назрнинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилинади, фақат Зайд ибн Асламнинг ҳадисида Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ёнингизда унинг гўштидан бирон нарса борми?» — дегани (зикр қилинган). Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.