حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنِ الْجَعْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ‏:‏ سَمِعْتُ السَّائِبَ بْنَ يَزِيدَ، يَقُولُ‏:‏ ذَهَبَتْ بِي خَالَتِي إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَقَالَتْ‏:‏ يَا رَسُولَ اللهِ، إِنَّ ابْنَ أُخْتِي وَجِعٌ فَمَسَحَ رَأْسِي وَدَعَا لِي بِالْبَرَكَةِ، وَتَوَضَّأَ، فَشَرِبْتُ مِنْ وَضُوئِهِ، وَقُمْتُ خَلْفَ ظَهْرِهِ، فَنَظَرْتُ إِلَى الْخَاتَمِ بَيْنَ كَتِفَيْهِ، فَإِذَا هُوَ مِثْلُ زِرِّ الْحَجَلَةِ‏.‏

Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Xolam meni Nabiy ﷺ huzurlariga olib bordi va: ‹Yo Rasululloh, jiyanim ogʻrib turibdi›, dedi. Shunda u zot boshimni siladilar va menga baraka tilab duo qildilar, hamda tahorat oldilar, men ularning tahorat suvidan ichdim. Soʻng u zotning orqalarida turib, ikki yelkalari orasidagi muhrga qaradim, u xuddi kaklik tuxumiday edi», dedi. Abu Iso aytdi: ‹Zirr› — bu (kaklikning) tuxumi deyiladi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Salmon, Qurra ibn Iyos al-Muzaniy, Jobir ibn Samura, Abu Rimsa, Burayda al-Aslamiy, Abdulloh ibn Sarjis, Amr ibn Axtab va Abu Saiddan (ham hadislar) bor. Bu hadis shu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir.Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Холам мени Набий ﷺ ҳузурларига олиб борди ва: ‹Ё Расулуллоҳ, жияним оғриб турибди›, деди. Шунда у зот бошимни силадилар ва менга барака тилаб дуо қилдилар, ҳамда таҳорат олдилар, мен уларнинг таҳорат сувидан ичдим. Сўнг у зотнинг орқаларида туриб, икки елкалари орасидаги муҳрга қарадим, у худди каклик тухумидай эди», деди. Абу Исо айтди: ‹Зирр› — бу (какликнинг) тухуми дейилади. Абу Исо айтди: Бу бобда Салмон, Қурра ибн Иёс ал-Музаний, Жобир ибн Самура, Абу Римса, Бурайда ал-Асламий, Абдуллоҳ ибн Саржис, Амр ибн Ахтаб ва Абу Саиддан (ҳам ҳадислар) бор. Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَعْقُوبَ الطَّالْقَانِيُّ، قَالَ‏:‏ حدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ جَابِرٍ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ‏:‏ رَأَيْتُ الْخَاتَمَ بَيْنَ كَتِفَيْ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، غُدَّةً حَمْرَاءَ، مِثْلَ بَيْضَةِ الْحَمَامَةِ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺning muhrlari — yaʼni ikki yelkalari orasidagi (muhr) — qizil goʻsht doʻngchasi boʻlib, kabutar tuxumiday edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺнинг муҳрлари — яъни икки елкалари орасидаги (муҳр) — қизил гўшт дўнгчаси бўлиб, кабутар тухумидай эди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو مُصْعَبٍ الْمَديَنِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ الْمَاجِشُونِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ، عَنْ جَدَّتِهِ رُمَيْثَةَ، قَالَتْ‏:‏ سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَوْ أَشَاءُ أَنْ أُقَبِّلَ الْخَاتَمَ الَّذِي بَيْنَ كَتِفَيْهِ مِنْ قُرْبِهِ لَفَعَلْتُ، يَقُولُ لِسَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ يَوْمَ مَاتَ‏:‏ اهْتَزَّ لَهُ عَرْشُ الرَّحْمَنِ‏.‏

Rumaysa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ dan eshitdim — agar xohlasam, yaqinligim sababli ikki yelkalari orasidagi muhrni oʻpishim mumkin edi — u zot Saʼd ibn Muoz vafot etgan kuni u haqida: «Rahmonning Arshi u uchun larzaga keldi», dedilar.Румайса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ дан эшитдим — агар хоҳласам, яқинлигим сабабли икки елкалари орасидаги муҳрни ўпишим мумкин эди — у зот Саъд ибн Муоз вафот этган куни у ҳақида: «Раҳмоннинг Арши у учун ларзага келди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، وَغَيْرُ وَاحِدٍ، قَالُوا‏:‏ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ اللهِ مَوْلَى غُفْرَةَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ مِنْ وَلَدِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ‏:‏ كَانَ عَلِيٌّ، إِذَا وَصَفَ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ، وَقَالَ‏:‏ بَيْنَ كَتِفَيْهِ خَاتَمُ النُّبُوَّةِ، وَهُوَ خَاتَمُ النَّبِيِّينَ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺni vasflaganda shunday derdi: «U zot juda choʻzilgan uzun ham, juda kalta past ham emas edilar, balki qavm orasida oʻrtacha boʻyli edilar. Sochlari na juda jingalak, na juda tekis edi, balki orasida andak jingalaklik bor edi. Tanalari na semiz seret, na yuzlari yumaloq edi; yuzlarida andak doʻngalaklik bor edi. Oqi qizillik bilan aralashgan oq yuzli, koʻzlari qop-qora, kipriklari uzun, yelka boshlari va elkalari yirik, badani tuksiz, koʻkragida masruba (tuk chizigʻi) bor edi. Kaft va oyoqlari yoʻgʻon edi. Yurganlarida goʻyo qiyalikdan tushayotgandek kuch bilan qadam tashlar edilar. Oʻgirilganlarida butun (badanlari) bilan oʻgirilar edilar. Ikki yelkalari orasida nubuvvat muhri bor edi, u zot paygʻambarlarning eng oxirgisi edilar. Odamlarning kafti eng saxiysi, koʻkragi eng kengi, tili eng rostgoʻyi, feʼli eng yumshogʻi, suhbati eng karami edilar. Uni birinchi koʻrgan kishi hayajonga tushardi, tanishib aralashgan kishi esa uni sevib qolardi. Uni vasflagan kishi: ‹Men u zotdan oldin ham, keyin ham u kabisini koʻrmaganman›, der edi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, isnodi muttasil (uzluksiz) emas.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺни васфлаганда шундай дерди: «У зот жуда чўзилган узун ҳам, жуда калта паст ҳам эмас эдилар, балки қавм орасида ўртача бўйли эдилар. Сочлари на жуда жингалак, на жуда текис эди, балки орасида андак жингалаклик бор эди. Таналари на семиз серет, на юзлари юмалоқ эди; юзларида андак дўнгалаклик бор эди. Оқи қизиллик билан аралашган оқ юзли, кўзлари қоп-қора, киприклари узун, елка бошлари ва элкалари йирик, бадани туксиз, кўкрагида масруба (тук чизиғи) бор эди. Кафт ва оёқлари йўғон эди. Юрганларида гўё қияликдан тушаётгандек куч билан қадам ташлар эдилар. Ўгирилганларида бутун (баданлари) билан ўгирилар эдилар. Икки елкалари орасида нубувват муҳри бор эди, у зот пайғамбарларнинг энг охиргиси эдилар. Одамларнинг кафти энг сахийси, кўкраги энг кенги, тили энг ростгўйи, феъли энг юмшоғи, суҳбати энг карами эдилар. Уни биринчи кўрган киши ҳаяжонга тушарди, танишиб аралашган киши эса уни севиб қоларди. Уни васфлаган киши: ‹Мен у зотдан олдин ҳам, кейин ҳам у кабисини кўрмаганман›, дер эди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, исноди муттасил (узлуксиз) эмас.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَزْرَةُ بْنُ ثَابِتٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنِي عِلْبَاءُ بْنُ أَحْمَرَ الْيَشْكُرِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنِي أَبُو زَيْدٍ عَمْرُو بْنُ أَخْطَبَ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ‏:‏ قَالَ لِي رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏:‏ يَا أَبَا زَيْدٍ، ادْنُ مِنِّي فَامْسَحْ ظَهْرِي، فَمَسَحْتُ ظَهْرَهُ، فَوَقَعَتْ أَصَابِعِي عَلَى الْخَاتَمِ قُلْتُ‏:‏ وَمَا الْخَاتَمُ‏؟‏ قَالَ‏:‏ شَعَرَاتٌ مُجْتَمِعَاتٌ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, uning huzuriga bir kishi kelib: «Falon kishi sizga salom yoʻllayapti», dedi. Shunda u: «Menga uning bidʼat chiqargani haqida xabar yetdi; agar u haqiqatan bidʼat chiqargan boʻlsa, undan menga salom yetkazma. Chunki men Rasululloh ﷺning: ‹Bu ummatda — yoki: ummatimda (gumon rovidan) — yerga yutilish, yo (suratning) almashinishi, yoki tosh yogʻishi qadar ahli (taqdir borasida adashganlar) ustiga boʻladi›, deganlarini eshitganman», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, sahih, gʻaribdir. Abu Saxrning ismi Humayd ibn Ziyoddir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, унинг ҳузурига бир киши келиб: «Фалон киши сизга салом йўллаяпти», деди. Шунда у: «Менга унинг бидъат чиқаргани ҳақида хабар етди; агар у ҳақиқатан бидъат чиқарган бўлса, ундан менга салом етказма. Чунки мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бу умматда — ёки: умматимда (гумон ровидан) — ерга ютилиш, ё (суратнинг) алмашиниши, ёки тош ёғиши қадар аҳли (тақдир борасида адашганлар) устига бўлади›, деганларини эшитганман», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳ, ғарибдир. Абу Сахрнинг исми Ҳумайд ибн Зиёддир.

حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ الْخُزَاعِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، قَالَ‏:‏ سَمِعْتُ أَبِي بُرَيْدَةَ، يَقُولُ‏:‏ جَاءَ سَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ إِلَى رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، حِينَ قَدِمَ الْمَدِينَةَ بِمَائِدَةٍ عَلَيْهَا رُطَبٌ، فَوَضَعَهَا بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، فَقَالَ‏:‏ يَا سَلْمَانُ مَا هَذَا‏؟‏ فَقَالَ‏:‏ صَدَقَةٌ عَلَيْكَ، وَعَلَى أَصْحَابِكَ، فَقَالَ‏:‏ ارْفَعْهَا، فَإِنَّا لا نَأْكُلُ الصَّدَقَةَ، قَالَ‏:‏ فَرَفَعَهَا، فَجَاءَ الْغَدَ بِمِثْلِهِ، فَوَضَعَهُ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، فَقَالَ‏:‏ مَا هَذَا يَا سَلْمَانُ‏؟‏ فَقَالَ‏:‏ هَدِيَّةٌ لَكَ، فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِهِ‏:‏ ابْسُطُوا ثُمَّ نَظَرَ إِلَى الْخَاتَمِ عَلَى ظَهْرِ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، فَآمَنَ بِهِ، وَكَانَ لِلْيَهُودِ فَاشْتَرَاهُ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم، بِكَذَا وَكَذَا دِرْهَمًا عَلَى أَنْ يَغْرِسَ لَهُمْ نَخْلا، فَيَعْمَلَ سَلْمَانُ فِيهِ، حَتَّى تُطْعِمَ، فَغَرَسَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم، النَّخلَ إِلا نَخْلَةً وَاحِدَةً، غَرَسَهَا عُمَرُ فَحَمَلَتِ النَّخْلُ مِنْ عَامِهَا، وَلَمْ تَحْمِلْ نَخْلَةٌ، فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏:‏ مَا شَأْنُ هَذِهِ النَّخْلَةِ‏؟‏ فَقَالَ عُمَرُ‏:‏ يَا رَسُولَ اللهِ، أَنَا غَرَسْتُهَا، فَنَزَعَهَا رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم، فَغَرَسَهَا فَحَمَلَتْ مِنْ عَامِهَا‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ baʼzi gʻazotlaridan biriga chiqdilar. Qaytib kelganlarida bir qora choʻri kelib: «Ey Rasululloh, agar Alloh sizni eson-omon qaytarsa, oldingizda chiltarak (childirma) chalib, qoʻshiq aytishni nazr qilgan edim», dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Agar nazr qilgan boʻlsang, chal; aks holda yoʻq», dedilar. Shunda u chala boshladi. U chalayotganda Abu Bakr kirdi, u yana chalardi; soʻng Ali kirdi, u yana chalardi; soʻng Usmon kirdi, u yana chalardi; soʻng Umar kirdi, shunda u childirmani orqasi ostiga tashlab, ustiga oʻtirib oldi. Rasululloh ﷺ: «Ey Umar, shayton sendan qoʻrqadi! Men oʻtirar edim, u chalayotgan edi; Abu Bakr kirdi, u yana chalardi; soʻng Ali kirdi, u yana chalardi; soʻng Usmon kirdi, u yana chalardi; sen kirganingda esa, ey Umar, u childirmani tashlab yubordi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Burayda hadisidan hasan sahih gʻaribdir. Bu bobda Umar, Saʼd ibn Abu Vaqqos va Oishadan ham (rivoyatlar) bor.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ баъзи ғазотларидан бирига чиқдилар. Қайтиб келганларида бир қора чўри келиб: «Эй Расулуллоҳ, агар Аллоҳ сизни эсон-омон қайтарса, олдингизда чилтарак (чилдирма) чалиб, қўшиқ айтишни назр қилган эдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Агар назр қилган бўлсанг, чал; акс ҳолда йўқ», дедилар. Шунда у чала бошлади. У чалаётганда Абу Бакр кирди, у яна чаларди; сўнг Али кирди, у яна чаларди; сўнг Усмон кирди, у яна чаларди; сўнг Умар кирди, шунда у чилдирмани орқаси остига ташлаб, устига ўтириб олди. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Умар, шайтон сендан қўрқади! Мен ўтирар эдим, у чалаётган эди; Абу Бакр кирди, у яна чаларди; сўнг Али кирди, у яна чаларди; сўнг Усмон кирди, у яна чаларди; сен кирганингда эса, эй Умар, у чилдирмани ташлаб юборди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Бурайда ҳадисидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу бобда Умар, Саъд ибн Абу Ваққос ва Оишадан ҳам (ривоятлар) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْوَضَّاحِ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبُو عَقِيلٍ الدَّوْرَقِيُّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ الْعَوَقِيِّ، قَالَ‏:‏ سَأَلْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، عَنْ خَاتَمِ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم يَعْنِي خَاتَمَ النُّبُوَّةِ، فَقَالَ‏:‏ كَانَ فِي ظَهْرِهِ بَضْعَةٌ نَاشِزَةٌ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan Rasululloh ﷺ ning muhri — yaʼni nubuvvat muhri — haqida soʻralganda, u: «U zotning orqalarida boʻrtib chiqqan bir parcha goʻsht bor edi», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан Расулуллоҳ ﷺ нинг муҳри — яъни нубувват муҳри — ҳақида сўралганда, у: «У зотнинг орқаларида бўртиб чиққан бир парча гўшт бор эди», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ أَبُو الأَشْعَثِ الْعِجْلِيُّ الْبَصْرِيُّ، قَالَ‏:‏ أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ سَرْجِسَ، قَالَ‏:‏ أَتَيْتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ فِي نَاسٍ مِنْ أَصْحَابِهِ، فَدُرْتُ هَكَذَا مِنْ خَلْفِهِ، فَعَرَفَ الَّذِي أُرِيدُ، فَأَلْقَى الرِّدَاءَ عَنْ ظَهْرِهِ، فَرَأَيْتُ مَوْضِعَ الْخَاتَمِ عَلَى كَتِفَيْهِ، مِثْلَ الْجُمْعِ حَوْلَهَا خِيلانٌ، كَأَنَّهَا ثَآلِيلُ، فَرَجَعْتُ حَتَّى اسْتَقْبَلْتُهُ، فَقُلْتُ‏:‏ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ يَا رَسُولَ اللهِ، فَقَالَ‏:‏ وَلَكَ فَقَالَ الْقَوْمُ‏:‏ أَسْتَغْفَرَ لَكَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏؟‏ فَقَالَ‏:‏ نَعَمْ، وَلَكُمْ، ثُمَّ تَلا هَذِهِ الآيَةَ ﴿وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ﴾

Abdulloh ibn Sarjis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men al-Aslaʼ (peshona sochi toʻkilgan kishi)ni — yaʼni Umar ibn al-Xattobni Hajar (qora tosh)ni oʻpib, shunday deganini koʻrdim: ‹Allohga qasamki, men seni oʻpyapman va men bilamanki, sen bir toshsan, sen na zarar yetkaza olasan, na foyda. Agar Rasululloh ﷺ ni seni oʻpganlarini koʻrmaganimda, seni oʻpmas edim›», dedi. Al-Muqaddamiy va Abu Komil rivoyatida: «Men al-usaylaʼ (peshona sochi sal toʻkilgan kishi)ni koʻrdim», (deyilgan).Абдуллоҳ ибн Саржис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен ал-Аслаъ (пешона сочи тўкилган киши)ни — яъни Умар ибн ал-Хаттобни Ҳажар (қора тош)ни ўпиб, шундай деганини кўрдим: ‹Аллоҳга қасамки, мен сени ўпяпман ва мен биламанки, сен бир тошсан, сен на зарар етказа оласан, на фойда. Агар Расулуллоҳ ﷺ ни сени ўпганларини кўрмаганимда, сени ўпмас эдим›», деди. Ал-Муқаддамий ва Абу Комил ривоятида: «Мен ал-усайлаъ (пешона сочи сал тўкилган киши)ни кўрдим», (дейилган).