حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ شُرَيْحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ‏:‏ قِيلَ لَهَا‏:‏ هَلْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، يَتَمَثَّلُ بِشَيْءٍ مِنَ الشِّعْرِ‏؟‏ قَالَتْ‏:‏ كَانَ يَتَمَثَّلُ بِشِعْرِ ابْنِ رَوَاحَةَ، وَيَتَمَثَّلُ بِقَوْلِهِ‏:‏ يَأْتِيكَ بِالأَخْبَارِ مَنْ لَمْ تُزَوَّدِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Undan: «Nabiy ﷺ biror sheʼrni misol qilib aytarmidilar?» deb soʻralganida, u: «U zot Ibn Ravohaning sheʼrini misol qilib aytar va: ‹Sen zod (taʼminot) bermagan kishi senga xabarlar keltirar›, derdilar», dedi. Bu bobda Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ундан: «Набий ﷺ бирор шеърни мисол қилиб айтармидилар?» деб сўралганида, у: «У зот Ибн Равоҳанинг шеърини мисол қилиб айтар ва: ‹Сен зод (таъминот) бермаган киши сенга хабарлар келтирар›, дердилар», деди. Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ‏:‏ قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏:‏ إِنَّ أَصْدَقَ كَلِمَةٍ قَالَهَا الشَّاعِرُ، كَلِمَةُ لَبِيدٍ‏:‏ أَلا كُلُّ شَيْءٍ مَا خَلا اللَّهَ بَاطِلٌ، وَكَادَ أُمَيَّةُ بْنُ أَبِي الصَّلْتِ أَنْ يُسْلِمَ‏.‏

Paygʻambar ﷺ: «Shoirning aytgan eng rost soʻzi Labidning soʻzidir: ‹Ogoh boʻlingki, Allohdan boshqa har bir narsa botildir›. Umayya ibn Abus-Salt esa islom (qabul qilish)ga yaqin (qolgan) edi», dedilar.Пайғамбар ﷺ: «Шоирнинг айтган энг рост сўзи Лабиднинг сўзидир: ‹Огоҳ бўлингки, Аллоҳдан бошқа ҳар бир нарса ботилдир›. Умайя ибн Абус-Салт эса ислом (қабул қилиш)га яқин (қолган) эди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ جُنْدُبِ بْنِ سُفْيَانَ الْبَجَلِيِّ، قَالَ‏:‏ أَصَابَ حَجَرٌ أُصْبُعَ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم فَدَمِيَتْ، فَقَالَ‏:‏ هَلْ أَنْتِ إِلا أُصْبُعٌ دَمِيتِ وَفِي سَبِيلِ اللهِ مَا لَقِيتِ‏.‏ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ جُنْدُبِ بْنِ عَبْدِ اللهِ الْبَجَلِيِّ، نَحْوَهُ‏.‏‏

Jundub ibn Sufyon al-Bajaliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning barmoqlariga tosh tegib qonadi. Shunda u zot: «Sen qonagan bir barmoqdan oʻzga narsa emassan; boshingga tushgani Alloh yoʻlidadir», dedilar.Жундуб ибн Суфён ал-Бажалий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг бармоқларига тош тегиб қонади. Шунда у зот: «Сен қонаган бир бармоқдан ўзга нарса эмассан; бошингга тушгани Аллоҳ йўлидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، قَالَ‏:‏ أَنْبَأَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ‏:‏ قَالَ لَهُ رَجُلٌ‏:‏ أَفَرَرْتُمْ عَنْ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم يَا أَبَا عُمَارَةَ‏؟‏ فَقَالَ‏:‏ لا وَاللَّهِ مَا وَلَّى رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَكِنْ وَلَّى سَرَعَانُ النَّاسِ، تَلَقَّتْهُمْ هَوَازِنُ بِالنَّبْلِ، وَرَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم، عَلَى بَغْلَتِهِ، وَأَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ آخِذٌ بِلِجَامِهَا، وَرَسُولُ اللهِ يَقُولُ‏:‏ أَنَا النَّبِيُّ لا كَذِبْ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi bizga: «Ey Abu Umora, sizlar Rasululloh ﷺni (tashlab) qochdingizmi?» dedi. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ orqaga qaytmadilar. Lekin shoshqaloq odamlar qochdi, ularni Havozin (qabilasi) oʻqlar bilan qarshi oldi. Rasululloh ﷺ esa xachirlarida (turar) edilar, Abu Sufyon ibn al-Horis ibn Abdulmuttalib uning jilovini ushlab turardi. Rasululloh ﷺ esa: ‹Men Nabiyman, bunda yolgʻon yoʻq, men Abdulmuttalibning oʻgʻliman›, der edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali va Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши бизга: «Эй Абу Умора, сизлар Расулуллоҳ ﷺни (ташлаб) қочдингизми?» деди. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ орқага қайтмадилар. Лекин шошқалоқ одамлар қочди, уларни Ҳавозин (қабиласи) ўқлар билан қарши олди. Расулуллоҳ ﷺ эса хачирларида (турар) эдилар, Абу Суфён ибн ал-Ҳорис ибн Абдулмутталиб унинг жиловини ушлаб турарди. Расулуллоҳ ﷺ эса: ‹Мен Набийман, бунда ёлғон йўқ, мен Абдулмутталибнинг ўғлиман›, дер эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Али ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ‏:‏ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ فِي عُمْرَةِ الْقَضَاءِ، وَابْنُ رَوَاحَةَ يَمْشِي بَيْنَ يَدَيْهِ، وَهُوَ يَقُولُ‏:‏ خَلُّوا بَنِي الْكُفَّارِ عَنْ سَبِيلِهِ الْيَوْمَ نَضْرِبُكُمْ عَلَى تَنْزِيلِهِ ضَرْبًا يُزِيلُ الْهَامَ عَنْ مَقِيلِهِ وَيُذْهِلُ الْخَلِيلَ عَنْ خَلِيلِهِ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ‏:‏ يَا ابْنَ رَوَاحَةَ، بَيْنَ يَدِي رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَفِي حَرَمِ اللهِ تَقُولُ الشِّعْرَ، فَقَالَ صلى الله عليه وسلم‏:‏ خَلِّ عَنْهُ يَا عُمَرُ، فَلَهِيَ أَسْرَعُ فِيهِمْ، مِنْ نَضْحِ النَّبْلِ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ qazo umrasida Makkaga kirdilar. Abdulloh ibn Ravoha esa u zotning oldida yurib borar va shunday deb ashula aytar edi: «Ey kofir zurriyoti, uning yoʻlidan chiqinglar. Bugun biz sizlarni uning nozil boʻlgani uchun uradigan zarba beramizki, u boshni gavdadan judo qiladi va doʻstni doʻstidan gʻofil qoladi». Shunda Umar unga: «Ey Ibn Ravoha, Rasululloh ﷺning oldilarida va Allohning haramida sheʼr aytasanmi?», dedi. Nabiy ﷺ: «Uni qoʻyaver, chunki uning bu sheʼri ularga oʻqni sochishdan koʻra tezroq taʼsir qiladi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ қазо умрасида Маккага кирдилар. Абдуллоҳ ибн Равоҳа эса у зотнинг олдида юриб борар ва шундай деб ашула айтар эди: «Эй кофир зурриёти, унинг йўлидан чиқинглар. Бугун биз сизларни унинг нозил бўлгани учун урадиган зарба берамизки, у бошни гавдадан жудо қилади ва дўстни дўстидан ғофил қолади». Шунда Умар унга: «Эй Ибн Равоҳа, Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида ва Аллоҳнинг ҳарамида шеър айтасанми?», деди. Набий ﷺ: «Уни қўявер, чунки унинг бу шеъри уларга ўқни сочишдан кўра тезроқ таъсир қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ‏:‏ جَالَسْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم، أَكْثَرَ مِنْ مِائَةِ مَرَّةٍ، وَكَانَ أَصْحَابُهُ يَتَنَاشَدُونَ الشِّعْرَ، وَيَتَذَاكَرُونَ أَشْيَاءَ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ، وَهُوَ سَاكِتٌ وَرُبَّمَا تَبَسَّمَ مَعَهُمْ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Nabiy ﷺ bilan yuzdan ortiq marta birga oʻtirdim. Sahobalar sheʼr oʻqishar va johiliyat ishlaridan baʼzi narsalarni eslab gaplashishar, u zot esa jim oʻtirar edilar; baʼzan ular bilan tabassum qilar edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Buni Zuhayr ham Simokdan rivoyat qilgan.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Набий ﷺ билан юздан ортиқ марта бирга ўтирдим. Саҳобалар шеър ўқишар ва жоҳилият ишларидан баъзи нарсаларни эслаб гаплашишар, у зот эса жим ўтирар эдилар; баъзан улар билан табассум қилар эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни Зуҳайр ҳам Симокдан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، قَالَ‏:‏ أَشْعَرُ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَتْ بِهَا الْعَرَبُ كَلِمَةُ لَبِيدٍ‏:‏ أَلا كُلُّ شَيْءٍ مَا خَلا اللَّهَ بَاطِلٌ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Arablar aytgan eng (rost va) sheʼriy soʻz Labidning soʻzidir: ‹Ogoh boʻlingki, Allohdan oʻzga har bir narsa botildir›», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Араблар айтган энг (рост ва) шеърий сўз Лабиднинг сўзидир: ‹Огоҳ бўлингки, Аллоҳдан ўзга ҳар бир нарса ботилдир›», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطَّائِفِيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الشَّرِيدِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ‏:‏ كُنْتُ رِدْفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَأَنْشَدْتُهُ مِائَةَ قَافِيَةٍ مِنْ قَوْلِ أُمَيَّةَ بْنِ أَبِي الصَّلْتِ الثَّقَفِيِّ، كُلَّمَا أَنْشَدْتُهُ بَيْتًا، قَالَ لِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏:‏ هِيهْ حَتَّى أَنْشَدْتُهُ مِائَةً يَعْنِي بَيْتًا، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏:‏ إِنْ كَادَ لَيُسْلِمُ‏.‏

Sharid ibn Suvayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mendan sheʼr aytib berishimni soʻradilar. (Soʻng ravoyatni) Ibrohim ibn Maysaraning hadisi kabi (zikr qildi). Va (rovii) shuni ziyoda qildi: U zot: «(Umayya) musulmon boʻlishiga sal qoldi», — dedilar. Ibn Mahdiyning hadisida esa: «(Umayya) oʻz sheʼrida musulmon boʻlishiga sal qoldi», — dedilar (deyilgan).Шарид ибн Сувайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мендан шеър айтиб беришимни сўрадилар. (Сўнг равоятни) Иброҳим ибн Майсаранинг ҳадиси каби (зикр қилди). Ва (ровии) шуни зиёда қилди: У зот: «(Умайя) мусулмон бўлишига сал қолди», — дедилар. Ибн Маҳдийнинг ҳадисида эса: «(Умайя) ўз шеърида мусулмон бўлишига сал қолди», — дедилар (дейилган).

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، وَالْمَعْنَى وَاحِدٌ، قَالا‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ‏:‏ كَانَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم يَضَعُ لِحَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ مِنْبَرًا فِي الْمَسْجِدِ يَقُومُ عَلَيْهِ قَائِمًا يُفَاخِرُ عَنْ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم أَوْ قَالَ‏:‏ يُنَافِحُ عَنْ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم وَيَقُولُ صلى الله عليه وسلم‏:‏ إِنَّ اللَّهَ يُؤَيِّدُ حَسَّانَ بِرُوحِ الْقُدُسِ، مَا يُنَافِحُ أَوْ يُفَاخِرُ عَنْ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالا‏:‏ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، مِثْلَهُ‏.

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ Hassonga masjidda minbar qoʻyib berar, u esa unda tik turib Rasululloh ﷺni (sheʼr bilan) maqtar — yoki Rasululloh ﷺni himoya qilar edi. Rasululloh ﷺ ham: ‹Hasson Rasullullohni maqtar ekan — yoki himoya qilar ekan — Alloh uni Ruhul-Qudus (Jibril) bilan quvvatlaydi›, der edilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ Ҳассонга масжидда минбар қўйиб берар, у эса унда тик туриб Расулуллоҳ ﷺни (шеър билан) мақтар — ёки Расулуллоҳ ﷺни ҳимоя қилар эди. Расулуллоҳ ﷺ ҳам: ‹Ҳассон Расуллуллоҳни мақтар экан — ёки ҳимоя қилар экан — Аллоҳ уни Руҳул-Қудус (Жибрил) билан қувватлайди›, дер эдилар», деди.