حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ الْمُبَارِكِ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ مُطَرِّفٍ وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ اللهِ بْنِ الشِّخِّيرِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ‏:‏ أَتَيْتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُصَلِّي، وَلِجَوْفِهِ أَزِيزٌ كَأَزِيزِ الْمِرْجَلِ مِنَ الْبُكَاءِ‏.‏

Abu Umayya al-Maxzumiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺning huzurlariga oʻgʻirlikni iqror qilgan, ammo oldidan hech qanday mol topilmagan bir oʻgʻri keltirildi. Rasululloh ﷺ unga: «Men seni oʻgʻirlik qilgan deb oʻylamayman», dedilar. U: «Yoʻq, oʻgʻirlik qildim», dedi. Rasululloh ﷺ: «Uni olib borib, qoʻlini kesinglar, soʻng uni olib kelinglar», dedilar. Ular uning qoʻlini kestilar, soʻng uni olib keldilar. Rasululloh ﷺ unga: «Astagʻfirulloha va atubu ilayh (Allohdan magʻfirat soʻrayman va Unga tavba qilaman), deb ayt», dedilar. U: «Astagʻfirulloha va atubu ilayh», dedi. Rasululloh ﷺ: «Allohumma, uning tavbasini qabul et», dedilar.Абу Умайя ал-Махзумий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига ўғирликни иқрор қилган, аммо олдидан ҳеч қандай мол топилмаган бир ўғри келтирилди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Мен сени ўғирлик қилган деб ўйламайман», дедилар. У: «Йўқ, ўғирлик қилдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни олиб бориб, қўлини кесинглар, сўнг уни олиб келинглар», дедилар. Улар унинг қўлини кестилар, сўнг уни олиб келдилар. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Астағфируллоҳа ва атубу илайҳ (Аллоҳдан мағфират сўрайман ва Унга тавба қиламан), деб айт», дедилар. У: «Астағфируллоҳа ва атубу илайҳ», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳумма, унинг тавбасини қабул эт», дедилар.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلانَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ‏:‏ قَالَ لِي رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏:‏ اقْرَأْ عَلَيَّ فَقُلْتُ‏:‏ يَا رَسُولَ اللهِ، أَقَرَأُ عَلَيْكَ وَعَلَيْكَ أُنْزِلَ، قَالَ‏:‏ إِنِّي أُحِبُّ أَنْ أَسْمَعَهُ مِنْ غَيْرِي، فَقَرَأْتُ سُورَةَ النِّسَاءِ، حَتَّى بَلَغْتُ وَجِئِنَا بِكَ عَلَى هَؤُلاءِ شَهِيدًا، قَالَ‏:‏ فَرَأَيْتُ عَيْنَيْ رَسُولِ اللهِ تَهْمِلانِ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ menga: «Menga (Qurʼon) oʻqib ber», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, sizga oʻqib beraymi? Axir u sizga nozil qilingan-ku!» dedim. U zot: «Men uni oʻzgadan eshitishni yaxshi koʻraman», dedilar. Shunda men Niso surasini oʻqidim; {seni ularning ustiga guvoh qilib keltirsak} (Niso 41) (oyatiga) yetganimda, Nabiy ﷺning koʻzlari yosh toʻkayotganini koʻrdim. Abu Iso aytdi: Bu (rivoyat) Abul-Ahvasning hadisidan sahihroqdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Менга (Қуръон) ўқиб бер», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, сизга ўқиб берайми? Ахир у сизга нозил қилинган-ку!» дедим. У зот: «Мен уни ўзгадан эшитишни яхши кўраман», дедилар. Шунда мен Нисо сурасини ўқидим; {сени уларнинг устига гувоҳ қилиб келтирсак} (Нисо 41) (оятига) етганимда, Набий ﷺнинг кўзлари ёш тўкаётганини кўрдим. Абу Исо айтди: Бу (ривоят) Абул-Аҳваснинг ҳадисидан саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ‏:‏ انْكسفَتِ الشَّمْسُ يَوْمًا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، فَقَامَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي، حَتَّى لَمْ يَكَدْ يَرْكَعُ ثُمَّ رَكَعَ، فَلَمْ يَكَدْ يَرْفَعُ رَأْسَهُ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ، فَلَمْ يَكَدْ أَنْ يَسْجُدَ، ثُمَّ سَجَدَ فَلَمْ يَكَدْ أَنْ يَرْفَعَ رَأْسَهُ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ، فَلَمْ يَكَدْ أَنْ يَسْجُدَ، ثُمَّ سَجَدَ فَلَمْ يَكَدْ أَنْ يَرْفَعَ رَأْسَهُ، فَجَعَلَ يَنْفُخُ وَيَبْكِي، وَيَقُولُ‏:‏ رَبِّ أَلَمْ تَعِدْنِي أَنْ لا تُعَذِّبَهُمْ وَأَنَا فِيهِمْ‏؟‏ رَبِّ أَلَمْ تَعِدْنِي أَنْ لا تُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ‏؟‏ وَنَحْنُ نَسْتَغْفِرُكَ فَلَمَّا صَلَّى رَكْعَتَيْنِ انْجَلَتِ الشَّمْسُ، فَقَامَ فَحَمِدَ اللَّهَ تَعَالَى، وَأَثْنَى عَلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ‏:‏ إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللهِ لا يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلا لِحَيَاتِهِ، فَإِذَا انْكَسَفَا، فَافْزَعُوا إِلَى ذِكْرِ اللهِ تَعَالَى‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida quyosh tutildi. Bas, Rasululloh ﷺ (namozga) turdilar va goʻyo rukuʼ qilmaydiganday (uzoq turdilar), soʻng rukuʼ qildilar va goʻyo (boshlarini) koʻtarmaydiganday (uzoq turdilar), soʻng koʻtardilar va goʻyo sajda qilmaydiganday (uzoq turdilar), soʻng sajda qildilar va goʻyo koʻtarmaydiganday (uzoq turdilar), soʻng koʻtardilar va goʻyo sajda qilmaydiganday (uzoq turdilar), soʻng sajda qildilar va goʻyo koʻtarmaydiganday (uzoq turdilar), soʻng koʻtardilar. Ikkinchi rakaatda ham xuddi shunday qildilar. Soʻng oxirgi sajdalarida puflab: «Uf, uf!» — dedilar. Keyin: «Ey Robbim, men ularning orasida ekanman, ularni azoblamasligingni menga vaʼda qilmaganmiding? Ular istigʻfor aytib turgan holda ularni azoblamasligingni menga vaʼda qilmaganmiding?» — dedilar. Bas, Rasululloh ﷺ namozlarini tugatdilar, quyosh esa ravshan boʻlib ochilgan edi. Va roviy hadisni (davom ettirib) keltirdi.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида қуёш тутилди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ (намозга) турдилар ва гўё рукуъ қилмайдигандай (узоқ турдилар), сўнг рукуъ қилдилар ва гўё (бошларини) кўтармайдигандай (узоқ турдилар), сўнг кўтардилар ва гўё сажда қилмайдигандай (узоқ турдилар), сўнг сажда қилдилар ва гўё кўтармайдигандай (узоқ турдилар), сўнг кўтардилар ва гўё сажда қилмайдигандай (узоқ турдилар), сўнг сажда қилдилар ва гўё кўтармайдигандай (узоқ турдилар), сўнг кўтардилар. Иккинчи ракаатда ҳам худди шундай қилдилар. Сўнг охирги саждаларида пуфлаб: «Уф, уф!» — дедилар. Кейин: «Эй Роббим, мен уларнинг орасида эканман, уларни азобламаслигингни менга ваъда қилмаганмидинг? Улар истиғфор айтиб турган ҳолда уларни азобламаслигингни менга ваъда қилмаганмидинг?» — дедилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ намозларини тугатдилар, қуёш эса равшан бўлиб очилган эди. Ва ровий ҳадисни (давом эттириб) келтирди.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلانَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ‏:‏ أَخَذَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم ابْنَةً لَهُ تَقْضِي فَاحْتَضَنَهَا فَوَضَعَهَا بَيْنَ يَدَيْهِ، فَمَاتَتْ وَهِيَ بَيْنَ يَدَيْهِ وَصَاحَتْ أُمُّ أَيْمَنَ، فَقَالَ يَعْنِي صلى الله عليه وسلم‏:‏ أَتَبْكِينَ عِنْدَ رَسُولِ اللهِ‏؟‏ فَقَالَتْ‏:‏ أَلَسْتُ أَرَاكَ تَبْكِي‏؟‏ قَالَ‏:‏ إِنِّي لَسْتُ أَبْكِي، إِنَّمَا هِيَ رَحْمَةٌ، إِنَّ الْمُؤْمِنَ بِكُلِّ خَيْرٍ عَلَى كُلِّ حَالٍ، إِنَّ نَفْسَهُ تُنْزَعُ مِنْ بَيْنِ جَنْبَيْهِ، وَهُوَ يَحْمَدُ اللَّهَ تعالى ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U bir qoriyning yoniga oʻtdiki, u (Qurʼon) oʻqib boʻlgach soʻrab (tilanchilik qila boshladi). Shunda (Imron): «Innaa lillaahi va innaa ilayhi roojiʼuun», dedi va soʻng: «Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman: ‹Kim Qurʼon oʻqisa, u bilan Allohdan soʻrasin. Chunki yaqinda shunday qavmlar kelurki, ular Qurʼon oʻqib, u bilan odamlardan soʻraydilar (tilaydilar)›», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir, isnodi unchalik (kuchli) emas.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У бир қорийнинг ёнига ўтдики, у (Қуръон) ўқиб бўлгач сўраб (тиланчилик қила бошлади). Шунда (Имрон): «Иннаа лиллааҳи ва иннаа илайҳи роожиъуун», деди ва сўнг: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: ‹Ким Қуръон ўқиса, у билан Аллоҳдан сўрасин. Чунки яқинда шундай қавмлар келурки, улар Қуръон ўқиб, у билан одамлардан сўрайдилар (тилайдилар)›», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир, исноди унчалик (кучли) эмас.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللهِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم، قَبَّلَ عُثْمَانَ بْنَ مَظْعُونٍ وَهُوَ مَيِّتٌ وَهُوَ يَبْكِي أَوْ قَالَ‏:‏ عَيْنَاهُ تَهْرَاقَانِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Usmon ibn Mazʼunni vafot etgan holida oʻpdilar va yigʻladilar. Yoki (rovi): «Koʻzlaridan yosh oqdi», dedi. Bu bobda Ibn Abbos, Jobir va Oishadan ham (rivoyat) bor. Ular: «Abu Bakr Nabiy ﷺni vafot etgan holatlarida oʻpdi», deganlar. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Усмон ибн Мазъунни вафот этган ҳолида ўпдилар ва йиғладилар. Ёки (рови): «Кўзларидан ёш оқди», деди. Бу бобда Ибн Аббос, Жобир ва Оишадан ҳам (ривоят) бор. Улар: «Абу Бакр Набий ﷺни вафот этган ҳолатларида ўпди», деганлар. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ‏:‏ أَخْبَرَنَا أَبُو عَامِرٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ وَهُوَ ابْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِلالِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ‏:‏ شَهِدْنَا ابْنَةً لِرَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَرَسُولُ اللهِ جَالِسٌ عَلَى الْقَبْرِ، فَرَأَيْتُ عَيْيَنْهِ تَدمَعَانِ، فَقَالَ‏:‏ أَفِيكُمْ رَجُلٌ لَمْ يُقَارِفِ اللَّيْلَةَ‏؟‏، قَالَ أَبُو طَلْحَةَ‏:‏ أَنَا، قَالَ‏:‏ انْزِلْ فَنَزَلَ فِي قَبْرِهَا‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bizga imomlik qildilar, soʻng minbarga chiqib: «Sizlarni (yuzma-yuz) koʻrgandek, namoz va rukuʼ(ingiz)da orqamdan ham koʻraman», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бизга имомлик қилдилар, сўнг минбарга чиқиб: «Сизларни (юзма-юз) кўргандек, намоз ва рукуъ(ингиз)да орқамдан ҳам кўраман», — дедилар.