حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ تُسَافِرَ سَفَرًا يَكُونُ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فَصَاعِدًا إِلاَّ وَمَعَهَا أَبُوهَا أَوْ أَخُوهَا أَوْ زَوْجُهَا أَوِ ابْنُهَا أَوْ ذُو مَحْرَمٍ مِنْهَا " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَرُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " لاَ تُسَافِرُ الْمَرْأَةُ مَسِيرَةَ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ إِلاَّ مَعَ ذِي مَحْرَمٍ " . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَكْرَهُونَ لِلْمَرْأَةِ أَنْ تُسَافِرَ إِلاَّ مَعَ ذِي مَحْرَمٍ . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْمَرْأَةِ إِذَا كَانَتْ مُوسِرَةً وَلَمْ يَكُنْ لَهَا مَحْرَمٌ هَلْ تَحُجُّ . فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ يَجِبُ عَلَيْهَا الْحَجُّ لأَنَّ الْمَحْرَمَ مِنَ السَّبِيلِ لِقَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَِّ : ( لِمَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً ) فَقَالُوا إِذَا لَمْ يَكُنْ لَهَا مَحْرَمٌ فَلاَ تَسْتَطِيعُ إِلَيْهِ سَبِيلاً . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا كَانَ الطَّرِيقُ آمِنًا فَإِنَّهَا تَخْرُجُ مَعَ النَّاسِ فِي الْحَجِّ . وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيِّ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan ayolga uch kun yoki undan ortiq (davom etadigan) safarga otasi yoki akasi yoki eri yoki oʻgʻli yoki biror mahrami hamroh boʻlmasdan safar qilishi halol emas», dedilar. Bu bobda Abu Hurayra, Ibn Abbos va Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Paygʻambar ﷺdan: «Ayol bir kun-bir kechalik masofaga mahramisiz safar qilmasin», deb aytganlari ham rivoyat qilingan. Ilm ahli huzurida amal shunga binoandir: ular ayolning mahramisiz safar qilishini makruh sanaydilar. Ilm ahli ayol toʻkin-sochin (boy) boʻlib, mahrami boʻlmasa, haj qiladimi, degan masalada ixtilof qilganlar. Baʼzi ilm ahli: «Unga haj vojib boʻlmaydi, chunki mahram (haj) yoʻlining (sharti)dandir», dedilar, Allohning {Unga yoʻl topa olganlar uchun} (Oli Imron 97) degan soʻzi sababidan. Ular: «Mahrami boʻlmasa, u unga yoʻl topa olmaydi», dedilar. Bu Sufyon as-Savriy va Kufa ahlining soʻzidir. Baʼzi ilm ahli: «Agar yoʻl xavfsiz boʻlsa, u odamlar bilan birga hajga chiqaveradi», dedilar. Bu Molik ibn Anas va Shofiʼiyning soʻzidir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган аёлга уч кун ёки ундан ортиқ (давом этадиган) сафарга отаси ёки акаси ёки эри ёки ўғли ёки бирор маҳрами ҳамроҳ бўлмасдан сафар қилиши ҳалол эмас», дедилар. Бу бобда Абу Ҳурайра, Ибн Аббос ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Пайғамбар ﷺдан: «Аёл бир кун-бир кечалик масофага маҳрамисиз сафар қилмасин», деб айтганлари ҳам ривоят қилинган. Илм аҳли ҳузурида амал шунга биноандир: улар аёлнинг маҳрамисиз сафар қилишини макруҳ санайдилар. Илм аҳли аёл тўкин-сочин (бой) бўлиб, маҳрами бўлмаса, ҳаж қиладими, деган масалада ихтилоф қилганлар. Баъзи илм аҳли: «Унга ҳаж вожиб бўлмайди, чунки маҳрам (ҳаж) йўлининг (шарти)дандир», дедилар, Аллоҳнинг {Унга йўл топа олганлар учун} (Оли Имрон 97) деган сўзи сабабидан. Улар: «Маҳрами бўлмаса, у унга йўл топа олмайди», дедилар. Бу Суфён ас-Саврий ва Куфа аҳлининг сўзидир. Баъзи илм аҳли: «Агар йўл хавфсиз бўлса, у одамлар билан бирга ҳажга чиқаверади», дедилар. Бу Молик ибн Анас ва Шофиъийнинг сўзидир.