حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَبِيعَ مَا لَيْسَ عِنْدِي . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ قُلْتُ لأَحْمَدَ مَا مَعْنَى نَهَى عَنْ سَلَفٍ وَبَيْعٍ قَالَ أَنْ يَكُونَ يُقْرِضُهُ قَرْضًا ثُمَّ يُبَايِعُهُ عَلَيْهِ بَيْعًا يَزْدَادُ عَلَيْهِ وَيَحْتَمِلُ أَنْ يَكُونَ يُسْلِفُ إِلَيْهِ فِي شَيْءٍ فَيَقُولُ إِنْ لَمْ يَتَهَيَّأْ عِنْدَكَ فَهُوَ بَيْعٌ عَلَيْكَ . قَالَ إِسْحَاقُ يَعْنِي ابْنَ رَاهَوَيْهِ كَمَا قَالَ قُلْتُ لأَحْمَدَ وَعَنْ بَيْعِ مَا لَمْ تَضْمَنْ قَالَ لاَ يَكُونُ عِنْدِي إِلاَّ فِي الطَّعَامِ مَا لَمْ تَقْبِضْ . قَالَ إِسْحَاقُ كَمَا قَالَ فِي كُلِّ مَا يُكَالُ أَوْ يُوزَنُ . قَالَ أَحْمَدُ إِذَا قَالَ أَبِيعُكَ هَذَا الثَّوْبَ وَعَلَىَّ خِيَاطَتُهُ وَقَصَارَتُهُ فَهَذَا مِنْ نَحْوِ شَرْطَيْنِ فِي بَيْعٍ وَإِذَا قَالَ أَبِيعُكَهُ وَعَلَىَّ خِيَاطَتُهُ فَلاَ بَأْسَ بِهِ أَوْ قَالَ أَبِيعُكَهُ وَعَلَىَّ قَصَارَتُهُ فَلاَ بَأْسَ بِهِ إِنَّمَا هُوَ شَرْطٌ وَاحِدٌ . قَالَ إِسْحَاقُ كَمَا قَالَ .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni yonimda yoʻq narsani sotishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Ishoq ibn Mansur aytdi: Ahmadga: «Qarz va savdodan qaytarishning maʼnosi nima?» dedim. U: «Bir kishiga qarz berib, soʻng undan ziyoda olib savdo qilishi; yoki unga biror narsa evaziga qarz berib: ‹Agar sendan muyassar boʻlmasa, u senga savdo (boʻlib qoladi)›, deyishi ehtimoli ham bor», dedi. Ishoq ibn Rohavayh ham xuddi shunday dedi. (Ishoq aytdi:) Ahmadga: «Zomin boʻlmagan (qoʻlga olinmagan) narsani sotish-chi?» dedim. U: «Mening nazdimda bu faqat qoʻlga olinmagan taomdadir», dedi. Ishoq: «Oʻlchanadigan yoki tortiladigan har bir narsada (shunday)», dedi. Ahmad aytdi: «Agar kishi: ‹Senga ushbu kiyimni tikib va oqartib berishim sharti bilan sotaman›, desa, bu savdoda ikki shartga oʻxshaydi. Agar: ‹Senga uni tikib berishim sharti bilan sotaman› yoki ‹oqartib berishim sharti bilan sotaman›, desa, zarari yoʻq — bu bitta shartdir». Ishoq ham xuddi shunday dedi.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени ёнимда йўқ нарсани сотишдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Ишоқ ибн Мансур айтди: Аҳмадга: «Қарз ва савдодан қайтаришнинг маъноси нима?» дедим. У: «Бир кишига қарз бериб, сўнг ундан зиёда олиб савдо қилиши; ёки унга бирор нарса эвазига қарз бериб: ‹Агар сендан муяссар бўлмаса, у сенга савдо (бўлиб қолади)›, дейиши эҳтимоли ҳам бор», деди. Ишоқ ибн Роҳавайҳ ҳам худди шундай деди. (Ишоқ айтди:) Аҳмадга: «Зомин бўлмаган (қўлга олинмаган) нарсани сотиш-чи?» дедим. У: «Менинг наздимда бу фақат қўлга олинмаган таомдадир», деди. Ишоқ: «Ўлчанадиган ёки тортиладиган ҳар бир нарсада (шундай)», деди. Аҳмад айтди: «Агар киши: ‹Сенга ушбу кийимни тикиб ва оқартиб беришим шарти билан сотаман›, деса, бу савдода икки шартга ўхшайди. Агар: ‹Сенга уни тикиб беришим шарти билан сотаман› ёки ‹оқартиб беришим шарти билан сотаман›, деса, зарари йўқ — бу битта шартдир». Ишоқ ҳам худди шундай деди.