حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى، وَابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ، وَخَيْرُ الصَّدَقَةِ عَنْ ظَهْرِ غِنًى، وَمَنْ يَسْتَعْفِفْ يُعِفَّهُ اللَّهُ، وَمَنْ يَسْتَغْنِ يُغْنِهِ اللَّهُ ". وَعَنْ وُهَيْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ بِهَذَا.
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Yuqori qoʻl — quyi qoʻldan yaxshiroq (yaʼni sadaqa beruvchi — oluvchidan yaxshiroq). (Sadaqani) avval oʻz qaramogʻingdagilardan boshla. Eng yaxshi sadaqa — boy kishi (oʻz ehtiyojidan ortgan moldan) bergan (sadaqa). Kim odamlardan (moliyaviy yordam) soʻrashdan tiyilsa, Alloh unga (rizq) beradi va uni (boshqalardan) soʻrashdan saqlaydi; Alloh uni oʻz-oʻziga yetarli (boy) qiladi», — dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Юқори қўл — қуйи қўлдан яхшироқ (яъни садақа берувчи — олувчидан яхшироқ). (Садақани) аввал ўз қарамоғингдагилардан бошла. Энг яхши садақа — бой киши (ўз эҳтиёжидан ортган молдан) берган (садақа). Ким одамлардан (молиявий ёрдам) сўрашдан тийилса, Аллоҳ унга (ризқ) беради ва уни (бошқалардан) сўрашдан сақлайди; Аллоҳ уни ўз-ўзига етарли (бой) қилади», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ أَشْيَاءَ كُنْتُ أَتَحَنَّثُ بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ مِنْ صَدَقَةٍ أَوْ عَتَاقَةٍ وَصِلَةِ رَحِمٍ فَهَلْ فِيهَا مِنْ أَجْرٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَسْلَمْتَ عَلَى مَا سَلَفَ مِنْ خَيْرٍ ".
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ga: «Islomni qabul qilishdan oldin men sadaqa berish, qul ozod qilish va qarindoshlik aloqalarini ulash kabi yaxshi amallarni qilar edim. Men oʻsha amallar uchun savob olamanmi?» — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Sen oʻsha barcha yaxshi amallaring bilan (ularning savobini yoʻqotmagan holda) musulmon boʻlding», — dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ га: «Исломни қабул қилишдан олдин мен садақа бериш, қул озод қилиш ва қариндошлик алоқаларини улаш каби яхши амалларни қилар эдим. Мен ўша амаллар учун савоб оламанми?» — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Сен ўша барча яхши амалларинг билан (уларнинг савобини йўқотмаган ҳолда) мусулмон бўлдинг», — дедилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ صَالِحٍ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، رَفَعَهُ إِلَى حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا ـ أَوْ قَالَ حَتَّى يَتَفَرَّقَا ـ فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا، وَإِنْ كَتَمَا وَكَذَبَا مُحِقَتْ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَا ".
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Sotuvchi va xaridor — ular ajrashmaguncha (yoki ajrashguncha) — (savdoni) saqlab qolish yoki (qaytarib) berish ixtiyoriga ega. Agar ikki tomon ham rost soʻzlab, (molning) ayblari va yaxshiliklarini bayon qilsa, ularning savdosiga barakat (beriladi); agar ular yolgʻon soʻzlab yoki biror narsani yashirsa, ularning savdosidagi barakat yoʻqoladi», — dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сотувчи ва харидор — улар ажрашмагунча (ёки ажрашгунча) — (савдони) сақлаб қолиш ёки (қайтариб) бериш ихтиёрига эга. Агар икки томон ҳам рост сўзлаб, (молнинг) айблари ва яхшиликларини баён қилса, уларнинг савдосига баракат (берилади); агар улар ёлғон сўзлаб ёки бирор нарсани яширса, уларнинг савдосидаги баракат йўқолади», — дедилар.
حَدَّثَنَا بَدَلُ بْنُ الْمُحَبَّرِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْخَلِيلِ، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا ـ أَوْ قَالَ حَتَّى يَتَفَرَّقَا ـ فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا، وَإِنْ كَتَمَا وَكَذَبَا مُحِقَتْ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَا ".
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Xaridor va sotuvchi — ular ajrashmaguncha (yoki ajrashguncha) — savdoni bekor qilish yoki tasdiqlash ixtiyoriga ega. Agar ular rost soʻzlab, bir-biriga (molning) ayblarini aytsa, ularning savdosida barakat (beriladi); agar ular biror narsani yashirsa va yolgʻon soʻzlasa, savdoning barakati yoʻqoladi», — dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Харидор ва сотувчи — улар ажрашмагунча (ёки ажрашгунча) — савдони бекор қилиш ёки тасдиқлаш ихтиёрига эга. Агар улар рост сўзлаб, бир-бирига (молнинг) айбларини айца, уларнинг савдосида баракат (берилади); агар улар бирор нарсани яширса ва ёлғон сўзласа, савдонинг баракати йўқолади», — дедилар.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا ". وَزَادَ أَحْمَدُ حَدَّثَنَا بَهْزٌ، قَالَ قَالَ هَمَّامٌ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لأَبِي التَّيَّاحِ فَقَالَ كُنْتُ مَعَ أَبِي الْخَلِيلِ لَمَّا حَدَّثَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ بِهَذَا الْحَدِيثِ.
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Xaridor va sotuvchi — ular ajrashmaguncha — savdoni bekor qilish yoki tasdiqlash ixtiyoriga ega», — dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Харидор ва сотувчи — улар ажрашмагунча — савдони бекор қилиш ёки тасдиқлаш ихтиёрига эга», — дедилар.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا حَبَّانُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ قَتَادَةُ أَخْبَرَنِي عَنْ صَالِحٍ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ سَمِعْتُ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا، فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا، وَإِنْ كَذَبَا وَكَتَمَا مُحِقَتْ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَا ".
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Xaridor va sotuvchi — ular ajrashmaguncha — savdoni bekor qilish yoki tasdiqlash ixtiyoriga ega; agar ular rost soʻzlab, (molning) ayblarini bayon qilsa, ularning savdosiga barakat (beriladi); agar ular yolgʻon soʻzlab, baʼzi (haqiqatlarni) yashirsa, ularning savdosi Allohning barakatidan mahrum boʻladi», — dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Харидор ва сотувчи — улар ажрашмагунча — савдони бекор қилиш ёки тасдиқлаш ихтиёрига эга; агар улар рост сўзлаб, (молнинг) айбларини баён қилса, уларнинг савдосига баракат (берилади); агар улар ёлғон сўзлаб, баъзи (ҳақиқатларни) яширса, уларнинг савдоси Аллоҳнинг баракатидан маҳрум бўлади», — дедилар.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا حَبَّانُ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا " ـ قَالَ هَمَّامٌ وَجَدْتُ فِي كِتَابِي يَخْتَارُ ثَلاَثَ مِرَارٍ ـ "فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا، وَإِنْ كَذَبَا وَكَتَمَا فَعَسَى أَنْ يَرْبَحَا رِبْحًا، وَيُمْحَقَا بَرَكَةَ بَيْعِهِمَا ". قَالَ وَحَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا أَبُو التَّيَّاحِ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْحَارِثِ، يُحَدِّثُ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Xaridor ham, sotuvchi ham — ular ajrashmaguncha — savdoni bekor qilish yoki tasdiqlash ixtiyoriga ega», — dedilar. Rivoyatchi Hammom: «Men buni oʻz kitobimda topdim: ‹Xaridor ham, sotuvchi ham — savdoni tasdiqlash yoki bekor qilish ixtiyorini uch marta beradi; agar ular rost soʻzlab, (molning) ayblarini aytsa, ularning savdosiga barakat (beriladi); agar ular yolgʻon soʻzlab, ayblarini yashirsa, ular biror (moliyaviy) foyda olishi mumkin, lekin ular oʻz savdosini Allohning barakatidan mahrum qiladi›», — dedi.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Харидор ҳам, сотувчи ҳам — улар ажрашмагунча — савдони бекор қилиш ёки тасдиқлаш ихтиёрига эга», — дедилар. Ривоятчи Ҳаммом: «Мен буни ўз китобимда топдим: ‹Харидор ҳам, сотувчи ҳам — савдони тасдиқлаш ёки бекор қилиш ихтиёрини уч марта беради; агар улар рост сўзлаб, (молнинг) айбларини айца, уларнинг савдосига баракат (берилади); агар улар ёлғон сўзлаб, айбларини яширса, улар бирор (молиявий) фойда олиши мумкин, лекин улар ўз савдосини Аллоҳнинг баракатидан маҳрум қилади›», — деди.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ أُمُورًا كُنْتُ أَتَحَنَّثُ بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ مِنْ صِلَةٍ وَعَتَاقَةٍ وَصَدَقَةٍ، هَلْ لِي فِيهَا مِنْ أَجْرٍ. قَالَ حَكِيمٌ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَسْلَمْتَ عَلَى مَا سَلَفَ مِنْ خَيْرٍ ". وَيُقَالُ أَيْضًا عَنْ أَبِي الْيَمَانِ أَتَحَنَّثُ. وَقَالَ مَعْمَرٌ وَصَالِحٌ وَابْنُ الْمُسَافِرِ أَتَحَنَّثُ. وَقَالَ ابْنُ إِسْحَاقَ التَّحَنُّثُ التَّبَرُّرُ، وَتَابَعَهُمْ هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ.
(Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu) aytdi:) Men: «Yo Rasululloh, men johiliyatda taqvodorlik (ibodat) qilib ado etgan ishlarim — silayi rahm, qul ozod qilish va sadaqa — haqida nima deysiz? Ularda menga (biror) ajr bormi?» dedim. Hakim aytdi: Rasululloh ﷺ: «Sen oʻzingdan oldin oʻtgan yaxshilik (savoblari) bilan birga Islomga kirding (yaʼni u yaxshiliklar senga qoladi)» dedilar.(Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен: «Ё Расулуллоҳ, мен жоҳилиятда тақводорлик (ибодат) қилиб адо этган ишларим — силайи раҳм, қул озод қилиш ва садақа — ҳақида нима дейсиз? Уларда менга (бирор) ажр борми?» дедим. Ҳаким айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сен ўзингдан олдин ўтган яхшилик (савоблари) билан бирга Исломга кирдинг (яъни у яхшиликлар сенга қолади)» дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ، يَقُولُ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، وَسَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَعْطَانِي، ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِي، ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِي، ثُمَّ قَالَ " هَذَا الْمَالُ ـ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ قَالَ لِي يَا حَكِيمُ ـ إِنَّ هَذَا الْمَالَ خَضِرَةٌ حُلْوَةٌ، فَمَنْ أَخَذَهُ بِطِيبِ نَفْسٍ بُورِكَ لَهُ فِيهِ، وَمَنْ أَخَذَهُ بِإِشْرَافِ نَفْسٍ لَمْ يُبَارَكْ لَهُ فِيهِ، وَكَانَ كَالَّذِي يَأْكُلُ وَلاَ يَشْبَعُ، وَالْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى ".
(Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺdan (mol) soʻradim, u zot menga berdilar; yana soʻradim, yana berdilar; yana soʻradim, yana berdilar. Soʻng u zot: «Bu mol — (ey Hakim) — albatta yashil va shirin (meva kabi)dir. Kim uni koʻngil tinchligi (qanoat) bilan olsa, unga u (mol)da baraka beriladi; kim uni nafsi tashnalik (ochkoʻzlik) bilan olsa, unga unda baraka berilmaydi — u yeb (hech) toʻymaydigan kishidek boʻladi. Yuqori (beruvchi) qoʻl quyi (oluvchi) qoʻldan yaxshiroqdir», dedilar.(Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺдан (мол) сўрадим, у зот менга бердилар; яна сўрадим, яна бердилар; яна сўрадим, яна бердилар. Сўнг у зот: «Бу мол — (эй Ҳаким) — албатта яшил ва ширин (мева каби)дир. Ким уни кўнгил тинчлиги (қаноат) билан олса, унга у (мол)да барака берилади; ким уни нафси ташналик (очкўзлик) билан олса, унга унда барака берилмайди — у еб (ҳеч) тўймайдиган кишидек бўлади. Юқори (берувчи) қўл қуйи (олувчи) қўлдан яхшироқдир», дедилар.
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرَأَيْتَ أُمُورًا كُنْتُ أَتَحَنَّثُ بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ هَلْ لِي فِيهَا مِنْ شَىْءٍ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَسْلَمْتَ عَلَى مَا أَسْلَفْتَ مِنْ خَيْرٍ " . وَالتَّحَنُّثُ التَّعَبُّدُ .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ ga: «Ayting-chi, men johiliyatda (qilib) tahannus qilgan (taqvodorlik niyatida qilgan) ishlarimda men uchun biror (savob) bormi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Sen (avval) qilgan yaxshiliging bilan (birga) musulmon boʻlding (yaʼni savobing saqlanadi)», dedilar. Tahannus — taʼabbud (ibodat qilish)dir.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ га: «Айтинг-чи, мен жоҳилиятда (қилиб) таҳаннус қилган (тақводорлик ниятида қилган) ишларимда мен учун бирор (савоб) борми?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сен (аввал) қилган яхшилигинг билан (бирга) мусулмон бўлдинг (яъни савобинг сақланади)», дедилар. Таҳаннус — таъаббуд (ибодат қилиш)дир.
وَحَدَّثَنَا حَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، - قَالَ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا وَقَالَ عَبْدٌ، حَدَّثَنِي - يَعْقُوبُ، - وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ - حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَىْ رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ أُمُورًا كُنْتُ أَتَحَنَّثُ بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ مِنْ صَدَقَةٍ أَوْ عَتَاقَةٍ أَوْ صِلَةِ رَحِمٍ أَفِيهَا أَجْرٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَسْلَمْتَ عَلَى مَا أَسْلَفْتَ مِنْ خَيْرٍ " .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ ga: «Ey Allohning Rasuli, ayting-chi, men johiliyatda (qilib) tahannus qilgan — sadaqa yoki (qul) ozod qilish yoki silai rahm (qarindoshlik) (kabi) — ishlarimda (savob) ajr bormi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sen (avval) qilgan yaxshiliging bilan (birga) musulmon boʻlding», dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ га: «Эй Аллоҳнинг Расули, айтинг-чи, мен жоҳилиятда (қилиб) таҳаннус қилган — садақа ёки (қул) озод қилиш ёки силаи раҳм (қариндошлик) (каби) — ишларимда (савоб) ажр борми?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сен (аввал) қилган яхшилигинг билан (бирга) мусулмон бўлдинг», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، جَمِيعًا عَنْ يَحْيَى الْقَطَّانِ، - قَالَ ابْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى، - حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ مُوسَى بْنَ طَلْحَةَ، يُحَدِّثُ أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَفْضَلُ الصَّدَقَةِ - أَوْ خَيْرُ الصَّدَقَةِ - عَنْ ظَهْرِ غِنًى وَالْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى وَابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ ".
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sadaqaning afzali — yoki sadaqaning yaxshisi — boylik ortidan (qoʻlda mol-davlat qolgan holda berilgani)dir; yuqori qoʻl pastki qoʻldan yaxshiroqdir; (sadaqani) oʻzing boqadiganlardan boshla», — dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Садақанинг афзали — ёки садақанинг яхшиси — бойлик ортидан (қўлда мол-давлат қолган ҳолда берилгани)дир; юқори қўл пастки қўлдан яхшироқдир; (садақани) ўзинг боқадиганлардан бошла», — дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَمْرٌو النَّاقِدُ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدٍ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَعْطَانِي ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِي ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِي ثُمَّ قَالَ " إِنَّ هَذَا الْمَالَ خَضِرَةٌ حُلْوَةٌ فَمَنْ أَخَذَهُ بِطِيبِ نَفْسٍ بُورِكَ لَهُ فِيهِ وَمَنْ أَخَذَهُ بِإِشْرَافِ نَفْسٍ لَمْ يُبَارَكْ لَهُ فِيهِ وَكَانَ كَالَّذِي يَأْكُلُ وَلاَ يَشْبَعُ وَالْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى " .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Nabiy ﷺ dan (mol) soʻradim, menga berdilar; soʻng yana soʻradim, menga berdilar; soʻng yana soʻradim, menga berdilar. Soʻng u zot: «Albatta bu mol koʻkarib turgan shirin (narsa)dir. Kim uni koʻngil xushligi bilan olsa, unga (mol)da baraka boʻladi; kim uni koʻngli ochlik (tamaʼ) bilan olsa, unga (mol)da baraka boʻlmaydi va u yeb-yeb toʻymaydigan kishidek boʻladi. Yuqori qoʻl pastki qoʻldan yaxshiroqdir», — dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Набий ﷺ дан (мол) сўрадим, менга бердилар; сўнг яна сўрадим, менга бердилар; сўнг яна сўрадим, менга бердилар. Сўнг у зот: «Албатта бу мол кўкариб турган ширин (нарса)дир. Ким уни кўнгил хушлиги билан олса, унга (мол)да барака бўлади; ким уни кўнгли очлик (тамаъ) билан олса, унга (мол)да барака бўлмайди ва у еб-еб тўймайдиган кишидек бўлади. Юқори қўл пастки қўлдан яхшироқдир», — дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَأْتِينِي الرَّجُلُ يَسْأَلُنِي مِنَ الْبَيْعِ مَا لَيْسَ عِنْدِي أَبْتَاعُ لَهُ مِنَ السُّوقِ ثُمَّ أَبِيعُهُ قَالَ " لاَ تَبِعْ مَا لَيْسَ عِنْدَكَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning huzurlariga keldim va: «Menga bir kishi kelib, mendan yonimda yoʻq narsani sotishni soʻraydi. Men uning uchun bozordan sotib olib, soʻng unga sotsam (boʻladimi)?» dedim. U zot: «Yoningda yoʻq narsani sotma», dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келдим ва: «Менга бир киши келиб, мендан ёнимда йўқ нарсани сотишни сўрайди. Мен унинг учун бозордан сотиб олиб, сўнг унга сотсам (бўладими)?» дедим. У зот: «Ёнингда йўқ нарсани сотма», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَبِيعَ مَا لَيْسَ عِنْدِي . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ قُلْتُ لأَحْمَدَ مَا مَعْنَى نَهَى عَنْ سَلَفٍ وَبَيْعٍ قَالَ أَنْ يَكُونَ يُقْرِضُهُ قَرْضًا ثُمَّ يُبَايِعُهُ عَلَيْهِ بَيْعًا يَزْدَادُ عَلَيْهِ وَيَحْتَمِلُ أَنْ يَكُونَ يُسْلِفُ إِلَيْهِ فِي شَيْءٍ فَيَقُولُ إِنْ لَمْ يَتَهَيَّأْ عِنْدَكَ فَهُوَ بَيْعٌ عَلَيْكَ . قَالَ إِسْحَاقُ يَعْنِي ابْنَ رَاهَوَيْهِ كَمَا قَالَ قُلْتُ لأَحْمَدَ وَعَنْ بَيْعِ مَا لَمْ تَضْمَنْ قَالَ لاَ يَكُونُ عِنْدِي إِلاَّ فِي الطَّعَامِ مَا لَمْ تَقْبِضْ . قَالَ إِسْحَاقُ كَمَا قَالَ فِي كُلِّ مَا يُكَالُ أَوْ يُوزَنُ . قَالَ أَحْمَدُ إِذَا قَالَ أَبِيعُكَ هَذَا الثَّوْبَ وَعَلَىَّ خِيَاطَتُهُ وَقَصَارَتُهُ فَهَذَا مِنْ نَحْوِ شَرْطَيْنِ فِي بَيْعٍ وَإِذَا قَالَ أَبِيعُكَهُ وَعَلَىَّ خِيَاطَتُهُ فَلاَ بَأْسَ بِهِ أَوْ قَالَ أَبِيعُكَهُ وَعَلَىَّ قَصَارَتُهُ فَلاَ بَأْسَ بِهِ إِنَّمَا هُوَ شَرْطٌ وَاحِدٌ . قَالَ إِسْحَاقُ كَمَا قَالَ .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni yonimda yoʻq narsani sotishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Ishoq ibn Mansur aytdi: Ahmadga: «Qarz va savdodan qaytarishning maʼnosi nima?» dedim. U: «Bir kishiga qarz berib, soʻng undan ziyoda olib savdo qilishi; yoki unga biror narsa evaziga qarz berib: ‹Agar sendan muyassar boʻlmasa, u senga savdo (boʻlib qoladi)›, deyishi ehtimoli ham bor», dedi. Ishoq ibn Rohavayh ham xuddi shunday dedi. (Ishoq aytdi:) Ahmadga: «Zomin boʻlmagan (qoʻlga olinmagan) narsani sotish-chi?» dedim. U: «Mening nazdimda bu faqat qoʻlga olinmagan taomdadir», dedi. Ishoq: «Oʻlchanadigan yoki tortiladigan har bir narsada (shunday)», dedi. Ahmad aytdi: «Agar kishi: ‹Senga ushbu kiyimni tikib va oqartib berishim sharti bilan sotaman›, desa, bu savdoda ikki shartga oʻxshaydi. Agar: ‹Senga uni tikib berishim sharti bilan sotaman› yoki ‹oqartib berishim sharti bilan sotaman›, desa, zarari yoʻq — bu bitta shartdir». Ishoq ham xuddi shunday dedi.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени ёнимда йўқ нарсани сотишдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Ишоқ ибн Мансур айтди: Аҳмадга: «Қарз ва савдодан қайтаришнинг маъноси нима?» дедим. У: «Бир кишига қарз бериб, сўнг ундан зиёда олиб савдо қилиши; ёки унга бирор нарса эвазига қарз бериб: ‹Агар сендан муяссар бўлмаса, у сенга савдо (бўлиб қолади)›, дейиши эҳтимоли ҳам бор», деди. Ишоқ ибн Роҳавайҳ ҳам худди шундай деди. (Ишоқ айтди:) Аҳмадга: «Зомин бўлмаган (қўлга олинмаган) нарсани сотиш-чи?» дедим. У: «Менинг наздимда бу фақат қўлга олинмаган таомдадир», деди. Ишоқ: «Ўлчанадиган ёки тортиладиган ҳар бир нарсада (шундай)», деди. Аҳмад айтди: «Агар киши: ‹Сенга ушбу кийимни тикиб ва оқартиб беришим шарти билан сотаман›, деса, бу савдода икки шартга ўхшайди. Агар: ‹Сенга уни тикиб беришим шарти билан сотаман› ёки ‹оқартиб беришим шарти билан сотаман›, деса, зарари йўқ — бу битта шартдир». Ишоқ ҳам худди шундай деди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، وَعَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخُزَاعِيُّ الْبَصْرِيُّ أَبُو سَهْلٍ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَبِيعَ مَا لَيْسَ عِنْدِي . قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى وَكِيعٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ . وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ وَرِوَايَةُ عَبْدِ الصَّمَدِ أَصَحُّ . وَقَدْ رَوَى يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِصْمَةَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا أَنْ يَبِيعَ الرَّجُلُ مَا لَيْسَ عِنْدَهُ .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni yonimda yoʻq narsani sotishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni Vakiʼ Yazid ibn Ibrohimdan, u Ibn Sirindan, u Ayyubdan, u Hakim ibn Hizomdan rivoyat qilib, unda Yusuf ibn Mohakni zikr qilmagan; Abdus-Samadning rivoyati esa sahihroqdir. Yahyo ibn Abu Kasir ham bu hadisni Yaʼlo ibn Hakimdan, u Yusuf ibn Mohakdan, u Abdulloh ibn Ismadan, u Hakim ibn Hizomdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Aksar ilm ahli shu hadis bilan amal qilib, kishining yonida yoʻq narsani sotishini makruh sanaganlar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени ёнимда йўқ нарсани сотишдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Вакиъ Язид ибн Иброҳимдан, у Ибн Сириндан, у Айюбдан, у Ҳаким ибн Ҳизомдан ривоят қилиб, унда Юсуф ибн Моҳакни зикр қилмаган; Абдус-Самаднинг ривояти эса саҳиҳроқдир. Яҳё ибн Абу Касир ҳам бу ҳадисни Яъло ибн Ҳакимдан, у Юсуф ибн Моҳакдан, у Абдуллоҳ ибн Исмадан, у Ҳаким ибн Ҳизомдан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Аксар илм аҳли шу ҳадис билан амал қилиб, кишининг ёнида йўқ нарсани сотишини макруҳ санаганлар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ صَالِحٍ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا وَإِنْ كَتَمَا وَكَذَبَا مُحِقَتْ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَا " . هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ وَحَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَسَمُرَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ وَقَالُوا الْفُرْقَةُ بِالأَبْدَانِ لاَ بِالْكَلاَمِ . وَقَدْ قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا " . يَعْنِي الْفُرْقَةَ بِالْكَلاَمِ . وَالْقَوْلُ الأَوَّلُ أَصَحُّ لأَنَّ ابْنَ عُمَرَ هُوَ رَوَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ أَعْلَمُ بِمَعْنَى مَا رَوَى وَرُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ كَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يُوجِبَ الْبَيْعَ مَشَى لِيَجِبَ لَهُ . وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ أَنَّ رَجُلَيْنِ اخْتَصَمَا إِلَيْهِ فِي فَرَسٍ بَعْدَ مَا تَبَايَعَا . وَكَانُوا فِي سَفِينَةٍ فَقَالَ لاَ أَرَاكُمَا افْتَرَقْتُمَا وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا " . وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَغَيْرِهِمْ إِلَى أَنَّ الْفُرْقَةَ بِالْكَلاَمِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ . وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُ قَالَ كَيْفَ أَرُدُّ هَذَا وَالْحَدِيثُ فِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم صَحِيحٌ . وَقَوَّى هَذَا الْمَذْهَبَ . وَمَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " إِلاَّ بَيْعَ الْخِيَارِ " . مَعْنَاهُ أَنْ يُخَيِّرَ الْبَائِعُ الْمُشْتَرِيَ بَعْدَ إِيجَابِ الْبَيْعِ فَإِذَا خَيَّرَهُ فَاخْتَارَ الْبَيْعَ فَلَيْسَ لَهُ خِيَارٌ بَعْدَ ذَلِكَ فِي فَسْخِ الْبَيْعِ وَإِنْ لَمْ يَتَفَرَّقَا . هَكَذَا فَسَّرَهُ الشَّافِعِيُّ وَغَيْرُهُ . وَمِمَّا يُقَوِّي قَوْلَ مَنْ يَقُولُ الْفُرْقَةُ بِالأَبْدَانِ لاَ بِالْكَلاَمِ حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sotuvchi bilan xaridor toki bir-birlaridan ajralmaguncha (savdoni buzishda) ixtiyor egasidirlar. Agar (ikkalasi) rost soʻzlab, (aybni) bayon qilsalar, savdolarida ularga baraka berilur. Agar (aybni) yashirib, yolgʻon gapirsalar, savdolarining barakasi yoʻq qilinur», dedilar. Bu sahih hadisdir. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Barza, Hakim ibn Hizom, Abdulloh ibn Abbos, Abdulloh ibn Amr, Samura va Abu Hurayradan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan ilm ahlining baʼzilari shunga amal qiladilar, bu Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ular: «Ajralish soʻz bilan emas, balki badanlar bilan boʻladi», dedilar. Ilm ahlining baʼzilari Nabiy ﷺning «toki ajralmaguncha» degan soʻzining maʼnosini soʻz bilan ajralish, dedilar. Lekin birinchi soʻz sahihroqdir, chunki Ibn Umar Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan boʻlib, oʻzi rivoyat qilgan narsaning maʼnosini yaxshiroq biluvchidir. Undan, savdoni qatʼiy qilmoqchi boʻlsa, oʻzi uchun qatʼiy boʻlishi uchun yurib ketgani rivoyat qilingan. Abu Barza al-Aslamiydan ham xuddi shunday rivoyat qilingan: ikki kishi savdolashganlaridan soʻng bir ot toʻgʻrisida tortishib uning oldiga kelishdi, ular kemada edilar. Shunda u: «Sizlarni ajralgan deb koʻrmayapman», dedi va Rasululloh ﷺ: «Sotuvchi bilan xaridor toki ajralmaguncha ixtiyor egasidirlar», deganliklarini aytdi. Kufa ahli va boshqalardan ilm ahlining baʼzilari ajralish soʻz bilan boʻladi, deyishgan, bu Sufyon as-Savriyning soʻzidir, Molik ibn Anasdan ham shunday rivoyat qilingan. Ibn al-Muborakdan rivoyat qilinishicha, u: «Buni qanday rad etaman, bu haqdagi hadis Nabiy ﷺdan sahih kelgan-ku», dedi va bu mazhabni quvvatladi. Nabiy ﷺning «magar ixtiyor savdosi boʻlsa» degan soʻzining maʼnosi shuki, sotuvchi savdo qatʼiy boʻlgandan soʻng xaridorni ixtiyorli qiladi. Agar uni ixtiyorli qilsa va u savdoni ixtiyor qilsa, undan soʻng ajralmasalar ham, savdoni buzishda uning ixtiyori qolmaydi. Shofiiy va boshqalar shunday talqin qilganlar. «Ajralish soʻz bilan emas, badanlar bilan boʻladi» deguvchilarning soʻzini quvvatlovchi narsalardan biri Abdulloh ibn Amrning Nabiy ﷺdan (qilgan) hadisidir.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сотувчи билан харидор токи бир-бирларидан ажралмагунча (савдони бузишда) ихтиёр эгасидирлар. Агар (иккаласи) рост сўзлаб, (айбни) баён қилсалар, савдоларида уларга барака берилур. Агар (айбни) яшириб, ёлғон гапирсалар, савдоларининг баракаси йўқ қилинур», дедилар. Бу саҳиҳ ҳадисдир. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Барза, Ҳаким ибн Ҳизом, Абдуллоҳ ибн Аббос, Абдуллоҳ ибн Амр, Самура ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан илм аҳлининг баъзилари шунга амал қиладилар, бу Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Улар: «Ажралиш сўз билан эмас, балки баданлар билан бўлади», дедилар. Илм аҳлининг баъзилари Набий ﷺнинг «токи ажралмагунча» деган сўзининг маъносини сўз билан ажралиш, дедилар. Лекин биринчи сўз саҳиҳроқдир, чунки Ибн Умар Набий ﷺдан ривоят қилган бўлиб, ўзи ривоят қилган нарсанинг маъносини яхшироқ билувчидир. Ундан, савдони қатъий қилмоқчи бўлса, ўзи учун қатъий бўлиши учун юриб кетгани ривоят қилинган. Абу Барза ал-Асламийдан ҳам худди шундай ривоят қилинган: икки киши савдолашганларидан сўнг бир от тўғрисида тортишиб унинг олдига келишди, улар кемада эдилар. Шунда у: «Сизларни ажралган деб кўрмаяпман», деди ва Расулуллоҳ ﷺ: «Сотувчи билан харидор токи ажралмагунча ихтиёр эгасидирлар», деганликларини айтди. Куфа аҳли ва бошқалардан илм аҳлининг баъзилари ажралиш сўз билан бўлади, дейишган, бу Суфён ас-Саврийнинг сўзидир, Молик ибн Анасдан ҳам шундай ривоят қилинган. Ибн ал-Муборакдан ривоят қилинишича, у: «Буни қандай рад этаман, бу ҳақдаги ҳадис Набий ﷺдан саҳиҳ келган-ку», деди ва бу мазҳабни қувватлади. Набий ﷺнинг «магар ихтиёр савдоси бўлса» деган сўзининг маъноси шуки, сотувчи савдо қатъий бўлгандан сўнг харидорни ихтиёрли қилади. Агар уни ихтиёрли қилса ва у савдони ихтиёр қилса, ундан сўнг ажралмасалар ҳам, савдони бузишда унинг ихтиёри қолмайди. Шофиий ва бошқалар шундай талқин қилганлар. «Ажралиш сўз билан эмас, баданлар билан бўлади» дегувчиларнинг сўзини қувватловчи нарсалардан бири Абдуллоҳ ибн Амрнинг Набий ﷺдан (қилган) ҳадисидир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ الْعَبْدِيُّ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنِي أَبُو حُصَيْنٍ، عَنْ شَيْخٍ، مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ مَعَهُ بِدِينَارٍ يَشْتَرِي لَهُ أُضْحِيَةً فَاشْتَرَاهَا بِدِينَارٍ وَبَاعَهَا بِدِينَارَيْنِ فَرَجَعَ فَاشْتَرَى لَهُ أُضْحِيَةً بِدِينَارٍ وَجَاءَ بِدِينَارٍ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَتَصَدَّقَ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَدَعَا لَهُ أَنْ يُبَارَكَ لَهُ فِي تِجَارَتِهِ .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ u bilan birga, oʻzlari uchun qurbonlik hayvoni sotib olish uchun bir dinor yubordilar. U bir dinorga (qoʻy) sotib oldi va uni ikki dinorga sotdi, soʻng qaytib u zot uchun bir dinorga qurbonlik hayvoni sotib oldi va (ortgan) bir dinorni Paygʻambar ﷺga olib keldi. Bas, Paygʻambar ﷺ uni sadaqa qildilar va uning savdosiga baraka berilishini soʻrab unga duo qildilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ у билан бирга, ўзлари учун қурбонлик ҳайвони сотиб олиш учун бир динор юбордилар. У бир динорга (қўй) сотиб олди ва уни икки динорга сотди, сўнг қайтиб у зот учун бир динорга қурбонлик ҳайвони сотиб олди ва (ортган) бир динорни Пайғамбар ﷺга олиб келди. Бас, Пайғамбар ﷺ уни садақа қилдилар ва унинг савдосига барака берилишини сўраб унга дуо қилдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا وَإِنْ كَتَمَا وَكَذَبَا مُحِقَتِ الْبَرَكَةُ مِنْ بَيْعِهِمَا " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ وَحَمَّادٌ وَأَمَّا هَمَّامٌ فَقَالَ " حَتَّى يَتَفَرَّقَا أَوْ يَخْتَارَ " . ثَلاَثَ مِرَارٍ .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Oluvchi bilan sotuvchi ajralmas ekanlar, ular (savdoni bekor qilish) ixtiyoriga egadirlar. Agar rost soʻzlab, (ayb-nuqsonni) ochiq bayon qilsalar, savdolarida ularga baraka berilar. Agar (ayb-nuqsonni) yashirib, yolgʻon soʻzlasalar, savdolaridan baraka oʻchirilar.» Abu Dovud aytdi: Buni Said ibn Abu Aruba va Hammod ham shunday rivoyat qildilar. Hammomga kelsak, u uch marta: «Toki ular ajralmaguncha yoki (savdoni bekor qilishni) ixtiyor qilmagunlaricha», dedi.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Олувчи билан сотувчи ажралмас эканлар, улар (савдони бекор қилиш) ихтиёрига эгадирлар. Агар рост сўзлаб, (айб-нуқсонни) очиқ баён қилсалар, савдоларида уларга барака берилар. Агар (айб-нуқсонни) яшириб, ёлғон сўзласалар, савдоларидан барака ўчирилар.» Абу Довуд айтди: Буни Саид ибн Абу Аруба ва Ҳаммод ҳам шундай ривоят қилдилар. Ҳаммомга келсак, у уч марта: «Токи улар ажралмагунча ёки (савдони бекор қилишни) ихтиёр қилмагунларича», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَأْتِينِي الرَّجُلُ فَيُرِيدُ مِنِّي الْبَيْعَ لَيْسَ عِنْدِي أَفَأَبْتَاعُهُ لَهُ مِنَ السُّوقِ فَقَالَ " لاَ تَبِعْ مَا لَيْسَ عِنْدَكَ " .
Musaddad bizga rivoyat qildi: Bizga Abu Avona rivoyat qildi, u Abu Bishrdan, u Yusuf ibn Mohakdan, u Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U aytdi: «Ey Rasululloh, huzurimga bir kishi kelib, mendan oʻzimda yoʻq narsani sotib olishni istaydi. Uni bozordan olib, unga sotaymi?» Shunda u zot: «Oʻzingda boʻlmagan narsani sotma», dedilar.Мусаддад бизга ривоят қилди: Бизга Абу Авона ривоят қилди, у Абу Бишрдан, у Юсуф ибн Моҳакдан, у Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У айтди: «Эй Расулуллоҳ, ҳузуримга бир киши келиб, мендан ўзимда йўқ нарсани сотиб олишни истайди. Уни бозордан олиб, унга сотайми?» Шунда у зот: «Ўзингда бўлмаган нарсани сотма», дедилар.
حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا صَدَقَةُ، - يَعْنِي ابْنَ خَالِدٍ - حَدَّثَنَا الشُّعَيْثِيُّ، عَنْ زُفَرَ بْنِ وَثِيمَةَ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، أَنَّهُ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُسْتَقَادَ فِي الْمَسْجِدِ وَأَنْ تُنْشَدَ فِيهِ الأَشْعَارُ وَأَنْ تُقَامَ فِيهِ الْحُدُودُ .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytadi: Rasululloh ﷺ masjidda qasos olinishidan, unda sheʼrlar oʻqilishidan va unda hadlar ado etilishidan qaytardilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтади: Расулуллоҳ ﷺ масжидда қасос олинишидан, унда шеърлар ўқилишидан ва унда ҳадлар адо этилишидан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ مُوسَى بْنَ طَلْحَةَ، أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ، حَدَّثَهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَفْضَلُ الصَّدَقَةِ مَا كَانَ عَنْ ظَهْرِ غِنًى وَالْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى وَابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ " .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sadaqaning eng afzali boylik ortidan berilganidir. Yuqoridagi qoʻl pastdagi qoʻldan yaxshiroqdir. Va nafaqangni birinchi navbatda oʻzing boquvchi kishilardan boshla», dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Садақанинг энг афзали бойлик ортидан берилганидир. Юқоридаги қўл пастдаги қўлдан яхшироқдир. Ва нафақангни биринчи навбатда ўзинг боқувчи кишилардан бошла», дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا مِسْكِينُ بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَعْطَانِي ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِي ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِي ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا حَكِيمُ إِنَّ هَذَا الْمَالَ خَضِرَةٌ حُلْوَةٌ مَنْ أَخَذَهُ بِسَخَاوَةِ نَفْسٍ بُورِكَ لَهُ فِيهِ وَمَنْ أَخَذَهُ بِإِشْرَافِ النَّفْسِ لَمْ يُبَارَكْ لَهُ فِيهِ وَكَانَ كَالَّذِي يَأْكُلُ وَلاَ يَشْبَعُ وَالْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى " .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan soʻradim, u zot menga berdilar; soʻng yana soʻradim, yana berdilar; soʻng yana soʻradim, yana berdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Ey Hakim, bu mol yashil, shirin narsadir. Kim uni koʻngil saxovati bilan olsa, unga barakali boʻladi; kim uni nafs ochkoʻzligi bilan olsa, unga barakasiz boʻladi va u yeb-yeb toʻymaydigan kishiga oʻxshaydi. Yuqori qoʻl quyi qoʻldan yaxshiroqdir», dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан сўрадим, у зот менга бердилар; сўнг яна сўрадим, яна бердилар; сўнг яна сўрадим, яна бердилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Ҳаким, бу мол яшил, ширин нарсадир. Ким уни кўнгил саховати билан олса, унга баракали бўлади; ким уни нафс очкўзлиги билан олса, унга баракасиз бўлади ва у еб-еб тўймайдиган кишига ўхшайди. Юқори қўл қуйи қўлдан яхшироқдир», дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنِي قَتَادَةُ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ فِي بَيْعِهِمَا وَإِنْ كَذَبَا وَكَتَمَا مُحِقَ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَا " .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oldi-sotdi qiluvchi ikki kishi ajralishmagunlaricha ixtiyorlidirlar. Agar rost gapirib, ochiq-oydin bayon qilsalar, savdolarida baraka boʻladi. Agar yolgʻon gapirib, bir narsani yashirsalar, savdolarining barakasi yoʻqoladi», dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Олди-сотди қилувчи икки киши ажралишмагунларича ихтиёрлидирлар. Агар рост гапириб, очиқ-ойдин баён қилсалар, савдоларида барака бўлади. Агар ёлғон гапириб, бир нарсани яширсалар, савдоларининг баракаси йўқолади», дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، عَنْ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ - عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ صَالِحٍ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا فَإِنْ بَيَّنَا وَصَدَقَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا وَإِنْ كَذَبَا وَكَتَمَا مُحِقَ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَا " .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki savdolashuvchi ajralishmagunlaricha ixtiyorlidirlar. Agar ular rostgoʻy boʻlib, aybni ochib bersalar, savdolarida ularga baraka beriladi. Agar ular yolgʻon gapirib, aybni yashirsalar, savdolarining barakasi yoʻqoladi», dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки савдолашувчи ажралишмагунларича ихтиёрлидирлар. Агар улар ростгўй бўлиб, айбни очиб берсалар, савдоларида уларга барака берилади. Агар улар ёлғон гапириб, айбни яширсалар, савдоларининг баракаси йўқолади», дедилар.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، عَنْ حَجَّاجِ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مَوْهَبٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ صَيْفِيٍّ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَبِعْ طَعَامًا حَتَّى تَشْتَرِيَهُ وَتَسْتَوْفِيَهُ " .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Taomni sotib olib, toʻliq qoʻlga olib olmaguningcha sotma», dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Таомни сотиб олиб, тўлиқ қўлга олиб олмагунингча сотма», дедилар.
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ حِزَامِ بْنِ حَكِيمٍ، قَالَ قَالَ حَكِيمُ بْنُ حِزَامٍ ابْتَعْتُ طَعَامًا مِنْ طَعَامِ الصَّدَقَةِ فَرَبِحْتُ فِيهِ قَبْلَ أَنْ أَقْبِضَهُ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ " لاَ تَبِعْهُ حَتَّى تَقْبِضَهُ " .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men sadaqa taomidan biroz taom sotib oldim va uni qoʻlga olishimdan oldin unda foyda koʻrdim. Soʻng Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, buni u zotga aytdim. Shunda u zot: ‹Uni qoʻlingga olib olmaguningcha sotmagin›, dedilar.»Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен садақа таомидан бироз таом сотиб олдим ва уни қўлга олишимдан олдин унда фойда кўрдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, буни у зотга айтдим. Шунда у зот: ‹Уни қўлингга олиб олмагунингча сотмагин›, дедилар.»
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَأْتِينِي الرَّجُلُ فَيَسْأَلُنِي الْبَيْعَ لَيْسَ عِنْدِي أَبِيعُهُ مِنْهُ ثُمَّ أَبْتَاعُهُ لَهُ مِنَ السُّوقِ . قَالَ " لاَ تَبِعْ مَا لَيْسَ عِنْدَكَ " .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Paygʻambar ﷺ dan soʻrab: ‹Ey Allohning Rasuli, huzurimga bir kishi kelib, mendan oʻzimda boʻlmagan bir narsani sotishimni soʻraydi. Men uni oʻsha kishiga sotib, soʻng uni bozordan sotib olsam boʻladimi?› dedim. U zot: ‹Oʻzingda boʻlmagan narsani sotmagin›, dedilar.»Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Пайғамбар ﷺ дан сўраб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, ҳузуримга бир киши келиб, мендан ўзимда бўлмаган бир нарсани сотишимни сўрайди. Мен уни ўша кишига сотиб, сўнг уни бозордан сотиб олсам бўладими?› дедим. У зот: ‹Ўзингда бўлмаган нарсани сотмагин›, дедилар.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ يُوسُفَ بْنَ مَاهَكَ، يُحَدِّثُ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ الرَّجُلُ يَسْأَلُنِي الْبَيْعَ وَلَيْسَ عِنْدِي أَفَأَبِيعُهُ قَالَ " لاَ تَبِعْ مَا لَيْسَ عِنْدَكَ " .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, bir kishi mendan yonimda yoʻq narsani sotishimni soʻrasa, uni sotaveraymi?», dedim. U zot: «Yoningda boʻlmagan narsani sotma», dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, бир киши мендан ёнимда йўқ нарсани сотишимни сўраса, уни сотаверайми?», дедим. У зот: «Ёнингда бўлмаган нарсани сотма», дедилар.
- السادس: عن أبي خالد حكيم بن حزام. رضي الله عنه ، قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : " البيعان بالخيار مالم يتفرقا، فإن صدقاً وبينا بورك لهما في بيعهما، وإن كتما وكذبا محقت بركة بيعهما" ((متفق عليه)) .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Sotuvchi va xaridor — ular ajrashmaguncha (yoki ajrashguncha) — (savdoni) saqlab qolish yoki (qaytarib) berish ixtiyoriga ega. Agar ikki tomon ham rost soʻzlab, (molning) ayblari va yaxshiliklarini bayon qilsa, ularning savdosiga barakat (beriladi); agar ular yolgʻon soʻzlab yoki biror narsani yashirsa, ularning savdosidagi barakat yoʻqoladi», — dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сотувчи ва харидор — улар ажрашмагунча (ёки ажрашгунча) — (савдони) сақлаб қолиш ёки (қайтариб) бериш ихтиёрига эга. Агар икки томон ҳам рост сўзлаб, (молнинг) айблари ва яхшиликларини баён қилса, уларнинг савдосига баракат (берилади); агар улар ёлғон сўзлаб ёки бирор нарсани яширса, уларнинг савдосидаги баракат йўқолади», — дедилар.
- وعن حكيم بن حزام رضي الله عنه قال: سألت رسول الله صلى الله عليه وسلم فأعطاني، ثم سألته فأعطاني، ثم سألته فأعطاني ثم قال: "يا حكيم، إن هذا المال خضر حلو، فمن أخذه بسخاوة نفس بورك له فيه، ومن أخذه بإشراف نفس لم يبارك له فيه، وكان كالذي يأكل ولا يشبع، واليد العليا خير من اليد السفلى" قال حكيم: فقلت يا رسول الله والذي بعثك بالحق لا أرزأ أحداً بعدك شيئاً حتى أفارق الدنيا. فكان أبو بكر رضي الله عنه يدعو حكيماً ليعطيه العطاء، فيأبى أن يقبل منه شيئاً ثم إن عمر رضي الله عنه دعاه ليعطيه، فأبى أن يقبله. فقال: يا معشر المسلمين، أشهدكم على حكيم أني أعرض عليه حقه الذي قسمه الله له في هذا الفيء فيأبى أن يأخذه فلم يرزأ حكيم أحداً بعد النبي صلى الله عليه وسلم حتى توفي. ((متفق عليه)).
"يرزأ" براء ثم زاى ثم همزة، أي: لم يأخذ من أحد شيئاً، وأصل الرزء: النقصان، أي: لم ينقص أحداً شيئاً بالأخذ منه. و"إشراف النفس": تطلعها وطمعها بالشيء. "سخاوة النفس": هي عدم الإشراف إلى الشيء، والطمع فيه، والمبالاة به والشره.
Urva ibn Zubayr (Hakim ibn Hizomdan) rivoyat qiladi: Hakim ibn Hizom: «Men Allohning Rasuli ﷺ dan bir narsa soʻradim va u menga berdi. Men undan yana soʻradim va u menga berdi hamda menga: ‹Ey Hakim! Bu mol — yashil, shirin (meva) kabidir: agar kishi uni ochkoʻzliksiz olsa, unda (mol) unga barakali boʻladi; agar uni ochkoʻzlik bilan olsa, unda barakali boʻlmaydi va u — yeb toʻymaydigan kishi kabi boʻladi. Yuqori (yaʼni beruvchi) qoʻl — pastki (yaʼni oluvchi) qoʻldan yaxshiroq(dir)›, — dedi. Men: ‹Yo Rasululloh! Seni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, men — bu dunyodan ketgunimcha — sendan keyin hech kimdan hech narsa soʻramayman›, — dedim», — dedi. Bas, Abu Bakr oʻz xalifaligida Hakimni — unga (biroz pul) berish uchun — chaqirganda, Hakim undan hech narsa olishdan bosh tortdi. Bir marta Umar (oʻz xalifaligida) uni — biror narsa berish uchun — chaqirdi, lekin Hakim uni olishdan bosh tortdi; shunda Umar: «Ey musulmonlar! Men unga (Hakimga) — Alloh unga bu fayʼdan (oʻljadan) belgilagan — haqqini beraman, lekin u uni olishdan bosh tortyapti», — dedi. Bas, Hakim — to vafot etguncha — Paygʻambar ﷺ dan keyin hech kimdan hech narsa olmadi.Урва ибн Зубайр (Ҳаким ибн Ҳизомдан) ривоят қилади: Ҳаким ибн Ҳизом: «Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ дан бир нарса сўрадим ва у менга берди. Мен ундан яна сўрадим ва у менга берди ҳамда менга: ‹Эй Ҳаким! Бу мол — яшил, ширин (мева) кабидир: агар киши уни очкўзликсиз олса, унда (мол) унга баракали бўлади; агар уни очкўзлик билан олса, унда баракали бўлмайди ва у — еб тўймайдиган киши каби бўлади. Юқори (яъни берувчи) қўл — пастки (яъни олувчи) қўлдан яхшироқ(дир)›, — деди. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Сени ҳақ билан юборган Зотга қасамки, мен — бу дунёдан кетгунимча — сендан кейин ҳеч кимдан ҳеч нарса сўрамайман›, — дедим», — деди. Бас, Абу Бакр ўз халифалигида Ҳакимни — унга (бироз пул) бериш учун — чақирганда, Ҳаким ундан ҳеч нарса олишдан бош тортди. Бир марта Умар (ўз халифалигида) уни — бирор нарса бериш учун — чақирди, лекин Ҳаким уни олишдан бош тортди; шунда Умар: «Эй мусулмонлар! Мен унга (Ҳакимга) — Аллоҳ унга бу файъдан (ўлжадан) белгилаган — ҳаққини бераман, лекин у уни олишдан бош тортяпти», — деди. Бас, Ҳаким — то вафот этгунча — Пайғамбар ﷺ дан кейин ҳеч кимдан ҳеч нарса олмади.
- وعن حكيم بن حزام رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: "اليد العليا خير من اليد السفلى، وابدأ بمن تعول، وخير الصدقة عن ظهر غنى ومن يستعفف يعفه الله، ومن يستغن يغنه الله” ((متفق عليه)).
((وهذا لفظ البخاري، ولفظ مسلم أخصر)).
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Yuqori qoʻl — quyi qoʻldan yaxshiroq (yaʼni sadaqa beruvchi — oluvchidan yaxshiroq). (Sadaqani) avval oʻz qaramogʻingdagilardan boshla. Eng yaxshi sadaqa — boy kishi (oʻz ehtiyojidan ortgan moldan) bergan (sadaqa). Kim odamlardan (moliyaviy yordam) soʻrashdan tiyilsa, Alloh unga (rizq) beradi va uni (boshqalardan) soʻrashdan saqlaydi; Alloh uni oʻz-oʻziga yetarli (boy) qiladi», — dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Юқори қўл — қуйи қўлдан яхшироқ (яъни садақа берувчи — олувчидан яхшироқ). (Садақани) аввал ўз қарамоғингдагилардан бошла. Энг яхши садақа — бой киши (ўз эҳтиёжидан ортган молдан) берган (садақа). Ким одамлардан (молиявий ёрдам) сўрашдан тийилса, Аллоҳ унга (ризқ) беради ва уни (бошқалардан) сўрашдан сақлайди; Аллоҳ уни ўз-ўзига етарли (бой) қилади», — дедилар.
وَعَن حَكِيم بن حزَام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُوِرَكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا وَإِنْ كَتَمَا وَكَذَبَا مُحِقَتْ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَا»
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sotuvchi bilan xaridor toki bir-birlaridan ajralmaguncha (savdoni buzishda) ixtiyor egasidirlar. Agar (ikkalasi) rost soʻzlab, (aybni) bayon qilsalar, savdolarida ularga baraka berilur. Agar (aybni) yashirib, yolgʻon gapirsalar, savdolarining barakasi yoʻq qilinur», dedilar. Bu sahih hadisdir. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Barza, Hakim ibn Hizom, Abdulloh ibn Abbos, Abdulloh ibn Amr, Samura va Abu Hurayradan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan ilm ahlining baʼzilari shunga amal qiladilar, bu Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ular: «Ajralish soʻz bilan emas, balki badanlar bilan boʻladi», dedilar. Ilm ahlining baʼzilari Nabiy ﷺning «toki ajralmaguncha» degan soʻzining maʼnosini soʻz bilan ajralish, dedilar. Lekin birinchi soʻz sahihroqdir, chunki Ibn Umar Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan boʻlib, oʻzi rivoyat qilgan narsaning maʼnosini yaxshiroq biluvchidir. Undan, savdoni qatʼiy qilmoqchi boʻlsa, oʻzi uchun qatʼiy boʻlishi uchun yurib ketgani rivoyat qilingan. Abu Barza al-Aslamiydan ham xuddi shunday rivoyat qilingan: ikki kishi savdolashganlaridan soʻng bir ot toʻgʻrisida tortishib uning oldiga kelishdi, ular kemada edilar. Shunda u: «Sizlarni ajralgan deb koʻrmayapman», dedi va Rasululloh ﷺ: «Sotuvchi bilan xaridor toki ajralmaguncha ixtiyor egasidirlar», deganliklarini aytdi. Kufa ahli va boshqalardan ilm ahlining baʼzilari ajralish soʻz bilan boʻladi, deyishgan, bu Sufyon as-Savriyning soʻzidir, Molik ibn Anasdan ham shunday rivoyat qilingan. Ibn al-Muborakdan rivoyat qilinishicha, u: «Buni qanday rad etaman, bu haqdagi hadis Nabiy ﷺdan sahih kelgan-ku», dedi va bu mazhabni quvvatladi. Nabiy ﷺning «magar ixtiyor savdosi boʻlsa» degan soʻzining maʼnosi shuki, sotuvchi savdo qatʼiy boʻlgandan soʻng xaridorni ixtiyorli qiladi. Agar uni ixtiyorli qilsa va u savdoni ixtiyor qilsa, undan soʻng ajralmasalar ham, savdoni buzishda uning ixtiyori qolmaydi. Shofiiy va boshqalar shunday talqin qilganlar. «Ajralish soʻz bilan emas, badanlar bilan boʻladi» deguvchilarning soʻzini quvvatlovchi narsalardan biri Abdulloh ibn Amrning Nabiy ﷺdan (qilgan) hadisidir.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сотувчи билан харидор токи бир-бирларидан ажралмагунча (савдони бузишда) ихтиёр эгасидирлар. Агар (иккаласи) рост сўзлаб, (айбни) баён қилсалар, савдоларида уларга барака берилур. Агар (айбни) яшириб, ёлғон гапирсалар, савдоларининг баракаси йўқ қилинур», дедилар. Бу саҳиҳ ҳадисдир. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Барза, Ҳаким ибн Ҳизом, Абдуллоҳ ибн Аббос, Абдуллоҳ ибн Амр, Самура ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан илм аҳлининг баъзилари шунга амал қиладилар, бу Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Улар: «Ажралиш сўз билан эмас, балки баданлар билан бўлади», дедилар. Илм аҳлининг баъзилари Набий ﷺнинг «токи ажралмагунча» деган сўзининг маъносини сўз билан ажралиш, дедилар. Лекин биринчи сўз саҳиҳроқдир, чунки Ибн Умар Набий ﷺдан ривоят қилган бўлиб, ўзи ривоят қилган нарсанинг маъносини яхшироқ билувчидир. Ундан, савдони қатъий қилмоқчи бўлса, ўзи учун қатъий бўлиши учун юриб кетгани ривоят қилинган. Абу Барза ал-Асламийдан ҳам худди шундай ривоят қилинган: икки киши савдолашганларидан сўнг бир от тўғрисида тортишиб унинг олдига келишди, улар кемада эдилар. Шунда у: «Сизларни ажралган деб кўрмаяпман», деди ва Расулуллоҳ ﷺ: «Сотувчи билан харидор токи ажралмагунча ихтиёр эгасидирлар», деганликларини айтди. Куфа аҳли ва бошқалардан илм аҳлининг баъзилари ажралиш сўз билан бўлади, дейишган, бу Суфён ас-Саврийнинг сўзидир, Молик ибн Анасдан ҳам шундай ривоят қилинган. Ибн ал-Муборакдан ривоят қилинишича, у: «Буни қандай рад этаман, бу ҳақдаги ҳадис Набий ﷺдан саҳиҳ келган-ку», деди ва бу мазҳабни қувватлади. Набий ﷺнинг «магар ихтиёр савдоси бўлса» деган сўзининг маъноси шуки, сотувчи савдо қатъий бўлгандан сўнг харидорни ихтиёрли қилади. Агар уни ихтиёрли қилса ва у савдони ихтиёр қилса, ундан сўнг ажралмасалар ҳам, савдони бузишда унинг ихтиёри қолмайди. Шофиий ва бошқалар шундай талқин қилганлар. «Ажралиш сўз билан эмас, баданлар билан бўлади» дегувчиларнинг сўзини қувватловчи нарсалардан бири Абдуллоҳ ибн Амрнинг Набий ﷺдан (қилган) ҳадисидир.
وَعَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ قَالَ: نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ أَبِيعَ مَا ليسَ عندِي. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ فِي رِوَايَةٍ لَهُ وَلِأَبِي دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ: قَالَ: قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ يَأْتِينِي الرَّجُلُ فَيُرِيدُ مِنِّي الْبَيْعَ وَلَيْسَ عِنْدِي فَأَبْتَاعُ لَهُ مِنَ السُّوقِ قَالَ: «لَا تبِعْ مَا ليسَ عندَكَ»
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni yonimda yoʻq narsani sotishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Ishoq ibn Mansur aytdi: Ahmadga: «Qarz va savdodan qaytarishning maʼnosi nima?» dedim. U: «Bir kishiga qarz berib, soʻng undan ziyoda olib savdo qilishi; yoki unga biror narsa evaziga qarz berib: ‹Agar sendan muyassar boʻlmasa, u senga savdo (boʻlib qoladi)›, deyishi ehtimoli ham bor», dedi. Ishoq ibn Rohavayh ham xuddi shunday dedi. (Ishoq aytdi:) Ahmadga: «Zomin boʻlmagan (qoʻlga olinmagan) narsani sotish-chi?» dedim. U: «Mening nazdimda bu faqat qoʻlga olinmagan taomdadir», dedi. Ishoq: «Oʻlchanadigan yoki tortiladigan har bir narsada (shunday)», dedi. Ahmad aytdi: «Agar kishi: ‹Senga ushbu kiyimni tikib va oqartib berishim sharti bilan sotaman›, desa, bu savdoda ikki shartga oʻxshaydi. Agar: ‹Senga uni tikib berishim sharti bilan sotaman› yoki ‹oqartib berishim sharti bilan sotaman›, desa, zarari yoʻq — bu bitta shartdir». Ishoq ham xuddi shunday dedi.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени ёнимда йўқ нарсани сотишдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Ишоқ ибн Мансур айтди: Аҳмадга: «Қарз ва савдодан қайтаришнинг маъноси нима?» дедим. У: «Бир кишига қарз бериб, сўнг ундан зиёда олиб савдо қилиши; ёки унга бирор нарса эвазига қарз бериб: ‹Агар сендан муяссар бўлмаса, у сенга савдо (бўлиб қолади)›, дейиши эҳтимоли ҳам бор», деди. Ишоқ ибн Роҳавайҳ ҳам худди шундай деди. (Ишоқ айтди:) Аҳмадга: «Зомин бўлмаган (қўлга олинмаган) нарсани сотиш-чи?» дедим. У: «Менинг наздимда бу фақат қўлга олинмаган таомдадир», деди. Ишоқ: «Ўлчанадиган ёки тортиладиган ҳар бир нарсада (шундай)», деди. Аҳмад айтди: «Агар киши: ‹Сенга ушбу кийимни тикиб ва оқартиб беришим шарти билан сотаман›, деса, бу савдода икки шартга ўхшайди. Агар: ‹Сенга уни тикиб беришим шарти билан сотаман› ёки ‹оқартиб беришим шарти билан сотаман›, деса, зарари йўқ — бу битта шартдир». Ишоқ ҳам худди шундай деди.
وَعَن حَكِيم بن حزَام أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ مَعَهُ بِدِينَارٍ لِيَشْتَرِيَ لَهُ بِهِ أُضْحِيَّةً فَاشْتَرَى كَبْشًا بِدِينَارٍ وَبَاعَهُ بِدِينَارَيْنِ فَرَجَعَ فَاشْتَرَى أُضْحِيَّةً بِدِينَارٍ فَجَاءَ بِهَا وَبِالدِّينَارِ الَّذِي اسْتَفْضَلَ من الْأُخْرَى فَتصدق رَسُول الله صلى بِالدِّينَارِ فَدَعَا لَهُ أَنْ يُبَارَكَ لَهُ فِي تِجَارَته. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ u bilan birga, oʻzlari uchun qurbonlik hayvoni sotib olish uchun bir dinor yubordilar. U bir dinorga (qoʻy) sotib oldi va uni ikki dinorga sotdi, soʻng qaytib u zot uchun bir dinorga qurbonlik hayvoni sotib oldi va (ortgan) bir dinorni Paygʻambar ﷺga olib keldi. Bas, Paygʻambar ﷺ uni sadaqa qildilar va uning savdosiga baraka berilishini soʻrab unga duo qildilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ у билан бирга, ўзлари учун қурбонлик ҳайвони сотиб олиш учун бир динор юбордилар. У бир динорга (қўй) сотиб олди ва уни икки динорга сотди, сўнг қайтиб у зот учун бир динорга қурбонлик ҳайвони сотиб олди ва (ортган) бир динорни Пайғамбар ﷺга олиб келди. Бас, Пайғамбар ﷺ уни садақа қилдилар ва унинг савдосига барака берилишини сўраб унга дуо қилдилар.
وَعَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ قَالَ: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُسْتَقَادَ فِي الْمَسْجِدِ وَأَنْ يُنْشَدَ فِيهِ الْأَشْعَارُ وَأَنْ تُقَامَ فِيهِ الْحُدُودُ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ فِي سُنَنِهِ وَصَاحِبُ جَامِعِ الْأُصُولِ فِيهِ عَنْ حَكِيمٍ
وَفِي المصابيح عَن جَابر
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytadi: Rasululloh ﷺ masjidda qasos olinishidan, unda sheʼrlar oʻqilishidan va unda hadlar ado etilishidan qaytardilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтади: Расулуллоҳ ﷺ масжидда қасос олинишидан, унда шеърлар ўқилишидан ва унда ҳадлар адо этилишидан қайтардилар.
وَعَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ قَالَ: سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَعْطَانِي ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِي ثُمَّ قَالَ لِي: «يَا حَكِيمُ إِنَّ هَذَا الْمَالَ خَضِرٌ حُلْوٌ فَمَنْ أَخَذَهُ بِسَخَاوَةِ نَفْسٍ بُورِكَ لَهُ فِيهِ وَمَنْ أَخَذَهُ بِإِشْرَافِ نَفْسٍ لَمْ يُبَارَكْ لَهُ فِيهِ. وَكَانَ كَالَّذِي يَأْكُلُ وَلَا يَشْبَعُ وَالْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى» . قَالَ حَكِيمٌ: فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لَا أَرْزَأُ أَحَدًا بَعْدَكَ شَيْئًا حَتَّى أُفَارِقَ الدُّنْيَا "
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan (biror narsa) soʻradim, u zot menga berdilar. Soʻng yana soʻradim, yana berdilar. Soʻng menga: «Ey Hakim, bu mol koʻm-koʻk, shirindir. Kim uni nafsi saxovati bilan olsa, unga barakali qilinadi. Kim uni nafsi ochkoʻzligi bilan olsa, unga barakasiz boʻladi. U yeb-yeb toʻymaydigan kishiga oʻxshaydi. Yuqori qoʻl quyi qoʻldan yaxshiroqdir», dedilar. Hakim aytadi: «Ey Allohning Rasuli, sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, sizdan keyin dunyodan ketgunimcha hech kimdan hech narsa olmayman», dedim. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан (бирор нарса) сўрадим, у зот менга бердилар. Сўнг яна сўрадим, яна бердилар. Сўнг менга: «Эй Ҳаким, бу мол кўм-кўк, шириндир. Ким уни нафси саховати билан олса, унга баракали қилинади. Ким уни нафси очкўзлиги билан олса, унга баракасиз бўлади. У еб-еб тўймайдиган кишига ўхшайди. Юқори қўл қуйи қўлдан яхшироқдир», дедилар. Ҳаким айтади: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, сиздан кейин дунёдан кетгунимча ҳеч кимдан ҳеч нарса олмайман», дедим. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ: أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ: أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ أَخْبَرَهُ، أَنَّهُ قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم: أَرَأَيْتَ أُمُورًا كُنْتُ أَتَحَنَّثُ بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ، مِنْ صِلَةٍ، وَعَتَاقَةٍ، وَصَدَقَةٍ، فَهَلْ لِي فِيهَا أَجْرٌ؟ قَالَ حَكِيمٌ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم: أَسْلَمْتَ عَلَى مَا سَلَفَ مِنْ خَيْرٍ.
(Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu) aytdi:) Men: «Yo Rasululloh, men johiliyatda taqvodorlik (ibodat) qilib ado etgan ishlarim — silayi rahm, qul ozod qilish va sadaqa — haqida nima deysiz? Ularda menga (biror) ajr bormi?» dedim. Hakim aytdi: Rasululloh ﷺ: «Sen oʻzingdan oldin oʻtgan yaxshilik (savoblari) bilan birga Islomga kirding (yaʼni u yaxshiliklar senga qoladi)» dedilar.(Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен: «Ё Расулуллоҳ, мен жоҳилиятда тақводорлик (ибодат) қилиб адо этган ишларим — силайи раҳм, қул озод қилиш ва садақа — ҳақида нима дейсиз? Уларда менга (бирор) ажр борми?» дедим. Ҳаким айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сен ўзингдан олдин ўтган яхшилик (савоблари) билан бирга Исломга кирдинг (яъни у яхшиликлар сенга қолади)» дедилар.