Hakim ibn Hizom

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى، وَابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ، وَخَيْرُ الصَّدَقَةِ عَنْ ظَهْرِ غِنًى، وَمَنْ يَسْتَعْفِفْ يُعِفَّهُ اللَّهُ، وَمَنْ يَسْتَغْنِ يُغْنِهِ اللَّهُ ‏"‏‏.‏ وَعَنْ وُهَيْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ بِهَذَا‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Yuqori qoʻl — quyi qoʻldan yaxshiroq (yaʼni sadaqa beruvchi — oluvchidan yaxshiroq). (Sadaqani) avval oʻz qaramogʻingdagilardan boshla. Eng yaxshi sadaqa — boy kishi (oʻz ehtiyojidan ortgan moldan) bergan (sadaqa). Kim odamlardan (moliyaviy yordam) soʻrashdan tiyilsa, Alloh unga (rizq) beradi va uni (boshqalardan) soʻrashdan saqlaydi; Alloh uni oʻz-oʻziga yetarli (boy) qiladi», — dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Юқори қўл — қуйи қўлдан яхшироқ (яъни садақа берувчи — олувчидан яхшироқ). (Садақани) аввал ўз қарамоғингдагилардан бошла. Энг яхши садақа — бой киши (ўз эҳтиёжидан ортган молдан) берган (садақа). Ким одамлардан (молиявий ёрдам) сўрашдан тийилса, Аллоҳ унга (ризқ) беради ва уни (бошқалардан) сўрашдан сақлайди; Аллоҳ уни ўз-ўзига етарли (бой) қилади», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ أَشْيَاءَ كُنْتُ أَتَحَنَّثُ بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ مِنْ صَدَقَةٍ أَوْ عَتَاقَةٍ وَصِلَةِ رَحِمٍ فَهَلْ فِيهَا مِنْ أَجْرٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَسْلَمْتَ عَلَى مَا سَلَفَ مِنْ خَيْرٍ ‏"‏‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ga: «Islomni qabul qilishdan oldin men sadaqa berish, qul ozod qilish va qarindoshlik aloqalarini ulash kabi yaxshi amallarni qilar edim. Men oʻsha amallar uchun savob olamanmi?» — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Sen oʻsha barcha yaxshi amallaring bilan (ularning savobini yoʻqotmagan holda) musulmon boʻlding», — dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ га: «Исломни қабул қилишдан олдин мен садақа бериш, қул озод қилиш ва қариндошлик алоқаларини улаш каби яхши амалларни қилар эдим. Мен ўша амаллар учун савоб оламанми?» — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Сен ўша барча яхши амалларинг билан (уларнинг савобини йўқотмаган ҳолда) мусулмон бўлдинг», — дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ صَالِحٍ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، رَفَعَهُ إِلَى حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا ـ أَوْ قَالَ حَتَّى يَتَفَرَّقَا ـ فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا، وَإِنْ كَتَمَا وَكَذَبَا مُحِقَتْ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَا ‏"‏‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Sotuvchi va xaridor — ular ajrashmaguncha (yoki ajrashguncha) — (savdoni) saqlab qolish yoki (qaytarib) berish ixtiyoriga ega. Agar ikki tomon ham rost soʻzlab, (molning) ayblari va yaxshiliklarini bayon qilsa, ularning savdosiga barakat (beriladi); agar ular yolgʻon soʻzlab yoki biror narsani yashirsa, ularning savdosidagi barakat yoʻqoladi», — dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сотувчи ва харидор — улар ажрашмагунча (ёки ажрашгунча) — (савдони) сақлаб қолиш ёки (қайтариб) бериш ихтиёрига эга. Агар икки томон ҳам рост сўзлаб, (молнинг) айблари ва яхшиликларини баён қилса, уларнинг савдосига баракат (берилади); агар улар ёлғон сўзлаб ёки бирор нарсани яширса, уларнинг савдосидаги баракат йўқолади», — дедилар.

حَدَّثَنَا بَدَلُ بْنُ الْمُحَبَّرِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْخَلِيلِ، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا ـ أَوْ قَالَ حَتَّى يَتَفَرَّقَا ـ فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا، وَإِنْ كَتَمَا وَكَذَبَا مُحِقَتْ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَا ‏"‏‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Xaridor va sotuvchi — ular ajrashmaguncha (yoki ajrashguncha) — savdoni bekor qilish yoki tasdiqlash ixtiyoriga ega. Agar ular rost soʻzlab, bir-biriga (molning) ayblarini aytsa, ularning savdosida barakat (beriladi); agar ular biror narsani yashirsa va yolgʻon soʻzlasa, savdoning barakati yoʻqoladi», — dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Харидор ва сотувчи — улар ажрашмагунча (ёки ажрашгунча) — савдони бекор қилиш ёки тасдиқлаш ихтиёрига эга. Агар улар рост сўзлаб, бир-бирига (молнинг) айбларини айца, уларнинг савдосида баракат (берилади); агар улар бирор нарсани яширса ва ёлғон сўзласа, савдонинг баракати йўқолади», — дедилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا ‏"‏‏.‏ وَزَادَ أَحْمَدُ حَدَّثَنَا بَهْزٌ، قَالَ قَالَ هَمَّامٌ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لأَبِي التَّيَّاحِ فَقَالَ كُنْتُ مَعَ أَبِي الْخَلِيلِ لَمَّا حَدَّثَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ بِهَذَا الْحَدِيثِ‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Xaridor va sotuvchi — ular ajrashmaguncha — savdoni bekor qilish yoki tasdiqlash ixtiyoriga ega», — dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Харидор ва сотувчи — улар ажрашмагунча — савдони бекор қилиш ёки тасдиқлаш ихтиёрига эга», — дедилар.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا حَبَّانُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ قَتَادَةُ أَخْبَرَنِي عَنْ صَالِحٍ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ سَمِعْتُ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا، فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا، وَإِنْ كَذَبَا وَكَتَمَا مُحِقَتْ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَا ‏"‏‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Xaridor va sotuvchi — ular ajrashmaguncha — savdoni bekor qilish yoki tasdiqlash ixtiyoriga ega; agar ular rost soʻzlab, (molning) ayblarini bayon qilsa, ularning savdosiga barakat (beriladi); agar ular yolgʻon soʻzlab, baʼzi (haqiqatlarni) yashirsa, ularning savdosi Allohning barakatidan mahrum boʻladi», — dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Харидор ва сотувчи — улар ажрашмагунча — савдони бекор қилиш ёки тасдиқлаш ихтиёрига эга; агар улар рост сўзлаб, (молнинг) айбларини баён қилса, уларнинг савдосига баракат (берилади); агар улар ёлғон сўзлаб, баъзи (ҳақиқатларни) яширса, уларнинг савдоси Аллоҳнинг баракатидан маҳрум бўлади», — дедилар.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا حَبَّانُ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا ‏"‏ ـ قَالَ هَمَّامٌ وَجَدْتُ فِي كِتَابِي يَخْتَارُ ثَلاَثَ مِرَارٍ ـ ‏"‏فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا، وَإِنْ كَذَبَا وَكَتَمَا فَعَسَى أَنْ يَرْبَحَا رِبْحًا، وَيُمْحَقَا بَرَكَةَ بَيْعِهِمَا ‏"‏‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا أَبُو التَّيَّاحِ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْحَارِثِ، يُحَدِّثُ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Xaridor ham, sotuvchi ham — ular ajrashmaguncha — savdoni bekor qilish yoki tasdiqlash ixtiyoriga ega», — dedilar. Rivoyatchi Hammom: «Men buni oʻz kitobimda topdim: ‹Xaridor ham, sotuvchi ham — savdoni tasdiqlash yoki bekor qilish ixtiyorini uch marta beradi; agar ular rost soʻzlab, (molning) ayblarini aytsa, ularning savdosiga barakat (beriladi); agar ular yolgʻon soʻzlab, ayblarini yashirsa, ular biror (moliyaviy) foyda olishi mumkin, lekin ular oʻz savdosini Allohning barakatidan mahrum qiladi›», — dedi.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Харидор ҳам, сотувчи ҳам — улар ажрашмагунча — савдони бекор қилиш ёки тасдиқлаш ихтиёрига эга», — дедилар. Ривоятчи Ҳаммом: «Мен буни ўз китобимда топдим: ‹Харидор ҳам, сотувчи ҳам — савдони тасдиқлаш ёки бекор қилиш ихтиёрини уч марта беради; агар улар рост сўзлаб, (молнинг) айбларини айца, уларнинг савдосига баракат (берилади); агар улар ёлғон сўзлаб, айбларини яширса, улар бирор (молиявий) фойда олиши мумкин, лекин улар ўз савдосини Аллоҳнинг баракатидан маҳрум қилади›», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ أُمُورًا كُنْتُ أَتَحَنَّثُ بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ مِنْ صِلَةٍ وَعَتَاقَةٍ وَصَدَقَةٍ، هَلْ لِي فِيهَا مِنْ أَجْرٍ‏.‏ قَالَ حَكِيمٌ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَسْلَمْتَ عَلَى مَا سَلَفَ مِنْ خَيْرٍ ‏"‏‏.‏ وَيُقَالُ أَيْضًا عَنْ أَبِي الْيَمَانِ أَتَحَنَّثُ‏.‏ وَقَالَ مَعْمَرٌ وَصَالِحٌ وَابْنُ الْمُسَافِرِ أَتَحَنَّثُ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ إِسْحَاقَ التَّحَنُّثُ التَّبَرُّرُ، وَتَابَعَهُمْ هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ‏.‏

(Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu) aytdi:) Men: «Yo Rasululloh, men johiliyatda taqvodorlik (ibodat) qilib ado etgan ishlarim — silayi rahm, qul ozod qilish va sadaqa — haqida nima deysiz? Ularda menga (biror) ajr bormi?» dedim. Hakim aytdi: Rasululloh ﷺ: «Sen oʻzingdan oldin oʻtgan yaxshilik (savoblari) bilan birga Islomga kirding (yaʼni u yaxshiliklar senga qoladi)» dedilar.(Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен: «Ё Расулуллоҳ, мен жоҳилиятда тақводорлик (ибодат) қилиб адо этган ишларим — силайи раҳм, қул озод қилиш ва садақа — ҳақида нима дейсиз? Уларда менга (бирор) ажр борми?» дедим. Ҳаким айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сен ўзингдан олдин ўтган яхшилик (савоблари) билан бирга Исломга кирдинг (яъни у яхшиликлар сенга қолади)» дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ، يَقُولُ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، وَسَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَعْطَانِي، ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِي، ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِي، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هَذَا الْمَالُ ـ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ قَالَ لِي يَا حَكِيمُ ـ إِنَّ هَذَا الْمَالَ خَضِرَةٌ حُلْوَةٌ، فَمَنْ أَخَذَهُ بِطِيبِ نَفْسٍ بُورِكَ لَهُ فِيهِ، وَمَنْ أَخَذَهُ بِإِشْرَافِ نَفْسٍ لَمْ يُبَارَكْ لَهُ فِيهِ، وَكَانَ كَالَّذِي يَأْكُلُ وَلاَ يَشْبَعُ، وَالْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى ‏"‏‏.‏

(Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺdan (mol) soʻradim, u zot menga berdilar; yana soʻradim, yana berdilar; yana soʻradim, yana berdilar. Soʻng u zot: «Bu mol — (ey Hakim) — albatta yashil va shirin (meva kabi)dir. Kim uni koʻngil tinchligi (qanoat) bilan olsa, unga u (mol)da baraka beriladi; kim uni nafsi tashnalik (ochkoʻzlik) bilan olsa, unga unda baraka berilmaydi — u yeb (hech) toʻymaydigan kishidek boʻladi. Yuqori (beruvchi) qoʻl quyi (oluvchi) qoʻldan yaxshiroqdir», dedilar.(Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺдан (мол) сўрадим, у зот менга бердилар; яна сўрадим, яна бердилар; яна сўрадим, яна бердилар. Сўнг у зот: «Бу мол — (эй Ҳаким) — албатта яшил ва ширин (мева каби)дир. Ким уни кўнгил тинчлиги (қаноат) билан олса, унга у (мол)да барака берилади; ким уни нафси ташналик (очкўзлик) билан олса, унга унда барака берилмайди — у еб (ҳеч) тўймайдиган кишидек бўлади. Юқори (берувчи) қўл қуйи (олувчи) қўлдан яхшироқдир», дедилар.