حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَأَبِي، سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا اشْتَدَّ الْحَرُّ فَأَبْرِدُوا عَنِ الصَّلاَةِ فَإِنَّ شِدَّةَ الْحَرِّ مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَالْمُغِيرَةِ وَالْقَاسِمِ بْنِ صَفْوَانَ عَنْ أَبِيهِ وَأَبِي مُوسَى وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَنَسٍ . قَالَ وَرُوِيَ عَنْ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا وَلاَ يَصِحُّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدِ اخْتَارَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ تَأْخِيرَ صَلاَةِ الظُّهْرِ فِي شِدَّةِ الْحَرِّ وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . قَالَ الشَّافِعِيُّ إِنَّمَا الإِبْرَادُ بِصَلاَةِ الظُّهْرِ إِذَا كَانَ مَسْجِدًا يَنْتَابُ أَهْلُهُ مِنَ الْبُعْدِ فَأَمَّا الْمُصَلِّي وَحْدَهُ وَالَّذِي يُصَلِّي فِي مَسْجِدِ قَوْمِهِ فَالَّذِي أُحِبُّ لَهُ أَنْ لاَ يُؤَخِّرَ الصَّلاَةَ فِي شِدَّةِ الْحَرِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَمَعْنَى مَنْ ذَهَبَ إِلَى تَأْخِيرِ الظُّهْرِ فِي شِدَّةِ الْحَرِّ هُوَ أَوْلَى وَأَشْبَهُ بِالاِتِّبَاعِ وَأَمَّا مَا ذَهَبَ إِلَيْهِ الشَّافِعِيُّ أَنَّ الرُّخْصَةَ لِمَنْ يَنْتَابُ مِنَ الْبُعْدِ وَالْمَشَقَّةِ عَلَى النَّاسِ فَإِنَّ فِي حَدِيثِ أَبِي ذَرٍّ مَا يَدُلُّ عَلَى خِلاَفِ مَا قَالَ الشَّافِعِيُّ . قَالَ أَبُو ذَرٍّ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَأَذَّنَ بِلاَلٌ بِصَلاَةِ الظُّهْرِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَا بِلاَلُ أَبْرِدْ ثُمَّ أَبْرِدْ " . فَلَوْ كَانَ الأَمْرُ عَلَى مَا ذَهَبَ إِلَيْهِ الشَّافِعِيُّ لَمْ يَكُنْ لِلإِبْرَادِ فِي ذَلِكَ الْوَقْتِ مَعْنًى لاِجْتِمَاعِهِمْ فِي السَّفَرِ وَكَانُوا لاَ يَحْتَاجُونَ أَنْ يَنْتَابُوا مِنَ الْبُعْدِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Issiq qattiqlashganda namozni salqin tushgunicha kechiktiringlar, chunki issiqning qattiqligi jahannamning qaynashidandir», dedilar. U (rovi) aytdi: Bu bobda Abu Said, Abu Zar, Ibn Umar, Mugʻiyra, Qosim ibn Safvon otasidan, Abu Muso, Ibn Abbos va Anas (roziyallohu anhum)dan ham (rivoyatlar) bor. U aytdi: Bu haqda Umardan, u Paygʻambar ﷺdan ham rivoyat qilingan, lekin u sahih emas. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir. Ahli ilmdan bir guruh issiq qattiq boʻlganda peshin namozini kechiktirishni ixtiyor qilganlar; bu Ibn Muborak, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Shofeiy aytdi: Peshin namozini salqinga qoldirish faqat ahli (jamoati) uzoqdan keladigan masjidda boʻladi; yolgʻiz oʻqiyotgan kishi va oʻz qavmi masjidida oʻqiyotgan kishi uchun esa men issiq qattiq boʻlganda ham namozni kechiktirmasligini yoqtiraman. Abu Iso aytdi: Issiq qattiq boʻlganda peshinni kechiktirishga moyil boʻlganlarning soʻzi avloroq va (sunnatga) ergashishga loyiqroqdir. Shofeiy ixtiyor qilgan, yaʼni bu ruxsat uzoqdan keladigan va odamlarga mashaqqat boʻladiganlar uchun, degan (qarash)ga kelsak, Abu Zarning hadisida Shofeiy aytganga zid (dalil) bordir. Abu Zar aytdi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan safarda edik, Bilol peshin namoziga azon aytdi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Ey Bilol, salqin tushishini kut, soʻng (yana) salqinga qoldir», dedilar. Agar ish Shofeiy aytgandek boʻlganida, ular safarda jamlangan va uzoqdan kelishlariga ehtiyoj boʻlmagan holatda, oʻsha vaqtda salqinga qoldirishning maʼnosi qolmasdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Иссиқ қаттиқлашганда намозни салқин тушгунича кечиктиринглар, чунки иссиқнинг қаттиқлиги жаҳаннамнинг қайнашидандир», дедилар. У (рови) айтди: Бу бобда Абу Саид, Абу Зар, Ибн Умар, Муғийра, Қосим ибн Сафвон отасидан, Абу Мусо, Ибн Аббос ва Анас (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ривоятлар) бор. У айтди: Бу ҳақда Умардан, у Пайғамбар ﷺдан ҳам ривоят қилинган, лекин у саҳиҳ эмас. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Аҳли илмдан бир гуруҳ иссиқ қаттиқ бўлганда пешин намозини кечиктиришни ихтиёр қилганлар; бу Ибн Муборак, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Шофеий айтди: Пешин намозини салқинга қолдириш фақат аҳли (жамоати) узоқдан келадиган масжидда бўлади; ёлғиз ўқиётган киши ва ўз қавми масжидида ўқиётган киши учун эса мен иссиқ қаттиқ бўлганда ҳам намозни кечиктирмаслигини ёқтираман. Абу Исо айтди: Иссиқ қаттиқ бўлганда пешинни кечиктиришга мойил бўлганларнинг сўзи авлороқ ва (суннатга) эргашишга лойиқроқдир. Шофеий ихтиёр қилган, яъни бу рухсат узоқдан келадиган ва одамларга машаққат бўладиганлар учун, деган (қараш)га келсак, Абу Зарнинг ҳадисида Шофеий айтганга зид (далил) бордир. Абу Зар айтди: Биз Пайғамбар ﷺ билан сафарда эдик, Билол пешин намозига азон айтди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Эй Билол, салқин тушишини кут, сўнг (яна) салқинга қолдир», дедилар. Агар иш Шофеий айтгандек бўлганида, улар сафарда жамланган ва узоқдан келишларига эҳтиёж бўлмаган ҳолатда, ўша вақтда салқинга қолдиришнинг маъноси қолмасди.