وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ طَهْمَانَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ إِلاَّ أَنَّهُ يَقُولُ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَلاَةِ الْمَرِيضِ فَقَالَ " صَلِّ قَائِمًا فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ فَقَاعِدًا فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ فَعَلَى جَنْبٍ " . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ طَهْمَانَ عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ بِهَذَا الْحَدِيثِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَوَى عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ نَحْوَ رِوَايَةِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ طَهْمَانَ . وَقَدْ رَوَى أَبُو أُسَامَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ نَحْوَ رِوَايَةِ عِيسَى بْنِ يُونُسَ . وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي صَلاَةِ التَّطَوُّعِ . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنِ الْحَسَنِ قَالَ إِنْ شَاءَ الرَّجُلُ صَلَّى صَلاَةَ التَّطَوُّعِ قَائِمًا وَجَالِسًا وَمُضْطَجِعًا . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي صَلاَةِ الْمَرِيضِ إِذَا لَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يُصَلِّيَ جَالِسًا فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ يُصَلِّي عَلَى جَنْبِهِ الأَيْمَنِ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ يُصَلِّي مُسْتَلْقِيًا عَلَى قَفَاهُ وَرِجْلاَهُ إِلَى الْقِبْلَةِ . وَقَالَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ " مَنْ صَلَّى جَالِسًا فَلَهُ نِصْفُ أَجْرِ الْقَائِمِ " . قَالَ هَذَا لِلصَّحِيحِ وَلِمَنْ لَيْسَ لَهُ عُذْرٌ . يَعْنِي فِي النَّوَافِلِ فَأَمَّا مَنْ كَانَ لَهُ عُذْرٌ مِنْ مَرَضٍ أَوْ غَيْرِهِ فَصَلَّى جَالِسًا فَلَهُ مِثْلُ أَجْرِ الْقَائِمِ . وَقَدْ رُوِيَ فِي بَعْضِ هَذَا الْحَدِيثِ مِثْلُ قَوْلِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ .
Bu hadis Ibrohim ibn Tahmondan, shu isnod bilan rivoyat qilingan; biroq u: «Imron ibn Husaynidan (rivoyat qilib), u aytdi: Men Rasululloh ﷺdan kasal kishining namozi haqida soʻradim. U zot: ‹Tik turgan holda oʻqi; agar qodir boʻlmasang, oʻtirgan holda; agar (unga ham) qodir boʻlmasang, yon (boqib yotgan) holda (oʻqi)›, dedilar», deydi. Buni bizga Hannod aytib berdi, Vakiyʼ bizga aytib berdi, u Ibrohim ibn Tahmondan, u Husayn al-Muallimdan ushbu hadisni (rivoyat qildi). Abu Iso aytdi: Biz Husayn al-Muallimdan Ibrohim ibn Tahmonning rivoyati kabi rivoyat qilgan birortasini bilmaymiz. Abu Usoma va boshqa bir necha (rovi) esa Husayn al-Muallimdan Iso ibn Yunusning rivoyati kabi rivoyat qilganlar. Bu hadisning maʼnosi ahli ilmdan baʼzilari nazdida nafl namozi haqidadir. Bizga Muhammad ibn Bashshor aytib berdi, Ibn Abu Adiy bizga aytib berdi, u Ashʼas ibn Abdulmalikdan, u al-Hasandan (rivoyat qildi). U aytdi: «Kishi xohlasa, nafl namozini tik turgan, oʻtirgan va yonboshlab yotgan holda oʻqishi (mumkin)». Ahli ilm kasal kishining namozi haqida — agar oʻtirgan holda oʻqishga qodir boʻlmasa — ixtilof qilganlar. Ahli ilmdan baʼzilari: «Oʻng yoni bilan (yonboshlab) oʻqiydi», dedi. Baʼzilari: «Chalqancha yotgan holda, oyoqlari qiblaga qaratilgan holda oʻqiydi», dedi. Sufyon as-Savriy bu hadis haqida: «Kim oʻtirgan holda namoz oʻqisa, unga tik turuvchining ajridan yarmi (bor)» (deganini sharhlab) aytdiki, bu sogʻlom va uzri yoʻq kishi haqida, yaʼni nafllarda (shunday). Ammo kimga kasallik yoki boshqa (sabab)dan uzr boʻlib, oʻtirgan holda oʻqisa, unga tik turuvchining ajri kabi (toʻliq ajr bor). Bu hadisning baʼzisida Sufyon as-Savriyning soʻziga oʻxshash (rivoyat) ham kelgan.Бу ҳадис Иброҳим ибн Таҳмондан, шу иснод билан ривоят қилинган; бироқ у: «Имрон ибн Ҳусайнидан (ривоят қилиб), у айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан касал кишининг намози ҳақида сўрадим. У зот: ‹Тик турган ҳолда ўқи; агар қодир бўлмасанг, ўтирган ҳолда; агар (унга ҳам) қодир бўлмасанг, ён (боқиб ётган) ҳолда (ўқи)›, дедилар», дейди. Буни бизга Ҳаннод айтиб берди, Вакийъ бизга айтиб берди, у Иброҳим ибн Таҳмондан, у Ҳусайн ал-Муаллимдан ушбу ҳадисни (ривоят қилди). Абу Исо айтди: Биз Ҳусайн ал-Муаллимдан Иброҳим ибн Таҳмоннинг ривояти каби ривоят қилган бирортасини билмаймиз. Абу Усома ва бошқа бир неча (рови) эса Ҳусайн ал-Муаллимдан Исо ибн Юнуснинг ривояти каби ривоят қилганлар. Бу ҳадиснинг маъноси аҳли илмдан баъзилари наздида нафл намози ҳақидадир. Бизга Муҳаммад ибн Башшор айтиб берди, Ибн Абу Адий бизга айтиб берди, у Ашъас ибн Абдулмаликдан, у ал-Ҳасандан (ривоят қилди). У айтди: «Киши хоҳласа, нафл намозини тик турган, ўтирган ва ёнбошлаб ётган ҳолда ўқиши (мумкин)». Аҳли илм касал кишининг намози ҳақида — агар ўтирган ҳолда ўқишга қодир бўлмаса — ихтилоф қилганлар. Аҳли илмдан баъзилари: «Ўнг ёни билан (ёнбошлаб) ўқийди», деди. Баъзилари: «Чалқанча ётган ҳолда, оёқлари қиблага қаратилган ҳолда ўқийди», деди. Суфён ас-Саврий бу ҳадис ҳақида: «Ким ўтирган ҳолда намоз ўқиса, унга тик турувчининг ажридан ярми (бор)» (деганини шарҳлаб) айтдики, бу соғлом ва узри йўқ киши ҳақида, яъни нафлларда (шундай). Аммо кимга касаллик ёки бошқа (сабаб)дан узр бўлиб, ўтирган ҳолда ўқиса, унга тик турувчининг ажри каби (тўлиқ ажр бор). Бу ҳадиснинг баъзисида Суфён ас-Саврийнинг сўзига ўхшаш (ривоят) ҳам келган.