حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا أَبُو سِنَانٍ الشَّيْبَانِيُّ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ الرَّجُلُ يَعْمَلُ الْعَمَلَ فَيُسِرُّهُ فَإِذَا اطُّلِعَ عَلَيْهِ أَعْجَبَهُ ذَلِكَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَهُ أَجْرَانِ أَجْرُ السِّرِّ وَأَجْرُ الْعَلاَنِيَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ رَوَاهُ الأَعْمَشُ وَغَيْرُهُ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً وَأَصْحَابُ الأَعْمَشِ لَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ فَسَّرَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ إِذَا اطُّلِعَ عَلَيْهِ فَأَعْجَبَهُ فَإِنَّمَا مَعْنَاهُ أَنْ يُعْجِبَهُ ثَنَاءُ النَّاسِ عَلَيْهِ بِالْخَيْرِ لِقَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " أَنْتُمْ شُهَدَاءُ اللَّهِ فِي الأَرْضِ " . فَيُعْجِبُهُ ثَنَاءُ النَّاسِ عَلَيْهِ لِهَذَا لِمَا يَرْجُو بِثَنَاءِ النَّاسِ عَلَيْهِ فَأَمَّا إِذَا أَعْجَبَهُ لِيَعْلَمَ النَّاسُ مِنْهُ الْخَيْرَ لِيُكْرَمَ عَلَى ذَلِكَ وَيُعَظَّمَ عَلَيْهِ فَهَذَا رِيَاءٌ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا اطُّلِعَ عَلَيْهِ فَأَعْجَبَهُ رَجَاءَ أَنْ يُعْمَلَ بِعَمَلِهِ فَيَكُونَ لَهُ مِثْلُ أُجُورِهِمْ فَهَذَا لَهُ مَذْهَبٌ أَيْضًا .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Yo Rasululloh, kishi bir amalni qilib, uni yashiradi, soʻng u (amal el orasida) oshkor boʻlib qolsa, bu uni xursand qiladi (bunga nima deysiz)?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Unga ikki ajr bordir: yashirin (qilgan)lik ajri va oshkor (boʻlganlik) ajri», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Bu hadisni Aʼmash va boshqalar Habib ibn Abu Sobitdan, u Abu Solihdan, u Nabiy ﷺdan mursal qilib rivoyat qilganlar, Aʼmashning ashoblari unda «Abu Hurayradan» (deb) zikr qilmaganlar. Abu Iso aytdi: Baʼzi ilm ahli bu hadisni izohlab: «‹Oshkor boʻlib uni xursand qilsa› (degani)ning maʼnosi — odamlarning uni yaxshilik bilan maqtashi uni xursand qilishidir», degan, chunki Nabiy ﷺning: «Sizlar yer yuzida Ollohning guvohlarisiz» degan soʻzlari (bunga dalil). Bas, u odamlarning oʻzini maqtashidan, shu (guvohlik) sababli umid qilgani uchun, xursand boʻladi. Agar u (amalini) odamlar undan yaxshilik bilishi, shu sabab unga hurmat va ulugʻlanish boʻlishi uchun (oshkor boʻlganidan) xursand boʻlsa, bu riyodir. Yana baʼzi ilm ahli: «Agar (amali) oshkor boʻlib, odamlar uning amali kabi amal qilishi, shu sababli unga ular(ning ajri) kabi ajr boʻlishi umidida xursand boʻlsa, bunda ham uning (toʻgʻri) yoʻli bor», degan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, киши бир амални қилиб, уни яширади, сўнг у (амал эл орасида) ошкор бўлиб қолса, бу уни хурсанд қилади (бунга нима дейсиз)?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Унга икки ажр бордир: яширин (қилган)лик ажри ва ошкор (бўлганлик) ажри», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу ҳадисни Аъмаш ва бошқалар Ҳабиб ибн Абу Собитдан, у Абу Солиҳдан, у Набий ﷺдан мурсал қилиб ривоят қилганлар, Аъмашнинг ашоблари унда «Абу Ҳурайрадан» (деб) зикр қилмаганлар. Абу Исо айтди: Баъзи илм аҳли бу ҳадисни изоҳлаб: «‹Ошкор бўлиб уни хурсанд қилса› (дегани)нинг маъноси — одамларнинг уни яхшилик билан мақташи уни хурсанд қилишидир», деган, чунки Набий ﷺнинг: «Сизлар ер юзида Оллоҳнинг гувоҳларисиз» деган сўзлари (бунга далил). Бас, у одамларнинг ўзини мақташидан, шу (гувоҳлик) сабабли умид қилгани учун, хурсанд бўлади. Агар у (амалини) одамлар ундан яхшилик билиши, шу сабаб унга ҳурмат ва улуғланиш бўлиши учун (ошкор бўлганидан) хурсанд бўлса, бу риёдир. Яна баъзи илм аҳли: «Агар (амали) ошкор бўлиб, одамлар унинг амали каби амал қилиши, шу сабабли унга улар(нинг ажри) каби ажр бўлиши умидида хурсанд бўлса, бунда ҳам унинг (тўғри) йўли бор», деган.