حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَسُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ صَالِحٌ حَدَّثَنَا وَقَالَ، سُوَيْدٌ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نِعْمَتَانِ مَغْبُونٌ فِيهِمَا كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ الصِّحَّةُ وَالْفَرَاغُ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ‏.‏ وَقَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَرَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ فَرَفَعُوهُ وَأَوْقَفَهُ بَعْضُهُمْ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki neʼmat borki, ularda odamlarning koʻpchiligi aldanib qoladi — sihat-salomatlik va boʻsh vaqt», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Anas ibn Molikdan ham (rivoyat) bor.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки неъмат борки, уларда одамларнинг кўпчилиги алданиб қолади — сиҳат-саломатлик ва бўш вақт», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Анас ибн Моликдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ الصَّوَّافُ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي طَارِقٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ يَأْخُذُ عَنِّي هَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ فَيَعْمَلُ بِهِنَّ أَوْ يُعَلِّمُ مَنْ يَعْمَلُ بِهِنَّ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَقُلْتُ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَخَذَ بِيَدِي فَعَدَّ خَمْسًا وَقَالَ ‏"‏ اتَّقِ الْمَحَارِمَ تَكُنْ أَعْبَدَ النَّاسِ وَارْضَ بِمَا قَسَمَ اللَّهُ لَكَ تَكُنْ أَغْنَى النَّاسِ وَأَحْسِنْ إِلَى جَارِكَ تَكُنْ مُؤْمِنًا وَأَحِبَّ لِلنَّاسِ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِكَ تَكُنْ مُسْلِمًا وَلاَ تُكْثِرِ الضَّحِكَ فَإِنَّ كَثْرَةَ الضَّحِكِ تُمِيتُ الْقَلْبَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ جَعْفَرِ بْنِ سُلَيْمَانَ ‏.‏ وَالْحَسَنُ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ شَيْئًا هَكَذَا رُوِيَ عَنْ أَيُّوبَ وَيُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ وَعَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ قَالُوا لَمْ يَسْمَعِ الْحَسَنُ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَرَوَى أَبُو عُبَيْدَةَ النَّاجِيُّ عَنِ الْحَسَنِ هَذَا الْحَدِيثَ قَوْلَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan bu kalimalarni kim olib, ularga amal qiladi yoxud ularga amal qiladigan kishiga oʻrgatadi?» dedilar. Abu Hurayra aytdi: «Men, ey Allohning Rasuli!» dedim. Shunda u zot qoʻlimdan ushlab, beshtasini sanadilar va: «Harom (ishlar)dan saqlan — odamlarning eng obidi boʻlasan. Alloh senga taqsim qilgan narsaga rozi boʻl — odamlarning eng boyi boʻlasan. Qoʻshningga yaxshilik qil — moʻmin boʻlasan. Oʻzing uchun yaxshi koʻrgan narsani odamlar uchun ham yaxshi koʻr — musulmon boʻlasan. Koʻp kulma, chunki koʻp kulish qalbni oʻldiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni faqat Jaʼfar ibn Sulaymon hadisi orqaligina bilamiz. Hasan Abu Hurayradan hech narsa eshitmagan. Ayyub, Yunus ibn Ubayd va Ali ibn Zayddan ham shunday rivoyat qilingan boʻlib, ular: «Hasan Abu Hurayradan eshitmagan», deganlar. Abu Ubayda an-Nojiy esa bu hadisni Hasandan uning soʻzi sifatida rivoyat qilgan va unda Abu Hurayradan, Paygʻambar ﷺdan deb zikr qilmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан бу калималарни ким олиб, уларга амал қилади ёхуд уларга амал қиладиган кишига ўргатади?» дедилар. Абу Ҳурайра айтди: «Мен, эй Аллоҳнинг Расули!» дедим. Шунда у зот қўлимдан ушлаб, бештасини санадилар ва: «Ҳаром (ишлар)дан сақлан — одамларнинг энг обиди бўласан. Аллоҳ сенга тақсим қилган нарсага рози бўл — одамларнинг энг бойи бўласан. Қўшнингга яхшилик қил — мўмин бўласан. Ўзинг учун яхши кўрган нарсани одамлар учун ҳам яхши кўр — мусулмон бўласан. Кўп кулма, чунки кўп кулиш қалбни ўлдиради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат Жаъфар ибн Сулаймон ҳадиси орқалигина биламиз. Ҳасан Абу Ҳурайрадан ҳеч нарса эшитмаган. Айюб, Юнус ибн Убайд ва Али ибн Зайддан ҳам шундай ривоят қилинган бўлиб, улар: «Ҳасан Абу Ҳурайрадан эшитмаган», деганлар. Абу Убайда ан-Ножий эса бу ҳадисни Ҳасандан унинг сўзи сифатида ривоят қилган ва унда Абу Ҳурайрадан, Пайғамбар ﷺдан деб зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا أَبُو مُصْعَبٍ الْمَدَنِيُّ، عَنْ مُحَرَّرِ بْنِ هَارُونَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَادِرُوا بِالأَعْمَالِ سَبْعًا هَلْ تَنْظُرُونَ إِلاَّ فَقْرًا مُنْسِيًا أَوْ غِنًى مُطْغِيًا أَوْ مَرَضًا مُفْسِدًا أَوْ هَرَمًا مُفَنِّدًا أَوْ مَوْتًا مُجْهِزًا أَوِ الدَّجَّالَ فَشَرُّ غَائِبٍ يُنْتَظَرُ أَوِ السَّاعَةَ فَالسَّاعَةُ أَدْهَى وَأَمَرُّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ الأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مُحَرَّرِ بْنِ هَارُونَ وَقَدْ رَوَى بِشْرُ بْنُ عُمَرَ وَغَيْرُهُ عَنْ مُحَرَّرِ بْنِ هَارُونَ هَذَا ‏.‏ وَقَدْ رَوَى مَعْمَرٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَمَّنْ سَمِعَ سَعِيدًا الْمَقْبُرِيَّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ وَقَالَ تَنْتَظِرُونَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Amallarni (qilishga) yettita (narsadan) oldin shoshiling. Sizlar unutdiruvchi qashshoqlik, yoxud tugʻyonga soluvchi boylik, yoxud (badanni) buzuvchi kasallik, yoxud (aqlni) sustaytiruvchi qarilik, yoxud nogahon kelguvchi oʻlim, yoxud Dajjoldan — bu kutilayotgan eng yomon gʻoyib (balo)dir, yoxud Qiyomatdan — Qiyomat esa eng dahshatli va eng achchiqdir — boshqa narsani kutyapsizlarmi?» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, uni al-Aʼrajning Abu Hurayradan rivoyatidan faqat Muharrir ibn Horun hadisi orqaligina bilamiz. Bishr ibn Umar va boshqalar ham buni Muharrir ibn Horundan rivoyat qilishgan. Maʼmar ham bu hadisni Said al-Maqburiydan eshitgan bir kishidan, u Abu Hurayradan, u Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan va «tantazirun» deb keltirgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Амалларни (қилишга) еттита (нарсадан) олдин шошилинг. Сизлар унутдирувчи қашшоқлик, ёхуд туғёнга солувчи бойлик, ёхуд (баданни) бузувчи касаллик, ёхуд (ақлни) сустайтирувчи қарилик, ёхуд ногаҳон келгувчи ўлим, ёхуд Дажжолдан — бу кутилаётган энг ёмон ғойиб (бало)дир, ёхуд Қиёматдан — Қиёмат эса энг даҳшатли ва энг аччиқдир — бошқа нарсани кутяпсизларми?» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни ал-Аъражнинг Абу Ҳурайрадан ривоятидан фақат Муҳаррир ибн Ҳорун ҳадиси орқалигина биламиз. Бишр ибн Умар ва бошқалар ҳам буни Муҳаррир ибн Ҳорундан ривоят қилишган. Маъмар ҳам бу ҳадисни Саид ал-Мақбурийдан эшитган бир кишидан, у Абу Ҳурайрадан, у Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган ва «тантазирун» деб келтирган.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَكْثِرُوا ذِكْرَ هَاذِمِ اللَّذَّاتِ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الْمَوْتَ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Lazzatlarni uzguvchini — yaʼni oʻlimni — koʻp eslanglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Saiddan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Лаззатларни узгувчини — яъни ўлимни — кўп эсланглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Саиддан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَحِيرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ هَانِئًا، مَوْلَى عُثْمَانَ قَالَ كَانَ عُثْمَانُ إِذَا وَقَفَ عَلَى قَبْرٍ بَكَى حَتَّى يَبُلَّ لِحْيَتَهُ فَقِيلَ لَهُ تُذْكَرُ الْجَنَّةُ وَالنَّارُ فَلاَ تَبْكِي وَتَبْكِي مِنْ هَذَا فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْقَبْرَ أَوَّلُ مَنَازِلِ الآخِرَةِ فَإِنْ نَجَا مِنْهُ فَمَا بَعْدَهُ أَيْسَرُ مِنْهُ وَإِنْ لَمْ يَنْجُ مِنْهُ فَمَا بَعْدَهُ أَشَدُّ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا رَأَيْتُ مَنْظَرًا قَطُّ إِلاَّ وَالْقَبْرُ أَفْظَعُ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ يُوسُفَ ‏.‏

Usmonning ozod qilingan quli Honiy aytadi: Usmon (roziyallohu anhu) bir qabr ustida toʻxtasa, soqoli hoʻl boʻlguncha yigʻlardi. Unga: «Jannat va doʻzax eslanganda yigʻlamaysan-u, bundan (qabrdan) yigʻlaysanmi?» deyildi. Shunda u: «Albatta, Rasululloh ﷺ: ‹Qabr — oxiratning birinchi manzilidir. Agar (banda) undan najot topsa, undan keyingisi yengilroqdir; agar undan najot topmasa, undan keyingisi qattiqroqdir›, dedilar», dedi. Va: «Rasululloh ﷺ: ‹Men hech qachon bir manzarani koʻrmadimki, qabr undan dahshatliroq boʻlmasin›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, uni faqat Hishom ibn Yusuf hadisi orqaligina bilamiz.Усмоннинг озод қилинган қули Ҳоний айтади: Усмон (розияллоҳу анҳу) бир қабр устида тўхтаса, соқоли ҳўл бўлгунча йиғларди. Унга: «Жаннат ва дўзах эсланганда йиғламайсан-у, бундан (қабрдан) йиғлайсанми?» дейилди. Шунда у: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қабр — охиратнинг биринчи манзилидир. Агар (банда) ундан нажот топса, ундан кейингиси енгилроқдир; агар ундан нажот топмаса, ундан кейингиси қаттиқроқдир›, дедилар», деди. Ва: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен ҳеч қачон бир манзарани кўрмадимки, қабр ундан даҳшатлироқ бўлмасин›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни фақат Ҳишом ибн Юсуф ҳадиси орқалигина биламиз.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يُحَدِّثُ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ أَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ وَمَنْ كَرِهَ لِقَاءَ اللَّهِ كَرِهَ اللَّهُ لِقَاءَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ وَأَبِي مُوسَى ‏.‏ قَالَ حَدِيثُ عُبَادَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Uboda ibn as-Somit (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim Allohga roʻbaroʻ boʻlishni yaxshi koʻrsa, Alloh ham unga roʻbaroʻ boʻlishni yaxshi koʻradi; kim Allohga roʻbaroʻ boʻlishni yoqtirmasa, Alloh ham unga roʻbaroʻ boʻlishni yoqtirmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Oisha, Anas va Abu Musodan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ubodaning hadisi hasan sahihdir.Убода ибн ас-Сомит (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким Аллоҳга рўбарў бўлишни яхши кўрса, Аллоҳ ҳам унга рўбарў бўлишни яхши кўради; ким Аллоҳга рўбарў бўлишни ёқтирмаса, Аллоҳ ҳам унга рўбарў бўлишни ёқтирмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Оиша, Анас ва Абу Мусодан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Убоданинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ الْعِجْلِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطُّفَاوِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏:‏ ‏(‏ وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ ‏)‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا صَفِيَّةُ بِنْتَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ يَا فَاطِمَةُ بِنْتَ مُحَمَّدٍ يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنِّي لاَ أَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا سَلُونِي مِنْ مَالِي مَا شِئْتُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي مُوسَى وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ هَكَذَا رَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ نَحْوَ هَذَا وَرَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً لَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَائِشَةَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytadi: Bu oyat: {Eng yaqin qarindoshlaringni ogohlantir} (Shuaro 214) nozil boʻlganda, Rasululloh ﷺ: «Ey Safiyya binti Abdulmuttalib! Ey Fotima binti Muhammad! Ey Abdulmuttalib oʻgʻillari! Men sizlar uchun Alloh huzurida hech narsaga molik emasman. Mendan molimdan xohlaganingizni soʻranglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Abu Muso va Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan gʻaribdir. Baʼzilar Hishom ibn Urvadan shunga oʻxshash rivoyat qilishgan, baʼzilar esa Hishomdan, u otasidan, u Paygʻambar ﷺdan mursal qilib rivoyat qilib, unda Oishani zikr qilmaganlar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: Бу оят: {Энг яқин қариндошларингни огоҳлантир} (Шуаро 214) нозил бўлганда, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Сафийя бинти Абдулмутталиб! Эй Фотима бинти Муҳаммад! Эй Абдулмутталиб ўғиллари! Мен сизлар учун Аллоҳ ҳузурида ҳеч нарсага молик эмасман. Мендан молимдан хоҳлаганингизни сўранглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Абу Мусо ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан ғарибдир. Баъзилар Ҳишом ибн Урвадан шунга ўхшаш ривоят қилишган, баъзилар эса Ҳишомдан, у отасидан, у Пайғамбар ﷺдан мурсал қилиб ривоят қилиб, унда Оишани зикр қилмаганлар.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمَسْعُودِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَلِجُ النَّارَ رَجُلٌ بَكَى مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ حَتَّى يَعُودَ اللَّبَنُ فِي الضَّرْعِ وَلاَ يَجْتَمِعُ غُبَارٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَدُخَانُ جَهَنَّمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي رَيْحَانَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هُوَ مَوْلَى آلِ طَلْحَةَ وَهُوَ مَدَنِيٌّ ثِقَةٌ رَوَى عَنْهُ شُعْبَةُ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohdan qoʻrqib yigʻlagan kishi sut yelinga qaytmaguncha doʻzaxga kirmaydi. Alloh yoʻlidagi (gʻuborli) chang bilan jahannam tutuni bir joyda jam boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Rayhona va Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Muhammad ibn Abdurrahmon — Tolha oilasining ozod qilgan qulidir, u madinalik, ishonchli kishidir. Undan Shuʼba va Sufyon as-Savriy rivoyat qilishgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳдан қўрқиб йиғлаган киши сут елинга қайтмагунча дўзахга кирмайди. Аллоҳ йўлидаги (ғуборли) чанг билан жаҳаннам тутуни бир жойда жам бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Райҳона ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Муҳаммад ибн Абдурраҳмон — Толҳа оиласининг озод қилган қулидир, у мадиналик, ишончли кишидир. Ундан Шуъба ва Суфён ас-Саврий ривоят қилишган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْمُهَاجِرِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ مُوَرِّقٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي أَرَى مَا لاَ تَرَوْنَ وَأَسْمَعُ مَا لاَ تَسْمَعُونَ أَطَّتِ السَّمَاءُ وَحُقَّ لَهَا أَنْ تَئِطَّ مَا فِيهَا مَوْضِعُ أَرْبَعِ أَصَابِعَ إِلاَّ وَمَلَكٌ وَاضِعٌ جَبْهَتَهُ سَاجِدًا لِلَّهِ لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلاً وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا وَمَا تَلَذَّذْتُمْ بِالنِّسَاءِ عَلَى الْفُرُشِ وَلَخَرَجْتُمْ إِلَى الصُّعُدَاتِ تَجْأَرُونَ إِلَى اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ لَوَدِدْتُ أَنِّي كُنْتُ شَجَرَةً تُعْضَدُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَنَسٍ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَيُرْوَى مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ أَنَّ أَبَا ذَرٍّ قَالَ لَوَدِدْتُ أَنِّي كُنْتُ شَجَرَةً تُعْضَدُ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlar koʻrmagan narsani koʻraman va sizlar eshitmagan narsani eshitaman. Osmon gʻiyqilladi — uning gʻiyqillashga haqqi bor. Unda toʻrt barmoq (koʻ)gina ham boʻsh joy yoʻqki, oʻsha yerda bir farishta peshonasini qoʻyib, Allohga sajda qilayotgan boʻlmasin. Agar men bilgan narsani bilganingizda edi, oz kulardingiz, koʻp yigʻlardingiz va toʻshaklarda ayollardan lazzat olmas edingiz, balki Allohga (yor) tilab, ovoz chiqarib boʻsh-keng joylarga chiqib ketardingiz», dedilar. (Abu Zarr aytdi:) «Men kesib tashlanadigan bir daraxt boʻlishni qanchalar istardim». Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Oisha, Ibn Abbos va Anasdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Bundan boshqa yoʻl bilan ham Abu Zarrning: «Men kesib tashlanadigan bir daraxt boʻlishni istardim», degani rivoyat qilinadi.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизлар кўрмаган нарсани кўраман ва сизлар эшитмаган нарсани эшитаман. Осмон ғийқиллади — унинг ғийқиллашга ҳаққи бор. Унда тўрт бармоқ (кў)гина ҳам бўш жой йўқки, ўша ерда бир фаришта пешонасини қўйиб, Аллоҳга сажда қилаётган бўлмасин. Агар мен билган нарсани билганингизда эди, оз кулардингиз, кўп йиғлардингиз ва тўшакларда аёллардан лаззат олмас эдингиз, балки Аллоҳга (ёр) тилаб, овоз чиқариб бўш-кенг жойларга чиқиб кетардингиз», дедилар. (Абу Зарр айтди:) «Мен кесиб ташланадиган бир дарахт бўлишни қанчалар истардим». Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Оиша, Ибн Аббос ва Анасдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бундан бошқа йўл билан ҳам Абу Заррнинг: «Мен кесиб ташланадиган бир дарахт бўлишни истардим», дегани ривоят қилинади.

حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ الْفَلاَّسُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلاً وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar men bilgan narsani bilganingizda edi, oz kulardingiz, koʻp yigʻlardingiz», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар мен билган нарсани билганингизда эди, оз кулардингиз, кўп йиғлардингиз», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الرَّجُلَ لَيَتَكَلَّمُ بِالْكَلِمَةِ لاَ يَرَى بِهَا بَأْسًا يَهْوِي بِهَا سَبْعِينَ خَرِيفًا فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta kishi bir kalimani gapiradiki, unda hech bir zarar koʻrmaydi, (lekin) shu (kalima) sababli doʻzaxda yetmish kuz (chuqurlikka) qulab tushadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта киши бир калимани гапирадики, унда ҳеч бир зарар кўрмайди, (лекин) шу (калима) сабабли дўзахда етмиш куз (чуқурликка) қулаб тушади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ وَيْلٌ لِلَّذِي يُحَدِّثُ بِالْحَدِيثِ لِيُضْحِكَ بِهِ الْقَوْمَ فَيَكْذِبُ وَيْلٌ لَهُ وَيْلٌ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Bahz ibn Hakim otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: Men Paygʻambar ﷺni: «Bir qavmni kuldirish uchun gap soʻzlab, (shunda) yolgʻon aytadigan kishiga voy boʻlsin! Unga voy boʻlsin, unga voy boʻlsin!» deyayotganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Баҳз ибн Ҳаким отасидан, у бобосидан ривоят қилади: Мен Пайғамбар ﷺни: «Бир қавмни кулдириш учун гап сўзлаб, (шунда) ёлғон айтадиган кишига вой бўлсин! Унга вой бўлсин, унга вой бўлсин!» деяётганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الْجَبَّارِ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَاَ عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ تُوُفِّيَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ يَعْنِي رَجُلٌ أَبْشِرْ بِالْجَنَّةِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَوَلاَ تَدْرِي فَلَعَلَّهُ تَكَلَّمَ فِيمَا لاَ يَعْنِيهِ أَوْ بَخِلَ بِمَا لاَ يَنْقُصُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytadi: Sahobalardan bir kishi vafot etdi. Shunda bir kishi (unga qarata): «Jannat bilan suyunchla!» dedi. Rasululloh ﷺ esa: «Sen bilmaysan-ku! Balki u oʻziga taalluqli boʻlmagan narsa haqida gapirgandir yoxud oʻzidan kamaytirmaydigan narsani (sarflashga) baxillik qilgandir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтади: Саҳобалардан бир киши вафот этди. Шунда бир киши (унга қарата): «Жаннат билан суюнчла!» деди. Расулуллоҳ ﷺ эса: «Сен билмайсан-ку! Балки у ўзига тааллуқли бўлмаган нарса ҳақида гапиргандир ёхуд ўзидан камайтирмайдиган нарсани (сарфлашга) бахиллик қилгандир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ نَصْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو مُسْهِرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَمَاعَةَ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ قُرَّةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مِنْ حُسْنِ إِسْلاَمِ الْمَرْءِ تَرْكُهُ مَا لاَ يَعْنِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi islomining goʻzalligidan biri — uning oʻziga taalluqli boʻlmagan narsani tark etishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni Abu Salamaning Abu Hurayradan, uning Paygʻambar ﷺdan (rivoyati) hadisidan faqat shu yoʻl bilangina bilamiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши исломининг гўзаллигидан бири — унинг ўзига тааллуқли бўлмаган нарсани тарк этишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни Абу Саламанинг Абу Ҳурайрадан, унинг Пайғамбар ﷺдан (ривояти) ҳадисидан фақат шу йўл билангина биламиз.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنْ حُسْنِ إِسْلاَمِ الْمَرْءِ تَرْكَهُ مَا لاَ يَعْنِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ الزُّهْرِيِّ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ حَدِيثِ مَالِكٍ مُرْسَلاً وَهَذَا عِنْدَنَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَعَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ لَمْ يُدْرِكْ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ ‏.‏

Ali ibn Husayn (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, kishining Islomi goʻzalligidan biri — oʻziga aloqasi boʻlmagan narsani tark etishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Shuningdek, az-Zuhriyning shogirdlaridan bir nechtasi az-Zuhriydan, u Ali ibn Husayndan, u Nabiy ﷺdan Molikning hadisiga oʻxshash qilib mursal koʻrinishda rivoyat qilishgan. Bizning nazdimizda bu Abu Salamaning Abu Hurayradan qilgan rivoyatidan koʻra sahihroqdir. Ali ibn Husayn Ali ibn Abu Tolibga yetishmagan (uni koʻrmagan).Али ибн Ҳусайн (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, кишининг Исломи гўзаллигидан бири — ўзига алоқаси бўлмаган нарсани тарк этишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Шунингдек, аз-Зуҳрийнинг шогирдларидан бир нечтаси аз-Зуҳрийдан, у Али ибн Ҳусайндан, у Набий ﷺдан Моликнинг ҳадисига ўхшаш қилиб мурсал кўринишда ривоят қилишган. Бизнинг наздимизда бу Абу Саламанинг Абу Ҳурайрадан қилган ривоятидан кўра саҳиҳроқдир. Али ибн Ҳусайн Али ибн Абу Толибга етишмаган (уни кўрмаган).

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، قَالَ سَمِعْتُ بِلاَلَ بْنَ الْحَارِثِ الْمُزَنِيَّ، صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَتَكَلَّمُ بِالْكَلِمَةِ مِنْ رِضْوَانِ اللَّهِ مَا يَظُنُّ أَنْ تَبْلُغَ مَا بَلَغَتْ فَيَكْتُبُ اللَّهُ لَهُ بِهَا رِضْوَانَهُ إِلَى يَوْمِ يَلْقَاهُ وَإِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَتَكَلَّمُ بِالْكَلِمَةِ مِنْ سَخَطِ اللَّهِ مَا يَظُنُّ أَنْ تَبْلُغَ مَا بَلَغَتْ فَيَكْتُبُ اللَّهُ عَلَيْهِ بِهَا سَخَطَهُ إِلَى يَوْمِ يَلْقَاهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَهَكَذَا رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو نَحْوَ هَذَا قَالُوا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ بِلاَلِ بْنِ الْحَارِثِ ‏.‏ وَرَوَى هَذَا الْحَدِيثَ مَالِكٌ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِيهِ عَنْ بِلاَلِ بْنِ الْحَارِثِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ جَدِّهِ ‏.‏

Bilol ibn al-Horis al-Muzaniy (roziyallohu anhu) — Rasululloh ﷺning sahobasi — Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta, sizlardan biringiz Alloh roziligiga sabab boʻladigan bir soʻzni aytadiki, u shunchalik (yuksak darajaga) yetishini gumon ham qilmaydi. Bas, Alloh oʻsha soʻz sababli unga Oʻziga yoʻliqadigan kunigacha Oʻz roziligini yozib qoʻyadi. Va albatta, sizlardan biringiz Allohning gʻazabiga sabab boʻladigan bir soʻzni aytadiki, u shunchalik (chuqurlikka) yetishini gumon ham qilmaydi. Bas, Alloh oʻsha soʻz sababli unga Oʻziga yoʻliqadigan kunigacha Oʻz gʻazabini yozib qoʻyadi», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ummu Habibadan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Shuningdek, buni Muhammad ibn Amrdan bir nechta kishi shunga oʻxshash qilib rivoyat qilgan. Ular Muhammad ibn Amrdan, u otasidan, u bobosidan, u Bilol ibn al-Horisdan deb (aytishgan). Bu hadisni Molik ham Muhammad ibn Amrdan, u otasidan, u Bilol ibn al-Horisdan rivoyat qilib, unda bobosini zikr qilmagan.Билол ибн ал-Ҳорис ал-Музаний (розияллоҳу анҳу) — Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаси — Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта, сизлардан бирингиз Аллоҳ розилигига сабаб бўладиган бир сўзни айтадики, у шунчалик (юксак даражага) етишини гумон ҳам қилмайди. Бас, Аллоҳ ўша сўз сабабли унга Ўзига йўлиқадиган кунигача Ўз розилигини ёзиб қўяди. Ва албатта, сизлардан бирингиз Аллоҳнинг ғазабига сабаб бўладиган бир сўзни айтадики, у шунчалик (чуқурликка) етишини гумон ҳам қилмайди. Бас, Аллоҳ ўша сўз сабабли унга Ўзига йўлиқадиган кунигача Ўз ғазабини ёзиб қўяди», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Умму Ҳабибадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Шунингдек, буни Муҳаммад ибн Амрдан бир нечта киши шунга ўхшаш қилиб ривоят қилган. Улар Муҳаммад ибн Амрдан, у отасидан, у бобосидан, у Билол ибн ал-Ҳорисдан деб (айтишган). Бу ҳадисни Молик ҳам Муҳаммад ибн Амрдан, у отасидан, у Билол ибн ал-Ҳорисдан ривоят қилиб, унда бобосини зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ كَانَتِ الدُّنْيَا تَعْدِلُ عِنْدَ اللَّهِ جَنَاحَ بَعُوضَةٍ مَا سَقَى كَافِرًا مِنْهَا شَرْبَةَ مَاءٍ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar dunyo Allohning nazdida chivinning qanotichalik qadrga ega boʻlganida edi, U kofirga undan bir qultum suv ham ichirmas edi», dedilar. Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻl bilan sahih gʻaribdir.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар дунё Аллоҳнинг наздида чивиннинг қанотичалик қадрга эга бўлганида эди, У кофирга ундан бир қултум сув ҳам ичирмас эди», дедилар. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўл билан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنِ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ شَدَّادٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ الرَّكْبِ الَّذِينَ وَقَفُوا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّخْلَةِ الْمَيِّتَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَتَرَوْنَ هَذِهِ هَانَتْ عَلَى أَهْلِهَا حِينَ أَلْقَوْهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا مِنْ هَوَانِهَا أَلْقَوْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَالدُّنْيَا أَهْوَنُ عَلَى اللَّهِ مِنْ هَذِهِ عَلَى أَهْلِهَا ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْمُسْتَوْرِدِ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Mustavrid ibn Shaddod (roziyallohu anhu) aytadi: Men Rasululloh ﷺ bilan birga oʻlik uloqcha (qoʻzichoq) oldida toʻxtagan kishilar qatorida edim. Rasululloh ﷺ: «Bularni — egalari uni tashlab yuborganida — koʻzlariga ilmadi (xor sanadi), deb oʻylaysizlarmi?» dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, uning xorligi sababli uni tashlab yuborishgan», dedilar. U zot: «Bas, dunyo Allohning nazdida bunga (qoʻzichoqqa) — egalarining nazdida boʻlganidan ham xorroqdir», dedilar. Bu bobda Jobir va Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Mustavridning hadisi hasan hadisdir.Муставрид ибн Шаддод (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ўлик улоқча (қўзичоқ) олдида тўхтаган кишилар қаторида эдим. Расулуллоҳ ﷺ: «Буларни — эгалари уни ташлаб юборганида — кўзларига илмади (хор санади), деб ўйлайсизларми?» дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, унинг хорлиги сабабли уни ташлаб юборишган», дедилар. У зот: «Бас, дунё Аллоҳнинг наздида бунга (қўзичоққа) — эгаларининг наздида бўлганидан ҳам хорроқдир», дедилар. Бу бобда Жобир ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Муставриднинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ الْمُكْتِبُ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ ثَابِتٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَابِتِ بْنِ ثَوْبَانَ، قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءَ بْنَ قُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ ضَمْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ أَلاَ إِنَّ الدُّنْيَا مَلْعُونَةٌ مَلْعُونٌ مَا فِيهَا إِلاَّ ذِكْرَ اللَّهِ وَمَا وَالاَهُ وَعَالِمًا أَوْ مُتَعَلِّمًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ogoh boʻlinglar! Albatta, dunyo laʼnatlangandir, undagi narsalar ham laʼnatlangandir. Faqat Allohni zikr qilish, Unga yaqinlashtiradigan narsa, olim va ilm oʻrganuvchi bundan mustasno», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Огоҳ бўлинглар! Албатта, дунё лаънатлангандир, ундаги нарсалар ҳам лаънатлангандир. Фақат Аллоҳни зикр қилиш, Унга яқинлаштирадиган нарса, олим ва илм ўрганувчи бундан мустасно», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ مُسْتَوْرِدًا، أَخَا بَنِي فِهْرٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا الدُّنْيَا فِي الآخِرَةِ إِلاَّ مِثْلُ مَا يَجْعَلُ أَحَدُكُمْ إِصْبَعَهُ فِي الْيَمِّ فَلْيَنْظُرْ بِمَاذَا يَرْجِعُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ يُكْنَى أَبَا عَبْدِ اللَّهِ وَوَالِدُ قَيْسٍ أَبُو حَازِمٍ اسْمُهُ عَبْدُ بْنُ عَوْفٍ وَهُوَ مِنَ الصَّحَابَةِ ‏.‏

Mustavrid — Banu Fihr (qabilasi)dan — (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dunyo oxiratga nisbatan, sizlardan biringiz barmogʻini dengizga botirib olganidekdir. Bas, u (barmogʻiga) nima bilan qaytishiga (qanchalik suv ilashishiga) qarab koʻrsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ismoil ibn Abu Xolidning kunyasi Abu Abdulloh boʻlib, Qaysning otasi Abu Hozimning ismi Abd ibn Avf boʻlib, u sahobalardandir.Муставрид — Бану Фиҳр (қабиласи)дан — (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дунё охиратга нисбатан, сизлардан бирингиз бармоғини денгизга ботириб олганидекдир. Бас, у (бармоғига) нима билан қайтишига (қанчалик сув илашишига) қараб кўрсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Исмоил ибн Абу Холиднинг куняси Абу Абдуллоҳ бўлиб, Қайснинг отаси Абу Ҳозимнинг исми Абд ибн Авф бўлиб, у саҳобалардандир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الدُّنْيَا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَجَنَّةُ الْكَافِرِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dunyo moʻminning zindoni, kofirning jannatidir», dedilar. Bu bobda Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дунё мўминнинг зиндони, кофирнинг жаннатидир», дедилар. Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا عُبَادَةُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ خَبَّابٍ، عَنْ سَعِيدٍ الطَّائِيِّ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ، أَنَّهُ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو كَبْشَةَ الأَنْمَارِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ ثَلاَثَةٌ أُقْسِمُ عَلَيْهِنَّ وَأُحَدِّثُكُمْ حَدِيثًا فَاحْفَظُوهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا نَقَصَ مَالُ عَبْدٍ مِنْ صَدَقَةٍ وَلاَ ظُلِمَ عَبْدٌ مَظْلِمَةً فَصَبَرَ عَلَيْهَا إِلاَّ زَادَهُ اللَّهُ عِزًّا وَلاَ فَتَحَ عَبْدٌ بَابَ مَسْأَلَةٍ إِلاَّ فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِ بَابَ فَقْرٍ أَوْ كَلِمَةً نَحْوَهَا وَأُحَدِّثُكُمْ حَدِيثًا فَاحْفَظُوهُ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا الدُّنْيَا لأَرْبَعَةِ نَفَرٍ عَبْدٍ رَزَقَهُ اللَّهُ مَالاً وَعِلْمًا فَهُوَ يَتَّقِي فِيهِ رَبَّهُ وَيَصِلُ فِيهِ رَحِمَهُ وَيَعْلَمُ لِلَّهِ فِيهِ حَقًّا فَهَذَا بِأَفْضَلِ الْمَنَازِلِ وَعَبْدٍ رَزَقَهُ اللَّهُ عِلْمًا وَلَمْ يَرْزُقْهُ مَالاً فَهُوَ صَادِقُ النِّيَّةِ يَقُولُ لَوْ أَنَّ لِي مَالاً لَعَمِلْتُ بِعَمَلِ فُلاَنٍ فَهُوَ بِنِيَّتِهِ فَأَجْرُهُمَا سَوَاءٌ وَعَبْدٍ رَزَقَهُ اللَّهُ مَالاً وَلَمْ يَرْزُقْهُ عِلْمًا فَهُوَ يَخْبِطُ فِي مَالِهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ لاَ يَتَّقِي فِيهِ رَبَّهُ وَلاَ يَصِلُ فِيهِ رَحِمَهُ وَلاَ يَعْلَمُ لِلَّهِ فِيهِ حَقًّا فَهَذَا بِأَخْبَثِ الْمَنَازِلِ وَعَبْدٍ لَمْ يَرْزُقْهُ اللَّهُ مَالاً وَلاَ عِلْمًا فَهُوَ يَقُولُ لَوْ أَنَّ لِي مَالاً لَعَمِلْتُ فِيهِ بِعَمَلِ فُلاَنٍ فَهُوَ بِنِيَّتِهِ فَوِزْرُهُمَا سَوَاءٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Kabsha al-Anmoriy (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan eshitganini rivoyat qiladi: U zot: «Uchta narsaga qasam ichaman va sizlarga bir hadis aytaman, uni yodda saqlanglar», dedilar. Soʻng: «Bandaning moli sadaqa sababli kamayib qolmaydi; banda biror zulmga uchrab, unga sabr qilsa, Alloh uning izzatini ziyoda qiladi; banda tilanchilik eshigini ochsa, Alloh unga faqirlik eshigini ochadi», — yo shunga oʻxshash bir soʻzni aytdilar. «Va sizlarga bir hadis aytaman, uni yodda saqlanglar», dedilar va: «Albatta, dunyo toʻrt kishi uchundir: Alloh mol va ilm bergan banda — u molida Robbidan qoʻrqadi, undan qarindoshlik rishtasini ulaydi va unda Allohning haqqi borligini biladi — bu eng afzal darajadagi kishidir. Va Alloh ilm bergan, lekin mol bermagan banda — u sodiq niyatli boʻlib: ‹Agar menda mol boʻlganida, men ham falonchining ishini qilgan boʻlardim›, deydi. Bas, u niyatiga koʻra (savob oladi), ikkalasining ajri barobardir. Va Alloh mol bergan, lekin ilm bermagan banda — u molini ilmsiz ravishda toʻs-toʻpolon sarflaydi, unda Robbidan qoʻrqmaydi, undan qarindoshlik rishtasini ulamaydi va unda Allohning haqqi borligini bilmaydi — bu eng yomon darajadagi kishidir. Va Alloh na mol, na ilm bergan banda — u: ‹Agar menda mol boʻlganida, men ham falonchining ishini qilgan boʻlardim›, deydi. Bas, u niyatiga koʻra (gunoh yuklanadi), ikkalasining gunohi barobardir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Кабша ал-Анморий (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан эшитганини ривоят қилади: У зот: «Учта нарсага қасам ичаман ва сизларга бир ҳадис айтаман, уни ёдда сақланглар», дедилар. Сўнг: «Банданинг моли садақа сабабли камайиб қолмайди; банда бирор зулмга учраб, унга сабр қилса, Аллоҳ унинг иззатини зиёда қилади; банда тиланчилик эшигини очса, Аллоҳ унга фақирлик эшигини очади», — ё шунга ўхшаш бир сўзни айтдилар. «Ва сизларга бир ҳадис айтаман, уни ёдда сақланглар», дедилар ва: «Албатта, дунё тўрт киши учундир: Аллоҳ мол ва илм берган банда — у молида Роббидан қўрқади, ундан қариндошлик риштасини улайди ва унда Аллоҳнинг ҳаққи борлигини билади — бу энг афзал даражадаги кишидир. Ва Аллоҳ илм берган, лекин мол бермаган банда — у содиқ ниятли бўлиб: ‹Агар менда мол бўлганида, мен ҳам фалончининг ишини қилган бўлардим›, дейди. Бас, у ниятига кўра (савоб олади), иккаласининг ажри баробардир. Ва Аллоҳ мол берган, лекин илм бермаган банда — у молини илмсиз равишда тўс-тўполон сарфлайди, унда Роббидан қўрқмайди, ундан қариндошлик риштасини уламайди ва унда Аллоҳнинг ҳаққи борлигини билмайди — бу энг ёмон даражадаги кишидир. Ва Аллоҳ на мол, на илм берган банда — у: ‹Агар менда мол бўлганида, мен ҳам фалончининг ишини қилган бўлардим›, дейди. Бас, у ниятига кўра (гуноҳ юкланади), иккаласининг гуноҳи баробардир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ بَشِيرٍ أَبِي إِسْمَاعِيلَ، عَنْ سَيَّارٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ نَزَلَتْ بِهِ فَاقَةٌ فَأَنْزَلَهَا بِالنَّاسِ لَمْ تُسَدَّ فَاقَتُهُ وَمَنْ نَزَلَتْ بِهِ فَاقَةٌ فَأَنْزَلَهَا بِاللَّهِ فَيُوشِكُ اللَّهُ لَهُ بِرِزْقٍ عَاجِلٍ أَوْ آجِلٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimga muhtojlik (yoʻqsillik) tushsa-yu, uni odamlarga arz qilsa (odamlardan soʻrasa), uning muhtojligi bartaraf boʻlmaydi. Kimga muhtojlik tushsa-yu, uni Allohga arz qilsa, Alloh unga tezda yo kechikibroq rizq yetkazib beradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимга муҳтожлик (йўқсиллик) тушса-ю, уни одамларга арз қилса (одамлардан сўраса), унинг муҳтожлиги бартараф бўлмайди. Кимга муҳтожлик тушса-ю, уни Аллоҳга арз қилса, Аллоҳ унга тезда ё кечикиброқ ризқ етказиб беради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، وَالأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ جَاءَ مُعَاوِيَةُ إِلَى أَبِي هَاشِمِ بْنِ عُتْبَةَ وَهُوَ مَرِيضٌ يَعُودُهُ فَقَالَ يَا خَالُ مَا يُبْكِيكَ أَوَجَعٌ يُشْئِزُكَ أَمْ حِرْصٌ عَلَى الدُّنْيَا قَالَ كُلٌّ لاَ وَلَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَهِدَ إِلَىَّ عَهْدًا لَمْ آخُذْ بِهِ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا يَكْفِيكَ مِنْ جَمْعِ الْمَالِ خَادِمٌ وَمَرْكَبٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ وَأَجِدُنِي الْيَوْمَ قَدْ جَمَعْتُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى زَائِدَةُ وَعَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ سَهْمٍ قَالَ دَخَلَ مُعَاوِيَةُ عَلَى أَبِي هَاشِمٍ فَذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ بُرَيْدَةَ الأَسْلَمِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Voil (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Muoviya Abu Hoshim ibn Utbaning oldiga, u kasal yotgan paytda, uni koʻrgani keldi va: «Ey togʻa, sizni nima yigʻlatyapti? Sizni qiynayotgan ogʻriqmi yoki dunyoga harislikmi?» dedi. U: «Ikkalasi ham emas. Lekin Rasululloh ﷺ menga bir tavsiya qilgan edilar, men unga amal qilmadim. U zot: ‹Mol toʻplashdan senga (yetarli boʻladigan narsa) — bir xizmatkor va Alloh yoʻlida (minib jihod qiladigan) bir ulovdir›, degan edilar. Bugun esa men (haddan ortiq mol) toʻplaganimni koʻrib turibman», dedi. Abu Iso aytdi: Zoida va Abida ibn Humayd Mansurdan, u Abu Voildan, u Samura ibn Sahmdan rivoyat qilib: «Muoviya Abu Hoshimning oldiga kirdi», deb shunga oʻxshashini zikr qilgan. Bu bobda Burayda al-Aslamiydan, u Nabiy ﷺdan (rivoyat) bor.Абу Воил (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Муовия Абу Ҳошим ибн Утбанинг олдига, у касал ётган пайтда, уни кўргани келди ва: «Эй тоға, сизни нима йиғлатяпти? Сизни қийнаётган оғриқми ёки дунёга ҳарисликми?» деди. У: «Иккаласи ҳам эмас. Лекин Расулуллоҳ ﷺ менга бир тавсия қилган эдилар, мен унга амал қилмадим. У зот: ‹Мол тўплашдан сенга (етарли бўладиган нарса) — бир хизматкор ва Аллоҳ йўлида (миниб жиҳод қиладиган) бир уловдир›, деган эдилар. Бугун эса мен (ҳаддан ортиқ мол) тўплаганимни кўриб турибман», деди. Абу Исо айтди: Зоида ва Абида ибн Ҳумайд Мансурдан, у Абу Воилдан, у Самура ибн Саҳмдан ривоят қилиб: «Муовия Абу Ҳошимнинг олдига кирди», деб шунга ўхшашини зикр қилган. Бу бобда Бурайда ал-Асламийдан, у Набий ﷺдан (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شِمْرِ بْنِ عَطِيَّةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ سَعْدِ بْنِ الأَخْرَمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَتَّخِذُوا الضَّيْعَةَ فَتَرْغَبُوا فِي الدُّنْيَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «(Ortiqcha) yer-mulk orttirmanglar, aks holda dunyoga ragʻbat qoʻyib qolasizlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «(Ортиқча) ер-мулк орттирманглар, акс ҳолда дунёга рағбат қўйиб қоласизлар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ، أَنَّ أَعْرَابِيًّا، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ خَيْرُ النَّاسِ قَالَ ‏"‏ مَنْ طَالَ عُمُرُهُ وَحَسُنَ عَمَلُهُ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abdulloh ibn Busr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir aʼrobiy: «Ey Allohning Rasuli, odamlarning eng yaxshisi kim?» dedi. U zot: «Umri uzun, ameli goʻzal boʻlgan kishidir», dedilar. Bu bobda Abu Hurayra va Jobirdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻl bilan hasan gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Буср (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аъробий: «Эй Аллоҳнинг Расули, одамларнинг энг яхшиси ким?» деди. У зот: «Умри узун, амели гўзал бўлган кишидир», дедилар. Бу бобда Абу Ҳурайра ва Жобирдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўл билан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ النَّاسِ خَيْرٌ قَالَ ‏"‏ مَنْ طَالَ عُمُرُهُ وَحَسُنَ عَمَلُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَىُّ النَّاسِ شَرٌّ قَالَ ‏"‏ مَنْ طَالَ عُمُرُهُ وَسَاءَ عَمَلُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, odamlarning qaysi biri eng yaxshi?» dedi. U zot: «Umri uzun, ameli goʻzal boʻlgan kishidir», dedilar. U: «Odamlarning qaysi biri eng yomon?» dedi. U zot: «Umri uzun, ameli yomon boʻlgan kishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, одамларнинг қайси бири энг яхши?» деди. У зот: «Умри узун, амели гўзал бўлган кишидир», дедилар. У: «Одамларнинг қайси бири энг ёмон?» деди. У зот: «Умри узун, амели ёмон бўлган кишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنْ كَامِلٍ أَبِي الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عُمُرُ أُمَّتِي مِنْ سِتِّينَ سَنَةً إِلَى سَبْعِينَ سَنَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening ummatimning umri oltmish yoshdan yetmish yoshgachadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Abu Solihning Abu Hurayradan qilgan rivoyati boʻyicha hasan gʻaribdir. Bu Abu Hurayradan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг умматимнинг умри олтмиш ёшдан етмиш ёшгачадир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Абу Солиҳнинг Абу Ҳурайрадан қилган ривояти бўйича ҳасан ғарибдир. Бу Абу Ҳурайрадан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْعُمَرِيُّ، عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَتَقَارَبَ الزَّمَانُ فَتَكُونُ السَّنَةُ كَالشَّهْرِ وَالشَّهْرُ كَالْجُمُعَةِ وَتَكُونُ الْجُمُعَةُ كَالْيَوْمِ وَيَكُونُ الْيَوْمُ كَالسَّاعَةِ وَتَكُونُ السَّاعَةُ كَالضَّرْمَةِ بِالنَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَسَعْدُ بْنُ سَعِيدٍ هُوَ أَخُو يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zamon yaqinlashmaguncha qiyomat qoyim boʻlmaydi. Shunda yil oydek, oy haftadek, hafta kundek, kun soatdek, soat esa olovning alangalanishidek (qisqa) boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir. Saʼd ibn Said esa Yahyo ibn Saʼid al-Ansoriyning akasidir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Замон яқинлашмагунча қиёмат қойим бўлмайди. Шунда йил ойдек, ой ҳафтадек, ҳафта кундек, кун соатдек, соат эса оловнинг алангаланишидек (қисқа) бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир. Саъд ибн Саид эса Яҳё ибн Саъид ал-Ансорийнинг акасидир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِنْكَبِي فَقَالَ ‏"‏ كُنْ فِي الدُّنْيَا كَأَنَّكَ غَرِيبٌ أَوْ عَابِرُ سَبِيلٍ وَعُدَّ نَفْسَكَ فِي أَهْلِ الْقُبُورِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لِي ابْنُ عُمَرَ إِذَا أَصْبَحْتَ فَلاَ تُحَدِّثْ نَفْسَكَ بِالْمَسَاءِ وَإِذَا أَمْسَيْتَ فَلاَ تُحَدِّثْ نَفْسَكَ بِالصَّبَاحِ وَخُذْ مِنْ صِحَّتِكَ قَبْلَ سَقَمِكَ وَمِنْ حَيَاتِكَ قَبْلَ مَوْتِكَ فَإِنَّكَ لاَ تَدْرِي يَا عَبْدَ اللَّهِ مَا اسْمُكَ غَدًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الأَعْمَشُ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ نَحْوَهُ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yelkamdan ushlab: «Dunyoda goʻyo bir gʻarib yo yoʻlovchidek boʻlgin va oʻzingni qabr ahlidan deb hisoblagin», dedilar. Ibn Umar menga: «Tongga chiqsang, oʻzingni kech bilan ovutma, kechga yetsang, oʻzingni tong bilan ovutma. Kasal boʻlishingdan oldin sogʻligʻingdan, oʻlishingdan oldin hayotingdan (foydalanib) olib qolgin. Zero, ey Abdulloh, ertaga isming nima boʻlishini bilmaysan», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadisni Aʼmash ham Mujohiddan, u Ibn Umardan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ елкамдан ушлаб: «Дунёда гўё бир ғариб ё йўловчидек бўлгин ва ўзингни қабр аҳлидан деб ҳисоблагин», дедилар. Ибн Умар менга: «Тонгга чиқсанг, ўзингни кеч билан овутма, кечга етсанг, ўзингни тонг билан овутма. Касал бўлишингдан олдин соғлиғингдан, ўлишингдан олдин ҳаётингдан (фойдаланиб) олиб қолгин. Зеро, эй Абдуллоҳ, эртага исминг нима бўлишини билмайсан», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Аъмаш ҳам Мужоҳиддан, у Ибн Умардан шунга ўхшаш ривоят қилган.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَذَا ابْنُ آدَمَ وَهَذَا أَجَلُهُ ‏"‏ ‏.‏ وَوَضَعَ يَدَهُ عِنْدَ قَفَاهُ ثُمَّ بَسَطَهَا فَقَالَ ‏"‏ وَثَمَّ أَمَلُهُ وَثَمَّ أَمَلُهُ وَثَمَّ أَمَلُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu — odam bolasi, bu esa uning ajalidir», dedilar va qoʻllarini ensasi yoniga qoʻyib, soʻng uni (oldinga) choʻzdilar-da: «Uning orzusi ana u yerda, uning orzusi ana u yerda, uning orzusi ana u yerda», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Abu Saiddan ham (rivoyat) bor.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу — одам боласи, бу эса унинг ажалидир», дедилар ва қўлларини энсаси ёнига қўйиб, сўнг уни (олдинга) чўздилар-да: «Унинг орзуси ана у ерда, унинг орзуси ана у ерда, унинг орзуси ана у ерда», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Абу Саиддан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي السَّفَرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ مَرَّ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ نُعَالِجُ خُصًّا لَنَا فَقَالَ ‏"‏ مَا هَذَا ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْنَا قَدْ وَهَى فَنَحْنُ نُصْلِحُهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا أُرَى الأَمْرَ إِلاَّ أَعْجَلَ مِنْ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو السَّفَرِ اسْمُهُ سَعِيدُ بْنُ يُحْمِدَ وَيُقَالُ ابْنُ أَحْمَدَ الثَّوْرِيُّ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Biz oʻzimizning bir kapamizni tuzatib turganimizda Rasululloh ﷺ yonimizdan oʻtib qolib: «Bu nima?» dedilar. Biz: «U eskirib qolibdi, shuni tuzatyapmiz», dedik. U zot: «Men ish (yaʼni ajal) bundan ham tezroq (keladi) deb oʻylayman», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Safarning ismi Said ibn Yuhmid boʻlib, Ibn Ahmad as-Savriy ham deyiladi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Биз ўзимизнинг бир капамизни тузатиб турганимизда Расулуллоҳ ﷺ ёнимиздан ўтиб қолиб: «Бу нима?» дедилар. Биз: «У эскириб қолибди, шуни тузатяпмиз», дедик. У зот: «Мен иш (яъни ажал) бундан ҳам тезроқ (келади) деб ўйлайман», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Сафарнинг исми Саид ибн Юҳмид бўлиб, Ибн Аҳмад ас-Саврий ҳам дейилади.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ سَوَّارٍ، حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرِ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عِيَاضٍ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ لِكُلِّ أُمَّةٍ فِتْنَةً وَفِتْنَةُ أُمَّتِي الْمَالُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ ‏.‏

Kaʼb ibn Iyoz (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Nabiy ﷺ: «Albatta, har bir ummat uchun bir fitna bor. Mening ummatimning fitnasi esa moldir», deganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahih gʻaribdir. Biz uni faqat Muoviya ibn Solihning hadisi sifatida bilamiz.Каъб ибн Иёз (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Набий ﷺ: «Албатта, ҳар бир уммат учун бир фитна бор. Менинг умматимнинг фитнаси эса молдир», деганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳ ғарибдир. Биз уни фақат Муовия ибн Солиҳнинг ҳадиси сифатида биламиз.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ كَانَ لاِبْنِ آدَمَ وَادِيًا مِنْ ذَهَبٍ لأَحَبَّ أَنْ يَكُونَ لَهُ ثَانِيًا وَلاَ يَمْلأُ فَاهُ إِلاَّ التُّرَابُ وَيَتُوبُ اللَّهُ عَلَى مَنْ تَابَ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَعَائِشَةَ وَابْنِ الزُّبَيْرِ وَأَبِي وَاقِدٍ وَجَابِرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar odam bolasiga bir vodiy oltin boʻlsa, ikkinchisi ham boʻlishini istar edi. Uning ogʻzini faqat tuproq toʻldiradi. Alloh tavba qilgan kishining tavbasini qabul qiladi», dedilar. Bu bobda Ubay ibn Kaʼb, Abu Said, Oisha, Ibn Zubayr, Abu Voqid, Jobir, Ibn Abbos va Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih, bu yoʻldan gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар одам боласига бир водий олтин бўлса, иккинчиси ҳам бўлишини истар эди. Унинг оғзини фақат тупроқ тўлдиради. Аллоҳ тавба қилган кишининг тавбасини қабул қилади», дедилар. Бу бобда Убай ибн Каъб, Абу Саид, Оиша, Ибн Зубайр, Абу Воқид, Жобир, Ибн Аббос ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ, бу йўлдан ғарибдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قَلْبُ الشَّيْخِ شَابٌّ عَلَى حُبِّ اثْنَتَيْنِ طُولُ الْحَيَاةِ وَكَثْرَةُ الْمَالِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Cholning qalbi ikki narsani sevishda yosh boʻlib qolaveradi: uzoq umr (koʻrish) va molning koʻp boʻlishi (ni sevishda)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Чолнинг қалби икки нарсани севишда ёш бўлиб қолаверади: узоқ умр (кўриш) ва молнинг кўп бўлиши (ни севишда)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَهْرَمُ ابْنُ آدَمَ وَيَشِبُّ مِنْهُ اثْنَتَانِ الْحِرْصُ عَلَى الْعُمُرِ وَالْحِرْصُ عَلَى الْمَالِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odam bolasi qariydi, biroq undagi ikki narsa yosharib boraveradi: umrga boʻlgan hirs va molga boʻlgan hirs», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одам боласи қарийди, бироқ ундаги икки нарса ёшариб бораверади: умрга бўлган ҳирс ва молга бўлган ҳирс», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ وَاقِدٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ حَلْبَسٍ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الزَّهَادَةُ فِي الدُّنْيَا لَيْسَتْ بِتَحْرِيمِ الْحَلاَلِ وَلاَ إِضَاعَةِ الْمَالِ وَلَكِنَّ الزَّهَادَةَ فِي الدُّنْيَا أَنْ لاَ تَكُونَ بِمَا فِي يَدَيْكَ أَوْثَقَ مِمَّا فِي يَدَىِ اللَّهِ وَأَنْ تَكُونَ فِي ثَوَابِ الْمُصِيبَةِ إِذَا أَنْتَ أُصِبْتَ بِهَا أَرْغَبَ فِيهَا لَوْ أَنَّهَا أُبْقِيَتْ لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَأَبُو إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيُّ اسْمُهُ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ‏.‏ وَعَمْرُو بْنُ وَاقِدٍ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Dunyoda zohidlik halolni harom qilish yoki molni zoye qilish bilan boʻlmaydi. Balki dunyodagi zohidlik — qoʻlingdagi narsaga Alloh qoʻlidagi narsadan koʻra koʻproq ishonmasliging hamda biror musibatga duch kelganingda, agar u sen uchun saqlab qolinganidan koʻra, undagi savobga koʻproq qiziqishingdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Abu Idris al-Xavloniyning ismi Oizulloh ibn Abdulloh. Amr ibn Voqid esa munkar ul-hadisdir.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Дунёда зоҳидлик ҳалолни ҳаром қилиш ёки молни зое қилиш билан бўлмайди. Балки дунёдаги зоҳидлик — қўлингдаги нарсага Аллоҳ қўлидаги нарсадан кўра кўпроқ ишонмаслигинг ҳамда бирор мусибатга дуч келганингда, агар у сен учун сақлаб қолинганидан кўра, ундаги савобга кўпроқ қизиқишингдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Абу Идрис ал-Хавлонийнинг исми Оизуллоҳ ибн Абдуллоҳ. Амр ибн Воқид эса мункар ул-ҳадисдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا حُرَيْثُ بْنُ السَّائِبِ، قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ، يَقُولُ حَدَّثَنِي حُمْرَانُ بْنُ أَبَانَ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَيْسَ لاِبْنِ آدَمَ حَقٌّ فِي سِوَى هَذِهِ الْخِصَالِ بَيْتٌ يَسْكُنُهُ وَثَوْبٌ يُوَارِي عَوْرَتَهُ وَجِلْفُ الْخُبْزِ وَالْمَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ حَدِيثُ الْحُرَيْثِ بْنِ السَّائِبِ ‏.‏ وَسَمِعْتُ أَبَا دَاوُدَ سُلَيْمَانَ بْنَ سَلْمٍ الْبَلْخِيَّ يَقُولُ قَالَ النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ جِلْفُ الْخُبْزِ يَعْنِي لَيْسَ مَعَهُ إِدَامٌ ‏.‏

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Odam bolasi uchun mana bu narsalardan boshqasida haq yoʻq: yashaydigan uyi, avratini yopadigan kiyimi, bir burda non va suv», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih boʻlib, u Hurays ibn Soibning hadisidir. Abu Dovud Sulaymon ibn Salm al-Balxiy aytganini eshitdim: Nazr ibn Shumayl: «‹Jilf ul-xubz› — yaʼni u bilan birga qatiq-yov boʻlmagan (quruq non) demakdir», dedi.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Одам боласи учун мана бу нарсалардан бошқасида ҳақ йўқ: яшайдиган уйи, авратини ёпадиган кийими, бир бурда нон ва сув», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ бўлиб, у Ҳурайс ибн Соибнинг ҳадисидир. Абу Довуд Сулаймон ибн Салм ал-Балхий айтганини эшитдим: Назр ибн Шумайл: «‹Жилф ул-хубз› — яъни у билан бирга қатиқ-ёв бўлмаган (қуруқ нон) демакдир», деди.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ انْتَهَى إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَقُولُ ‏:‏ ‏(‏أَلْهَاكُمُ التَّكَاثُرُ ‏)‏ قَالَ ‏"‏ يَقُولُ ابْنُ آدَمَ مَالِي مَالِي وَهَلْ لَكَ مِنْ مَالِكَ إِلاَّ مَا تَصَدَّقْتَ فَأَمْضَيْتَ أَوْ أَكَلْتَ فَأَفْنَيْتَ أَوْ لَبِسْتَ فَأَبْلَيْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Mutarrif (rahimahulloh) otasi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: U Nabiy ﷺ huzurlariga kelganida, u zot {Alhokumut takosur} (Takosur 1)ni oʻqib turgan edilar. Soʻng: «Odam bolasi ‹Molim, molim› deydi. Holbuki, sen sadaqa qilib oʻtkazganing, yeb tugatganing yoki kiyib eskirtirganingdan boshqa molingdan senga (nasiba) bormi?» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Мутарриф (раҳимаҳуллоҳ) отаси (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: У Набий ﷺ ҳузурларига келганида, у зот {Алҳокумут такосур} (Такосур 1)ни ўқиб турган эдилар. Сўнг: «Одам боласи ‹Молим, молим› дейди. Ҳолбуки, сен садақа қилиб ўтказганинг, еб тугатганинг ёки кийиб эскиртирганингдан бошқа молингдан сенга (насиба) борми?» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ، - هُوَ الْيَمَامِيُّ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا شَدَّادُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا ابْنَ آدَمَ إِنَّكَ إِنْ تَبْذُلِ الْفَضْلَ خَيْرٌ لَكَ وَإِنْ تُمْسِكْهُ شَرٌّ لَكَ وَلاَ تُلاَمُ عَلَى كَفَافٍ وَابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ وَالْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَشَدَّادُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ يُكْنَى أَبَا عَمَّارٍ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey odam bolasi! Agar ortiqcha (mol)ni ehson qilsang, bu sen uchun yaxshiroq, agar uni ushlab qolsang, sen uchun yomonroqdir. Yetarlicha (saqlab qolganing) uchun esa malomat qilinmaysan. (Ehsonni) oʻzing boqadiganlardan boshla. Yuqori qoʻl (beruvchi qoʻl) quyi qoʻldan (oluvchi qoʻldan) yaxshiroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Shaddod ibn Abdullohning kunyasi Abu Ammordir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй одам боласи! Агар ортиқча (мол)ни эҳсон қилсанг, бу сен учун яхшироқ, агар уни ушлаб қолсанг, сен учун ёмонроқдир. Етарлича (сақлаб қолганинг) учун эса маломат қилинмайсан. (Эҳсонни) ўзинг боқадиганлардан бошла. Юқори қўл (берувчи қўл) қуйи қўлдан (олувчи қўлдан) яхшироқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Шаддод ибн Абдуллоҳнинг куняси Абу Аммордир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدٍ الْكِنْدِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ حَيْوَةَ بْنِ شُرَيْحٍ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هُبَيْرَةَ، عَنْ أَبِي تَمِيمٍ الْجَيْشَانِيِّ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَوَكَّلُونَ عَلَى اللَّهِ حَقَّ تَوَكُّلِهِ لَرُزِقْتُمْ كَمَا تُرْزَقُ الطَّيْرُ تَغْدُو خِمَاصًا وَتَرُوحُ بِطَانًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَأَبُو تَمِيمٍ الْجَيْشَانِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَالِكٍ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar siz Allohga tavakkul qilish lozim boʻlgan haqiqiy tavakkul bilan tavakkul qilganingizda edi, qushlar rizqlantirilganidek rizqlantirilar edingiz. Ular tongda och holda chiqib, kechqurun toʻq holda qaytadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih boʻlib, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Abu Tamim al-Jayshoniyning ismi Abdulloh ibn Molikdir.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар сиз Аллоҳга таваккул қилиш лозим бўлган ҳақиқий таваккул билан таваккул қилганингизда эди, қушлар ризқлантирилганидек ризқлантирилар эдингиз. Улар тонгда оч ҳолда чиқиб, кечқурун тўқ ҳолда қайтади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ бўлиб, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Абу Тамим ал-Жайшонийнинг исми Абдуллоҳ ибн Моликдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ أَخَوَانِ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَكَانَ أَحَدُهُمَا يَأْتِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَالآخَرُ يَحْتَرِفُ فَشَكَا الْمُحْتَرِفُ أَخَاهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ لَعَلَّكَ تُرْزَقُ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Nabiy ﷺ zamonlarida ikki aka-uka bor edi. Ulardan biri Nabiy ﷺ huzurlariga (ilm olish uchun) kelib turar, ikkinchisi esa hunar (kasb) bilan shugʻullanar edi. Hunarmand (uka) akasidan Nabiy ﷺga shikoyat qildi. Shunda u zot: «Sen, ehtimol, oʻsha (aka) sababli rizqlantirilayotgandirsan», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Набий ﷺ замонларида икки ака-ука бор эди. Улардан бири Набий ﷺ ҳузурларига (илм олиш учун) келиб турар, иккинчиси эса ҳунар (касб) билан шуғулланар эди. Ҳунарманд (ука) акасидан Набий ﷺга шикоят қилди. Шунда у зот: «Сен, эҳтимол, ўша (ака) сабабли ризқлантирилаётгандирсан», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَالِكٍ وَمَحْمُودُ بْنُ خِدَاشٍ الْبَغْدَادِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي شُمَيْلَةَ الْأَنْصَارِيُّ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مِحْصَنٍ الْخَطْمِيِّ عَنْ أَبِيهِ وَكَانَتْ لَهُ صُحْبَةٌ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ أَصْبَحَ مِنْكُمْ آمِنًا فِي سِرْبِهِ مُعَافًى فِي جَسَدِهِ عِنْدَهُ قُوتُ يَوْمِهِ فَكَأَنَّمَا حِيزَتْ لَهُ الدُّنْيَا قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ مَرْوَانَ بْنِ مُعَاوِيَةَ وَحِيزَتْ جُمِعَتْ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ نَحْوَهُ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ

Ubaydulloh ibn Mihsan al-Xatmiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan kim oʻz uyida xotirjam, tanida sogʻ-salomat boʻlib, yonida bir kunlik ozigʻi ham mavjud holda tongni qarshi olsa, goʻyo unga butun dunyo jamlab berilgan kabidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Marvon ibn Muoviyaning rivoyatidan bilamiz. Bu bobda Abud-Dardodan ham (rivoyat) bor.Убайдуллоҳ ибн Миҳсан ал-Хатмий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ким ўз уйида хотиржам, танида соғ-саломат бўлиб, ёнида бир кунлик озиғи ҳам мавжуд ҳолда тонгни қарши олса, гўё унга бутун дунё жамлаб берилган кабидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Марвон ибн Муовиянинг ривоятидан биламиз. Бу бобда Абуд-Дардодан ҳам (ривоят) бор.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ زَحْرٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الْقَاسِمِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ أَغْبَطَ أَوْلِيَائِي عِنْدِي لَمُؤْمِنٌ خَفِيفُ الْحَاذِ ذُو حَظٍّ مِنَ الصَّلاَةِ أَحْسَنَ عِبَادَةَ رَبِّهِ وَأَطَاعَهُ فِي السِّرِّ وَكَانَ غَامِضًا فِي النَّاسِ لاَ يُشَارُ إِلَيْهِ بِالأَصَابِعِ وَكَانَ رِزْقُهُ كَفَافًا فَصَبَرَ عَلَى ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ نَفَضَ بِيَدِهِ فَقَالَ ‏"‏ عُجِّلَتْ مَنِيَّتُهُ قَلَّتْ بَوَاكِيهِ قَلَّ تُرَاثُهُ ‏"‏ ‏.‏ وَبِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ عَرَضَ عَلَىَّ رَبِّي لِيَجْعَلَ لِي بَطْحَاءَ مَكَّةَ ذَهَبًا قُلْتُ لاَ يَا رَبِّ وَلَكِنْ أَشْبَعُ يَوْمًا وَأَجُوعُ يَوْمًا أَوْ قَالَ ثَلاَثًا أَوْ نَحْوَ هَذَا فَإِذَا جُعْتُ تَضَرَّعْتُ إِلَيْكَ وَذَكَرْتُكَ وَإِذَا شَبِعْتُ شَكَرْتُكَ وَحَمِدْتُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ ‏.‏ وَالْقَاسِمُ هَذَا هُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَيُكْنَى أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَهُوَ مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ مُعَاوِيَةَ وَهُوَ شَامِيٌّ ثِقَةٌ وَعَلِيُّ بْنُ يَزِيدَ ضَعِيفُ الْحَدِيثِ وَيُكْنَى أَبَا عَبْدِ الْمَلِكِ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Mening huzurimda avliyolarimning eng havas qilingani — moli oz boʻlgan, namozdan nasibasi bor, Robbiga eng goʻzal ibodat qiladigan, Unga yashirincha ham itoat etadigan, odamlar orasida koʻzga tashlanmaydigan, barmoq bilan koʻrsatilmaydigan, rizqi faqat oʻziga yetadigan miqdorda boʻlib, shunga sabr qilgan moʻmindir», dedilar. Soʻng qoʻllarini silkitib: «Uning ajali tez keldi, yigʻlovchilari oz boʻldi, merosi ham kam boʻldi», dedilar. Yana shu sanad bilan Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadiki, u zot: «Robbim Makkaning vodiysini menga oltinga aylantirib berishni taklif qildi. Men: ‹Yoʻq, ey Robbim, balki men bir kun toʻyay, bir kun och qolay›, dedim — yoki ‹uch kun› dedilar yoxud shunga oʻxshash (gap aytdilar) — ‹Och qolganimda Senga zorlanaman va Seni yod etaman, toʻyganimda esa Senga shukr qilaman va hamd aytaman›, dedim», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Bu bobda Fazola ibn Ubayddan ham (rivoyat) bor.Абу Умома (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Менинг ҳузуримда авлиёларимнинг энг ҳавас қилингани — моли оз бўлган, намоздан насибаси бор, Роббига энг гўзал ибодат қиладиган, Унга яширинча ҳам итоат этадиган, одамлар орасида кўзга ташланмайдиган, бармоқ билан кўрсатилмайдиган, ризқи фақат ўзига етадиган миқдорда бўлиб, шунга сабр қилган мўминдир», дедилар. Сўнг қўлларини силкитиб: «Унинг ажали тез келди, йиғловчилари оз бўлди, мероси ҳам кам бўлди», дедилар. Яна шу санад билан Набий ﷺдан ривоят қилинадики, у зот: «Роббим Макканинг водийсини менга олтинга айлантириб беришни таклиф қилди. Мен: ‹Йўқ, эй Роббим, балки мен бир кун тўяй, бир кун оч қолай›, дедим — ёки ‹уч кун› дедилар ёхуд шунга ўхшаш (гап айтдилар) — ‹Оч қолганимда Сенга зорланаман ва Сени ёд этаман, тўйганимда эса Сенга шукр қиламан ва ҳамд айтаман›, дедим», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Бу бобда Фазола ибн Убайддан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ، عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ شَرِيكٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قَدْ أَفْلَحَ مَنْ أَسْلَمَ وَكَانَ رِزْقُهُ كَفَافًا وَقَنَّعَهُ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Islomni qabul qilgan, rizqi oʻziga yetarli boʻlgan va Alloh uni qanoatli qilgan kishi, albatta, najot topdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Исломни қабул қилган, ризқи ўзига етарли бўлган ва Аллоҳ уни қаноатли қилган киши, албатта, нажот топди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، أَخْبَرَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيُّ، أَنَّ أَبَا عَلِيٍّ، عَمْرَو بْنَ مَالِكٍ الْجَنْبِيَّ أَخْبَرَهُ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ طُوبَى لِمَنْ هُدِيَ إِلَى الإِسْلاَمِ وَكَانَ عَيْشُهُ كَفَافًا وَقَنِعَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَأَبُو هَانِئٍ اسْمُهُ حُمَيْدُ بْنُ هَانِئٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Fazola ibn Ubayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺdan: «Islomga hidoyat qilingan, tirikchiligi oʻziga yetarli boʻlgan va qanoat qilgan kishiga xushxabar boʻlsin!» deganlarini eshitgan. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Фазола ибн Убайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺдан: «Исломга ҳидоят қилинган, тирикчилиги ўзига етарли бўлган ва қаноат қилган кишига хушхабар бўлсин!» деганларини эшитган. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ نَبْهَانَ بْنِ صَفْوَانَ الثَّقَفِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ أَسْلَمَ، حَدَّثَنَا شَدَّادٌ أَبُو طَلْحَةَ الرَّاسِبِيُّ، عَنْ أَبِي الْوَازِعِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاللَّهِ إِنِّي لأُحِبُّكَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ انْظُرْ مَاذَا تَقُولُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَاللَّهِ إِنِّي لأُحِبُّكَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ انْظُرْ مَاذَا تَقُولُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَاللَّهِ إِنِّي لأُحِبُّكَ ‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ فَقَالَ ‏"‏ إِنْ كُنْتَ تُحِبُّنِي فَأَعِدَّ لِلْفَقْرِ تِجْفَافًا فَإِنَّ الْفَقْرَ أَسْرَعُ إِلَى مَنْ يُحِبُّنِي مِنَ السَّيْلِ إِلَى مُنْتَهَاهُ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ شَدَّادٍ أَبِي طَلْحَةَ، نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَأَبُو الْوَازِعِ الرَّاسِبِيُّ اسْمُهُ جَابِرُ بْنُ عَمْرٍو وَهُوَ بَصْرِيٌّ ‏.‏

Abdulloh ibn Mugʻaffal (roziyallohu anhu) aytadi: Bir kishi Nabiy ﷺga: «Ey Allohning Rasuli, Allohga qasamki, men sizni sevaman», dedi. U zot: «Nima deyayotganingni oʻylab koʻr», dedilar. U: «Allohga qasamki, men sizni sevaman», dedi. U zot: «Nima deyayotganingni oʻylab koʻr», dedilar. U: «Allohga qasamki, men sizni sevaman», deb uch marta aytdi. Shunda u zot: «Agar meni sevsang, faqirlikka qarshi soviut tayyorla. Chunki faqirlik meni sevadigan kishiga sel oʻz oxiriga yetganidan ham tezroq keladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Муғаффал (розияллоҳу анҳу) айтади: Бир киши Набий ﷺга: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳга қасамки, мен сизни севаман», деди. У зот: «Нима деяётганингни ўйлаб кўр», дедилар. У: «Аллоҳга қасамки, мен сизни севаман», деди. У зот: «Нима деяётганингни ўйлаб кўр», дедилар. У: «Аллоҳга қасамки, мен сизни севаман», деб уч марта айтди. Шунда у зот: «Агар мени севсанг, фақирликка қарши совиут тайёрла. Чунки фақирлик мени севадиган кишига сел ўз охирига етганидан ҳам тезроқ келади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فُقَرَاءُ الْمُهَاجِرِينَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ قَبْلَ أَغْنِيَائِهِمْ بِخَمْسِمِائَةِ سَنَةٍ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَجَابِرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Muhojirlarning faqirlari boylaridan besh yuz yil oldin jannatga kiradilar», dedilar. Bu bobda Abu Hurayra, Abdulloh ibn Amr va Jobirdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Муҳожирларнинг фақирлари бойларидан беш юз йил олдин жаннатга кирадилар», дедилар. Бу бобда Абу Ҳурайра, Абдуллоҳ ибн Амр ва Жобирдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ وَاصِلٍ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَابِدُ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ النُّعْمَانِ اللَّيْثِيُّ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَحْيِنِي مِسْكِينًا وَأَمِتْنِي مِسْكِينًا وَاحْشُرْنِي فِي زُمْرَةِ الْمَسَاكِينِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ عَائِشَةُ لِمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُمْ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ قَبْلَ أَغْنِيَائِهِمْ بِأَرْبَعِينَ خَرِيفًا يَا عَائِشَةُ لاَ تَرُدِّي الْمِسْكِينَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ يَا عَائِشَةُ أَحِبِّي الْمَسَاكِينَ وَقَرِّبِيهِمْ فَإِنَّ اللَّهَ يُقَرِّبُكِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Allohim, meni miskin holda yashat, miskin holda vafot ettir va qiyomat kuni meni miskinlar guruhi qatorida tirilt», dedilar. Shunda Oisha (roziyallohu anho): «Nega, ey Allohning Rasuli?» dedi. U zot: «Chunki ular boylaridan qirq yil oldin jannatga kiradilar. Ey Oisha, miskinni bir boʻlak xurmo bilan boʻlsa-da, quruq qaytarma. Ey Oisha, miskinlarni sev va ularni oʻzingga yaqin tut, shunda Alloh seni qiyomat kuni Oʻziga yaqin qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, мени мискин ҳолда яшат, мискин ҳолда вафот эттир ва қиёмат куни мени мискинлар гуруҳи қаторида тирилт», дедилар. Шунда Оиша (розияллоҳу анҳо): «Нега, эй Аллоҳнинг Расули?» деди. У зот: «Чунки улар бойларидан қирқ йил олдин жаннатга кирадилар. Эй Оиша, мискинни бир бўлак хурмо билан бўлса-да, қуруқ қайтарма. Эй Оиша, мискинларни сев ва уларни ўзингга яқин тут, шунда Аллоҳ сени қиёмат куни Ўзига яқин қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَدْخُلُ الْفُقَرَاءُ الْجَنَّةَ قَبْلَ الأَغْنِيَاءِ بِخَمْسِمِائَةِ عَامٍ نِصْفِ يَوْمٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Faqirlar boylardan besh yuz yil — yaʼni yarim kun — oldin jannatga kiradilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фақирлар бойлардан беш юз йил — яъни ярим кун — олдин жаннатга кирадилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَدْخُلُ فُقَرَاءُ الْمُسْلِمِينَ الْجَنَّةَ قَبْلَ أَغْنِيَائِهِمْ بِنِصْفِ يَوْمٍ وَهُوَ خَمْسُمِائَةِ عَامٍ ‏"‏ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonlarning faqirlari boylaridan yarim kun — bu esa besh yuz yildir — oldin jannatga kiradilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонларнинг фақирлари бойларидан ярим кун — бу эса беш юз йилдир — олдин жаннатга кирадилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ جَابِرٍ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَدْخُلُ فُقَرَاءُ الْمُسْلِمِينَ الْجَنَّةَ قَبْلَ أَغْنِيَائِهِمْ بِأَرْبَعِينَ خَرِيفًا ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Musulmonlarning faqirlari boylaridan qirq yil oldin jannatga kiradilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонларнинг фақирлари бойларидан қирқ йил олдин жаннатга кирадилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ الْمُهَلَّبِيُّ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَدَعَتْ لِي بِطَعَامٍ وَقَالَتْ مَا أَشْبَعُ مِنْ طَعَامٍ فَأَشَاءُ أَنْ أَبْكِيَ إِلاَّ بَكَيْتُ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ لِمَ قَالَتْ أَذْكُرُ الْحَالَ الَّتِي فَارَقَ عَلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الدُّنْيَا وَاللَّهِ مَا شَبِعَ مِنْ خُبْزٍ وَلَحْمٍ مَرَّتَيْنِ فِي يَوْمٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Masruq aytadi: Men Oisha (roziyallohu anho)ning oldiga kirdim, u menga taom keltirishni buyurdi va: «Men qachon taomdan toʻysam, yigʻlagim keladi va yigʻlayman», dedi. Men: «Nega?» dedim. U: «Rasululloh ﷺ dunyodan ajralgan paytdagi holatini eslayman. Allohga qasamki, u zot bir kunda ikki marta non va goʻshtdan toʻymaganlar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Масруқ айтади: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг олдига кирдим, у менга таом келтиришни буюрди ва: «Мен қачон таомдан тўйсам, йиғлагим келади ва йиғлайман», деди. Мен: «Нега?» дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ дунёдан ажралган пайтдаги ҳолатини эслайман. Аллоҳга қасамки, у зот бир кунда икки марта нон ва гўштдан тўймаганлар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ يَزِيدَ، يُحَدِّثُ عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا شَبِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ خُبْزِ شَعِيرٍ يَوْمَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ حَتَّى قُبِضَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytadi: Rasululloh ﷺ vafot etgunlariga qadar ketma-ket ikki kun arpa nonidan toʻymadilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ вафот этгунларига қадар кетма-кет икки кун арпа нонидан тўймадилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ كَيْسَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ مَا شَبِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَهْلُهُ ثَلاَثًا تِبَاعًا مِنْ خُبْزِ الْبُرِّ حَتَّى فَارَقَ الدُّنْيَا ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ va ularning ahli dunyodan ajralgunlariga qadar ketma-ket uch kun bugʻdoy nonidan toʻymadilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan sahih hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ ва уларнинг аҳли дунёдан ажралгунларига қадар кетма-кет уч кун буғдой нонидан тўймадилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан саҳиҳ ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا حَرِيزُ بْنُ عُثْمَانَ، عَنْ سُلَيْمِ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ، يَقُولُ مَا كَانَ يَفْضُلُ عَنْ أَهْلِ، بَيْتِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم خُبْزُ الشَّعِيرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَيَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ هَذَا كُوفِيٌّ وَأَبُو بُكَيْرٍ وَالِدُ يَحْيَى رَوَى لَهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَيَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ مِصْرِيٌّ صَاحِبُ اللَّيْثِ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu) aytadi: Nabiy ﷺning ahli baytidan arpa noni ham ortib qolmas edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу) айтади: Набий ﷺнинг аҳли байтидан арпа нони ҳам ортиб қолмас эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ، حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَبِيتُ اللَّيَالِيَ الْمُتَتَابِعَةَ طَاوِيًا وَأَهْلُهُ لاَ يَجِدُونَ عَشَاءً وَكَانَ أَكْثَرُ خُبْزِهِمْ خُبْزَ الشَّعِيرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ketma-ket kechalarni och holda oʻtkazar va ahli oilasi kechki taom topa olmas edilar. Ularning koʻp paytdagi noni arpa noni boʻlardi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кетма-кет кечаларни оч ҳолда ўтказар ва аҳли оиласи кечки таом топа олмас эдилар. Уларнинг кўп пайтдаги нони арпа нони бўларди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُمَّ اجْعَلْ رِزْقَ آلِ مُحَمَّدٍ قُوتًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohim, Muhammad oilasining rizqini (kun kechiradigan) ozuqa qilib qoʻygin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, Муҳаммад оиласининг ризқини (кун кечирадиган) озуқа қилиб қўйгин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لاَ يَدَّخِرُ شَيْئًا لِغَدٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ ثَابِتٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ertaga deb hech narsani saqlab qoʻymas edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Bu hadis Jaʼfar ibn Sulaymondan, u Sobitdan, u Nabiy ﷺdan mursal koʻrinishda ham rivoyat qilingan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ эртага деб ҳеч нарсани сақлаб қўймас эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Бу ҳадис Жаъфар ибн Сулаймондан, у Собитдан, у Набий ﷺдан мурсал кўринишда ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا أَبُو مَعْمَرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ مَا أَكَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى خِوَانٍ وَلاَ أَكَلَ خُبْزًا مُرَقَّقًا حَتَّى مَاتَ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vafot etgunlariga qadar dasturxon (stol) ustida taom yemadilar va yupqa (oqlangan) non yemadilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis Said ibn Abu Aruba rivoyatidan hasan sahih gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вафот этгунларига қадар дастурхон (стол) устида таом емадилар ва юпқа (оқланган) нон емадилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис Саид ибн Абу Аруба ривоятидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ الْحَنَفِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّهُ قِيلَ لَهُ أَكَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّقِيَّ يَعْنِي الْحُوَّارَى فَقَالَ سَهْلٌ مَا رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّقِيَّ حَتَّى لَقِيَ اللَّهَ ‏.‏ فَقِيلَ لَهُ هَلْ كَانَتْ لَكُمْ مَنَاخِلُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَا كَانَتْ لَنَا مَنَاخِلُ ‏.‏ قِيلَ فَكَيْفَ كُنْتُمْ تَصْنَعُونَ بِالشَّعِيرِ قَالَ كُنَّا نَنْفُخُهُ فَيَطِيرُ مِنْهُ مَا طَارَ ثُمَّ نُثَرِّيهِ فَنَعْجِنُهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ أَبِي حَازِمٍ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Unga: «Rasululloh ﷺ naqiy — yaʼni oqlangan (sof) undan tayyorlangan non — yeganmilar?» — deyildi. Sahl: «Rasululloh ﷺ Allohga roʻbaroʻ boʻlgunlariga qadar naqiyni koʻrmaganlar», dedi. Unga: «Rasululloh ﷺ zamonlarida sizlarda elaklar bormidi?» — deyildi. U: «Bizda elaklar yoʻq edi», dedi. «Unda arpani qanday qilar edingiz?» — deyildi. U: «Biz uni puflardik, uchadigani uchib ketardi, soʻng uni namlab xamir qilardik», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uni Molik ibn Anas ham Abu Hozimdan rivoyat qilgan.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унга: «Расулуллоҳ ﷺ нақий — яъни оқланган (соф) ундан тайёрланган нон — еганмилар?» — дейилди. Саҳл: «Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳга рўбарў бўлгунларига қадар нақийни кўрмаганлар», деди. Унга: «Расулуллоҳ ﷺ замонларида сизларда элаклар бормиди?» — дейилди. У: «Бизда элаклар йўқ эди», деди. «Унда арпани қандай қилар эдингиз?» — дейилди. У: «Биз уни пуфлардик, учадигани учиб кетарди, сўнг уни намлаб хамир қилардик», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни Молик ибн Анас ҳам Абу Ҳозимдан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُجَالِدِ بْنِ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ بَيَانٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، يَقُولُ إِنِّي لأَوَّلُ رَجُلٍ أَهْرَاقَ دَمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَإِنِّي لأَوَّلُ رَجُلٍ رَمَى بِسَهْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَقَدْ رَأَيْتُنِي أَغْزُو فِي الْعِصَابَةِ مِنْ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم مَا نَأْكُلُ إِلاَّ وَرَقَ الشَّجَرِ وَالْحُبُلَةِ حَتَّى إِنَّ أَحَدَنَا لَيَضَعُ كَمَا تَضَعُ الشَّاةُ أَوِ الْبَعِيرُ وَأَصْبَحَتْ بَنُو أَسَدٍ يُعَزِّرُونِي فِي الدِّينِ لَقَدْ خِبْتُ إِذًا وَضَلَّ عَمَلِي ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ بَيَانٍ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Men Alloh yoʻlida birinchi boʻlib qon toʻkkan kishiman va Alloh yoʻlida birinchi boʻlib oʻq otgan kishiman. Men Muhammad ﷺ ashoblaridan boʻlgan bir guruh bilan jang qilganimni koʻrdimki, biz daraxt barglari va hublodan boshqa narsa yemas edik, hatto birimiz qoʻy yoki tuya tezagiday tezak chiqarar edi. Endi esa Banu Asad meni dinda taʼlim bermoqchi (tartibga solmoqchi) boʻlib qoldi. Bunday boʻlsa, men ziyon koʻribman va amalim behuda ketibdi», derdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis Bayon rivoyatidan hasan sahih gʻaribdir.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Мен Аллоҳ йўлида биринчи бўлиб қон тўккан кишиман ва Аллоҳ йўлида биринчи бўлиб ўқ отган кишиман. Мен Муҳаммад ﷺ ашобларидан бўлган бир гуруҳ билан жанг қилганимни кўрдимки, биз дарахт барглари ва ҳублодан бошқа нарса емас эдик, ҳатто биримиз қўй ёки туя тезагидай тезак чиқарар эди. Энди эса Бану Асад мени динда таълим бермоқчи (тартибга солмоқчи) бўлиб қолди. Бундай бўлса, мен зиён кўрибман ва амалим беҳуда кетибди», дерди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Баён ривоятидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، حَدَّثَنَا قَيْسٌ، قَالَ سَمِعْتُ سَعْدَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ إِنِّي أَوَّلُ رَجُلٍ مِنَ الْعَرَبِ رَمَى بِسَهْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَقَدْ رَأَيْتُنَا نَغْزُو مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا لَنَا طَعَامٌ إِلاَّ الْحُبُلَةَ وَهَذَا السَّمُرَ حَتَّى إِنَّ أَحَدَنَا لَيَضَعُ كَمَا تَضَعُ الشَّاةُ ثُمَّ أَصْبَحَتْ بَنُو أَسَدٍ يُعَزِّرُونِي فِي الدِّينِ لَقَدْ خِبْتُ إِذًا وَضَلَّ عَمَلِي ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُتْبَةَ بْنِ غَزْوَانَ ‏.‏

Saʼd ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Men arablar ichida Alloh yoʻlida birinchi boʻlib oʻq otgan kishiman. Biz Rasululloh ﷺ bilan jang qilganimizni koʻrdimki, hublo va mana shu samurdan boshqa taomimiz yoʻq edi, hatto birimiz qoʻy tezagiday tezak chiqarar edi. Soʻng Banu Asad meni dinda taʼlim bermoqchi boʻlib qoldi. Bunday boʻlsa, men ziyon koʻribman va amalim behuda ketibdi», derdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Utba ibn Gʻazvondan ham (hadis) bor.Саъд ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Мен араблар ичида Аллоҳ йўлида биринчи бўлиб ўқ отган кишиман. Биз Расулуллоҳ ﷺ билан жанг қилганимизни кўрдимки, ҳубло ва мана шу самурдан бошқа таомимиз йўқ эди, ҳатто биримиз қўй тезагидай тезак чиқарар эди. Сўнг Бану Асад мени динда таълим бермоқчи бўлиб қолди. Бундай бўлса, мен зиён кўрибман ва амалим беҳуда кетибди», дерди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Утба ибн Ғазвондан ҳам (ҳадис) бор.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَلَيْهِ ثَوْبَانِ مُمَشَّقَانِ مِنْ كَتَّانٍ فَتَمَخَّطَ فِي أَحَدِهِمَا ثُمَّ قَالَ بَخٍ بَخٍ يَتَمَخَّطُ أَبُو هُرَيْرَةَ فِي الْكَتَّانِ لَقَدْ رَأَيْتُنِي وَإِنِّي لأَخِرُّ فِيمَا بَيْنَ مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَحُجْرَةِ عَائِشَةَ مِنَ الْجُوعِ مَغْشِيًّا عَلَىَّ فَيَجِيءُ الْجَائِي فَيَضَعُ رِجْلَهُ عَلَى عُنُقِي يُرَى أَنَّ بِيَ الْجُنُونَ وَمَا بِي جُنُونٌ وَمَا هُوَ إِلاَّ الْجُوعُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ.

Muhammad ibn Siyrin (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Biz Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ning huzurida edik, ularning egnida zogʻora bilan boʻyalgan ikkita zigʻir kiyim bor edi. U ularning biriga burnini artdi-da, soʻng dedi: «Bah-bah! Abu Hurayra zigʻir matoga burnini artyaptimi! Men shunday paytni koʻrganmanki, Rasululloh ﷺning minbarlari bilan Oishaning hujrasi orasiga ochlikdan hushimdan ketib yiqilar edim, kelgan kishi meni jinni deb oʻylab, oyogʻini boʻynimga qoʻyar edi, holbuki menda jinni-pinnilik yoʻq, balki bu faqat ochlik edi». Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir.Муҳаммад ибн Сийрин (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Биз Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурида эдик, уларнинг эгнида зоғора билан бўялган иккита зиғир кийим бор эди. У уларнинг бирига бурнини артди-да, сўнг деди: «Баҳ-баҳ! Абу Ҳурайра зиғир матога бурнини артяптими! Мен шундай пайтни кўрганманки, Расулуллоҳ ﷺнинг минбарлари билан Оишанинг ҳужраси орасига очликдан ҳушимдан кетиб йиқилар эдим, келган киши мени жинни деб ўйлаб, оёғини бўйнимга қўяр эди, ҳолбуки менда жинни-пиннилик йўқ, балки бу фақат очлик эди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيُّ، أَنَّ أَبَا عَلِيٍّ، عَمْرَو بْنَ مَالِكٍ الْجَنْبِيَّ أَخْبَرَهُ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا صَلَّى بِالنَّاسِ يَخِرُّ رِجَالٌ مِنْ قَامَتِهِمْ فِي الصَّلاَةِ مِنَ الْخَصَاصَةِ وَهُمْ أَصْحَابُ الصُّفَّةِ حَتَّى تَقُولَ الأَعْرَابُ هَؤُلاَءِ مَجَانِينُ أَوْ مَجَانُونَ فَإِذَا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم انْصَرَفَ إِلَيْهِمْ فَقَالَ ‏"‏ لَوْ تَعْلَمُونَ مَا لَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ لأَحْبَبْتُمْ أَنْ تَزْدَادُوا فَاقَةً وَحَاجَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَضَالَةُ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Fazola ibn Ubayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ odamlarga namoz oʻqib berayotganlarida baʼzi kishilar ochlikdan namozda turgan joyida yiqilib tushar edilar — ular Ahli Suffa edilar — hatto badaviy arablar: «Bular jinnilar» yoki «(devona) maʼnaviylar» deb aytar edilar. Rasululloh ﷺ namozni tugatib, ularga yuzlanib: «Agar Alloh huzurida sizlar uchun nima borligini bilsangiz edi, yana ham koʻproq kambagʻallik va muhtojlik orttirishni istar edingiz», dedilar. Fazola: «Oʻsha kuni men Rasululloh ﷺ bilan birga edim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Фазола ибн Убайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ одамларга намоз ўқиб бераётганларида баъзи кишилар очликдан намозда турган жойида йиқилиб тушар эдилар — улар Аҳли Суффа эдилар — ҳатто бадавий араблар: «Булар жиннилар» ёки «(девона) маънавийлар» деб айтар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ намозни тугатиб, уларга юзланиб: «Агар Аллоҳ ҳузурида сизлар учун нима борлигини билсангиз эди, яна ҳам кўпроқ камбағаллик ва муҳтожлик орттиришни истар эдингиз», дедилар. Фазола: «Ўша куни мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي سَاعَةٍ لاَ يَخْرُجُ فِيهَا وَلاَ يَلْقَاهُ فِيهَا أَحَدٌ فَأَتَاهُ أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ ‏"‏ مَا جَاءَ بِكَ يَا أَبَا بَكْرٍ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ خَرَجْتُ أَلْقَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنْظُرُ فِي وَجْهِهِ وَالتَّسْلِيمَ عَلَيْهِ ‏.‏ فَلَمْ يَلْبَثْ أَنْ جَاءَ عُمَرُ فَقَالَ ‏"‏ مَا جَاءَ بِكَ يَا عُمَرُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الْجُوعُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَأَنَا قَدْ وَجَدْتُ بَعْضَ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَانْطَلَقُوا إِلَى مَنْزِلِ أَبِي الْهَيْثَمِ بْنِ التَّيِّهَانِ الأَنْصَارِيِّ وَكَانَ رَجُلاً كَثِيرَ النَّخْلِ وَالشَّاءِ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ خَدَمٌ فَلَمْ يَجِدُوهُ فَقَالُوا لاِمْرَأَتِهِ أَيْنَ صَاحِبُكِ فَقَالَتِ انْطَلَقَ يَسْتَعْذِبُ لَنَا الْمَاءَ ‏.‏ فَلَمْ يَلْبَثُوا أَنْ جَاءَ أَبُو الْهَيْثَمِ بِقِرْبَةٍ يَزْعَبُهَا فَوَضَعَهَا ثُمَّ جَاءَ يَلْتَزِمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَيُفَدِّيهِ بِأَبِيهِ وَأُمِّهِ ثُمَّ انْطَلَقَ بِهِمْ إِلَى حَدِيقَتِهِ فَبَسَطَ لَهُمْ بِسَاطًا ثُمَّ انْطَلَقَ إِلَى نَخْلَةٍ فَجَاءَ بِقِنْوٍ فَوَضَعَهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَفَلاَ تَنَقَّيْتَ لَنَا مِنْ رُطَبِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَرَدْتُ أَنْ تَخْتَارُوا أَوْ قَالَ تَخَيَّرُوا مِنْ رُطَبِهِ وَبُسْرِهِ ‏.‏ فَأَكَلُوا وَشَرِبُوا مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَذَا وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مِنَ النَّعِيمِ الَّذِي تُسْأَلُونَ عَنْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ظِلٌّ بَارِدٌ وَرُطَبٌ طَيِّبٌ وَمَاءٌ بَارِدٌ ‏"‏ ‏.‏ فَانْطَلَقَ أَبُو الْهَيْثَمِ لِيَصْنَعَ لَهُمْ طَعَامًا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَذْبَحَنَّ ذَاتَ دَرٍّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَذَبَحَ لَهُمْ عَنَاقًا أَوْ جَدْيًا فَأَتَاهُمْ بِهَا فَأَكَلُوا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ لَكَ خَادِمٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِذَا أَتَانَا سَبْىٌ فَائْتِنَا ‏"‏ ‏.‏ فَأُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِرَأْسَيْنِ لَيْسَ مَعَهُمَا ثَالِثٌ فَأَتَاهُ أَبُو الْهَيْثَمِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اخْتَرْ مِنْهُمَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ اخْتَرْ لِي ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْمُسْتَشَارَ مُؤْتَمَنٌ خُذْ هَذَا فَإِنِّي رَأَيْتُهُ يُصَلِّي وَاسْتَوْصِ بِهِ مَعْرُوفًا ‏"‏ ‏.‏ فَانْطَلَقَ أَبُو الْهَيْثَمِ إِلَى امْرَأَتِهِ فَأَخْبَرَهَا بِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتِ امْرَأَتُهُ مَا أَنْتَ بِبَالِغٍ مَا قَالَ فِيهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ أَنْ تَعْتِقَهُ قَالَ فَهُوَ عَتِيقٌ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لَمْ يَبْعَثْ نَبِيًّا وَلاَ خَلِيفَةً إِلاَّ وَلَهُ بِطَانَتَانِ بِطَانَةٌ تَأْمُرُهُ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَاهُ عَنِ الْمُنْكَرِ وَبِطَانَةٌ لاَ تَأْلُوهُ خَبَالاً وَمَنْ يُوقَ بِطَانَةَ السُّوءِ فَقَدْ وُقِيَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ odatda chiqmaydigan va u paytda hech kim bilan uchrashmaydigan bir soatda (uydan) chiqdilar. Shunda Abu Bakr keldi. U zot: «Seni nima olib keldi, ey Abu Bakr?» — dedilar. U: «Rasululloh ﷺni koʻrish, yuzlariga boqish va salom berish uchun chiqdim», dedi. Koʻp oʻtmay Umar keldi. U zot: «Seni nima olib keldi, ey Umar?» — dedilar. U: «Ochlik, ey Rasululloh!» — dedi. Rasululloh ﷺ: «Men ham shundan biroz his qildim», dedilar. Soʻng ular Abu Haysam ibn Tayyihon al-Ansoriyning uyiga bordilar. U xurmozorlari va qoʻylari koʻp kishi edi, ammo xizmatkorlari yoʻq edi, shuning uchun uni topmadilar. Ular xotiniga: «Eging qani?» — dedilar. U: «Bizga shirin suv olib kelgani ketdi», dedi. Koʻp oʻtmay Abu Haysam katta meshni koʻtarib keldi-da, uni qoʻydi. Soʻng Nabiy ﷺni quchoqlab, ota-onasini fido qildi. Soʻng ularni bogʻiga olib bordi va ularga boʻyra toʻshadi. Soʻng bir xurmoga borib, bir shingil xurmo olib keldi-da, uni qoʻydi. Nabiy ﷺ: «Bizga uning yetilgan (pishgan) xurmolaridan tanlab kelmaysanmi?» — dedilar. U: «Ey Rasululloh, men oʻzingiz uning pishgan va xom xurmolaridan tanlab olishingizni istadim», dedi. Shunda ular yeb, oʻsha suvdan ichdilar. Rasululloh ﷺ: «Joni Qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, mana shu qiyomat kuni soʻraladigan neʼmatlardandir: salqin soya, mazali yetilgan xurmo va sovuq suv», dedilar. Abu Haysam ularga taom tayyorlashga ketdi. Nabiy ﷺ: «Sutli (sogʻin) hayvonni soʻyma», dedilar. U ularga bir urgʻochi yoki erkak echki bolasini soʻyib, olib keldi va ular yedilar. Nabiy ﷺ: «Senda xizmatkor bormi?» — dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Bizga asirlar kelsa, oldimizga kel», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺga ikkita (erkak asir) keltirildi, ular bilan uchinchisi yoʻq edi. Abu Haysam keldi. Nabiy ﷺ: «Bulardan birini tanla», dedilar. U: «Ey Allohning Nabiysi, men uchun oʻzingiz tanlang», dedi. Nabiy ﷺ: «Maslahat soʻralgan kishi ishonchli (omonatdor)dir. Mana buni ol, chunki men uni namoz oʻqiyotganini koʻrdim, va unga yaxshilik qil», dedilar. Abu Haysam xotinining oldiga borib, Rasululloh ﷺ aytgan soʻzni unga xabar berdi. Xotini: «Sen uni ozod qilmaguningcha, Nabiy ﷺ u haqida aytgan (martabaga) yeta olmaysan», dedi. U: «Bas, u ozoddir», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Alloh hech bir paygʻambarni va xalifani yubormadiki, magar uning ikkita yaqin (sirdosh)i boʻlgan: bir yaqini uni yaxshilikka buyuradi va yomonlikdan qaytaradi, yana bir yaqini uni buzishdan tinmaydi. Kim yomon yaqindan saqlansa, bas, (yomonlikdan) saqlanibdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ одатда чиқмайдиган ва у пайтда ҳеч ким билан учрашмайдиган бир соатда (уйдан) чиқдилар. Шунда Абу Бакр келди. У зот: «Сени нима олиб келди, эй Абу Бакр?» — дедилар. У: «Расулуллоҳ ﷺни кўриш, юзларига боқиш ва салом бериш учун чиқдим», деди. Кўп ўтмай Умар келди. У зот: «Сени нима олиб келди, эй Умар?» — дедилар. У: «Очлик, эй Расулуллоҳ!» — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ҳам шундан бироз ҳис қилдим», дедилар. Сўнг улар Абу Ҳайсам ибн Таййиҳон ал-Ансорийнинг уйига бордилар. У хурмозорлари ва қўйлари кўп киши эди, аммо хизматкорлари йўқ эди, шунинг учун уни топмадилар. Улар хотинига: «Эгинг қани?» — дедилар. У: «Бизга ширин сув олиб келгани кетди», деди. Кўп ўтмай Абу Ҳайсам катта мешни кўтариб келди-да, уни қўйди. Сўнг Набий ﷺни қучоқлаб, ота-онасини фидо қилди. Сўнг уларни боғига олиб борди ва уларга бўйра тўшади. Сўнг бир хурмога бориб, бир шингил хурмо олиб келди-да, уни қўйди. Набий ﷺ: «Бизга унинг етилган (пишган) хурмоларидан танлаб келмайсанми?» — дедилар. У: «Эй Расулуллоҳ, мен ўзингиз унинг пишган ва хом хурмоларидан танлаб олишингизни истадим», деди. Шунда улар еб, ўша сувдан ичдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Жони Қўлида бўлган Зотга қасамки, мана шу қиёмат куни сўраладиган неъматлардандир: салқин соя, мазали етилган хурмо ва совуқ сув», дедилар. Абу Ҳайсам уларга таом тайёрлашга кетди. Набий ﷺ: «Сутли (соғин) ҳайвонни сўйма», дедилар. У уларга бир урғочи ёки эркак эчки боласини сўйиб, олиб келди ва улар едилар. Набий ﷺ: «Сенда хизматкор борми?» — дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Бизга асирлар келса, олдимизга кел», дедилар. Сўнг Набий ﷺга иккита (эркак асир) келтирилди, улар билан учинчиси йўқ эди. Абу Ҳайсам келди. Набий ﷺ: «Булардан бирини танла», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Набийси, мен учун ўзингиз танланг», деди. Набий ﷺ: «Маслаҳат сўралган киши ишончли (омонатдор)дир. Мана буни ол, чунки мен уни намоз ўқиётганини кўрдим, ва унга яхшилик қил», дедилар. Абу Ҳайсам хотинининг олдига бориб, Расулуллоҳ ﷺ айтган сўзни унга хабар берди. Хотини: «Сен уни озод қилмагунингча, Набий ﷺ у ҳақида айтган (мартабага) ета олмайсан», деди. У: «Бас, у озоддир», деди. Шунда Набий ﷺ: «Аллоҳ ҳеч бир пайғамбарни ва халифани юбормадики, магар унинг иккита яқин (сирдош)и бўлган: бир яқини уни яхшиликка буюради ва ёмонликдан қайтаради, яна бир яқини уни бузишдан тинмайди. Ким ёмон яқиндан сақланса, бас, (ёмонликдан) сақланибди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ يَوْمًا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ فَذَكَرَ نَحْوَ هَذَا الْحَدِيثِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَحَدِيثُ شَيْبَانَ أَتَمُّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي عَوَانَةَ وَأَطْوَلُ ‏.‏ وَشَيْبَانُ ثِقَةٌ عِنْدَهُمْ صَاحِبُ كِتَابٍ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَيْضًا ‏.‏

Abu Salama ibn Abdurrahmon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kuni Abu Bakr va Umar bilan birga (uydan) chiqdilar — deb mana shu hadisga oʻxshashini zikr qildi, ammo unda «Abu Hurayradan» deb aytmadi. Shaybonning hadisi Abu Avonaning hadisidan toʻliqroq va uzunroqdir. Shayboon ular nazdida ishonchli, kitob sohibi (rovi)dir. Bu hadis Abu Hurayradan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan va Ibn Abbosdan ham rivoyat qilingan.Абу Салама ибн Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир куни Абу Бакр ва Умар билан бирга (уйдан) чиқдилар — деб мана шу ҳадисга ўхшашини зикр қилди, аммо унда «Абу Ҳурайрадан» деб айтмади. Шайбоннинг ҳадиси Абу Авонанинг ҳадисидан тўлиқроқ ва узунроқдир. Шайбоон улар наздида ишончли, китоб соҳиби (рови)дир. Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган ва Ибн Аббосдан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، حَدَّثَنَا سَيَّارُ بْنُ حَاتِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي مَنْصُورٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي طَلْحَةَ، قَالَ شَكَوْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْجُوعَ وَرَفَعْنَا عَنْ بُطُونِنَا عَنْ حَجَرٍ حَجَرٍ فَرَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ حَجَرَيْنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Talha (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Biz Rasululloh ﷺga ochlikdan shikoyat qildik va qorinlarimizdan birma-bir (bogʻlangan) toshlarni koʻtarib koʻrsatdik. Shunda Rasululloh ﷺ ikkita toshni koʻtarib koʻrsatdilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat mana shu yoʻldan bilamiz.Абу Талҳа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Биз Расулуллоҳ ﷺга очликдан шикоят қилдик ва қоринларимиздан бирма-бир (боғланган) тошларни кўтариб кўрсатдик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ иккита тошни кўтариб кўрсатдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат мана шу йўлдан биламиз.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ، يَقُولُ أَلَسْتُمْ فِي طَعَامٍ وَشَرَابٍ مَا شِئْتُمْ لَقَدْ رَأَيْتُ نَبِيَّكُمْ صلى الله عليه وسلم وَمَا يَجِدُ مِنَ الدَّقَلِ مَا يَمْلأُ بَطْنَهُ ‏.‏ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى أَبُو عَوَانَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ نَحْوَ حَدِيثِ أَبِي الأَحْوَصِ ‏.‏ وَرَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سِمَاكٍ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ عَنْ عُمَرَ ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Sizlar oʻzingiz istagan taom va ichimlik ichida emasmisiz? Men sizlarning Nabiyingiz ﷺni koʻrdim, qornini toʻyibgazadigan past navli quruq xurmoni ham topa olmas edilar», derdi. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis sahihdir. Abu Iso aytdi: Abu Avona va boshqa bir nechalari Simok ibn Harbdan Abul-Ahvasning hadisiga oʻxshash rivoyat qilganlar. Shuʼba bu hadisni Simokdan, u Nuʼmon ibn Bashirdan, u Umardan rivoyat qilgan.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Сизлар ўзингиз истаган таом ва ичимлик ичида эмасмисиз? Мен сизларнинг Набийингиз ﷺни кўрдим, қорнини тўйибгазадиган паст навли қуруқ хурмони ҳам топа олмас эдилар», дерди. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир. Абу Исо айтди: Абу Авона ва бошқа бир нечалари Симок ибн Ҳарбдан Абул-Аҳваснинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилганлар. Шуъба бу ҳадисни Симокдан, у Нуъмон ибн Баширдан, у Умардан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ بُدَيْلِ بْنِ قُرَيْشٍ الْيَامِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْسَ الْغِنَى عَنْ كَثْرَةِ الْعَرَضِ وَلَكِنِ الْغِنَى غِنَى النَّفْسِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو حَصِينٍ اسْمُهُ عُثْمَانُ بْنُ عَاصِمٍ الأَسَدِيُّ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Boylik mol-mulkning koʻpligi bilan emas, balki haqiqiy boylik koʻngil (nafs) boyligidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Hasiynning ismi Usmon ibn Osim al-Asadiydir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бойлик мол-мулкнинг кўплиги билан эмас, балки ҳақиқий бойлик кўнгил (нафс) бойлигидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Ҳасийннинг исми Усмон ибн Осим ал-Асадийдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي الْوَلِيدِ، قَالَ سَمِعْتُ خَوْلَةَ بِنْتَ قَيْسٍ، وَكَانَتْ، تَحْتَ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ تَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ هَذَا الْمَالَ خَضِرَةٌ حُلْوَةٌ مَنْ أَصَابَهُ بِحَقِّهِ بُورِكَ لَهُ فِيهِ وَرُبَّ مُتَخَوِّضٍ فِيمَا شَاءَتْ بِهِ نَفْسُهُ مِنْ مَالِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ لَيْسَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلاَّ النَّارُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو الْوَلِيدِ اسْمُهُ عُبَيْدُ سَنُوطَى.

Xavla bint Qays (roziyallohu anho) — u Hamza ibn Abdulmuttalibning xotini boʻlgan — dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺni: ‹Albatta, bu mol koʻkarib turgan, shirin (narsa)dir. Kim uni haqi bilan qoʻlga kiritsa, unda unga baraka beriladi. Olloh va Rasulining molidan koʻngli tusagan narsaga bemavrid shoʻngʻiganlar nechadir — qiyomat kuni unga doʻzaxdan boshqa narsa boʻlmaydi›, deganlarini eshitdim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Validning ismi Ubayd Sanutodir.Хавла бинт Қайс (розияллоҳу анҳо) — у Ҳамза ибн Абдулмутталибнинг хотини бўлган — дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺни: ‹Албатта, бу мол кўкариб турган, ширин (нарса)дир. Ким уни ҳақи билан қўлга киритса, унда унга барака берилади. Оллоҳ ва Расулининг молидан кўнгли тусаган нарсага бемаврид шўнғиганлар нечадир — қиёмат куни унга дўзахдан бошқа нарса бўлмайди›, деганларини эшитдим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Валиднинг исми Убайд Санутодир.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ الصَّوَّافُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لُعِنَ عَبْدُ الدِّينَارِ لُعِنَ عَبْدُ الدِّرْهَمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَيْضًا أَتَمَّ مِنْ هَذَا وَأَطْوَلَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dinorning quli laʼnatlandi, dirhamning quli laʼnatlandi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis ushbu yoʻnalishdan hasan gʻaribdir. Bu hadis bu yoʻnalishdan boshqa tariqda ham, Abu Solihdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan, bundan ham toʻliqroq va uzunroq qilib rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Динорнинг қули лаънатланди, дирҳамнинг қули лаънатланди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ушбу йўналишдан ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис бу йўналишдан бошқа тариқда ҳам, Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан, бундан ҳам тўлиқроқ ва узунроқ қилиб ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَعْدِ بْنِ زُرَارَةَ، عَنِ ابْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا ذِئْبَانِ جَائِعَانِ أُرْسِلاَ فِي غَنَمٍ بِأَفْسَدَ لَهَا مِنْ حِرْصِ الْمَرْءِ عَلَى الْمَالِ وَالشَّرَفِ لِدِينِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَيُرْوَى فِي هَذَا الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلاَ يَصِحُّ إِسْنَادُهُ ‏.‏

Kaʼb ibn Molik al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir qoʻy podasiga qoʻyib yuborilgan ikki och boʻrining unga keltiradigan buzuqligi kishining mol va martabaga boʻlgan ochkoʻzligining uning diniga keltiradigan buzuqligidan koʻproq emas (yaʼni ochkoʻzlik bundan ham xavfliroq)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilinadi, ammo uning isnodi sahih emas.Каъб ибн Молик ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир қўй подасига қўйиб юборилган икки оч бўрининг унга келтирадиган бузуқлиги кишининг мол ва мартабага бўлган очкўзлигининг унинг динига келтирадиган бузуқлигидан кўпроқ эмас (яъни очкўзлик бундан ҳам хавфлироқ)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Ибн Умардан, у Набий ﷺдан ҳам ривоят қилинади, аммо унинг исноди саҳиҳ эмас.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكِنْدِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، أَخْبَرَنِي الْمَسْعُودِيُّ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ نَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى حَصِيرٍ فَقَامَ وَقَدْ أَثَّرَ فِي جَنْبِهِ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوِ اتَّخَذْنَا لَكَ وِطَاءً ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَا لِي وَمَا لِلدُّنْيَا مَا أَنَا فِي الدُّنْيَا إِلاَّ كَرَاكِبٍ اسْتَظَلَّ تَحْتَ شَجَرَةٍ ثُمَّ رَاحَ وَتَرَكَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ boʻyrada uxlab, oʻrinlaridan turdilar, boʻyra (izi) yonboshlarida iz qoldirgan edi. Biz: «Yo Rasululloh, sizga (yumshoq) toʻshak tayyorlasak boʻlmasmidi?» dedik. Shunda u zot: «Mening dunyo bilan ne ishim bor?! Men bu dunyoda bir daraxt tagida soyalanib, soʻng ketib, uni tashlab qoʻyadigan otliqdan boshqa narsa emasman», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Umar va Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бўйрада ухлаб, ўринларидан турдилар, бўйра (изи) ёнбошларида из қолдирган эди. Биз: «Ё Расулуллоҳ, сизга (юмшоқ) тўшак тайёрласак бўлмасмиди?» дедик. Шунда у зот: «Менинг дунё билан не ишим бор?! Мен бу дунёда бир дарахт тагида сояланиб, сўнг кетиб, уни ташлаб қўядиган отлиқдан бошқа нарса эмасман», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Умар ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، وَأَبُو دَاوُدَ قَالاَ حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ وَرْدَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الرَّجُلُ عَلَى دِينِ خَلِيلِهِ فَلْيَنْظُرْ أَحَدُكُمْ مَنْ يُخَالِلُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi doʻstining dini (yoʻli) ustidadir. Bas, har biringiz kim bilan doʻstlashayotganiga qarab koʻrsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши дўстининг дини (йўли) устидадир. Бас, ҳар бирингиз ким билан дўстлашаётганига қараб кўрсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، هُوَ ابْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ الأَنْصَارِيُّ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَتْبَعُ الْمَيِّتَ ثَلاَثٌ فَيَرْجِعُ اثْنَانِ وَيَبْقَى وَاحِدٌ يَتْبَعُهُ أَهْلُهُ وَمَالُهُ وَعَمَلُهُ فَيَرْجِعُ أَهْلُهُ وَمَالُهُ وَيَبْقَى عَمَلُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mayyitga uchta (narsa) ergashadi, ikkitasi qaytadi, biri (uning bilan) qoladi: unga ahli, moli va amali ergashadi; ahli va moli qaytadi, amali esa (uning bilan) qoladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Маййитга учта (нарса) эргашади, иккитаси қайтади, бири (унинг билан) қолади: унга аҳли, моли ва амали эргашади; аҳли ва моли қайтади, амали эса (унинг билан) қолади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ الْحِمْصِيُّ، وَحَبِيبُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ جَابِرٍ الطَّائِيِّ، عَنْ مِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَا مَلأَ آدَمِيٌّ وِعَاءً شَرًّا مِنْ بَطْنٍ بِحَسْبِ ابْنِ آدَمَ أُكُلاَتٌ يُقِمْنَ صُلْبَهُ فَإِنْ كَانَ لاَ مَحَالَةَ فَثُلُثٌ لِطَعَامِهِ وَثُلُثٌ لِشَرَابِهِ وَثُلُثٌ لِنَفَسِهِ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، نَحْوَهُ ‏.‏ وَقَالَ الْمِقْدَامُ بْنُ مَعْدِيكَرِبَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Miqdom ibn Maʼdiykarib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺni: ‹Odam bola qorindan yomonroq idishni toʻldirmagandir. Odam bolasiga belini tik tutadigan bir necha luqma kifoyadir. Agar (koʻproq yemay) chorasi boʻlmasa, (oshqozonining) uchdan biri taomi uchun, uchdan biri ichimligi uchun, uchdan biri nafasi uchun (boʻlsin)›, deganlarini eshitdim», dedi. Bizga Hasan ibn Arafa, unga Ismoil ibn Ayyosh shunga oʻxshash rivoyat qildi. (Unda) Miqdom ibn Maʼdiykarib Nabiy ﷺdan (deb) aytdi va unda «Nabiy ﷺni eshitdim» (deb) zikr qilmadi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Миқдом ибн Маъдийкариб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺни: ‹Одам бола қориндан ёмонроқ идишни тўлдирмагандир. Одам боласига белини тик тутадиган бир неча луқма кифоядир. Агар (кўпроқ емай) чораси бўлмаса, (ошқозонининг) учдан бири таоми учун, учдан бири ичимлиги учун, учдан бири нафаси учун (бўлсин)›, деганларини эшитдим», деди. Бизга Ҳасан ибн Арафа, унга Исмоил ибн Айёш шунга ўхшаш ривоят қилди. (Унда) Миқдом ибн Маъдийкариб Набий ﷺдан (деб) айтди ва унда «Набий ﷺни эшитдим» (деб) зикр қилмади. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ شَيْبَانَ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ يُرَائِي يُرَائِي اللَّهُ بِهِ وَمَنْ يُسَمِّعْ يُسَمِّعِ اللَّهُ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ لاَ يَرْحَمُ النَّاسَ لاَ يَرْحَمُهُ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ جُنْدَبٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim (amalini) riyo qilsa, Olloh uni (qiyomatda) sharmanda qilib koʻrsatadi; kim (amalini eshittirib) shuhrat istasa, Olloh uni (sharmanda qilib) eshittiradi», dedilar. (Roviy) aytdi: Yana Rasululloh ﷺ: «Kim odamlarga rahm qilmasa, Olloh ham unga rahm qilmaydi», dedilar. Bu bobda Jundab va Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis ushbu yoʻnalishdan hasan sahih gʻaribdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким (амалини) риё қилса, Оллоҳ уни (қиёматда) шарманда қилиб кўрсатади; ким (амалини эшиттириб) шуҳрат истаса, Оллоҳ уни (шарманда қилиб) эшиттиради», дедилар. (Ровий) айтди: Яна Расулуллоҳ ﷺ: «Ким одамларга раҳм қилмаса, Оллоҳ ҳам унга раҳм қилмайди», дедилар. Бу бобда Жундаб ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ушбу йўналишдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، أَخْبَرَنِي الْوَلِيدُ بْنُ أَبِي الْوَلِيدِ أَبُو عُثْمَانَ الْمَدَنِيُّ، أَنَّ عُقْبَةَ بْنَ مُسْلِمٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ شُفَيًّا الأَصْبَحِيَّ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، دَخَلَ الْمَدِينَةَ فَإِذَا هُوَ بِرَجُلٍ قَدِ اجْتَمَعَ عَلَيْهِ النَّاسُ فَقَالَ مَنْ هَذَا فَقَالُوا أَبُو هُرَيْرَةَ ‏.‏ فَدَنَوْتُ مِنْهُ حَتَّى قَعَدْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُوَ يُحَدِّثُ النَّاسَ فَلَمَّا سَكَتَ وَخَلاَ قُلْتُ لَهُ أَنْشُدُكَ بِحَقٍّ وَبِحَقٍّ لَمَا حَدَّثْتَنِي حَدِيثًا سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَقَلْتَهُ وَعَلِمْتَهُ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَفْعَلُ لأُحَدِّثَنَّكَ حَدِيثًا حَدَّثَنِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَقَلْتُهُ وَعَلِمْتُهُ ‏.‏ ثُمَّ نَشَغَ أَبُو هُرَيْرَةَ نَشْغَةً فَمَكَثَ قَلِيلاً ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ لأُحَدِّثَنَّكَ حَدِيثًا حَدَّثَنِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْبَيْتِ مَا مَعَنَا أَحَدٌ غَيْرِي وَغَيْرُهُ ‏.‏ ثُمَّ نَشَغَ أَبُو هُرَيْرَةَ نَشْغَةً أُخْرَى ثُمَّ أَفَاقَ فَمَسَحَ وَجْهَهُ فَقَالَ لأُحَدِّثَنَّكَ حَدِيثًا حَدَّثَنِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا وَهُوَ فِي هَذَا الْبَيْتِ مَا مَعَنَا أَحَدٌ غَيْرِي وَغَيْرُهُ ‏.‏ ثُمَّ نَشَغَ أَبُو هُرَيْرَةَ نَشْغَةً أُخْرَى ثُمَّ أَفَاقَ وَمَسَحَ وَجْهَهُ فَقَالَ أَفْعَلُ لأُحَدِّثَنَّكَ حَدِيثًا حَدَّثَنِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا مَعَهُ فِي هَذَا الْبَيْتِ مَا مَعَهُ أَحَدٌ غَيْرِي وَغَيْرُهُ ‏.‏ ثُمَّ نَشَغَ أَبُو هُرَيْرَةَ نَشْغَةً شَدِيدَةً ثُمَّ مَالَ خَارًّا عَلَى وَجْهِهِ فَأَسْنَدْتُهُ عَلَىَّ طَوِيلاً ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ حَدَّثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ يَنْزِلُ إِلَى الْعِبَادِ لِيَقْضِيَ بَيْنَهُمْ وَكُلُّ أُمَّةٍ جَاثِيَةٌ فَأَوَّلُ مَنْ يَدْعُو بِهِ رَجُلٌ جَمَعَ الْقُرْآنَ وَرَجُلٌ قُتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَرَجُلٌ كَثِيرُ الْمَالِ فَيَقُولُ اللَّهُ لِلْقَارِئِ أَلَمْ أُعَلِّمْكَ مَا أَنْزَلْتُ عَلَى رَسُولِي قَالَ بَلَى يَا رَبِّ ‏.‏ قَالَ فَمَاذَا عَمِلْتَ فِيمَا عُلِّمْتَ قَالَ كُنْتُ أَقُومُ بِهِ آنَاءَ اللَّيْلِ وَآنَاءَ النَّهَارِ ‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ كَذَبْتَ وَتَقُولُ لَهُ الْمَلاَئِكَةُ كَذَبْتَ وَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ بَلْ أَرَدْتَ أَنْ يُقَالَ إِنَّ فُلاَنًا قَارِئٌ فَقَدْ قِيلَ ذَاكَ ‏.‏ وَيُؤْتَى بِصَاحِبِ الْمَالِ فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ أَلَمْ أُوَسِّعْ عَلَيْكَ حَتَّى لَمْ أَدَعْكَ تَحْتَاجُ إِلَى أَحَدٍ قَالَ بَلَى يَا رَبِّ ‏.‏ قَالَ فَمَاذَا عَمِلْتَ فِيمَا آتَيْتُكَ قَالَ كُنْتُ أَصِلُ الرَّحِمَ وَأَتَصَدَّقُ ‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ كَذَبْتَ وَتَقُولُ لَهُ الْمَلاَئِكَةُ كَذَبْتَ وَيَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى بَلْ أَرَدْتَ أَنْ يُقَالَ فُلاَنٌ جَوَادٌ فَقَدْ قِيلَ ذَاكَ ‏.‏ وَيُؤْتَى بِالَّذِي قُتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ فِي مَاذَا قُتِلْتَ فَيَقُولُ أُمِرْتُ بِالْجِهَادِ فِي سَبِيلِكَ فَقَاتَلْتُ حَتَّى قُتِلْتُ ‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى لَهُ كَذَبْتَ وَتَقُولُ لَهُ الْمَلاَئِكَةُ كَذَبْتَ وَيَقُولُ اللَّهُ بَلْ أَرَدْتَ أَنْ يُقَالَ فُلاَنٌ جَرِيءٌ فَقَدْ قِيلَ ذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى رُكْبَتِي فَقَالَ ‏"‏ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ أُولَئِكَ الثَّلاَثَةُ أَوَّلُ خَلْقِ اللَّهِ تُسَعَّرُ بِهِمُ النَّارُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ الْوَلِيدُ أَبُو عُثْمَانَ فَأَخْبَرَنِي عُقْبَةُ بْنُ مُسْلِمٍ أَنَّ شُفَيًّا هُوَ الَّذِي دَخَلَ عَلَى مُعَاوِيَةَ فَأَخْبَرَهُ بِهَذَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عُثْمَانَ وَحَدَّثَنِي الْعَلاَءُ بْنُ أَبِي حَكِيمٍ أَنَّهُ كَانَ سَيَّافًا لِمُعَاوِيَةَ فَدَخَلَ عَلَيْهِ رَجُلٌ فَأَخْبَرَهُ بِهَذَا عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ قَدْ فُعِلَ بِهَؤُلاَءِ هَذَا فَكَيْفَ بِمَنْ بَقِيَ مِنَ النَّاسِ ثُمَّ بَكَى مُعَاوِيَةُ بُكَاءً شَدِيدًا حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ هَالِكٌ وَقُلْنَا قَدْ جَاءَنَا هَذَا الرَّجُلُ بِشَرٍّ ثُمَّ أَفَاقَ مُعَاوِيَةُ وَمَسَحَ عَنْ وَجْهِهِ وَقَالَ صَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُْ ‏:‏ ‏(‏مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَالَهُمْ فِيهَا وَهُمْ فِيهَا لاَ يُبْخَسُونَ * أُولَئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الآخِرَةِ إِلاَّ النَّارُ وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا فِيهَا وَبَاطِلٌ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ ‏)‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Shufayy al-Asbahiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Madinaga kirib, atrofiga odamlar yigʻilgan bir kishini koʻrdi va: «Bu kim?» dedi. Ular: «Abu Hurayra», dedilar. (Shufayy aytdi:) «Men unga yaqinlashib, odamlarga hadis aytayotgan ekan, oldida oʻtirdim. U sukut qilib, yolgʻiz qolganida, men unga: ‹Sendan haq bilan, haq bilan iltimos qilaman — menga Rasululloh ﷺdan eshitgan, anglagan va bilgan bir hadisni aytib bersang›, dedim. Abu Hurayra: ‹Shunday qilaman, senga Rasululloh ﷺ menga aytgan, men anglagan va bilgan bir hadisni albatta aytib beraman›, dedi. Soʻng Abu Hurayra bir nafasi boʻgʻilib yigʻladi, ozgina turib, soʻng oʻziga keldi va: ‹Senga Rasululloh ﷺ menga shu uyda — men va undan boshqa hech kim yoʻq edi — aytgan bir hadisni albatta aytib beraman›, dedi. Soʻng Abu Hurayra yana boʻgʻilib yigʻladi, soʻng oʻziga kelib, yuzini artdi va: ‹Senga Rasululloh ﷺ menga aytgan bir hadisni aytib beraman, men va u shu uyda edik, biz bilan boshqa hech kim yoʻq edi›, dedi. Soʻng Abu Hurayra qattiq boʻgʻilib yigʻladi, soʻng yuztuban yiqildi, men uni uzoq vaqt oʻzimga suyab turdim, soʻng u oʻziga kelib dedi: ‹Menga Rasululloh ﷺ shuni aytdilar: Olloh tabaraka va taolo qiyomat kuni boʻlganda, bandalar orasida hukm qilish uchun (rahmati bilan) tushadi, har bir ummat tiz choʻkkan holda turadi. U chaqiradigan birinchi (kishilar) — Qurʼonni jamlagan kishi, Olloh yoʻlida oʻldirilgan kishi va mol-davlati koʻp kishidir. Olloh qorigʻa: Men Rasulimga nozil qilgan narsani senga oʻrgatmadimmi? deydi. U: Ha, ey Robbim, deydi. (Olloh): Bilgan narsangda nima amal qilding? deydi. U: Men uni kechalari va kunduzlari (oʻqib) qoim turardim, deydi. Shunda Olloh unga: Yolgʻon aytding, deydi, farishtalar ham unga: Yolgʻon aytding, deyishadi va Olloh unga: Balki sen, falonchi qoridir, deyilishini istading, bas, bu aytildi (yaʼni mukofoting shu), deydi. Soʻng mol egasi keltiriladi, Olloh unga: Men senga (rizqni) keng qilib, biror kishiga muhtoj qilib qoʻymaganim yoʻqmidi? deydi. U: Ha, ey Robbim, deydi. (Olloh): Senga bergan narsamda nima amal qilding? deydi. U: Men silai rahm qilardim va sadaqa berardim, deydi. Shunda Olloh unga: Yolgʻon aytding, deydi, farishtalar ham unga: Yolgʻon aytding, deyishadi va Olloh taolo: Balki sen, falonchi saxiydir, deyilishini istading, bas, bu aytildi, deydi. Soʻng Olloh yoʻlida oʻldirilgan kishi keltiriladi, Olloh unga: Nima yoʻlida oʻldirilding? deydi. U: Sening yoʻlingda jihod qilishga buyurildim, bas, oʻldirilgunimcha jang qildim, deydi. Shunda Olloh taolo unga: Yolgʻon aytding, deydi, farishtalar ham unga: Yolgʻon aytding, deyishadi va Olloh: Balki sen, falonchi botir (jasur) ekan, deyilishini istading, bas, bu aytildi, deydi›. Soʻng Rasululloh ﷺ tizzamga urib: ‹Ey Abu Hurayra, ana shu uch (toifa) qiyomat kuni Olloh xalqidan doʻzax avval ularning vositasida alangalantiriladigan birinchi (kishi)lardir›, dedilar». Valid Abu Usmon aytdi: Menga Uqba ibn Muslim xabar berdiki, Muoviyaning huzuriga kirib, unga buni xabar bergan kishi aynan oʻsha Shufayydir. Abu Usmon aytdi: Menga Aloʼ ibn Abu Hakim hadis aytib berdiki, u Muoviyaning jallodi (qilichdori) boʻlgan, uning huzuriga bir kishi kirib, unga buni Abu Hurayradan xabar berdi. Shunda Muoviya: «Bularga shu qilingan boʻlsa, qolgan odamlarning holi nima boʻladi?» dedi, soʻng Muoviya shunday qattiq yigʻladiki, biz uni halok boʻladi deb oʻyladik va: «Bu kishi bizga yomonlik keltirdi», dedik. Soʻng Muoviya oʻziga kelib, yuzini artdi va: «Olloh va Rasuli rost aytdilar», deb (ushbu oyatni oʻqidi): {Kimki hayoti dunyo va uning ziynatini istasa, ularning (qilgan) amallari (ajrini) shu (dunyo)da toʻla beramiz va ular bunda kamsitilmaydilar. Ana oʻshalar uchun oxiratda doʻzaxdan boshqa narsa yoʻq, ular (dunyoda) qilgan narsalari behuda ketadi va amal qilgan narsalari botildir} (Hud 15-16). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Шуфайй ал-Асбаҳий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Мадинага кириб, атрофига одамлар йиғилган бир кишини кўрди ва: «Бу ким?» деди. Улар: «Абу Ҳурайра», дедилар. (Шуфайй айтди:) «Мен унга яқинлашиб, одамларга ҳадис айтаётган экан, олдида ўтирдим. У сукут қилиб, ёлғиз қолганида, мен унга: ‹Сендан ҳақ билан, ҳақ билан илтимос қиламан — менга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган, англаган ва билган бир ҳадисни айтиб берсанг›, дедим. Абу Ҳурайра: ‹Шундай қиламан, сенга Расулуллоҳ ﷺ менга айтган, мен англаган ва билган бир ҳадисни албатта айтиб бераман›, деди. Сўнг Абу Ҳурайра бир нафаси бўғилиб йиғлади, озгина туриб, сўнг ўзига келди ва: ‹Сенга Расулуллоҳ ﷺ менга шу уйда — мен ва ундан бошқа ҳеч ким йўқ эди — айтган бир ҳадисни албатта айтиб бераман›, деди. Сўнг Абу Ҳурайра яна бўғилиб йиғлади, сўнг ўзига келиб, юзини артди ва: ‹Сенга Расулуллоҳ ﷺ менга айтган бир ҳадисни айтиб бераман, мен ва у шу уйда эдик, биз билан бошқа ҳеч ким йўқ эди›, деди. Сўнг Абу Ҳурайра қаттиқ бўғилиб йиғлади, сўнг юзтубан йиқилди, мен уни узоқ вақт ўзимга суяб турдим, сўнг у ўзига келиб деди: ‹Менга Расулуллоҳ ﷺ шуни айтдилар: Оллоҳ табарака ва таоло қиёмат куни бўлганда, бандалар орасида ҳукм қилиш учун (раҳмати билан) тушади, ҳар бир уммат тиз чўккан ҳолда туради. У чақирадиган биринчи (кишилар) — Қуръонни жамлаган киши, Оллоҳ йўлида ўлдирилган киши ва мол-давлати кўп кишидир. Оллоҳ қориға: Мен Расулимга нозил қилган нарсани сенга ўргатмадимми? дейди. У: Ҳа, эй Роббим, дейди. (Оллоҳ): Билган нарсангда нима амал қилдинг? дейди. У: Мен уни кечалари ва кундузлари (ўқиб) қоим турардим, дейди. Шунда Оллоҳ унга: Ёлғон айтдинг, дейди, фаришталар ҳам унга: Ёлғон айтдинг, дейишади ва Оллоҳ унга: Балки сен, фалончи қоридир, дейилишини истадинг, бас, бу айтилди (яъни мукофотинг шу), дейди. Сўнг мол эгаси келтирилади, Оллоҳ унга: Мен сенга (ризқни) кенг қилиб, бирор кишига муҳтож қилиб қўймаганим йўқмиди? дейди. У: Ҳа, эй Роббим, дейди. (Оллоҳ): Сенга берган нарсамда нима амал қилдинг? дейди. У: Мен силаи раҳм қилардим ва садақа берардим, дейди. Шунда Оллоҳ унга: Ёлғон айтдинг, дейди, фаришталар ҳам унга: Ёлғон айтдинг, дейишади ва Оллоҳ таоло: Балки сен, фалончи сахийдир, дейилишини истадинг, бас, бу айтилди, дейди. Сўнг Оллоҳ йўлида ўлдирилган киши келтирилади, Оллоҳ унга: Нима йўлида ўлдирилдинг? дейди. У: Сенинг йўлингда жиҳод қилишга буюрилдим, бас, ўлдирилгунимча жанг қилдим, дейди. Шунда Оллоҳ таоло унга: Ёлғон айтдинг, дейди, фаришталар ҳам унга: Ёлғон айтдинг, дейишади ва Оллоҳ: Балки сен, фалончи ботир (жасур) экан, дейилишини истадинг, бас, бу айтилди, дейди›. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ тиззамга уриб: ‹Эй Абу Ҳурайра, ана шу уч (тоифа) қиёмат куни Оллоҳ халқидан дўзах аввал уларнинг воситасида алангалантириладиган биринчи (киши)лардир›, дедилар». Валид Абу Усмон айтди: Менга Уқба ибн Муслим хабар бердики, Муовиянинг ҳузурига кириб, унга буни хабар берган киши айнан ўша Шуфаййдир. Абу Усмон айтди: Менга Алў ибн Абу Ҳаким ҳадис айтиб бердики, у Муовиянинг жаллоди (қиличдори) бўлган, унинг ҳузурига бир киши кириб, унга буни Абу Ҳурайрадан хабар берди. Шунда Муовия: «Буларга шу қилинган бўлса, қолган одамларнинг ҳоли нима бўлади?» деди, сўнг Муовия шундай қаттиқ йиғладики, биз уни ҳалок бўлади деб ўйладик ва: «Бу киши бизга ёмонлик келтирди», дедик. Сўнг Муовия ўзига келиб, юзини артди ва: «Оллоҳ ва Расули рост айтдилар», деб (ушбу оятни ўқиди): {Кимки ҳаёти дунё ва унинг зийнатини истаса, уларнинг (қилган) амаллари (ажрини) шу (дунё)да тўла берамиз ва улар бунда камситилмайдилар. Ана ўшалар учун охиратда дўзахдан бошқа нарса йўқ, улар (дунёда) қилган нарсалари беҳуда кетади ва амал қилган нарсалари ботилдир} (Ҳуд 15-16). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنِي الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ سَيْفٍ الضَّبِّيِّ، عَنْ أَبِي مُعَانٍ الْبَصْرِيِّ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنْ جُبِّ الْحُزْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا جُبُّ الْحُزْنِ قَالَ ‏"‏ وَادٍ فِي جَهَنَّمَ تَتَعَوَّذُ مِنْهُ جَهَنَّمُ كُلَّ يَوْمٍ مِائَةَ مَرَّةٍ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَنْ يَدْخُلُهُ قَالَ ‏"‏ الْقُرَّاءُ الْمُرَاءُونَ بِأَعْمَالِهِمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ.

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ollohdan ‹Jubbul huzn›dan panoh soʻranglar», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, ‹Jubbul huzn› nima?» dedilar. U zot: «Jahannamdagi bir vodiy boʻlib, jahannam undan har kuni yuz marta (Ollohdan) panoh soʻraydi», dedilar. Biz: «Yo Rasululloh, unga kim kiradi?» dedik. U zot: «Amallarini riyo qilgan qorilar», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Оллоҳдан ‹Жуббул ҳузн›дан паноҳ сўранглар», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, ‹Жуббул ҳузн› нима?» дедилар. У зот: «Жаҳаннамдаги бир водий бўлиб, жаҳаннам ундан ҳар куни юз марта (Оллоҳдан) паноҳ сўрайди», дедилар. Биз: «Ё Расулуллоҳ, унга ким киради?» дедик. У зот: «Амалларини риё қилган қорилар», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا أَبُو سِنَانٍ الشَّيْبَانِيُّ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ الرَّجُلُ يَعْمَلُ الْعَمَلَ فَيُسِرُّهُ فَإِذَا اطُّلِعَ عَلَيْهِ أَعْجَبَهُ ذَلِكَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَهُ أَجْرَانِ أَجْرُ السِّرِّ وَأَجْرُ الْعَلاَنِيَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ الأَعْمَشُ وَغَيْرُهُ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً وَأَصْحَابُ الأَعْمَشِ لَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ فَسَّرَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ إِذَا اطُّلِعَ عَلَيْهِ فَأَعْجَبَهُ فَإِنَّمَا مَعْنَاهُ أَنْ يُعْجِبَهُ ثَنَاءُ النَّاسِ عَلَيْهِ بِالْخَيْرِ لِقَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنْتُمْ شُهَدَاءُ اللَّهِ فِي الأَرْضِ ‏"‏ ‏.‏ فَيُعْجِبُهُ ثَنَاءُ النَّاسِ عَلَيْهِ لِهَذَا لِمَا يَرْجُو بِثَنَاءِ النَّاسِ عَلَيْهِ فَأَمَّا إِذَا أَعْجَبَهُ لِيَعْلَمَ النَّاسُ مِنْهُ الْخَيْرَ لِيُكْرَمَ عَلَى ذَلِكَ وَيُعَظَّمَ عَلَيْهِ فَهَذَا رِيَاءٌ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا اطُّلِعَ عَلَيْهِ فَأَعْجَبَهُ رَجَاءَ أَنْ يُعْمَلَ بِعَمَلِهِ فَيَكُونَ لَهُ مِثْلُ أُجُورِهِمْ فَهَذَا لَهُ مَذْهَبٌ أَيْضًا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Yo Rasululloh, kishi bir amalni qilib, uni yashiradi, soʻng u (amal el orasida) oshkor boʻlib qolsa, bu uni xursand qiladi (bunga nima deysiz)?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Unga ikki ajr bordir: yashirin (qilgan)lik ajri va oshkor (boʻlganlik) ajri», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Bu hadisni Aʼmash va boshqalar Habib ibn Abu Sobitdan, u Abu Solihdan, u Nabiy ﷺdan mursal qilib rivoyat qilganlar, Aʼmashning ashoblari unda «Abu Hurayradan» (deb) zikr qilmaganlar. Abu Iso aytdi: Baʼzi ilm ahli bu hadisni izohlab: «‹Oshkor boʻlib uni xursand qilsa› (degani)ning maʼnosi — odamlarning uni yaxshilik bilan maqtashi uni xursand qilishidir», degan, chunki Nabiy ﷺning: «Sizlar yer yuzida Ollohning guvohlarisiz» degan soʻzlari (bunga dalil). Bas, u odamlarning oʻzini maqtashidan, shu (guvohlik) sababli umid qilgani uchun, xursand boʻladi. Agar u (amalini) odamlar undan yaxshilik bilishi, shu sabab unga hurmat va ulugʻlanish boʻlishi uchun (oshkor boʻlganidan) xursand boʻlsa, bu riyodir. Yana baʼzi ilm ahli: «Agar (amali) oshkor boʻlib, odamlar uning amali kabi amal qilishi, shu sababli unga ular(ning ajri) kabi ajr boʻlishi umidida xursand boʻlsa, bunda ham uning (toʻgʻri) yoʻli bor», degan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, киши бир амални қилиб, уни яширади, сўнг у (амал эл орасида) ошкор бўлиб қолса, бу уни хурсанд қилади (бунга нима дейсиз)?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Унга икки ажр бордир: яширин (қилган)лик ажри ва ошкор (бўлганлик) ажри», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу ҳадисни Аъмаш ва бошқалар Ҳабиб ибн Абу Собитдан, у Абу Солиҳдан, у Набий ﷺдан мурсал қилиб ривоят қилганлар, Аъмашнинг ашоблари унда «Абу Ҳурайрадан» (деб) зикр қилмаганлар. Абу Исо айтди: Баъзи илм аҳли бу ҳадисни изоҳлаб: «‹Ошкор бўлиб уни хурсанд қилса› (дегани)нинг маъноси — одамларнинг уни яхшилик билан мақташи уни хурсанд қилишидир», деган, чунки Набий ﷺнинг: «Сизлар ер юзида Оллоҳнинг гувоҳларисиз» деган сўзлари (бунга далил). Бас, у одамларнинг ўзини мақташидан, шу (гувоҳлик) сабабли умид қилгани учун, хурсанд бўлади. Агар у (амалини) одамлар ундан яхшилик билиши, шу сабаб унга ҳурмат ва улуғланиш бўлиши учун (ошкор бўлганидан) хурсанд бўлса, бу риёдир. Яна баъзи илм аҳли: «Агар (амали) ошкор бўлиб, одамлар унинг амали каби амал қилиши, шу сабабли унга улар(нинг ажри) каби ажр бўлиши умидида хурсанд бўлса, бунда ҳам унинг (тўғри) йўли бор», деган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّهُ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَتَى قِيَامُ السَّاعَةِ فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الصَّلاَةِ فَلَمَّا قَضَى صَلاَتَهُ قَالَ ‏"‏ أَيْنَ السَّائِلُ عَنْ قِيَامِ السَّاعَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الرَّجُلُ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا أَعْدَدْتَ لَهَا ‏"‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَعْدَدْتُ لَهَا كَبِيرَ صَلاَةٍ وَلاَ صَوْمٍ إِلاَّ أَنِّي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ وَأَنْتَ مَعَ مَنْ أَحْبَبْتَ ‏"‏ ‏.‏ فَمَا رَأَيْتُ فَرِحَ الْمُسْلِمُونَ بَعْدَ الإِسْلاَمِ فَرَحَهُمْ بِهَذَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Bir kishi Rasululloh ﷺning huzuriga kelib: «Yo Rasululloh, qiyomat qachon qoim boʻladi?» dedi. Shunda Nabiy ﷺ namozga turdilar. Namozlarini tugatgach: «Qiyomatning qoim boʻlishi haqida soʻragan (kishi) qani?» dedilar. U kishi: «Men, yo Rasululloh», dedi. U zot: «Sen unga nima (toʻplab) tayyorlading?» dedilar. U: «Yo Rasululloh, men unga koʻp namoz ham, roʻza ham tayyorlaganim yoʻq, faqat Olloh va Rasulini sevaman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kishi oʻzi sevgan (zot) bilan birga boʻladi, sen ham sevgan (zoting) bilan birgasan», dedilar. Men musulmonlarni islomdan keyin shu (xabar)dan xursand boʻlganlaridek xursand boʻlganlarini koʻrmadim. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у айтди: Бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурига келиб: «Ё Расулуллоҳ, қиёмат қачон қоим бўлади?» деди. Шунда Набий ﷺ намозга турдилар. Намозларини тугатгач: «Қиёматнинг қоим бўлиши ҳақида сўраган (киши) қани?» дедилар. У киши: «Мен, ё Расулуллоҳ», деди. У зот: «Сен унга нима (тўплаб) тайёрладинг?» дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, мен унга кўп намоз ҳам, рўза ҳам тайёрлаганим йўқ, фақат Оллоҳ ва Расулини севаман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Киши ўзи севган (зот) билан бирга бўлади, сен ҳам севган (зотинг) билан биргасан», дедилар. Мен мусулмонларни исломдан кейин шу (хабар)дан хурсанд бўлганларидек хурсанд бўлганларини кўрмадим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ أَشْعَثَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ وَلَهُ مَا اكْتَسَبَ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَصَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي مُوسَى ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi oʻzi sevgan (zot) bilan birgadir va unga oʻzi kasb qilgan (amali) bordir», dedilar. Bu bobda Ali, Abdulloh ibn Masʼud, Safvon ibn Assol, Abu Hurayra va Abu Musodan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Hasan al-Basriyning Anas ibn Molikdan, u Nabiy ﷺdan (rivoyatidan) hasan gʻaribdir. Bu hadis Nabiy ﷺdan boshqa yoʻnalishlar bilan ham rivoyat qilingan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши ўзи севган (зот) билан биргадир ва унга ўзи касб қилган (амали) бордир», дедилар. Бу бобда Али, Абдуллоҳ ибн Масъуд, Сафвон ибн Ассол, Абу Ҳурайра ва Абу Мусодан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ҳасан ал-Басрийнинг Анас ибн Моликдан, у Набий ﷺдан (ривоятидан) ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Набий ﷺдан бошқа йўналишлар билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ، قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ جَهْوَرِيُّ الصَّوْتِ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ الرَّجُلُ يُحِبُّ الْقَوْمَ وَلَمَّا يَلْحَقْ بِهِمْ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ حَدِيثِ مَحْمُودٍ ‏.‏

Safvon ibn Assol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Ovozi jarangdor bir aʼrobiy kelib: «Yo Muhammad, kishi bir qavmni sevadi, lekin (amalda) ularga yetisha olmadi (uning holi nima boʻladi)?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kishi oʻzi sevgan (zot) bilan birgadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bizga Ahmad ibn Abda az-Zabbiy, unga Hammod ibn Zayd, undan Osim, undan Zirr, undan Safvon ibn Assol, u Nabiy ﷺdan Mahmudning hadisiga oʻxshash rivoyat qildi.Сафвон ибн Ассол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у айтди: Овози жарангдор бир аъробий келиб: «Ё Муҳаммад, киши бир қавмни севади, лекин (амалда) уларга етиша олмади (унинг ҳоли нима бўлади)?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Киши ўзи севган (зот) билан биргадир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизга Аҳмад ибн Абда аз-Заббий, унга Ҳаммод ибн Зайд, ундан Осим, ундан Зирр, ундан Сафвон ибн Ассол, у Набий ﷺдан Маҳмуднинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بُرْقَانَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ الأَصَمِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ أَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْدِي فِيَّ وَأَنَا مَعَهُ إِذَا دَعَانِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh taolo aytadi: ‹Men bandamning Men haqimdagi gumoni qoshidaman, qachon U Meni chaqirsa, Men u bilan birgaman›», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ таоло айтади: ‹Мен бандамнинг Мен ҳақимдаги гумони қошидаман, қачон У Мени чақирса, Мен у билан биргаман›», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكِنْدِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ الْحَضْرَمِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّوَّاسِ بْنِ سَمْعَانَ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْبِرِّ وَالإِثْمِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْبِرُّ حُسْنُ الْخُلُقِ وَالإِثْمُ مَا حَاكَ فِي نَفْسِكَ وَكَرِهْتَ أَنْ يَطَّلِعَ عَلَيْهِ النَّاسُ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، نَحْوَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Navvos ibn Samʼon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Rasululloh ﷺdan birr (yaxshilik) va gunoh haqida soʻradi. Shunda Nabiy ﷺ: «Birr — chiroyli xulqdir, gunoh esa koʻnglingni gʻ-ezib yuradigan va odamlar bilib qolishini yoqtirmaydigan narsangdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Наввос ибн Самъон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши Расулуллоҳ ﷺдан бирр (яхшилик) ва гуноҳ ҳақида сўради. Шунда Набий ﷺ: «Бирр — чиройли хулқдир, гуноҳ эса кўнглингни ғ-эзиб юрадиган ва одамлар билиб қолишини ёқтирмайдиган нарсангдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ بُرْقَانَ، حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ أَبِي مَرْزُوقٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ أَبِي مُسْلِمٍ الْخَوْلاَنِيِّ، حَدَّثَنِي مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ الْمُتَحَابُّونَ فِي جَلاَلِي لَهُمْ مَنَابِرُ مِنْ نُورٍ يَغْبِطُهُمُ النَّبِيُّونَ وَالشُّهَدَاءُ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي مَالِكٍ الأَشْعَرِيِّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو مُسْلِمٍ الْخَوْلاَنِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ ثُوَبَ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning bunday deganlarini eshitdim: «Alloh azza va jalla aytdi: ‹Mening ulugʻligim yoʻlida bir-birini sevganlar uchun nurdan minbarlar boʻladi, ularga paygʻambarlar va shahidlar havas qiladilar›». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Muslim al-Xavloniyning ismi Abdulloh ibn Savbdir.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг бундай деганларини эшитдим: «Аллоҳ азза ва жалла айтди: ‹Менинг улуғлигим йўлида бир-бирини севганлар учун нурдан минбарлар бўлади, уларга пайғамбарлар ва шаҳидлар ҳавас қиладилар›». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Муслим ал-Хавлонийнинг исми Абдуллоҳ ибн Савбдир.

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ خُبَيْبِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَفْصِ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَوْ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ سَبْعَةٌ يُظِلُّهُمُ اللَّهُ فِي ظِلِّهِ يَوْمَ لاَ ظِلَّ إِلاَّ ظِلُّهُ إِمَامٌ عَادِلٌ وَشَابٌّ نَشَأَ بِعِبَادَةِ اللَّهِ وَرَجُلٌ كَانَ قَلْبُهُ مُعَلَّقًا بِالْمَسْجِدِ إِذَا خَرَجَ مِنْهُ حَتَّى يَعُودَ إِلَيْهِ وَرَجُلاَنِ تَحَابَّا فِي اللَّهِ فَاجْتَمَعَا عَلَى ذَلِكَ وَتَفَرَّقَا وَرَجُلٌ ذَكَرَ اللَّهَ خَالِيًا فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ وَرَجُلٌ دَعَتْهُ امْرَأَةٌ ذَاتُ حَسَبٍ وَجَمَالٍ فَقَالَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ وَرَجُلٌ تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ فَأَخْفَاهَا حَتَّى لاَ تَعْلَمَ شِمَالُهُ مَا تُنْفِقُ يَمِينُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَهَكَذَا رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ مِثْلَ هَذَا وَشَكَّ فِيهِ وَقَالَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَوْ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ رَوَاهُ عَنْ خُبَيْبِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَلَمْ يَشُكَّ فِيهِ يَقُولُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ حَدَّثَنَا سَوَّارُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْعَنْبَرِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، حَدَّثَنِي خُبَيْبٌ، عَنْ حَفْصِ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ حَدِيثِ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ بِمَعْنَاهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ كَانَ قَلْبُهُ مُعَلَّقًا بِالْمَسَاجِدِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ ذَاتُ مَنْصِبٍ وَجَمَالٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Yetti (toifa) kishini, Allohning soyasidan boshqa soya boʻlmaydigan kunda, Alloh Oʻz soyasida soyalantiradi: odil imom; Allohga ibodat qilib oʻsgan yigit; qalbi masjidga bogʻlanib, undan chiqqanda qaytib kelguniga qadar (oʻylab yuradigan) kishi; Alloh yoʻlida bir-birini sevib, shu asosda toʻplanib, shu asosda ajraladigan ikki kishi; xilvatda Allohni zikr qilib, koʻzlaridan yosh oqqan kishi; obroʻli va goʻzal ayol uni (zinoga) chaqirganda: ‹Men Allohdan qoʻrqaman›, degan kishi; oʻng qoʻli bergan sadaqani chap qoʻli bilmaydigan darajada uni yashirib sadaqa qilgan kishi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Етти (тоифа) кишини, Аллоҳнинг соясидан бошқа соя бўлмайдиган кунда, Аллоҳ Ўз соясида соялантиради: одил имом; Аллоҳга ибодат қилиб ўсган йигит; қалби масжидга боғланиб, ундан чиққанда қайтиб келгунига қадар (ўйлаб юрадиган) киши; Аллоҳ йўлида бир-бирини севиб, шу асосда тўпланиб, шу асосда ажраладиган икки киши; хилватда Аллоҳни зикр қилиб, кўзларидан ёш оққан киши; обрўли ва гўзал аёл уни (зинога) чақирганда: ‹Мен Аллоҳдан қўрқаман›, деган киши; ўнг қўли берган садақани чап қўли билмайдиган даражада уни яшириб садақа қилган киши», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، أَخْبَرَنَا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أَحَبَّ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ فَلْيُعْلِمْهُ إِيَّاهُ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ وَأَنَسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْمِقْدَامِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَالْمِقْدَامُ يُكْنَى أَبَا كَرِيمَةَ ‏.‏

Miqdom ibn Maʼdiykarib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Birortangiz oʻz birodarini sevsa, buni unga bildirsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Miqdom hadisi hasan sahih gʻaribdir. Miqdomning kunyasi Abu Karimadir.Миқдом ибн Маъдийкариб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирортангиз ўз биродарини севса, буни унга билдирсин», дедилар. Абу Исо айтди: Миқдом ҳадиси ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Миқдомнинг куняси Абу Каримадир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، وَقُتَيْبَةُ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مُسْلِمٍ الْقَصِيرِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ سَلْمَانَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ نُعَامَةَ الضَّبِّيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا آخَى الرَّجُلُ الرَّجُلَ فَلْيَسْأَلْهُ عَنِ اسْمِهِ وَاسْمِ أَبِيهِ وَمِمَّنْ هُوَ فَإِنَّهُ أَوْصَلُ لِلْمَوَدَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَلاَ نَعْرِفُ لِيَزِيدَ بْنِ نُعَامَةَ سَمَاعًا مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَيُرْوَى عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوُ هَذَا وَلاَ يَصِحُّ إِسْنَادُهُ ‏.‏

Yazid ibn Nuʼoma az-Zabbiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi (boshqa) bir kishi bilan birodarlashganda, undan ismini, otasining ismini va kimligini soʻrasin, chunki bu mehr-muhabbatni mustahkamroq (qiladi)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Bizga Yazid ibn Nuʼomaning Nabiy ﷺdan eshitgani maʼlum emas. Bu maʼnoda Ibn Umardan, Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilinadi, ammo uning isnodi sahih emas.Язид ибн Нуъома аз-Заббий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши (бошқа) бир киши билан биродарлашганда, ундан исмини, отасининг исмини ва кимлигини сўрасин, чунки бу меҳр-муҳаббатни мустаҳкамроқ (қилади)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат шу йўлдан биламиз. Бизга Язид ибн Нуъоманинг Набий ﷺдан эшитгани маълум эмас. Бу маънода Ибн Умардан, Набий ﷺдан ҳам ривоят қилинади, аммо унинг исноди саҳиҳ эмас.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، قَالَ قَامَ رَجُلٌ فَأَثْنَى عَلَى أَمِيرٍ مِنَ الأُمَرَاءِ فَجَعَلَ الْمِقْدَادُ يَحْثُو فِي وَجْهِهِ التُّرَابَ وَقَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَحْثُوَ فِي وُجُوهِ الْمَدَّاحِينَ التُّرَابَ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى زَائِدَةُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَحَدِيثُ مُجَاهِدٍ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ أَصَحُّ ‏.‏ وَأَبُو مَعْمَرٍ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَخْبَرَةَ وَالْمِقْدَادُ بْنُ الأَسْوَدِ هُوَ الْمِقْدَادُ بْنُ عَمْرٍو الْكِنْدِيُّ وَيُكْنَى أَبَا مَعْبَدٍ وَإِنَّمَا نُسِبَ إِلَى الأَسْوَدِ بْنِ عَبْدِ يَغُوثَ لأَنَّهُ كَانَ قَدْ تَبَنَّاهُ وَهُوَ صَغِيرٌ ‏.‏

Abu Maʼmar (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi turib amirlardan biriga maqtov aytdi. Shunda Miqdod uning yuziga tuproq sochib: «Rasululloh ﷺ bizni maqtovchilarning yuziga tuproq sochishga buyurganlar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Maʼmarning ismi Abdulloh ibn Saxbaradir. Miqdod ibn al-Asvad — u Miqdod ibn Amr al-Kindiydir, kunyasi Abu Maʼbaddir; u al-Asvad ibn Abdiyagʻusga nisbat berilgan, chunki u kichikligida uni asrab olgan edi.Абу Маъмар (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши туриб амирлардан бирига мақтов айтди. Шунда Миқдод унинг юзига тупроқ сочиб: «Расулуллоҳ ﷺ бизни мақтовчиларнинг юзига тупроқ сочишга буюрганлар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Маъмарнинг исми Абдуллоҳ ибн Сахбарадир. Миқдод ибн ал-Асвад — у Миқдод ибн Амр ал-Киндийдир, куняси Абу Маъбаддир; у ал-Асвад ибн Абдияғусга нисбат берилган, чунки у кичиклигида уни асраб олган эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ سَالِمٍ الْخَيَّاطِ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَحْثُوَ فِي أَفْوَاهِ الْمَدَّاحِينَ التُّرَابَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizni maqtovchilarning ogʻizlariga tuproq sochishga buyurganlar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis Abu Hurayra hadisidan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизни мақтовчиларнинг оғизларига тупроқ сочишга буюрганлар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Абу Ҳурайра ҳадисидан ғарибдир.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ حَيْوَةَ بْنِ شُرَيْحٍ، حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ غَيْلاَنَ، أَنَّ الْوَلِيدَ بْنَ قَيْسٍ التُّجِيبِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، قَالَ سَالِمٌ أَوْ عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، - أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ تُصَاحِبْ إِلاَّ مُؤْمِنًا وَلاَ يَأْكُلْ طَعَامَكَ إِلاَّ تَقِيٌّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺning bunday deganlarini eshitdi: «Faqat moʻminni hamroh tut, taomingni faqat taqvodor (kishi) yesin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺнинг бундай деганларини эшитди: «Фақат мўминни ҳамроҳ тут, таомингни фақат тақводор (киши) есин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِعَبْدِهِ الْخَيْرَ عَجَّلَ لَهُ الْعُقُوبَةَ فِي الدُّنْيَا وَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِعَبْدِهِ الشَّرَّ أَمْسَكَ عَنْهُ بِذَنْبِهِ حَتَّى يُوَفَّى بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ وَبِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ عِظَمَ الْجَزَاءِ مَعَ عِظَمِ الْبَلاَءِ وَإِنَّ اللَّهَ إِذَا أَحَبَّ قَوْمًا ابْتَلاَهُمْ فَمَنْ رَضِيَ فَلَهُ الرِّضَا وَمَنْ سَخِطَ فَلَهُ السَّخَطُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh bir bandasiga yaxshilikni iroda qilsa, uning jazosini dunyoda tezlatadi; bandasiga yomonlikni iroda qilsa, gunohi sababli (jazosini) ushlab turadi, toki qiyomat kunida unga toʻliq beriladi», dedilar. Shu isnod bilan Nabiy ﷺdan (rivoyat qilinadiki): «Albatta, ajrning kattaligi baloning kattaligiga qarabdir. Alloh bir qavmni sevsa, ularni sinaydi; kim rozi boʻlsa, unga rizolik bordir, kim gʻazablansa, unga gʻazab bordir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ бир бандасига яхшиликни ирода қилса, унинг жазосини дунёда тезлатади; бандасига ёмонликни ирода қилса, гуноҳи сабабли (жазосини) ушлаб туради, токи қиёмат кунида унга тўлиқ берилади», дедилар. Шу иснод билан Набий ﷺдан (ривоят қилинадики): «Албатта, ажрнинг катталиги балонинг катталигига қарабдир. Аллоҳ бир қавмни севса, уларни синайди; ким рози бўлса, унга ризолик бордир, ким ғазабланса, унга ғазаб бордир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ مَا رَأَيْتُ الْوَجَعَ عَلَى أَحَدٍ أَشَدَّ مِنْهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men ogʻriqning hech kimda Rasululloh ﷺdagidan kuchliroq boʻlganini koʻrmaganman», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен оғриқнинг ҳеч кимда Расулуллоҳ ﷺдагидан кучлироқ бўлганини кўрмаганман», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ النَّاسِ أَشَدُّ بَلاَءً قَالَ ‏"‏ الأَنْبِيَاءُ ثُمَّ الأَمْثَلُ فَالأَمْثَلُ فَيُبْتَلَى الرَّجُلُ عَلَى حَسَبِ دِينِهِ فَإِنْ كَانَ دِينُهُ صُلْبًا اشْتَدَّ بَلاَؤُهُ وَإِنْ كَانَ فِي دِينِهِ رِقَّةٌ ابْتُلِيَ عَلَى حَسَبِ دِينِهِ فَمَا يَبْرَحُ الْبَلاَءُ بِالْعَبْدِ حَتَّى يَتْرُكَهُ يَمْشِي عَلَى الأَرْضِ مَا عَلَيْهِ خَطِيئَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأُخْتِ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ ‏أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَشَدُّ بَلَاءً قَالَ الْأَنْبِيَاءُ ثُمَّ الْأَمْثَلُ فَالْأَمْثَلُ.

Musʼab ibn Saʼd otasidan (Saʼd roziyallohu anhu) rivoyat qiladi: «Yo Rasululloh, odamlarning qaysisi eng qattiq balo (sinov)ga uchraydi?» deb soʻradim. U zot: «Paygʻambarlar, soʻng (darajada) ularga eng yaqinlari, keyin ulardan keyingilari. Kishi diniga qarab sinaladi: agar dini mustahkam boʻlsa, balosi qattiqroq boʻladi; agar dinida zaiflik boʻlsa, diniga qarab sinaladi. Banda ustidan balo arimaydi, toki uni yer yuzida hech qanday gunohi qolmagan holda yurguncha (tark etadi)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Abu Hurayra va Huzayfa ibn al-Yamonning singlisidan ham (rivoyat bor): Nabiy ﷺdan odamlarning qaysisi eng qattiq baloga uchrashi soʻralgan edi, U zot: «Paygʻambarlar, soʻng (darajada) ularga eng yaqinlari, keyin ulardan keyingilari», dedilar.Мусъаб ибн Саъд отасидан (Саъд розияллоҳу анҳу) ривоят қилади: «Ё Расулуллоҳ, одамларнинг қайсиси энг қаттиқ бало (синов)га учрайди?» деб сўрадим. У зот: «Пайғамбарлар, сўнг (даражада) уларга энг яқинлари, кейин улардан кейингилари. Киши динига қараб синалади: агар дини мустаҳкам бўлса, балоси қаттиқроқ бўлади; агар динида заифлик бўлса, динига қараб синалади. Банда устидан бало аримайди, токи уни ер юзида ҳеч қандай гуноҳи қолмаган ҳолда юргунча (тарк этади)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Абу Ҳурайра ва Ҳузайфа ибн ал-Ямоннинг синглисидан ҳам (ривоят бор): Набий ﷺдан одамларнинг қайсиси энг қаттиқ балога учраши сўралган эди, У зот: «Пайғамбарлар, сўнг (даражада) уларга энг яқинлари, кейин улардан кейингилари», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا يَزَالُ الْبَلاَءُ بِالْمُؤْمِنِ وَالْمُؤْمِنَةِ فِي نَفْسِهِ وَوَلَدِهِ وَمَالِهِ حَتَّى يَلْقَى اللَّهَ وَمَا عَلَيْهِ خَطِيئَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin erkak va moʻmina ayolni oʻz joni, farzandi va molida balo tark etmaydi, toki Allohga hech qanday gunohi qolmagan holda roʻbaroʻ boʻlguniga qadar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин эркак ва мўмина аёлни ўз жони, фарзанди ва молида бало тарк этмайди, токи Аллоҳга ҳеч қандай гуноҳи қолмаган ҳолда рўбарў бўлгунига қадар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو ظِلاَلٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ إِذَا أَخَذْتُ كَرِيمَتَىْ عَبْدِي فِي الدُّنْيَا لَمْ يَكُنْ لَهُ جَزَاءٌ عِنْدِي إِلاَّ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَأَبُو ظِلاَلٍ اسْمُهُ هِلاَلٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh aytadi: ‹Bandamning dunyoda ikki suyukli (koʻzi)ni olsam, unga Mening huzurimda jannatdan boshqa jazo (mukofot) boʻlmaydi›», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir. Abu Zilolning ismi Hiloldir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ айтади: ‹Бандамнинг дунёда икки суюкли (кўзи)ни олсам, унга Менинг ҳузуримда жаннатдан бошқа жазо (мукофот) бўлмайди›», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир. Абу Зилолнинг исми Ҳилолдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رَفَعَهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مَنْ أَذْهَبْتُ حَبِيبَتَيْهِ فَصَبَرَ وَاحْتَسَبَ لَمْ أَرْضَ لَهُ ثَوَابًا دُونَ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u buni Paygʻambar ﷺga koʻtardi (marfuʼ qildi). U zot: «Aziz va jalil Alloh aytadi: ‹Kimning ikki suyukli (koʻzi)ni olib qoʻysam-u, u sabr qilsa va (savobini) Allohdan umid qilsa, men unga jannatdan boshqa savobga rozi boʻlmayman›», dedilar. Bu bobda Irbod ibn Soriyadan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у буни Пайғамбар ﷺга кўтарди (марфуъ қилди). У зот: «Азиз ва жалил Аллоҳ айтади: ‹Кимнинг икки суюкли (кўзи)ни олиб қўйсам-у, у сабр қилса ва (савобини) Аллоҳдан умид қилса, мен унга жаннатдан бошқа савобга рози бўлмайман›», дедилар. Бу бобда Ирбод ибн Сориядан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ، وَيُوسُفُ بْنُ مُوسَى الْقَطَّانُ الْبَغْدَادِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَغْرَاءَ أَبُو زُهَيْرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَوَدُّ أَهْلُ الْعَافِيَةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حِينَ يُعْطَى أَهْلُ الْبَلاَءِ الثَّوَابَ لَوْ أَنَّ جُلُودَهُمْ كَانَتْ قُرِضَتْ فِي الدُّنْيَا بِالْمَقَارِيضِ ‏"‏ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ بِهَذَا الإِسْنَادِ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ عَنْ مَسْرُوقٍ قَوْلَهُ شَيْئًا مِنْ هَذَا ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunida balo (musibat) ahliga savob berilayotganida, ofiyat (sogʻ-salomatlik) ahli terilarining dunyoda qaychilar bilan qirqib tashlangan boʻlishini orzu qiladilar», dedilar. Bu gʻarib hadisdir, biz uni bu isnod bilan faqat shu yoʻldangina bilamiz. Baʼzilar bu hadisni Aʼmashdan, u Talha ibn Musarrifdan, u Masruqdan uning oʻz soʻzi sifatida shunga oʻxshash narsani rivoyat qilganlar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунида бало (мусибат) аҳлига савоб берилаётганида, офият (соғ-саломатлик) аҳли териларининг дунёда қайчилар билан қирқиб ташланган бўлишини орзу қиладилар», дедилар. Бу ғариб ҳадисдир, биз уни бу иснод билан фақат шу йўлдангина биламиз. Баъзилар бу ҳадисни Аъмашдан, у Талҳа ибн Мусаррифдан, у Масруқдан унинг ўз сўзи сифатида шунга ўхшаш нарсани ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُ، سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنْ أَحَدٍ يَمُوتُ إِلاَّ نَدِمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَمَا نَدَامَتُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ إِنْ كَانَ مُحْسِنًا نَدِمَ أَنْ لاَ يَكُونَ ازْدَادَ وَإِنْ كَانَ مُسِيئًا نَدِمَ أَنْ لاَ يَكُونَ نَزَعَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَيَحْيَى بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ قَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ شُعْبَةُ وَهُوَ يَحْيَى بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ مَدَنِيٌّ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Vafot etgan har bir kishi, albatta, afsus-nadomat qiladi», dedilar. (Sahobalar): «Ey Allohning Rasuli, uning nadomati nima uchun boʻladi?» deyishdi. U zot: «Agar u yaxshilik qiluvchi boʻlsa, (yaxshiligini) koʻproq qilmaganiga afsus qiladi; agar u yomonlik qiluvchi boʻlsa, (yomonlikdan) qaytmaganiga afsus qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Biz bu hadisni faqat shu yoʻldangina bilamiz. Yahyo ibn Ubaydulloh haqida esa Shuʼba (tanqid bilan) gapirgan; u Yahyo ibn Ubaydulloh ibn Mavhab boʻlib, madinalikdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Вафот этган ҳар бир киши, албатта, афсус-надомат қилади», дедилар. (Саҳобалар): «Эй Аллоҳнинг Расули, унинг надомати нима учун бўлади?» дейишди. У зот: «Агар у яхшилик қилувчи бўлса, (яхшилигини) кўпроқ қилмаганига афсус қилади; агар у ёмонлик қилувчи бўлса, (ёмонликдан) қайтмаганига афсус қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Биз бу ҳадисни фақат шу йўлдангина биламиз. Яҳё ибн Убайдуллоҳ ҳақида эса Шуъба (танқид билан) гапирган; у Яҳё ибн Убайдуллоҳ ибн Мавҳаб бўлиб, мадиналикдир.

حَدَّثَنَا سُوَيْدٌ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُ، سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَخْرُجُ فِي آخِرِ الزَّمَانِ رِجَالٌ يَخْتِلُونَ الدُّنْيَا بِالدِّينِ يَلْبَسُونَ لِلنَّاسِ جُلُودَ الضَّأْنِ مِنَ اللِّينِ أَلْسِنَتُهُمْ أَحْلَى مِنَ السُّكَّرِ وَقُلُوبُهُمْ قُلُوبُ الذِّئَابِ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَبِي يَغْتَرُّونَ أَمْ عَلَىَّ يَجْتَرِئُونَ فَبِي حَلَفْتُ لأَبْعَثَنَّ عَلَى أُولَئِكَ مِنْهُمْ فِتْنَةً تَدَعُ الْحَلِيمَ مِنْهُمْ حَيْرَانًا ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oxirzamonda din bilan dunyoni qoʻlga kiritmoqchi boʻlgan kishilar chiqadi. Ular odamlarga muloyimlik koʻrsatib, qoʻy terisini kiyib oladilar; tillari shakardan ham shirin, qalblari esa boʻrilarning qalbidir. Aziz va jalil Alloh aytadi: ‹Mening (hilmim)ga aldanyaptilarmi yoki Menga (qarshi) jurʼat qilyaptilarmi? Oʻzimga qasam ichdimki, ana oʻshalarga oʻzlaridan boʻlgan shunday bir fitnani yuboraman-ki, u ulardan hilm egasini ham hayron qoldiradi›», dedilar. Bu bobda Ibn Umardan ham (rivoyat) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Охирзамонда дин билан дунёни қўлга киритмоқчи бўлган кишилар чиқади. Улар одамларга мулойимлик кўрсатиб, қўй терисини кийиб оладилар; тиллари шакардан ҳам ширин, қалблари эса бўриларнинг қалбидир. Азиз ва жалил Аллоҳ айтади: ‹Менинг (ҳилмим)га алданяптиларми ёки Менга (қарши) журъат қиляптиларми? Ўзимга қасам ичдимки, ана ўшаларга ўзларидан бўлган шундай бир фитнани юбораман-ки, у улардан ҳилм эгасини ҳам ҳайрон қолдиради›», дедилар. Бу бобда Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الدَّارِمِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، أَخْبَرَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، أَخْبَرَنَا حَمْزَةُ بْنُ أَبِي مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ لَقَدْ خَلَقْتُ خَلْقًا أَلْسِنَتُهُمْ أَحْلَى مِنَ الْعَسَلِ وَقُلُوبُهُمْ أَمَرُّ مِنَ الصَّبِرِ فَبِي حَلَفْتُ لأُتِيحَنَّهُمْ فِتْنَةً تَدَعُ الْحَلِيمَ مِنْهُمْ حَيْرَانًا فَبِي يَغْتَرُّونَ أَمْ عَلَىَّ يَجْتَرِءُونَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ.

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Albatta, Alloh taolo: ‹Men shunday bir xalqni yaratdimki, ularning tillari asaldan shirin, qalblari esa sabrdan (sabur oʻsimligidan) ham achchiqdir. Oʻzimga qasam ichdimki, ularga shunday bir fitnani yuboraman-ki, u ulardan hilm egasini ham hayron qoldiradi. Mening (hilmim)ga aldanyaptilarmi yoki Menga (qarshi) jurʼat qilyaptilarmi?› dedi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ibn Umarning hadisidan hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldangina bilamiz.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Албатта, Аллоҳ таоло: ‹Мен шундай бир халқни яратдимки, уларнинг тиллари асалдан ширин, қалблари эса сабрдан (сабур ўсимлигидан) ҳам аччиқдир. Ўзимга қасам ичдимки, уларга шундай бир фитнани юбораман-ки, у улардан ҳилм эгасини ҳам ҳайрон қолдиради. Менинг (ҳилмим)га алданяптиларми ёки Менга (қарши) журъат қиляптиларми?› деди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ибн Умарнинг ҳадисидан ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдангина биламиз.

حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، ح وَحَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ زَحْرٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا النَّجَاةُ قَالَ ‏"‏ أَمْسِكْ عَلَيْكَ لِسَانَكَ وَلْيَسَعْكَ بَيْتُكَ وَابْكِ عَلَى خَطِيئَتِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Ey Allohning Rasuli, najot nimada?» dedim. U zot: «Tilingni oʻzingda tutgin (saqlagin), uyingdan chiqma va xatoyingga (gunohingga) yigʻla», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Эй Аллоҳнинг Расули, нажот нимада?» дедим. У зот: «Тилингни ўзингда тутгин (сақлагин), уйингдан чиқма ва хатойингга (гуноҳингга) йиғла», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي الصَّهْبَاءِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، رَفَعَهُ قَالَ ‏"‏ إِذَا أَصْبَحَ ابْنُ آدَمَ فَإِنَّ الأَعْضَاءَ كُلَّهَا تُكَفِّرُ اللِّسَانَ فَتَقُولُ اتَّقِ اللَّهَ فِينَا فَإِنَّمَا نَحْنُ بِكَ فَإِنِ اسْتَقَمْتَ اسْتَقَمْنَا وَإِنِ اعْوَجَجْتَ اعْوَجَجْنَا ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ وَقَدْ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ وَلَمْ يَرْفَعُوهُ ‏.‏ حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي الصَّهْبَاءِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ أَحْسَبُهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u buni (Paygʻambar ﷺga) koʻtardi. U zot: «Odam farzandi tongga chiqqanida, barcha aʼzolar tilga tobe boʻlib (xushomad qilib): ‹Biz haqimizda Allohdan qoʻrqgin, chunki biz faqat sen bilan (bogʻliqmiz); agar sen toʻgʻri boʻlsang, biz ham toʻgʻri boʻlamiz, agar sen egri boʻlsang, biz ham egri boʻlamiz› deydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Biz bu hadisni faqat Hammod ibn Zaydning hadisidan bilamiz; uni bir nechalari Hammod ibn Zayddan rivoyat qilib, marfuʼ qilishmagan. Bu (mavquf rivoyat) Muhammad ibn Musoning hadisidan sahihroqdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у буни (Пайғамбар ﷺга) кўтарди. У зот: «Одам фарзанди тонгга чиққанида, барча аъзолар тилга тобе бўлиб (хушомад қилиб): ‹Биз ҳақимизда Аллоҳдан қўрқгин, чунки биз фақат сен билан (боғлиқмиз); агар сен тўғри бўлсанг, биз ҳам тўғри бўламиз, агар сен эгри бўлсанг, биз ҳам эгри бўламиз› дейди», дедилар. Абу Исо айтди: Биз бу ҳадисни фақат Ҳаммод ибн Зайднинг ҳадисидан биламиз; уни бир нечалари Ҳаммод ибн Зайддан ривоят қилиб, марфуъ қилишмаган. Бу (мавқуф ривоят) Муҳаммад ибн Мусонинг ҳадисидан саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ يَتَكَفَّلُ لِي مَا بَيْنَ لَحْيَيْهِ وَمَا بَيْنَ رِجْلَيْهِ أَتَكَفَّلُ لَهُ بِالْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَهْلٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim menga ikki jagʻi orasidagi (til) va ikki oyogʻi orasidagi (narsa)ni kafolatlasa, men unga jannatni kafolatlayman», dedilar. Bu bobda Abu Hurayra va Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Sahlning hadisi hasan sahih gʻaribdir, Sahl ibn Saʼdning hadisidir.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким менга икки жағи орасидаги (тил) ва икки оёғи орасидаги (нарса)ни кафолатласа, мен унга жаннатни кафолатлайман», дедилар. Бу бобда Абу Ҳурайра ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Саҳлнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ғарибдир, Саҳл ибн Саъднинг ҳадисидир.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ وَقَاهُ اللَّهُ شَرَّ مَا بَيْنَ لَحْيَيْهِ وَشَرَّ مَا بَيْنَ رِجْلَيْهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى أَبُو حَازِمٍ الَّذِي رَوَى عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ اسْمُهُ سَلْمَانُ مَوْلَى عَزَّةَ الأَشْجَعِيَّةِ وَهُوَ كُوفِيٌّ وَأَبُو حَازِمٍ الَّذِي رَوَى عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ هُوَ أَبُو حَازِمٍ الزَّاهِدُ مَدَنِيٌّ وَاسْمُهُ سَلَمَةُ بْنُ دِينَارٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimni Alloh ikki jagʻi orasidagi (til)ning yomonligidan va ikki oyogʻi orasidagi (narsa)ning yomonligidan saqlasa, u jannatga kiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayradan rivoyat qilgan Abu Hozimning ismi Salmon boʻlib, Azza al-Ashjaiyaning ozod qilingan quli, kufalikdir. Sahl ibn Saʼddan rivoyat qilgan Abu Hozim esa Abu Hozim az-Zohid boʻlib, madinalikdir, ismi Salama ibn Dinordir. Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимни Аллоҳ икки жағи орасидаги (тил)нинг ёмонлигидан ва икки оёғи орасидаги (нарса)нинг ёмонлигидан сақласа, у жаннатга киради», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайрадан ривоят қилган Абу Ҳозимнинг исми Салмон бўлиб, Азза ал-Ашжаиянинг озод қилинган қули, куфаликдир. Саҳл ибн Саъддан ривоят қилган Абу Ҳозим эса Абу Ҳозим аз-Зоҳид бўлиб, мадиналикдир, исми Салама ибн Динордир. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَاعِزٍ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الثَّقَفِيِّ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَدِّثْنِي بِأَمْرٍ أَعْتَصِمُ بِهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قُلْ رَبِّيَ اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقِمْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَخْوَفُ مَا تَخَافُ عَلَىَّ فَأَخَذَ بِلِسَانِ نَفْسِهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الثَّقَفِيِّ ‏.‏

Sufyon ibn Abdulloh as-Saqafiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Ey Allohning Rasuli, menga shunday bir ish haqida (xabar) bering-ki, men unga mahkam yopishay», dedim. U zot: «‹Robbim Allohdir› degin, soʻng (shu yoʻlda) sobit (mustaqim) boʻl», dedilar. «Ey Allohning Rasuli, men haqimda eng koʻp nimadan qoʻrqasiz?» dedim. Shunda u zot oʻz tilini ushlab, soʻng: «Mana shundan», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir; u Sufyon ibn Abdulloh as-Saqafiydan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Суфён ибн Абдуллоҳ ас-Сақафий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга шундай бир иш ҳақида (хабар) беринг-ки, мен унга маҳкам ёпишай», дедим. У зот: «‹Роббим Аллоҳдир› дегин, сўнг (шу йўлда) собит (мустақим) бўл», дедилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, мен ҳақимда энг кўп нимадан қўрқасиз?» дедим. Шунда у зот ўз тилини ушлаб, сўнг: «Мана шундан», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир; у Суфён ибн Абдуллоҳ ас-Сақафийдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي ثَلْجٍ الْبَغْدَادِيُّ صَاحِبُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَاطِبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تُكْثِرُوا الْكَلاَمَ بِغَيْرِ ذِكْرِ اللَّهِ فَإِنَّ كَثْرَةَ الْكَلاَمِ بِغَيْرِ ذِكْرِ اللَّهِ قَسْوَةٌ لِلْقَلْبِ وَإِنَّ أَبْعَدَ النَّاسِ مِنَ اللَّهِ الْقَلْبُ الْقَاسِي ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي النَّضْرِ، حَدَّثَنِي أَبُو النَّضْرِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَاطِبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَاطِبٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohni zikr qilishdan boshqa (gaplar bilan) soʻzni koʻpaytirmang. Chunki Allohni zikr qilishdan boshqa soʻzni koʻpaytirish qalbga qattiqlik (keltiradi). Va, albatta, Allohdan eng uzoq kishi qattiq qalbli kishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Ibrohim ibn Abdulloh ibn Hotibning hadisidan bilamiz.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳни зикр қилишдан бошқа (гаплар билан) сўзни кўпайтирманг. Чунки Аллоҳни зикр қилишдан бошқа сўзни кўпайтириш қалбга қаттиқлик (келтиради). Ва, албатта, Аллоҳдан энг узоқ киши қаттиқ қалбли кишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Иброҳим ибн Абдуллоҳ ибн Ҳотибнинг ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ خُنَيْسٍ الْمَكِّيُّ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ حَسَّانَ الْمَخْزُومِيَّ، قَالَ حَدَّثَتْنِي أُمُّ صَالِحٍ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ كُلُّ كَلاَمِ ابْنِ آدَمَ عَلَيْهِ لاَ لَهُ إِلاَّ أَمْرٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ نَهْىٌ عَنْ مُنْكَرٍ أَوْ ذِكْرُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ خُنَيْسٍ ‏.‏

Paygʻambar ﷺning zavjasi Umm Habiba (roziyallohu anho) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Odam farzandining barcha soʻzi oʻziga foyda emas, balki ziyondir; magar maʼrufga (yaxshilikka) buyurish, munkardan (yomonlikdan) qaytarish yoki Allohni zikr qilish boʻlsa (bundan mustasno)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Muhammad ibn Yazid ibn Xunaysning hadisidan bilamiz.Пайғамбар ﷺнинг завжаси Умм Ҳабиба (розияллоҳу анҳо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Одам фарзандининг барча сўзи ўзига фойда эмас, балки зиёндир; магар маъруфга (яхшиликка) буюриш, мункардан (ёмонликдан) қайтариш ёки Аллоҳни зикр қилиш бўлса (бундан мустасно)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Муҳаммад ибн Язид ибн Хунайснинг ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْعُمَيْسِ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ آخَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ سَلْمَانَ وَبَيْنَ أَبِي الدَّرْدَاءِ فَزَارَ سَلْمَانُ أَبَا الدَّرْدَاءِ فَرَأَى أُمَّ الدَّرْدَاءِ مُتَبَذِّلَةً فَقَالَ مَا شَأْنُكِ مُتَبَذِّلَةً قَالَتْ إِنَّ أَخَاكَ أَبَا الدَّرْدَاءِ لَيْسَ لَهُ حَاجَةٌ فِي الدُّنْيَا ‏.‏ قَالَ فَلَمَّا جَاءَ أَبُو الدَّرْدَاءِ قَرَّبَ إِلَيْهِ طَعَامًا فَقَالَ كُلْ فَإِنِّي صَائِمٌ ‏.‏ قَالَ مَا أَنَا بِآكِلٍ حَتَّى تَأْكُلَ ‏.‏ قَالَ فَأَكَلَ فَلَمَّا كَانَ اللَّيْلُ ذَهَبَ أَبُو الدَّرْدَاءِ لِيَقُومَ فَقَالَ لَهُ سَلْمَانُ نَمْ ‏.‏ فَنَامَ ثُمَّ ذَهَبَ يَقُومُ فَقَالَ لَهُ نَمْ ‏.‏ فَنَامَ فَلَمَّا كَانَ عِنْدَ الصُّبْحِ قَالَ لَهُ سَلْمَانُ قُمِ الآنَ فَقَامَا فَصَلَّيَا فَقَالَ إِنَّ لِنَفْسِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَلِرَبِّكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَلِضَيْفِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَإِنَّ لأَهْلِكَ عَلَيْكَ حَقًّا فَأَعْطِ كُلَّ ذِي حَقٍّ حَقَّهُ ‏.‏ فَأَتَيَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَا ذَلِكَ فَقَالَ لَهُ ‏"‏ صَدَقَ سَلْمَانُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو الْعُمَيْسِ اسْمُهُ عُتْبَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَهُوَ أَخُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمَسْعُودِيِّ ‏.‏

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Salmon bilan Abu Dardo oʻrtasida birodarlik (qardoshlik) bogʻladilar. Salmon Abu Dardoni ziyorat qilgani bordi va Umm Dardoni eski-tuski kiyimda koʻrdi. «Holing nega bunday eski-tuski kiyimda?» dedi. U: «Birodaring Abu Dardoning dunyoda hech qanday hojati (ragʻbati) yoʻq», dedi. Abu Dardo kelgach, unga taom keltirib: «Yegin, men roʻzadorman», dedi. Salmon: «Sen yemaguningcha, men yemayman», dedi. Shunday qilib, u (Abu Dardo) ham yedi. Tun kelganda, Abu Dardo (namozga) turmoqchi boʻldi, Salmon unga: «Uxla», dedi. U uxladi. Soʻng yana turmoqchi boʻldi, (Salmon) unga: «Uxla», dedi. U uxladi. Tong yaqinlashganda, Salmon unga: «Endi tur», dedi. Ikkalasi turib, namoz oʻqishdi. (Salmon): «Albatta, oʻzingning sen ustingda haqqing bor, Robbingning sen ustingda haqqi bor, mehmoningning sen ustingda haqqi bor va ahli oilangning sen ustingda haqqi bor. Bas, har bir haq egasiga oʻz haqqini bergin», dedi. Soʻng ikkalasi Paygʻambar ﷺ huzuriga kelib, buni aytib berishdi. Shunda u zot: «Salmon toʻgʻri aytibdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir. Abu Umaysning ismi Utba ibn Abdulloh boʻlib, u Abdurahmon ibn Abdulloh al-Masʼudiyning akasidir.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Салмон билан Абу Дардо ўртасида биродарлик (қардошлик) боғладилар. Салмон Абу Дардони зиёрат қилгани борди ва Умм Дардони эски-туски кийимда кўрди. «Ҳолинг нега бундай эски-туски кийимда?» деди. У: «Биродаринг Абу Дардонинг дунёда ҳеч қандай ҳожати (рағбати) йўқ», деди. Абу Дардо келгач, унга таом келтириб: «Егин, мен рўзадорман», деди. Салмон: «Сен емагунингча, мен емайман», деди. Шундай қилиб, у (Абу Дардо) ҳам еди. Тун келганда, Абу Дардо (намозга) турмоқчи бўлди, Салмон унга: «Ухла», деди. У ухлади. Сўнг яна турмоқчи бўлди, (Салмон) унга: «Ухла», деди. У ухлади. Тонг яқинлашганда, Салмон унга: «Энди тур», деди. Иккаласи туриб, намоз ўқишди. (Салмон): «Албатта, ўзингнинг сен устингда ҳаққинг бор, Роббингнинг сен устингда ҳаққи бор, меҳмонингнинг сен устингда ҳаққи бор ва аҳли оилангнинг сен устингда ҳаққи бор. Бас, ҳар бир ҳақ эгасига ўз ҳаққини бергин», деди. Сўнг иккаласи Пайғамбар ﷺ ҳузурига келиб, буни айтиб беришди. Шунда у зот: «Салмон тўғри айтибди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир. Абу Умайснинг исми Утба ибн Абдуллоҳ бўлиб, у Абдураҳмон ибн Абдуллоҳ ал-Масъудийнинг акасидир.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عَبْدِ الْوَهَّابِ بْنِ الْوَرْدِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ قَالَ كَتَبَ مُعَاوِيَةُ إِلَى عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رضى الله عنها أَنِ اكْتُبِي إِلَىَّ كِتَابًا تُوصِينِي فِيهِ وَلاَ تُكْثِرِي عَلَىَّ ‏.‏ فَكَتَبَتْ عَائِشَةُ رضى الله عنها إِلَى مُعَاوِيَةَ سَلاَمٌ عَلَيْكَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنِ الْتَمَسَ رِضَاءَ اللَّهِ بِسَخَطِ النَّاسِ كَفَاهُ اللَّهُ مُؤْنَةَ النَّاسِ وَمَنِ الْتَمَسَ رِضَاءَ النَّاسِ بِسَخَطِ اللَّهِ وَكَلَهُ اللَّهُ إِلَى النَّاسِ ‏"‏ ‏.‏ وَالسَّلاَمُ عَلَيْكَ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا كَتَبَتْ إِلَى مُعَاوِيَةَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِمَعْنَاهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Muoviya Oisha ummul-moʻminin (roziyallohu anho)ga: «Menga nasihat qiluvchi bir xat yozing, ammo (gapni) koʻpaytirmang», deb yozdi. Shunda Oisha (roziyallohu anho) Muoviyaga shunday yozdi: «Assalomu alayka. Ammo baʼd: men Rasululloh ﷺning: ‹Kim odamlarning gʻazabini (orttirish) evaziga Allohning roziligini izlasa, Alloh uni odamlar(ning sharri)dan kifoya qiladi; kim Allohning gʻazabini (orttirish) evaziga odamlarning roziligini izlasa, Alloh uni odamlarga topshirib qoʻyadi› deganlarini eshitganman. Vassalomu alayka». Abu Iso aytdi: Bu hadisni Hishom ibn Urva, otasidan, u Oishadan rivoyat qilib, uning Muoviyaga yozganini zikr qilgan va hadisni maʼnosi bilan keltirib, marfuʼ qilmagan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Муовия Оиша уммул-мўминин (розияллоҳу анҳо)га: «Менга насиҳат қилувчи бир хат ёзинг, аммо (гапни) кўпайтирманг», деб ёзди. Шунда Оиша (розияллоҳу анҳо) Муовияга шундай ёзди: «Ассалому алайка. Аммо баъд: мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким одамларнинг ғазабини (орттириш) эвазига Аллоҳнинг розилигини изласа, Аллоҳ уни одамлар(нинг шарри)дан кифоя қилади; ким Аллоҳнинг ғазабини (орттириш) эвазига одамларнинг розилигини изласа, Аллоҳ уни одамларга топшириб қўяди› деганларини эшитганман. Вассалому алайка». Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Ҳишом ибн Урва, отасидан, у Оишадан ривоят қилиб, унинг Муовияга ёзганини зикр қилган ва ҳадисни маъноси билан келтириб, марфуъ қилмаган.