حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا حَتَّى كَانَتْ غَزْوَةُ تَبُوكَ إِلاَّ بَدْرًا وَلَمْ يُعَاتِبِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَحَدًا تَخَلَّفَ عَنْ بَدْرٍ إِنَّمَا خَرَجَ يُرِيدُ الْعِيرَ فَخَرَجَتْ قُرَيْشٌ مُغْوِثِينَ لِعِيرِهِمْ فَالْتَقَوْا عَنْ غَيْرِ مَوْعِدٍ كَمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَلَعَمْرِي إِنَّ أَشْرَفَ مَشَاهِدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ لَبَدْرٌ وَمَا أُحِبُّ أَنِّي كُنْتُ شَهِدْتُهَا مَكَانَ بَيْعَتِي لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ حَيْثُ تَوَاثَقْنَا عَلَى الإِسْلاَمِ ثُمَّ لَمْ أَتَخَلَّفْ بَعْدُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى كَانَتْ غَزْوَةُ تَبُوكَ وَهِيَ آخِرُ غَزْوَةٍ غَزَاهَا وَآذَنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالرَّحِيلِ . فَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ قَالَ فَانْطَلَقْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ فِي الْمَسْجِدِ وَحَوْلَهُ الْمُسْلِمُونَ وَهُوَ يَسْتَنِيرُ كَاسْتِنَارَةِ الْقَمَرِ وَكَانَ إِذَا سُرَّ بِالأَمْرِ اسْتَنَارَ فَجِئْتُ فَجَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ " أَبْشِرْ يَا كَعْبُ بْنَ مَالِكٍ بِخَيْرِ يَوْمٍ أَتَى عَلَيْكَ مُنْذُ وَلَدَتْكَ أُمُّكَ " . فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَمِنْ عِنْدِ اللَّهِ أَمْ مِنْ عِنْدِكَ قَالَ " بَلْ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ " . ثُمَّ تَلاَ هَؤُلاَءِ الآيَاتِ : ( لَقََدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ فِي سَاعَةِ الْعُسْرَةِ ) حَتَّى بَلَغََّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ) قَالَ وَفِينَا أُنْزِلَتْ أَيْضًا : ( اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ ) قَالَ قُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ لاَ أُحَدِّثَ إِلاَّ صِدْقًا وَأَنْ أَنْخَلِعَ مِنْ مَالِي كُلِّهِ صَدَقَةً إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَمْسِكْ عَلَيْكَ بَعْضَ مَالِكَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكَ " . فَقُلْتُ فَإِنِّي أُمْسِكُ سَهْمِي الَّذِي بِخَيْبَرَ قَالَ فَمَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَىَّ نِعْمَةً بَعْدَ الإِسْلاَمِ أَعْظَمَ فِي نَفْسِي مِنْ صِدْقِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ صَدَقْتُهُ أَنَا وَصَاحِبَاىَ لاَ نَكُونُ كَذَبْنَا فَهَلَكْنَا كَمَا هَلَكُوا وَإِنِّي لأَرْجُو أَنْ لاَ يَكُونَ اللَّهُ أَبْلَى أَحَدًا فِي الصِّدْقِ مِثْلَ الَّذِي أَبْلاَنِي مَا تَعَمَّدْتُ لِكَذِبَةٍ بَعْدُ وَإِنِّي لأَرْجُو أَنْ يَحْفَظَنِي اللَّهُ فِيمَا بَقِيَ . قَالَ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ الزُّهْرِيِّ هَذَا الْحَدِيثُ بِخِلاَفِ هَذَا الإِسْنَادِ وَقَدْ قِيلَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ عَمِّهِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ كَعْبٍ وَقَدْ قِيلَ غَيْرُ هَذَا وَرَوَى يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ أَبَاهُ حَدَّثَهُ عَنْ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ .
Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ qatnashgan birorta gʻazotdan, Badr (gʻazoti)dan tashqari, Tabuk gʻazotigacha orqada qolmaganman. Nabiy ﷺ Badrdan orqada qolgan hech kimni koyimagan edilar, chunki u zot faqat (savdo) korvonini koʻzlab chiqgan edilar. Quraysh esa korvoniga madad berish uchun chiqdi-da, ular Alloh azza va jalla aytganidek, vaʼdalashmagan holda uchrashib qoldilar. Hayotim bilan qasam, albatta Rasululloh ﷺning eng sharafli manzaralari odamlar oʻrtasida Badr edi, lekin men islom uzra ahd-paymon qilgan Aqaba kechasidagi bayatim oʻrniga uni (Badrni) koʻrishni yoqtirmas edim. Soʻng men Tabuk gʻazotigacha Nabiy ﷺdan orqada qolmadim — u (Tabuk) u zot qatnashgan soʻnggi gʻazot edi. Nabiy ﷺ koʻchib ketishga (chiqishga) eʼlon qildilar. — (rovi) hadisni uzun qilib zikr qildi — (Kaʼb) aytdi: Men Nabiy ﷺ huzuriga bordim, qarasam, u zot masjidda oʻtirgan, atroflarida musulmonlar bor, u zot oydek nur sochib turar edilar. U zot bir ishdan xursand boʻlganlarida nur sochar edilar. Men kelib, u zotning oldlarida oʻtirdim. U zot: «Suyunchi, ey Kaʼb ibn Molik, onang seni tugʻgan kundan beri senga kelgan eng yaxshi kun bilan!» dedilar. Men: «Ey Allohning Nabiysi, bu Alloh huzuridanmi yoki siz huzuringizdanmi?» dedim. U zot: «Yoʻq, Alloh huzuridandir», dedilar. Soʻng ushbu oyatlarni tilovat qildilar: {Darhaqiqat, Alloh Nabiyni va qiyin paytda unga ergashgan muhojir hamda ansorlarni (magʻfirat bilan) tavbalarini qabul qildi…} «…Alloh tavbalarni qabul qilguvchi, rahmli (zotdir)» (Tavba 117) (oyatiga qadar). (Kaʼb) aytdi: Bizning haqimizda yana: {Allohdan qoʻrqing va sodiqlar bilan birga boʻling} (Tavba 119) (oyati) ham nozil boʻldi. Men: «Ey Allohning Nabiysi, mening tavbamdan (biri shuki), faqat rost gapiraman va molimning hammasini Allohga hamda Uning Rasuliga sadaqa qilib chiqip tashlayman», dedim. Shunda Nabiy ﷺ: «Molingning baʼzisini oʻzinga saqla, bu sen uchun yaxshiroqdir», dedilar. Men: «Unda men Xaybardagi ulushimni saqlab qolaman», dedim. (Kaʼb) aytdi: Alloh menga islomdan keyin nafsimda Rasululloh ﷺga rost gapirganimdan — men va ikki ulfatim rost gaplaganimizdan — koʻra ulugʻrak neʼmat ato etmagan. Biz yolgon gapirib, ular halok boʻlganidek halok boʻlmadik. Men Alloh hech kimni rostgoʻylikda menni sinalganidek sinalmagan boʻlishini umid qilaman. Men shundan keyin ataylab yolgon gapirmadim va Alloh menni qolgan (umrim)da (shunda) saqlashini umid qilaman. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu isnoddan boshqa yoʻl bilan ham az-Zuhriydan rivoyat qilingan.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ қатнашган бирорта ғазотдан, Бадр (ғазоти)дан ташқари, Табук ғазотигача орқада қолмаганман. Набий ﷺ Бадрдан орқада қолган ҳеч кимни койимаган эдилар, чунки у зот фақат (савдо) корвонини кўзлаб чиқган эдилар. Қурайш эса корвонига мадад бериш учун чиқди-да, улар Аллоҳ азза ва жалла айтганидек, ваъдалашмаган ҳолда учрашиб қолдилар. Ҳаётим билан қасам, албатта Расулуллоҳ ﷺнинг энг шарафли манзаралари одамлар ўртасида Бадр эди, лекин мен ислом узра аҳд-паймон қилган Ақаба кечасидаги баятим ўрнига уни (Бадрни) кўришни ёқтирмас эдим. Сўнг мен Табук ғазотигача Набий ﷺдан орқада қолмадим — у (Табук) у зот қатнашган сўнгги ғазот эди. Набий ﷺ кўчиб кетишга (чиқишга) эълон қилдилар. — (рови) ҳадисни узун қилиб зикр қилди — (Каъб) айтди: Мен Набий ﷺ ҳузурига бордим, қарасам, у зот масжидда ўтирган, атрофларида мусулмонлар бор, у зот ойдек нур сочиб турар эдилар. У зот бир ишдан хурсанд бўлганларида нур сочар эдилар. Мен келиб, у зотнинг олдларида ўтирдим. У зот: «Суюнчи, эй Каъб ибн Молик, онанг сени туғган кундан бери сенга келган энг яхши кун билан!» дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Набийси, бу Аллоҳ ҳузуриданми ёки сиз ҳузурингизданми?» дедим. У зот: «Йўқ, Аллоҳ ҳузуридандир», дедилар. Сўнг ушбу оятларни тиловат қилдилар: {Дарҳақиқат, Аллоҳ Набийни ва қийин пайтда унга эргашган муҳожир ҳамда ансорларни (мағфират билан) тавбаларини қабул қилди…} «…Аллоҳ тавбаларни қабул қилгувчи, раҳмли (зотдир)» (Тавба 117) (оятига қадар). (Каъб) айтди: Бизнинг ҳақимизда яна: {Аллоҳдан қўрқинг ва содиқлар билан бирга бўлинг} (Тавба 119) (ояти) ҳам нозил бўлди. Мен: «Эй Аллоҳнинг Набийси, менинг тавбамдан (бири шуки), фақат рост гапираман ва молимнинг ҳаммасини Аллоҳга ҳамда Унинг Расулига садақа қилиб чиқип ташлайман», дедим. Шунда Набий ﷺ: «Молингнинг баъзисини ўзинга сақла, бу сен учун яхшироқдир», дедилар. Мен: «Унда мен Хайбардаги улушимни сақлаб қоламан», дедим. (Каъб) айтди: Аллоҳ менга исломдан кейин нафсимда Расулуллоҳ ﷺга рост гапирганимдан — мен ва икки улфатим рост гаплаганимиздан — кўра улуғрак неъмат ато этмаган. Биз ёлгон гапириб, улар ҳалок бўлганидек ҳалок бўлмадик. Мен Аллоҳ ҳеч кимни ростгўйликда менни синалганидек синалмаган бўлишини умид қиламан. Мен шундан кейин атайлаб ёлгон гапирмадим ва Аллоҳ менни қолган (умрим)да (шунда) сақлашини умид қиламан. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу исноддан бошқа йўл билан ҳам аз-Зуҳрийдан ривоят қилинган.