حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الْفَزَارِيِّ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى : ( الم * غُلِبَتِ الرُّومُ * فِي أَدْنَى الأَرْضِ ) قَالَ غُلِبَتْ وَغَلَبَتْ كَانَ الْمُشْرِكُونَ يُحِبُّونَ أَنْ يَظْهَرَ أَهْلُ فَارِسَ عَلَى الرُّومِ لأَنَّهُمْ وَإِيَّاهُمْ أَهْلُ أَوْثَانٍ وَكَانَ الْمُسْلِمُونَ يُحِبُّونَ أَنْ يَظْهَرَ الرُّومُ عَلَى فَارِسَ لأَنَّهُمْ أَهْلُ كِتَابٍ فَذَكَرُوهُ لأَبِي بَكْرٍ فَذَكَرَهُ أَبُو بَكْرٍ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَمَا إِنَّهُمْ سَيَغْلِبُونَ " . فَذَكَرَهُ أَبُو بَكْرٍ لَهُمْ فَقَالُوا اجْعَلْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ أَجَلاً فَإِنْ ظَهَرْنَا كَانَ لَنَا كَذَا وَكَذَا وَإِنْ ظَهَرْتُمْ كَانَ لَكُمْ كَذَا وَكَذَا فَجَعَلَ أَجَلَ خَمْسِ سِنِينَ فَلَمْ يَظْهَرُوا فَذَكَرُوا ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَلاَ جَعَلْتَهُ إِلَى دُونِ - قَالَ أُرَاهُ الْعَشْرِ " . قَالَ سَعِيدٌ وَالْبِضْعُ مَا دُونَ الْعَشْرِ قَالَ ثُمَّ ظَهَرَتِ الرُّومُ بَعْدُ . قَالَ فَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى : ( الم * غُلِبَتِ الرُّومُ ) إِلَى قَوْلِهِ : (يفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ * بِنَصْرِ اللَّهِ يَنْصُرُ مَنْ يَشَاءُ ) قَالَ سُفْيَانُ سَمِعْتُ أَنَّهُمْ ظَهَرُوا عَلَيْهِمْ يَوْمَ بَدْرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ .
Said ibn Jubayr Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, Alloh taoloning: {Alif, lam, mim. Rumliklar eng yaqin yerda magʻlub boʻldilar} (Rum 1-3) degan soʻzi haqida rivoyat qiladi: U: «Magʻlub boʻldilar va (keyin) gʻolib boʻldilar. Mushriklar fors ahli rumliklar ustidan gʻolib chiqishini yoqtirar edilar, chunki ular ham, bular ham butparast edilar. Musulmonlar esa rumliklar forslar ustidan gʻolib chiqishini yoqtirar edilar, chunki ular ahli kitob edilar. Buni Abu Bakrga aytdilar, Abu Bakr esa buni Rasululloh ﷺga aytdi. U zot: ‹Albatta, ular (rumliklar) tezda gʻolib boʻladilar›, dedilar. Abu Bakr buni ularga aytdi. Ular: ‹Bizning bilan oʻzingning oʻrtangda muddat belgila; agar biz gʻolib chiqsak, bizga shuncha-shuncha (boʻlsin), agar sizlar gʻolib chiqsangiz, sizga shuncha-shuncha (boʻlsin)›, dedilar. (Abu Bakr) besh yil muddat belgiladi. (Rumliklar shu muddatda) gʻolib boʻlmadilar. Buni Nabiy ﷺga aytdilar. U zot: ‹Nega uni undan kamroqqa — (rovi: oʻylaymanki, ‹oʻngacha› dedi) — belgilamading?› dedilar», dedi. Said aytdi: ‹Bizʼ› — bu oʻndan kam (miqdor)dir. (Ibn Abbos) aytdi: Soʻngra rumliklar (haqiqatan) gʻolib boʻldilar. (Ibn Abbos) aytdi: Mana shu Alloh taoloning: {Alif, lam, mim. Rumliklar magʻlub boʻldilar} (oyatidan) to {Moʻminlar Allohning nusrati bilan shod boʻlurlar; (Alloh) xohlagan kishiga yordam beradi} (Rum 1-5) degan (soʻzigacha boʻlgan) soʻzidir. Sufyon aytdi: Men ularning (rumliklarning) Badr kuni (forslar) ustidan gʻolib boʻlganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir, uni faqat Sufyon as-Savriyning Habib ibn Abu Amradan (qilgan) hadisidan bilamiz.Саид ибн Жубайр Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, Аллоҳ таолонинг: {Алиф, лам, мим. Румликлар энг яқин ерда мағлуб бўлдилар} (Рум 1-3) деган сўзи ҳақида ривоят қилади: У: «Мағлуб бўлдилар ва (кейин) ғолиб бўлдилар. Мушриклар форс аҳли румликлар устидан ғолиб чиқишини ёқтирар эдилар, чунки улар ҳам, булар ҳам бутпараст эдилар. Мусулмонлар эса румликлар форслар устидан ғолиб чиқишини ёқтирар эдилар, чунки улар аҳли китоб эдилар. Буни Абу Бакрга айтдилар, Абу Бакр эса буни Расулуллоҳ ﷺга айтди. У зот: ‹Албатта, улар (румликлар) тезда ғолиб бўладилар›, дедилар. Абу Бакр буни уларга айтди. Улар: ‹Бизнинг билан ўзингнинг ўртангда муддат белгила; агар биз ғолиб чиқсак, бизга шунча-шунча (бўлсин), агар сизлар ғолиб чиқсангиз, сизга шунча-шунча (бўлсин)›, дедилар. (Абу Бакр) беш йил муддат белгилади. (Румликлар шу муддатда) ғолиб бўлмадилар. Буни Набий ﷺга айтдилар. У зот: ‹Нега уни ундан камроққа — (рови: ўйлайманки, ‹ўнгача› деди) — белгиламадинг?› дедилар», деди. Саид айтди: ‹Бизъ› — бу ўндан кам (миқдор)дир. (Ибн Аббос) айтди: Сўнгра румликлар (ҳақиқатан) ғолиб бўлдилар. (Ибн Аббос) айтди: Мана шу Аллоҳ таолонинг: {Алиф, лам, мим. Румликлар мағлуб бўлдилар} (оятидан) то {Мўминлар Аллоҳнинг нусрати билан шод бўлурлар; (Аллоҳ) хоҳлаган кишига ёрдам беради} (Рум 1-5) деган (сўзигача бўлган) сўзидир. Суфён айтди: Мен уларнинг (румликларнинг) Бадр куни (форслар) устидан ғолиб бўлганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, уни фақат Суфён ас-Саврийнинг Ҳабиб ибн Абу Амрадан (қилган) ҳадисидан биламиз.