حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى فِي كُسُوفٍ فَقَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ قَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ قَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ وَالأُخْرَى مِثْلُهَا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَالنُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَالْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ وَأَبِي مَسْعُودٍ وَأَبِي بَكْرَةَ وَسَمُرَةَ وَأَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَابْنِ عُمَرَ وَقَبِيصَةَ الْهِلاَلِيِّ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ وَأُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى فِي كُسُوفٍ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ . وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . قَالَ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْقِرَاءَةِ فِي صَلاَةِ الْكُسُوفِ فَرَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يُسِرَّ بِالْقِرَاءَةِ فِيهَا بِالنَّهَارِ . وَرَأَى بَعْضُهُمْ أَنْ يَجْهَرَ بِالْقِرَاءَةِ فِيهَا كَنَحْوِ صَلاَةِ الْعِيدَيْنِ وَالْجُمُعَةِ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكٌ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ يَرَوْنَ الْجَهْرَ فِيهَا . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ لاَ يَجْهَرُ فِيهَا . وَقَدْ صَحَّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كِلْتَا الرِّوَايَتَيْنِ صَحَّ عَنْهُ أَنَّهُ صَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ . وَصَحَّ عَنْهُ أَيْضًا أَنَّهُ صَلَّى سِتَّ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ . وَهَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ جَائِزٌ عَلَى قَدْرِ الْكُسُوفِ إِنْ تَطَاوَلَ الْكُسُوفُ فَصَلَّى سِتَّ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ فَهُوَ جَائِزٌ وَإِنْ صَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ وَأَطَالَ الْقِرَاءَةَ فَهُوَ جَائِزٌ . وَيَرَوْنَ أَصْحَابُنَا أَنْ تُصَلَّى صَلاَةُ الْكُسُوفَ فِي جَمَاعَةٍ فِي كُسُوفِ الشَّمْسِ وَالْقَمَرِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot kusuf (quyosh tutilishi)da namoz oʻqidilar: qiroat qildilar, soʻng rukuga bordilar, soʻng qiroat qildilar, soʻng rukuga bordilar, soʻng qiroat qildilar, soʻng rukuga bordilar — uch marta, soʻng ikki sajda qildilar va ikkinchi (rakaat) ham shunga oʻxshash boʻldi. (Abu Iso) dedi: Bu bobda Ali, Oisha, Abdulloh ibn Amr, Numon ibn Bashir, Mugʻiyra ibn Shuʼba, Abu Masʼud, Abu Bakra, Samura, Abu Muso al-Ashʼariy, Ibn Masʼud, Asmo binti Abu Bakr as-Siddiq, Ibn Umar, Qabisa al-Hiloliy, Jobir ibn Abdulloh, Abdurrahmon ibn Samura va Ubay ibn Kaʼblardan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Abbosning hadisi hasan sahihdir. Ibn Abbosdan Paygʻambar ﷺ kusufda toʻrt sajdada toʻrt ruku qilib namoz oʻqiganliklari ham rivoyat qilingan. Shofeiy, Ahmad va Ishoq shunga aytadilar. (Abu Iso) dedi: Ahli ilm kusuf namozidagi qiroat haqida ixtilof qildilar: baʼzi ahli ilm uni kunduzi pichirlab oʻqishni, baʼzilari esa ikki Iyd va juma namozidek ovoz chiqarib oʻqishni maqul koʻrdilar; Molik, Ahmad va Ishoq shunga aytib, unda ovoz chiqarishni maqul koʻradilar. Shofeiy esa: «Unda ovoz chiqarmaydi» degan. Paygʻambar ﷺdan har ikkala rivoyat ham sahih boʻlgan: u zotning toʻrt sajdada toʻrt ruku qilib oʻqiganlari ham, toʻrt sajdada olti ruku qilib oʻqiganlari ham sahih boʻlgan. Bu ahli ilm nazdida kusufning miqdoriga koʻra joizdir: agar kusuf uzaysa, toʻrt sajdada olti ruku qilib oʻqisa joiz, agar toʻrt sajdada toʻrt ruku qilib qiroatni uzaytirsa, u ham joizdir. Bizning ashobimiz kusuf namozini quyosh va oy tutilishida jamoat bilan oʻqishni maqul koʻradilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қиладики, у зот кусуф (қуёш тутилиши)да намоз ўқидилар: қироат қилдилар, сўнг рукуга бордилар, сўнг қироат қилдилар, сўнг рукуга бордилар, сўнг қироат қилдилар, сўнг рукуга бордилар — уч марта, сўнг икки сажда қилдилар ва иккинчи (ракаат) ҳам шунга ўхшаш бўлди. (Абу Исо) деди: Бу бобда Али, Оиша, Абдуллоҳ ибн Амр, Нумон ибн Башир, Муғийра ибн Шуъба, Абу Масъуд, Абу Бакра, Самура, Абу Мусо ал-Ашъарий, Ибн Масъуд, Асмо бинти Абу Бакр ас-Сиддиқ, Ибн Умар, Қабиса ал-Ҳилолий, Жобир ибн Абдуллоҳ, Абдурраҳмон ибн Самура ва Убай ибн Каъблардан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Ибн Аббосдан Пайғамбар ﷺ кусуфда тўрт саждада тўрт руку қилиб намоз ўқиганликлари ҳам ривоят қилинган. Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ шунга айтадилар. (Абу Исо) деди: Аҳли илм кусуф намозидаги қироат ҳақида ихтилоф қилдилар: баъзи аҳли илм уни кундузи пичирлаб ўқишни, баъзилари эса икки Ийд ва жума намозидек овоз чиқариб ўқишни мақул кўрдилар; Молик, Аҳмад ва Ишоқ шунга айтиб, унда овоз чиқаришни мақул кўрадилар. Шофеий эса: «Унда овоз чиқармайди» деган. Пайғамбар ﷺдан ҳар иккала ривоят ҳам саҳиҳ бўлган: у зотнинг тўрт саждада тўрт руку қилиб ўқиганлари ҳам, тўрт саждада олти руку қилиб ўқиганлари ҳам саҳиҳ бўлган. Бу аҳли илм наздида кусуфнинг миқдорига кўра жоиздир: агар кусуф узайса, тўрт саждада олти руку қилиб ўқиса жоиз, агар тўрт саждада тўрт руку қилиб қироатни узайтирса, у ҳам жоиздир. Бизнинг ашобимиз кусуф намозини қуёш ва ой тутилишида жамоат билан ўқишни мақул кўрадилар.