حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، وَعَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا اعْتَكَفَ الرَّجُلُ أَنْ لاَ يَخْرُجَ مِنِ اعْتِكَافِهِ إِلاَّ لِحَاجَةِ الإِنْسَانِ وَاجْتَمَعُوا عَلَى هَذَا أَنَّهُ يَخْرُجُ لِقَضَاءِ حَاجَتِهِ لِلْغَائِطِ وَالْبَوْلِ . ثُمَّ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي عِيَادَةِ الْمَرِيضِ وَشُهُودِ الْجُمُعَةِ وَالْجَنَازَةِ لِلْمُعْتَكِفِ فَرَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنْ يَعُودَ الْمَرِيضَ وَيُشَيِّعَ الْجَنَازَةَ وَيَشْهَدَ الْجُمُعَةَ إِذَا اشْتَرَطَ ذَلِكَ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ لَيْسَ لَهُ أَنْ يَفْعَلَ شَيْئًا مِنْ هَذَا وَرَأَوْا لِلْمُعْتَكِفِ إِذَا كَانَ فِي مِصْرٍ يُجَمَّعُ فِيهِ أَنْ لاَ يَعْتَكِفَ إِلاَّ فِي مَسْجِدِ الْجَامِعِ لأَنَّهُمْ كَرِهُوا الْخُرُوجَ لَهُ مِنْ مُعْتَكَفِهِ إِلَى الْجُمُعَةِ وَلَمْ يَرَوْا لَهُ أَنْ يَتْرُكَ الْجُمُعَةَ فَقَالُوا لاَ يَعْتَكِفُ إِلاَّ فِي مَسْجِدِ الْجَامِعِ حَتَّى لاَ يَحْتَاجُ إِلَى أَنْ يَخْرُجَ مِنْ مُعْتَكَفِهِ لِغَيْرِ قَضَاءِ حَاجَةِ الإِنْسَانِ لأَنَّ خُرُوجَهُ لِغَيْرِ قَضَاءِ حَاجَةِ الإِنْسَانِ قَطْعٌ عِنْدَهُمْ لِلاِعْتِكَافِ . وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ . وَقَالَ أَحْمَدُ لاَ يَعُودُ الْمَرِيضَ وَلاَ يَتْبَعُ الْجَنَازَةَ عَلَى حَدِيثِ عَائِشَةَ . وَقَالَ إِسْحَاقُ إِنِ اشْتَرَطَ ذَلِكَ فَلَهُ أَنْ يَتْبَعَ الْجَنَازَةَ وَيَعُودَ الْمَرِيضَ .
Buni bizga Qutayba aytdi: Bizga Lays ibn Saʼd, Ibn Shihobdan, u Urva va Amradan, ular Oishadan (oldingiga oʻxshash hadisni) rivoyat qildi. Ilm ahli nazdida amal shunga koʻradir: kishi iʼtikof oʻtirsa, iʼtikofidan faqat inson hojati uchungina chiqsin. Ular hojatni — katta va kichik tahorat uchun chiqishni — ado etish uchun chiqishi haqida ittifoq qilishgan. Soʻng ilm ahli iʼtikof oʻtirgan kishining bemorni koʻrgani borishi, jumʼa va janozada hozir boʻlishi haqida ixtilof qilgan. Nabiy ﷺning ashoblaridan va boshqalardan baʼzi ilm ahli: agar (oldindan) shart qilib qoʻygan boʻlsa, bemorni koʻrgani borsin, janozani kuzatsin va jumʼada hozir boʻlsin, deb koʻrishgan. Bu Sufyon Savriy va Ibn al-Muborakning soʻzidir. Baʼzilari esa: u bulardan birortasini qilolmaydi, deyishgan va iʼtikof oʻtirgan kishi jumʼa oʻqiladigan shaharda boʻlsa, faqat jomeʼ masjidida iʼtikof oʻtirsin, deb koʻrishgan, chunki ular jumʼaga chiqish uchun iʼtikof joyidan chiqishni makruh sanashgan, jumʼani tark etishni esa joiz koʻrmaganlar. Shu sababli: inson hojatini ado etishdan boshqa narsa uchun iʼtikof joyidan chiqishga muhtoj boʻlmasligi uchun faqat jomeʼ masjidida iʼtikof oʻtirsin, deyishgan. Negaki, inson hojatini ado etishdan boshqa narsa uchun chiqishi ular nazdida iʼtikofni uzishdir. Bu Molik va Shofiʼiyning soʻzidir. Ahmad esa: Oisha hadisiga koʻra bemorni koʻrgani bormaydi va janoza ketidan ergashmaydi, dedi. Ishoq: agar buni shart qilib qoʻygan boʻlsa, janoza ketidan ergashishi va bemorni koʻrgani borishi mumkin, dedi.Буни бизга Қутайба айтди: Бизга Лайс ибн Саъд, Ибн Шиҳобдан, у Урва ва Амрадан, улар Оишадан (олдингига ўхшаш ҳадисни) ривоят қилди. Илм аҳли наздида амал шунга кўрадир: киши иътикоф ўтирса, иътикофидан фақат инсон ҳожати учунгина чиқсин. Улар ҳожатни — катта ва кичик таҳорат учун чиқишни — адо этиш учун чиқиши ҳақида иттифоқ қилишган. Сўнг илм аҳли иътикоф ўтирган кишининг беморни кўргани бориши, жумъа ва жанозада ҳозир бўлиши ҳақида ихтилоф қилган. Набий ﷺнинг ашобларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли: агар (олдиндан) шарт қилиб қўйган бўлса, беморни кўргани борсин, жанозани кузатсин ва жумъада ҳозир бўлсин, деб кўришган. Бу Суфён Саврий ва Ибн ал-Муборакнинг сўзидир. Баъзилари эса: у булардан бирортасини қилолмайди, дейишган ва иътикоф ўтирган киши жумъа ўқиладиган шаҳарда бўлса, фақат жомеъ масжидида иътикоф ўтирсин, деб кўришган, чунки улар жумъага чиқиш учун иътикоф жойидан чиқишни макруҳ санашган, жумъани тарк этишни эса жоиз кўрмаганлар. Шу сабабли: инсон ҳожатини адо этишдан бошқа нарса учун иътикоф жойидан чиқишга муҳтож бўлмаслиги учун фақат жомеъ масжидида иътикоф ўтирсин, дейишган. Негаки, инсон ҳожатини адо этишдан бошқа нарса учун чиқиши улар наздида иътикофни узишдир. Бу Молик ва Шофиъийнинг сўзидир. Аҳмад эса: Оиша ҳадисига кўра беморни кўргани бормайди ва жаноза кетидан эргашмайди, деди. Ишоқ: агар буни шарт қилиб қўйган бўлса, жаноза кетидан эргашиши ва беморни кўргани бориши мумкин, деди.