حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفُضَيْلِ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجُرَشِيِّ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ صُمْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يُصَلِّ بِنَا حَتَّى بَقِيَ سَبْعٌ مِنَ الشَّهْرِ فَقَامَ بِنَا حَتَّى ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ ثُمَّ لَمْ يَقُمْ بِنَا فِي السَّادِسَةِ وَقَامَ بِنَا فِي الْخَامِسَةِ حَتَّى ذَهَبَ شَطْرُ اللَّيْلِ فَقُلْنَا لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ نَفَّلْتَنَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِنَا هَذِهِ فَقَالَ " إِنَّهُ مَنْ قَامَ مَعَ الإِمَامِ حَتَّى يَنْصَرِفَ كُتِبَ لَهُ قِيَامُ لَيْلَةٍ " . ثُمَّ لَمْ يُصَلِّ بِنَا حَتَّى بَقِيَ ثَلاَثٌ مِنَ الشَّهْرِ وَصَلَّى بِنَا فِي الثَّالِثَةِ وَدَعَا أَهْلَهُ وَنِسَاءَهُ فَقَامَ بِنَا حَتَّى تَخَوَّفْنَا الْفَلاَحَ . قُلْتُ لَهُ وَمَا الْفَلاَحُ قَالَ السُّحُورُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي قِيَامِ رَمَضَانَ فَرَأَى بَعْضُهُمْ أَنْ يُصَلِّيَ إِحْدَى وَأَرْبَعِينَ رَكْعَةً مَعَ الْوِتْرِ . وَهُوَ قَوْلُ أَهْلِ الْمَدِينَةِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَهُمْ بِالْمَدِينَةِ . وَأَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ عَلَى مَا رُوِيَ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَغَيْرِهِمَا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عِشْرِينَ رَكْعَةً . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ وَهَكَذَا أَدْرَكْتُ بِبَلَدِنَا بِمَكَّةَ يُصَلُّونَ عِشْرِينَ رَكْعَةً . وَقَالَ أَحْمَدُ رُوِيَ فِي هَذَا أَلْوَانٌ . وَلَمْ يَقْضِ فِيهِ بِشَيْءٍ . وَقَالَ إِسْحَاقُ بَلْ نَخْتَارُ إِحْدَى وَأَرْبَعِينَ رَكْعَةً عَلَى مَا رُوِيَ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ . وَاخْتَارَ ابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ الصَّلاَةَ مَعَ الإِمَامِ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ . وَاخْتَارَ الشَّافِعِيُّ أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ وَحْدَهُ إِذَا كَانَ قَارِئًا . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَالنُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ bilan roʻza tutdik. U zot oydan yetti kun qolgunicha bizga (kechasi) namoz oʻqib bermadilar. (Yetti kun qolganda) bizga tunning uchdan biri oʻtgunicha (namozda) qoim boʻldilar. Soʻng oltinchisida bizga namoz oʻqib bermadilar, beshinchisida esa bizga tunning yarmi oʻtgunicha qoim boʻldilar. Shunda biz u zotga: «Yo Rasululloh, kechamizning qolgan qismida ham bizga nafl (namoz) oʻqitib bersangiz edi», dedik. U zot: «Albatta, kim imom bilan u (namozdan) qaytguncha qoim boʻlsa, unga bir kecha qoim boʻlgani (savobi) yoziladi», dedilar. Soʻng oydan uch kun qolgunicha bizga namoz oʻqib bermadilar. Uchinchisida bizga namoz oʻqitdilar, ahli va ayollarini chaqirib, biz falohdan qoʻrqqunimizcha bizga qoim boʻldilar. Men u zotga: «Faloh nima?» dedim. U: «Saharlik (taomi)», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ramazon (tunlari)da qoim boʻlish haqida ilm ahli ixtilof qilgan. Baʼzilari vitr bilan birga qirq bir rakaat oʻqishni (maʼqul) koʻrishgan. Bu madina ahlining soʻzi boʻlib, ular nazdida Madinada amal shunga koʻradir. Koʻpchilik ilm ahli esa Umar, Ali va Nabiy ﷺning boshqa ashoblaridan rivoyat qilingani — yigirma rakaat (oʻqish)ga (amal qilishgan). Bu Sufyon Savriy, Ibn al-Muborak va Shofiʼiyning soʻzidir. Shofiʼiy: men oʻz shahrimiz Makkada (odamlarni) shunday — yigirma rakaat oʻqiyotgan holda topdim, dedi. Ahmad: bu haqda turli (rivoyatlar) kelgan, dedi va bu xususda biror (qatʼiy) hukm chiqarmadi. Ishoq esa: aksincha, biz Ubay ibn Kaʼbdan rivoyat qilingani — qirq bir rakaatni ixtiyor qilamiz, dedi. Ibn al-Muborak, Ahmad va Ishoq Ramazon oyida imom bilan birga namoz oʻqishni ixtiyor qilishgan. Shofiʼiy esa: agar (yaxshi) qori boʻlsa, kishi yolgʻiz oʻzi oʻqishini ixtiyor qildi. Bu bobda Oisha, Nuʼmon ibn Bashir va Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ билан рўза тутдик. У зот ойдан етти кун қолгунича бизга (кечаси) намоз ўқиб бермадилар. (Етти кун қолганда) бизга туннинг учдан бири ўтгунича (намозда) қоим бўлдилар. Сўнг олтинчисида бизга намоз ўқиб бермадилар, бешинчисида эса бизга туннинг ярми ўтгунича қоим бўлдилар. Шунда биз у зотга: «Ё Расулуллоҳ, кечамизнинг қолган қисмида ҳам бизга нафл (намоз) ўқитиб берсангиз эди», дедик. У зот: «Албатта, ким имом билан у (намоздан) қайтгунча қоим бўлса, унга бир кеча қоим бўлгани (савоби) ёзилади», дедилар. Сўнг ойдан уч кун қолгунича бизга намоз ўқиб бермадилар. Учинчисида бизга намоз ўқитдилар, аҳли ва аёлларини чақириб, биз фалоҳдан қўрққунимизча бизга қоим бўлдилар. Мен у зотга: «Фалоҳ нима?» дедим. У: «Саҳарлик (таоми)», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Рамазон (тунлари)да қоим бўлиш ҳақида илм аҳли ихтилоф қилган. Баъзилари витр билан бирга қирқ бир ракаат ўқишни (маъқул) кўришган. Бу мадина аҳлининг сўзи бўлиб, улар наздида Мадинада амал шунга кўрадир. Кўпчилик илм аҳли эса Умар, Али ва Набий ﷺнинг бошқа ашобларидан ривоят қилингани — йигирма ракаат (ўқиш)га (амал қилишган). Бу Суфён Саврий, Ибн ал-Муборак ва Шофиъийнинг сўзидир. Шофиъий: мен ўз шаҳримиз Маккада (одамларни) шундай — йигирма ракаат ўқиётган ҳолда топдим, деди. Аҳмад: бу ҳақда турли (ривоятлар) келган, деди ва бу хусусда бирор (қатъий) ҳукм чиқармади. Ишоқ эса: аксинча, биз Убай ибн Каъбдан ривоят қилингани — қирқ бир ракаатни ихтиёр қиламиз, деди. Ибн ал-Муборак, Аҳмад ва Ишоқ Рамазон ойида имом билан бирга намоз ўқишни ихтиёр қилишган. Шофиъий эса: агар (яхши) қори бўлса, киши ёлғиз ўзи ўқишини ихтиёр қилди. Бу бобда Оиша, Нуъмон ибн Башир ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор.