ٱلَّذِينَ يَتَّبِعُونَ ٱلرَّسُولَ ٱلنَّبِىَّ ٱلْأُمِّىَّ ٱلَّذِى يَجِدُونَهُۥ مَكْتُوبًا عِندَهُمْ فِى ٱلتَّوْرَىٰةِ وَٱلْإِنجِيلِ يَأْمُرُهُم بِٱلْمَعْرُوفِ وَيَنْهَىٰهُمْ عَنِ ٱلْمُنكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ ٱلطَّيِّبَـٰتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ ٱلْخَبَـٰٓئِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَٱلْأَغْلَـٰلَ ٱلَّتِى كَانَتْ عَلَيْهِمْ ۚ فَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ بِهِۦ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَٱتَّبَعُوا۟ ٱلنُّورَ ٱلَّذِىٓ أُنزِلَ مَعَهُۥٓ ۙ أُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ
Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf: Ular o`z huzurlaridagi Tavrot va Injilda yozilgan holida topiladigan, ularni yaxshilikka buyurib, yomonlikdan qaytaradigan, ularga pokiza narsalarni halol qilib, nopok narsalarni harom qiladigan, ustilaridagi yukni yengillatib, kishanlarni yechadigan ummiy Nabiy, Payg`ambarga ergashurlar. Bas, unga iymon keltirib, yordam berib va uni qo`llab-quvvatlagan hamda unga nozil bo`lgan nurga ergashganlar — ana o`shalar najot topguvchilardir», – dedi.Улар ўз ҳузурларидаги Таврот ва Инжилда ёзилган ҳолида топиладиган, уларни яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтарадиган, уларга покиза нарсаларни ҳалол қилиб, нопок нарсаларни ҳаром қиладиган, устиларидаги юкни енгиллатиб, кишанларни ечадиган уммий Набий, Пайғамбарга эргашурлар. Бас, унга иймон келтириб, ёрдам бериб ва уни қўллаб-қувватлаган ҳамда унга нозил бўлган нурга эргашганлар — ана ўшалар нажот топгувчилардир», – деди.Alauddin Mansour: Ular shunday kishilardirki, ummiy (savodsiz) paygʻambarga — nomini oʻz oldilaridagi Tavrot va Injilda yozilgan holda topishadigan — elchimizga (Muhammadga) ergashadilar. U paygʻambar ularni yaxshilikka buyuradi, yomonlikdan qaytaradi va pok narsalarni ular uchun halol qilib, nopok narsalarni ularga harom qiladi hamda ulardan yuklarini va ustlaridagi kishanlarini olib tashlaydi (yaʼni, Islom dinidan avvalgi dinlarda boʻlgan ogʻir, mashaqqatli ibodatlarni olib tashlab, ularning oʻrniga oson va yengillarini keltiradi). Bas, unga iymon keltirgan, uni ulugʻlab, unga yordam qilgan hamda uning (kelishi) bilan nozil qilingan nurga (yaʼni, Qurʼonga) ergashgan zotlar — ana oʻshalargina najot topguvchilardir.Улар шундай кишилардирки, уммий (саводсиз) пайғамбарга — номини ўз олдиларидаги Таврот ва Инжилда ёзилган ҳолда топишадиган — элчимизга (Муҳаммадга) эргашадилар. У пайғамбар уларни яхшиликка буюради, ёмонликдан қайтаради ва пок нарсаларни улар учун ҳалол қилиб, нопок нарсаларни уларга ҳаром қилади ҳамда улардан юкларини ва устларидаги кишанларини олиб ташлайди (яъни, Ислом динидан аввалги динларда бўлган оғир, машаққатли ибодатларни олиб ташлаб, уларнинг ўрнига осон ва енгилларини келтиради). Бас, унга иймон келтирган, уни улуғлаб, унга ёрдам қилган ҳамда унинг (келиши) билан нозил қилинган нурга (яъни, Қуръонга) эргашган зотлар — ана ўшаларгина нажот топгувчилардир.
Muso alayhissalom oʻz soʻzlarida davom etib, Allohga iltijo qilganlari koʻyi:
«Va bizga bu dunyoda ham, oxiratda ham yaxshilikni yozib qoʻy. Biz Sening Oʻzingga tavba qildik»,–dedilar.
Allohdan gunohlarini kechishini soʻraganlaridan soʻng, u zot ikki dunyoning yaxshiligini ham soʻradilar. Faqat oxiratninggina emas, bu dunyo va u dunyoning ham yaxshiliklarini soʻradilar. Bu hammaga oʻrnak boʻlishi kerak. Muso alayhissalom tanlab olingan yetmish nafar nomidan qilgan iltijolari oxirida «Biz Sening Oʻzingga tavba qildik», dedilar.
Alloh taolo bu iltijoga javoban Oʻz Zotiga xos boʻlgan umumiy qonuniyatni bayon qildi:
«Azobim ila kimni xohlasam, tutaman. Rahmatim esa, hamma narsadan kengdir».
Yaʼni, istagan bandamni azoblayman (oʻz navbatida, iymon keltirmagan va gunohkor boʻlganlarni azoblashini ham aytib qoʻygan). Allohning rahmati esa, juda ham keng, Oʻzi xalq qilgan bu dunyodan ham keng. Uning rahmati moʻminga ham, kofirga ham, taqiyga ham va osiyga ham shomildir.
Shuningdek, Alloh taolo Oʻz rahmatini yozib qoʻyadigan, alohida baxtga sazovor etadigan bandalarining sifatlarini ham zikr qilib oʻtmoqda:
«Uni taqvo qilganlarga, zakot berganlarga, oyatlarimizga iymon keltirganlarga yozajakman».
Alloh taoloning rahmatiga shubhasiz sazovor boʻlishi, uning rahmati yozilib qolishi uchun banda bir necha sifatlarga ega boʻlishi lozimligi shart qilinmoqda:
Birinchisi–taqvo qilish. Yaʼni, Allohning aytganini qilib, qaytarganidan qaytib yashash.
Ikkinchisi–zakot berish. Yaʼni, Allohga moliyaviy ibodat qilish.
Uchinchisi–Allohning oyatlariga iymon keltirish.
Toʻrtinchisi–Muhammad sollallohu alayhi vasallamga ergashish.
Ushbu toʻrtinchi shart ikkinchi oyatda bayon qilinmoqda: Paygʻambarimiz sollallohu alayhi vasallamning bir qancha vasflarini zikr qilib, oʻshandek taʼrifga sohib boʻlgan Paygʻambarlarga Allohning rahmati yozilajagi haqida xabar berilmoqda. Demak, Allohning rahmati yoziladigan odamlar quyidagi sifatlarga ega Paygʻambarga ergashadilar:
«Oʻz huzurlaridagi Tavrot va Injilda yozilgan holida topiladigan».
Muhammad sollallohu alayhi vasallamning sifatlari haqiqiy Tavrot va haqiqiy Injilda yozilgan. Shunday boʻlishini Alloh tao-lo qadimda Muso alayhissalom bilan birga miyqotga kelgan Bani Isroilning yetmishta vakiliga ham aytgan. Keyinchalik shunday boʻldi ham. Qanchadan-qancha ahli kitoblar yoki bu kitoblardan boʻlajak Paygʻambarning sifatlari haqida maʼlumot olganlar Muhammad sollallohu alayhini vasallam koʻrishlari bilan iymonga keldilar.
Muhammad sollallohu alayhi vasallamning maqtalgan sifatlaridan yana biri:
«ularni yaxshilikka buyurib, yomonlikdan qaytaradigan» Paygʻambar ekanliklaridir.
Paygʻambarimiz sollallohu alayhi vasallam nimaga buyurgan boʻlsalar, oʻsha narsa bandalarning ikki dunyosi uchun ham yaxshilik boʻladi. Barcha uchun umumiy boʻlgan bu qoidani hech unutmaslik kerak. Baʼzi vaqtlarda insonga buyurilgan narsadan kelib chiqadigan yaxshilik sezilmasligi mumkin. Ammo, bu oʻsha buyurilgan narsada yaxshilik yoʻqligidan emas, balki koʻzlangan yaxshilikni inson anglab yetmaganidandir. Tajribaning koʻrsatishicha, Paygʻambarimiz sollallohu alayhi vasallam buyurgan ishlarning natijasi, oʻsha ishni bajaruvchi shaxsning nabirasi yoki undan keyingi avlodida zohir boʻlishi mumkin ekan. Shuningdek, Paygʻambarimiz sollallohu alayhi vasallam nimadan qaytargan boʻlsalar, oʻsha narsa, albatta, yomon boʻladi. Bu ham barcha uchun umumiy qoidadir.
Hazrati Muhammad sollallohu alayhi vasallamning yana bir sifatlari:
«Ularga pokiza narsalarni halol qilib, nopok narsalarni harom qiladigan» Paygʻambar ekanliklaridir.
Bu ham barcha uchun umumiy qoida. Muhammad sollallohu alayhi vasallam nimani halol qilgan boʻlsalar, oʻsha narsa pokdir. Pok narsa esa, shubhasiz, foydalidir. Paygʻambarimiz nimaniki harom qilgan boʻlsalar, demak, ular Islom shariati harom qilgan narsalar boʻlib, hammasi nopokdir. Nopok narsa zararlidir. Zarari darhol koʻrinishi yoxud bir oz fursatdan keyin namoyon boʻlishi mumkin. Shuningdek, bir necha avloddan keyin ham zohir etishi ehtimol. Shuning uchun, turli andishalarga bormay, Paygʻambarimiz sollallohu alayhi vasallam harom qilgan narsalardan doimo xazar qilish, ulardan uzoqda boʻlish shart.
Paygʻambarimiz sollallohu alayhi vasallamning ushbu oyatda Bani Isroilning yetmish vakili orqali hammaga eʼlon qilinayotgan sifatlaridan yana biri, kishilarning
«ustilaridagi yukni yengillatib, kishanlarni yechadigan» Paygʻambar ekanliklaridir.
Muhammad sollallohu alayhi vasallam Paygʻambar boʻlib kelgunlaricha, turli tuzum va hukmlar xalqlar yelkasida ogʻir yuk boʻlib, qoʻl-oyoqlariga kishan bogʻlab turar edi. Bu hol hattoki ushbu soʻzlar bevosita qaratilgan, ilohiy kitob, Paygʻambar va shariat sohibi boʻlgan Bani Isroil ustida ham bor edi. Misol uchun, Bani Isroildan kimning kiyimiga najosat tegsa, uning oʻrni kesib tashlanmaguncha kiyimi pok hisoblanmasdi. Ular urushda oʻljaga tushgan narsalarni kuydirib yuborishlari kerak edi. Bani Isroildan gunoh qilgan odamlarning eshiklariga aybdor kishi qanday yoʻl tutsa, gunohi avf boʻlishi yozilib qolardi. Chunonchi, gunohkor koʻzini oʻyib olish yozilsa, oʻz koʻzini oʻyib olar edi. Boshqalarda bundan ham battar hukmlar mavjud edi. Ushbu oyati karimada zikr qilingan bashorat haqiqatga aylanib, Muhammad sollallohu alayhi vasallam Paygʻambar boʻlib keldilar va insoniyat yelkasidagi mazkur ogʻir yuklarni olib tashlab, qoʻl-oyogʻidagi kishanlarni parchaladilar.
Paygʻambarimiz sollallohu alayhi vasallamning yana bir sifatlari,
«ummiy» ekanliklaridir. Yaʼni, onadan qanday tugʻilgan boʻlsalar, shunday–na oʻqish va na yozishni oʻrganmay oʻsganliklaridir. Bu sifat u zotning oʻzlariga xos boʻlib, haqiqiy Paygʻambar ekanliklarini tasdiqlovchi moʻʼjizadir. Hammaga maʼlum va mashhur «ummiy»dan Qurʼondek moʻʼjiza kalomning eshitilishi, turli hukm va bashoratlar chiqishi ul zotning yagona Allohning Paygʻambari ekanliklariga dalolat qilmasa, nimaga dalolat qiladi?!
Alloh Muso alayhissalom boshliq Bani Isroildan tanlab olingan yetmish nafar vakilga ushbularni aytdi va oxirida:
«Bas, unga iymon keltirib, yordam berib va uni qoʻllab-quvvatlagan hamda unga nozil boʻlgan nurga ergashganlar–ana oʻshalar najot topguvchilardir»,–dedi.
Yaʼni, Tavrot va Injil ahllaridan kim najot topaman degan niyatda boʻlsa, boshqalar qatori Muhammad sollallohu alayhi vasallamga iymon keltirsin, u zotga, u zotning diniga madad bersin, qoʻllab-quvvatlasin va u zotga nozil boʻlgan nurga–Qurʼoni Karimga ergashsin, ana oʻshandagina najot topguvchilardan boʻladilar.
Afsus, ming afsuski, qadimda Muso alayhissalomga va tanlangan yetmish nafar vakilga miyqot chogʻi aytilgan bu ilohiy tavsiyalarga na Tavrot ahli boʻlmish yahudiylar va na Injil ahli masihiylar amal qildilar. Aksincha, Muhammad sollallohu alayhi vasallam Paygʻambar boʻlib kelganlaridan toki hozirgi kungacha u zotning shaxslariga, dinlariga va ummatlariga qoʻllaridan kelgan barcha yovuzliklarni qilishdan bir daqiqa ham toʻxtaganlari yoʻq. Bu bilan ular oʻzlari uchun ochilgan najot yoʻlini berkitmoqdalar, xolos.
Soʻngra, Alloh taolo Muhammad sollallohu alayhi vasallamga murojaat etib, odamlarga quyidagi xitobni yetkazishni buyurmoqda: