Abu Talha al-Ansoriy
أبو طلحة الأنصاري
Sahobiy
Ular rivoyat qilgan yoki ular haqida rivoyat qilingan hadislarУлар ривоят қилган ёки улар ҳақида ривоят қилинган ҳадислар37Sahobalar hayotidan lavhalar (Abdurrahmon Raʼfat al-Bosho)Саҳобалар ҳаётидан лавҳалар (Абдурраҳмон Раъфат ал-Бошо)
Abu Talha — Zayd ibn Sahl an-Najjoriy — Banu Najjorning chavandozi va Yasribning sanoqli merganlaridan edi. Rumayso bint Milhon — Ummu Sulaym — eri vafot etib beva qolganini eshitganida quvonchdan uchib ketayozdi. Ajab emas: Ummu Sulaym iffatli, ogʻir-bosiq, aqli komil ayol edi. Kimdir oʻzib ketmasidan unga sovchilikka shoshildi. Yoʻlda Ummu Sulaym makkalik daʼvatchi Musʼab ibn Umayrning soʻzini eshitib Muhammad ﷺ ga iymon keltirganini esladi, lekin «Marhum eri ham ota-bobolari dinida qolgan edi-ku», deb oʻziga taskin berdi. Ummu Sulaymning uyiga kirganida oʻgʻli Anas ham hozir edi. Abu Talha oʻzini taklif qildi. Ummu Sulaym: «Sendek kishi rad etilmaydi, ammo men senga tegmayman — sen kofir odamsan», dedi. Abu Talha: «Seni mendan toʻsayotgan narsa bu emas». — «Nima boʻlmasa?» — «Sariq va oq — oltin-kumush». Ummu Sulaym: «Seni va Alloh va Rasulini guvoh qilaman: agar musulmon boʻlsang, oltin-kumushsiz senga tegaman, Islomingni mahr qilaman», dedi. Abu Talha qimmatbaho yogʻochdan yasab olgan butini esladi. Ummu Sulaym temirni qizigʻida bosdi: «Xudoing yerdan oʻsib chiqqanini bilmaysanmi? Bir boʻlagini oʻzingga xudo, boshqa birov boshqa boʻlagini oʻtin qilib non yopadigan daraxt tanasiga sigʻinishdan uyalmaysanmi?» Abu Talha: «Islomni menga kim beradi?» dedi. «Men beraman: Haq kalimasini aytasan, uyingga borib butingni sindirib tashlaysan». Abu Talhaning yuzi yorishib, shahodat keltirdi va Ummu Sulaymga uylandi. Musulmonlar: «Ummu Sulaymning mahridan karamliroq mahrni eshitmaganmiz — u mahrini Islom qildi», derdilar. Oʻsha kundan Abu Talha barcha noyob quvvatini Islom xizmatiga qoʻydi. Aqaba bayʼatida Rasululloh ﷺ ga bayʼat qilgan yetmish kishidan biri, oʻsha kecha Yasrib musulmonlari ustiga tayinlangan oʻn ikki naqibdan biri boʻldi, Rasululloh ﷺ bilan barcha gʻazotlarda qatnashdi. Eng ulugʻ kuni Uhud edi. U Rasululloh ﷺ ni qoniga singib ketgan muhabbat bilan sevar, yonlarida tiz choʻkib: «Jonim joningizga fido, yuzim yuzingizga qalqon», derdi. Uhudda musulmonlar tarqalib, mushriklar Paygʻambarimiz ﷺ ga har tomondan yopirilib tishlarini sindirib, peshonalarini yorganda Abu Talha tik togʻdek oldilarida turdi, Rasululloh ﷺ orqasida qalqon qilib turdilar. U kamonini tortib, xato ketmas oʻqlarini birin-ketin otardi. Paygʻambarimiz ﷺ oʻqlar qayerga tushayotganini koʻrish uchun boʻy choʻzsalar: «Ota-onam fido, boʻy choʻzmang, sizga tegadi; boʻynim boʻyningiz oldida, koʻksim koʻksingiz oldida», derdi. Qochayotgan askarga Rasululloh ﷺ: «Oʻqlaringni Abu Talhaning oldiga toʻk», derdilar. U uch kamon sindirdi. Molida ham shunday saxiy edi. Yasribda goʻzal bogʻi bor edi. Namozda yashil, qizil tumshuqli qush sayrab sakraganiga mahliyo boʻlib, necha rakat oʻqiganini unutdi. Namozdan chiqishi bilan Rasululloh ﷺ ga borib: «Guvoh boʻling, bu bogʻni Allohga sadaqa qildim, Alloh va Rasuli xohlagan joyga qoʻying», dedi. Rasululloh ﷺ vafotidan keyin oʻttiz yilcha hayit kunlaridan tashqari roʻza tutdi. Usmon xalifaligida dengiz gʻazotiga chiqmoqchi boʻlganida oʻgʻillari «Qarisan, bizni oʻrningga yubor», deganida «Anfirū xifāfan va siqālā» oyatini oʻqib: «Alloh keksa-yoshni birdek chaqirdi», dedi. Kemada qattiq kasallanib vafot etdi; yetti kun orol topilmaguncha jasadi hech oʻzgarmadi va dengiz oʻrtasida, yurt-uyidan uzoqda, Allohga yaqin holda dafn etildi.Абу Талҳа — Зайд ибн Саҳл ан-Нажжорий — Бану Нажжорнинг чавандози ва Ясрибнинг саноқли мерганларидан эди. Румайсо бинт Милҳон — Умму Сулайм — эри вафот этиб бева қолганини эшитганида қувончдан учиб кетаёзди. Ажаб эмас: Умму Сулайм иффатли, оғир-босиқ, ақли комил аёл эди. Кимдир ўзиб кетмасидан унга совчиликка шошилди. Йўлда Умму Сулайм маккалик даъватчи Мусъаб ибн Умайрнинг сўзини эшитиб Муҳаммад ﷺ га иймон келтирганини эслади, лекин «Марҳум эри ҳам ота-боболари динида қолган эди-ку», деб ўзига таскин берди. Умму Сулаймнинг уйига кирганида ўғли Анас ҳам ҳозир эди. Абу Талҳа ўзини таклиф қилди. Умму Сулайм: «Сендек киши рад этилмайди, аммо мен сенга тегмайман — сен кофир одамсан», деди. Абу Талҳа: «Сени мендан тўсаётган нарса бу эмас». — «Нима бўлмаса?» — «Сариқ ва оқ — олтин-кумуш». Умму Сулайм: «Сени ва Аллоҳ ва Расулини гувоҳ қиламан: агар мусулмон бўлсанг, олтин-кумушсиз сенга тегаман, Исломингни маҳр қиламан», деди. Абу Талҳа қимматбаҳо ёғочдан ясаб олган бутини эслади. Умму Сулайм темирни қизиғида босди: «Худоинг ердан ўсиб чиққанини билмайсанми? Бир бўлагини ўзингга худо, бошқа биров бошқа бўлагини ўтин қилиб нон ёпадиган дарахт танасига сиғинишдан уялмайсанми?» Абу Талҳа: «Исломни менга ким беради?» деди. «Мен бераман: Ҳақ калимасини айтасан, уйингга бориб бутингни синдириб ташлайсан». Абу Талҳанинг юзи ёришиб, шаҳодат келтирди ва Умму Сулаймга уйланди. Мусулмонлар: «Умму Сулаймнинг маҳридан карамлироқ маҳрни эшитмаганмиз — у маҳрини Ислом қилди», дердилар. Ўша кундан Абу Талҳа барча ноёб қувватини Ислом хизматига қўйди. Ақаба байъатида Расулуллоҳ ﷺ га байъат қилган етмиш кишидан бири, ўша кеча Ясриб мусулмонлари устига тайинланган ўн икки нақибдан бири бўлди, Расулуллоҳ ﷺ билан барча ғазотларда қатнашди. Энг улуғ куни Уҳуд эди. У Расулуллоҳ ﷺ ни қонига сингиб кетган муҳаббат билан севар, ёнларида тиз чўкиб: «Жоним жонингизга фидо, юзим юзингизга қалқон», дерди. Уҳудда мусулмонлар тарқалиб, мушриклар Пайғамбаримиз ﷺ га ҳар томондан ёпирилиб тишларини синдириб, пешоналарини ёрганда Абу Талҳа тик тоғдек олдиларида турди, Расулуллоҳ ﷺ орқасида қалқон қилиб турдилар. У камонини тортиб, хато кетмас ўқларини бирин-кетин отарди. Пайғамбаримиз ﷺ ўқлар қаерга тушаётганини кўриш учун бўй чўзсалар: «Ота-онам фидо, бўй чўзманг, сизга тегади; бўйним бўйнингиз олдида, кўксим кўксингиз олдида», дерди. Қочаётган аскарга Расулуллоҳ ﷺ: «Ўқларингни Абу Талҳанинг олдига тўк», дердилар. У уч камон синдирди. Молида ҳам шундай сахий эди. Ясрибда гўзал боғи бор эди. Намозда яшил, қизил тумшуқли қуш сайраб сакраганига маҳлиё бўлиб, неча ракат ўқиганини унутди. Намоздан чиқиши билан Расулуллоҳ ﷺ га бориб: «Гувоҳ бўлинг, бу боғни Аллоҳга садақа қилдим, Аллоҳ ва Расули хоҳлаган жойга қўйинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ вафотидан кейин ўттиз йилча ҳайит кунларидан ташқари рўза тутди. Усмон халифалигида денгиз ғазотига чиқмоқчи бўлганида ўғиллари «Қарисан, бизни ўрнингга юбор», деганида «Анфирū хифāфан ва сиқāлā» оятини ўқиб: «Аллоҳ кекса-ёшни бирдек чақирди», деди. Кемада қаттиқ касалланиб вафот этди; етти кун орол топилмагунча жасади ҳеч ўзгармади ва денгиз ўртасида, юрт-уйидан узоқда, Аллоҳга яқин ҳолда дафн этилди.
Manba: Sahobalar hayotidan lavhalar (Abdurrahmon Raʼfat al-Bosho), b. 316Манба: Саҳобалар ҳаётидан лавҳалар (Абдурраҳмон Раъфат ал-Бошо), б. 316
Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy)Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий)
Rasululloh ﷺ ning sahobasi, u zotning ona tomonidan qarindoshlari boʻlmish qavmdan; badrliklarning koʻzga koʻringanlaridan biri va Aqaba kechasidagi oʻn ikki naqibning biridir. Ismi — Zayd ibn Sahl ibn al-Asvad ibn Harom ibn Amr ibn Zayd Manot ibn Adiy ibn Amr ibn Molik ibn an-Najjor al-Xazrajiy an-Najjoriydir. Undan bir necha hadis rivoyat qilingan; al-Barqiy aytishicha, unga taxminan yigirmata hadis nisbat beriladi. Undan oʻgay oʻgʻli Anas ibn Molik, Zayd ibn Xolid al-Juhaniy, Ibn Abbos va oʻgʻli Abu Ishoq Abdulloh ibn Abi Talha rivoyat qilgan. U Nabiy ﷺ dan keyin roʻzani ketma-ket tutar edi; Anasdan kelgan rivoyatda: Rasululloh ﷺ dan keyin qirq yil roʻza tutdi, faqat iyd kunlarigina ogʻiz ochardi — Zahabiy buni gʻarib, ammo Muslimning shartiga muvofiq deb sanaydi, oʻzi esa uni Rasululloh ﷺ dan keyin yigirma yildan sal koʻproq yashagan deb hisoblaydi. U roʻzadorning doʻl yutishida hech bir zarar koʻrmas va: «Bu na taom, na ichimlikdir», der edi. Anas naql qiladi: Abu Talha, Muoz va Abu Ubayda Shomda tilo — uchdan ikkisi qaynab ketgan sharbatni ichishar edi. Urva, Muso ibn Uqba va Ibn Ishoq uni Aqabada ham, Badrda ham hozir boʻlganlar qatorida zikr qilishgan. Uhud kuni u mohir kamonchi boʻlib, Rasululloh ﷺ ning oldida qalqon tutib turar, oʻsha kuni ikki-uch kamonni sindirgan; Nabiy ﷺ: «Uni Abu Talha uchun toʻkinglar», der edilar. Abu Talha esa: «Ey Allohning nabiysi, otam-onam sizga fido boʻlsin, boshingizni koʻtarmang, sizga oʻq tegmasin; koʻksim koʻksingizga toʻsiqdir», derdi. Anas aytadi: Badr kuni bizni bosgan mudroqdan qilich qoʻlimdan tushib ketdi, deb Abu Talha soʻzlagan. Hunayn kuni Rasululloh ﷺ: «Kim bir kishini oʻldirsa, uning oʻljasi oʻzinikidir», deganlarida, u oʻsha kuni yigirma kishini oʻldirib, oʻljalarini oldi. Rasululloh ﷺ u haqda: «Lashkardagi Abu Talhaning ovozi bir jamoadan yaxshiroqdir», deganlar. Uning manqabalari koʻpdir. Sobit Anasdan naql qiladi: Abu Talha Ummu Sulaymga sovchi qoʻyganda, u: «Men sendan yuz oʻgirmayman, sening kabing rad etilmaydi, lekin sen kofirsan; agar musulmon boʻlsang, oʻsha mahrim boʻladi, boshqa hech narsa soʻramayman», dedi. U musulmon boʻldi va unga uylandi. Sobit aytadi: «Ummu Sulaymning mahri — Islomdan koʻra karamliroq mahrni hech eshitmadik». Aytilishicha, u Rum dengiziga gʻazot qilib, kemada vafot etgan; mashhurrogʻi esa Madinada vafot etgani va unga Usmon oʻttiz toʻrtinchi (34 h.) yilda janoza namozini oʻqiganidir. Alloh undan rozi boʻlsin.Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобаси, у зотнинг она томонидан қариндошлари бўлмиш қавмдан; бадрликларнинг кўзга кўринганларидан бири ва Ақаба кечасидаги ўн икки нақибнинг биридир. Исми — Зайд ибн Саҳл ибн ал-Асвад ибн Ҳаром ибн Амр ибн Зайд Манот ибн Адий ибн Амр ибн Молик ибн ан-Нажжор ал-Хазражий ан-Нажжорийдир. Ундан бир неча ҳадис ривоят қилинган; ал-Барқий айтишича, унга тахминан йигирмата ҳадис нисбат берилади. Ундан ўгай ўғли Анас ибн Молик, Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний, Ибн Аббос ва ўғли Абу Исҳоқ Абдуллоҳ ибн Аби Талҳа ривоят қилган. У Набий ﷺ дан кейин рўзани кетма-кет тутар эди; Анасдан келган ривоятда: Расулуллоҳ ﷺ дан кейин қирқ йил рўза тутди, фақат ийд кунларигина оғиз очарди — Заҳабий буни ғариб, аммо Муслимнинг шартига мувофиқ деб санайди, ўзи эса уни Расулуллоҳ ﷺ дан кейин йигирма йилдан сал кўпроқ яшаган деб ҳисоблайди. У рўзадорнинг дўл ютишида ҳеч бир зарар кўрмас ва: «Бу на таом, на ичимликдир», дер эди. Анас нақл қилади: Абу Талҳа, Муоз ва Абу Убайда Шомда тило — учдан иккиси қайнаб кетган шарбатни ичишар эди. Урва, Мусо ибн Уқба ва Ибн Исҳоқ уни Ақабада ҳам, Бадрда ҳам ҳозир бўлганлар қаторида зикр қилишган. Уҳуд куни у моҳир камончи бўлиб, Расулуллоҳ ﷺ нинг олдида қалқон тутиб турар, ўша куни икки-уч камонни синдирган; Набий ﷺ: «Уни Абу Талҳа учун тўкинглар», дер эдилар. Абу Талҳа эса: «Эй Аллоҳнинг набийси, отам-онам сизга фидо бўлсин, бошингизни кўтарманг, сизга ўқ тегмасин; кўксим кўксингизга тўсиқдир», дерди. Анас айтади: Бадр куни бизни босган мудроқдан қилич қўлимдан тушиб кетди, деб Абу Талҳа сўзлаган. Ҳунайн куни Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир кишини ўлдирса, унинг ўлжаси ўзиникидир», деганларида, у ўша куни йигирма кишини ўлдириб, ўлжаларини олди. Расулуллоҳ ﷺ у ҳақда: «Лашкардаги Абу Талҳанинг овози бир жамоадан яхшироқдир», деганлар. Унинг манқабалари кўпдир. Собит Анасдан нақл қилади: Абу Талҳа Умму Сулаймга совчи қўйганда, у: «Мен сендан юз ўгирмайман, сенинг кабинг рад этилмайди, лекин сен кофирсан; агар мусулмон бўлсанг, ўша маҳрим бўлади, бошқа ҳеч нарса сўрамайман», деди. У мусулмон бўлди ва унга уйланди. Собит айтади: «Умму Сулаймнинг маҳри — Исломдан кўра карамлироқ маҳрни ҳеч эшитмадик». Айтилишича, у Рум денгизига ғазот қилиб, кемада вафот этган; машҳурроғи эса Мадинада вафот этгани ва унга Усмон ўттиз тўртинчи (34 ҳ.) йилда жаноза намозини ўқиганидир. Аллоҳ ундан рози бўлсин.
Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 6, b. 27Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 6, б. 27