Iso ibn Yunus as-Sabiʼiy
Tabaʼ tobeʼin
Iso ibn Yunus ibn Abu Ishoq Amr ibn Abdulloh — imom, namuna (qudva), hofiz, hujjat Abu Amr, aytilishicha Abu Muhammad al-Hamdoniy as-Sabiʼiy al-Kufiy; al-Hadas sarhadida murobitlik qilgan, hofiz Isroilning ukasi. U otasidan va akasidan hadis soʻzladi; bobosidan eshitishga ulgurmadi, uning zamonida bola edi. Yana Sulaymon at-Taymiy, Hishom ibn Urva, Abu Hayyon at-Taymiy, al-Jurayriy, Zakariyo ibn Abu Zoida, al-Aʼmash, Ismoil ibn Abu Xolid va tengdoshlaridan bir toifadan rivoyat qildi. Undan shayxlaridan boʻlmish Hammod ibn Salama, al-Hakam ibn Muso, Bishr al-Hofiy, Abu Bakr ibn Abu Shayba, Ishoq ibn Rohuya, Ali ibn Hujr, Musaddad, Amr an-Noqid, Nasr ibn Ali al-Jahzamiy, Yahyo ibn Maʼin, Hishom ibn Ammor, Ahmad ibn Janob, al-Hasan ibn Arafa, Sufyon, Vakiʼ va boshqa koʻplar rivoyat qildilar; otasi Yunus ibn Abu Ishoq ham undan hadis soʻzlagan. Uni Ahmad, Abu Hotim, Nasoiy, Ibn Xirosh va bir toifa siqa deb bildilar. Ahmad ibn Hanbal: «U otasidan hadisi sahihroqdir», degan; «Isroil-chi?» deyilganda: «Ikkovi bir-biriga yaqin», dedi. Marruziy Ahmaddan: «Sobit», deb naql qiladi va: «Bizga aytishlaricha, u bir yil gʻazotda, bir yil hajda boʻlardi. U Bagʻdodga qalʼalar ishi bilan kelgan edi, unga mol buyurildi, ammo qabul qilishdan bosh tortdi», deydi. Ali ibn al-Madiniydan soʻralganda: «Bax-bax, siqa, maʼmun», dedi. Ibn Ammor: «U Isroildan sobitroq; Iso — hujjat», degan. Ijliy: «Siqa, sobit, sarhadda yashaydi», deydi. Aytilishicha, u Ibn Uyaynani ziyorat qilganda u: «Faqih, faqih oʻgʻli, faqih nabirasiga marhabo!» dedi. Abu Zurʼa uni hofiz degan. Ibn Rohuya aytadi: Vakiʼga «Iso ibn Yunusning oldiga bormoqchiman», deganimda: «Ilmni yenggan kishining oldiga borasan», dedi. Ahmad ibn Dovud al-Huddoniy aytadi: Isoning: «Tengdoshlarim orasida mendan nahvni yaxshiroq biladigani yoʻq edi; shundan menga kibr kirdi va uni tark etdim», deganini eshitdim. Jaʼfar al-Barmakiy aytadi: qorilar orasida Iso ibn Yunusdek kishini koʻrmadik; unga odam yubordik, Raqqada oldimizga keldi; «Senga oʻn ming buyurdik», dedim; «Hah», dedi; «Ellik ming», dedim; «Menga hojati yoʻq», dedi. «Nega?» deganimda: «Allohga qasamki, ilm ahli mening sunnat evaziga yeganimni gapirmasin. Bu menga odam yuborishingizdan oldin boʻlganda edi; hadis uchun esa yoʻq — bir qultum suv ham, bir dona halila ham», dedi. Muhammad ibn Ubayd at-Tanofisiy hadis ahliga: «Iso ibn Yunusday boʻlsangiz-chi? U Aʼmash huzuriga kelganda yoshu keksa uning yoʻliga va vazminligiga tikilib qolardi», derdi. Ahmad ibn Janob aytadi: Iso ibn Yunus qirq besh gʻazot qildi va shuncha marta haj qildi. Yahyo ibn Maʼin uni askarlar kiyimida koʻrganini aytadi. Maʼmun uning oldiga kelib undan hadis eshitdi va oʻn ming berdi, u esa qaytardi. Vafoti haqida ixtilof bor: Ahmad ibn Janob, Sulaymon ibn Amr, Ali ibn Bahr va Abdulloh ibn Jaʼfar «bir yuz sakson yettinchi yili», Madoiniy, Muhammad ibn al-Musanno, ad-Doniy va Muhammad ibn Musaffo esa «bir yuz sakson sakkizinchi yili» deganlar; Ibn Musaffo shaʼbon oyining oʻrtasida deb qoʻshimcha qilgan.Исо ибн Юнус ибн Абу Исҳоқ Амр ибн Абдуллоҳ — имом, намуна (қудва), ҳофиз, ҳужжат Абу Амр, айтилишича Абу Муҳаммад ал-Ҳамдоний ас-Сабиъий ал-Куфий; ал-Ҳадас сарҳадида муробитлик қилган, ҳофиз Исроилнинг укаси. У отасидан ва акасидан ҳадис сўзлади; бобосидан эшитишга улгурмади, унинг замонида бола эди. Яна Сулаймон ат-Таймий, Ҳишом ибн Урва, Абу Ҳайён ат-Таймий, ал-Журайрий, Закариё ибн Абу Зоида, ал-Аъмаш, Исмоил ибн Абу Холид ва тенгдошларидан бир тоифадан ривоят қилди. Ундан шайхларидан бўлмиш Ҳаммод ибн Салама, ал-Ҳакам ибн Мусо, Бишр ал-Ҳофий, Абу Бакр ибн Абу Шайба, Исҳоқ ибн Роҳуя, Али ибн Ҳужр, Мусаддад, Амр ан-Ноқид, Наср ибн Али ал-Жаҳзамий, Яҳё ибн Маъин, Ҳишом ибн Аммор, Аҳмад ибн Жаноб, ал-Ҳасан ибн Арафа, Суфён, Вакиъ ва бошқа кўплар ривоят қилдилар; отаси Юнус ибн Абу Исҳоқ ҳам ундан ҳадис сўзлаган. Уни Аҳмад, Абу Ҳотим, Насоий, Ибн Хирош ва бир тоифа сиқа деб билдилар. Аҳмад ибн Ҳанбал: «У отасидан ҳадиси саҳиҳроқдир», деган; «Исроил-чи?» дейилганда: «Иккови бир-бирига яқин», деди. Маррузий Аҳмаддан: «Собит», деб нақл қилади ва: «Бизга айтишларича, у бир йил ғазотда, бир йил ҳажда бўларди. У Бағдодга қалъалар иши билан келган эди, унга мол буюрилди, аммо қабул қилишдан бош тортди», дейди. Али ибн ал-Мадинийдан сўралганда: «Бах-бах, сиқа, маъмун», деди. Ибн Аммор: «У Исроилдан собитроқ; Исо — ҳужжат», деган. Ижлий: «Сиқа, собит, сарҳадда яшайди», дейди. Айтилишича, у Ибн Уяйнани зиёрат қилганда у: «Фақиҳ, фақиҳ ўғли, фақиҳ набирасига марҳабо!» деди. Абу Зуръа уни ҳофиз деган. Ибн Роҳуя айтади: Вакиъга «Исо ибн Юнуснинг олдига бормоқчиман», деганимда: «Илмни енгган кишининг олдига борасан», деди. Аҳмад ибн Довуд ал-Ҳуддоний айтади: Исонинг: «Тенгдошларим орасида мендан наҳвни яхшироқ биладигани йўқ эди; шундан менга кибр кирди ва уни тарк этдим», деганини эшитдим. Жаъфар ал-Бармакий айтади: қорилар орасида Исо ибн Юнусдек кишини кўрмадик; унга одам юбордик, Раққада олдимизга келди; «Сенга ўн минг буюрдик», дедим; «Ҳаҳ», деди; «Эллик минг», дедим; «Менга ҳожати йўқ», деди. «Нега?» деганимда: «Аллоҳга қасамки, илм аҳли менинг суннат эвазига еганимни гапирмасин. Бу менга одам юборишингиздан олдин бўлганда эди; ҳадис учун эса йўқ — бир қултум сув ҳам, бир дона ҳалила ҳам», деди. Муҳаммад ибн Убайд ат-Танофисий ҳадис аҳлига: «Исо ибн Юнусдай бўлсангиз-чи? У Аъмаш ҳузурига келганда ёшу кекса унинг йўлига ва вазминлигига тикилиб қоларди», дерди. Аҳмад ибн Жаноб айтади: Исо ибн Юнус қирқ беш ғазот қилди ва шунча марта ҳаж қилди. Яҳё ибн Маъин уни аскарлар кийимида кўрганини айтади. Маъмун унинг олдига келиб ундан ҳадис эшитди ва ўн минг берди, у эса қайтарди. Вафоти ҳақида ихтилоф бор: Аҳмад ибн Жаноб, Сулаймон ибн Амр, Али ибн Баҳр ва Абдуллоҳ ибн Жаъфар «бир юз саксон еттинчи йили», Мадоиний, Муҳаммад ибн ал-Мусанно, ад-Доний ва Муҳаммад ибн Мусаффо эса «бир юз саксон саккизинчи йили» деганлар; Ибн Мусаффо шаъбон ойининг ўртасида деб қўшимча қилган.
Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 12, b. 489Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 12, б. 489