Abdulloh al-Havzoniy aytadi: Men Halab (shahri)da Rasululloh ﷺning muazzini Bilol (roziyallohu anhu) bilan uchrashdim va: «Ey Bilol, menga Rasululloh ﷺning xarajatlari (moliyaviy ahvoli) qanday boʻlganini gapirib bering», dedim. U dedi: «Uning hech narsasi yoʻq edi. Alloh u zotni (Paygʻambar qilib) yuborganidan vafot etganlariga qadar, u (xarajatlar)ni men idora qilib turardim. Bir musulmon kishi u zotning huzuriga kelganda, uni yalangʻoch koʻrsalar, menga (uni kiyintirishni) buyurardilar. Men borib, qarz olardim, unga choponni sotib olib, kiyintirardim va ovqatlantirardim. Nihoyat mushriklardan bir kishi menga roʻpara boʻlib: ‹Ey Bilol, mening (mol-davlatim) keng, faqat mendan qarz ol, boshqa hech kimdan olma›, dedi. Men shunday qildim. Bir kuni boʻlsa, men taharat olib, soʻng namozga azon aytish uchun turdim. Shu payt haligi mushrik savdogarlardan bir guruh bilan kelib qoldi. Meni koʻrgach: ‹Ey habashiy!› dedi. Men: ‹Labbay!› dedim. U menga qovogʻini solib, qoʻpol gap aytdi va menga: ‹Sen bilan (toʻlov) oyi orasida qancha (vaqt) qolganini bilasanmi?› dedi. Men: ‹Yaqin (qoldi)›, dedim. U: ‹Sen bilan uning orasida bor-yoʻgʻi toʻrt (kun) qoldi, men seni zimmangdagi (qarz) uchun ushlayman va ilgari boʻlganingdek, qoʻy boqqani qaytaraman›, dedi. Odamlarning koʻngliga (gʻam-tashvish) tushgani kabi, mening koʻnglimga ham (gʻam) tushdi. Nihoyat men xufton namozini oʻqib boʻlgach, Rasululloh ﷺ oʻz ahllari huzuriga qaytdilar. Men u zotdan (kirishga) izn soʻradim, u zot menga izn berdilar. Men: ‹Ey Rasululloh, ota-onam Sizga fido boʻlsin, men qarz olib turgan mushrik menga shunday-shunday dedi, Sizda mening (qarzim)ni uzadigan narsa yoʻq, mendayam yoʻq, u esa meni sharmanda qiladi. Menga islomni qabul qilgan ana shu qabilalardan biriga qochib ketishimga izn bering, toki Alloh Rasuliga ﷺ mening qarzimni uzadigan narsani rizq qilib bermaguncha (shu yerda turmay)›, dedim. Soʻng chiqib, manzilimga keldim, qilichim, anjom xaltam, kavshim va qalqonimni bosh tomonimga qoʻydim, toki tongning birinchi nuri yorishganda yoʻlga chiqmoqchi boʻldim. Shu payt bir kishi yugurib kelib: ‹Ey Bilol, Rasululloh ﷺning chaqirigʻiga javob ber!› deb chaqirdi. Men borib u zotning huzuriga yetdim. Qarasam, ustlariga yuklari ortilgan toʻrtta tuya choʻkkalab yotibdi. Men izn soʻradim, Rasululloh ﷺ menga: «Suyunchi boʻlsin! Alloh senga qarzingni uzadigan (narsa)ni keltirdi», dedilar. Soʻng: «Choʻkkalab yotgan toʻrtta tuyani koʻrmadingmi?» dedilar. Men: «Ha (koʻrdim)», dedim. U zot: «Albatta, ularning oʻzlari ham, ustlaridagi narsalar ham senga (tegishli), chunki ularning ustida kiyim-kechak va taom bor. Ularni menga Fadak (hokimi) hadya qildi. Bas, ularni qabul qilib, qarzingni uz», dedilar. Men shunday qildim. (Bilol) hadisni (toʻliq) zikr qildi. Soʻng men masjidga bordim. Qarasam, Rasululloh ﷺ masjidda oʻtirgan edilar. Men u zotga salom berdim. U zot: «Zimmangdagi (qarz) nima boʻldi?» dedilar. Men: «Alloh Rasululloh ﷺ zimmasidagi har bir narsani (qarzni) uzdi, hech narsa qolmadi», dedim. U zot: «Biror narsa ortib qoldimi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Meni undan xalos qilishingni koʻr, chunki men uni (sendan) yengillatib qoʻymaguningcha, ahlimdan birortasining huzuriga kirmayman», dedilar. Rasululloh ﷺ xufton namozini oʻqib boʻlgach, meni chaqirib: «Zimmangdagi (qoldiq) nima boʻldi?» dedilar. Men: «U mening yonimda (turibdi), bizning oldimizga hech kim kelmadi», dedim. Rasululloh ﷺ (oʻsha) tunni masjidda oʻtkazdilar. (Bilol) hadisni hikoya qildi. Nihoyat u zot — yaʼni ertasi kuni — xufton namozini oʻqigach, meni chaqirib: «Zimmangdagi (qoldiq) nima boʻldi?» dedilar. Men: «Ey Rasululloh, Alloh Sizni undan xalos qildi», dedim. Shunda u zot, u (qarz) qoʻllarida turgan holatda oʻzlarini ajal topib qolishidan qoʻrqib, takbir aytib, Allohga hamd qildilar. Soʻng men u zotga ergashdim. Nihoyat u zot ayollari huzuriga kelib, har bir ayolga birma-bir salom berdilar va yotoqxonalariga kirdilar. Mana, sen mendan soʻragan (savol)ning (javobi) shu».Абдуллоҳ ал-Ҳавзоний айтади: Мен Ҳалаб (шаҳри)да Расулуллоҳ ﷺнинг муаззини Билол (розияллоҳу анҳу) билан учрашдим ва: «Эй Билол, менга Расулуллоҳ ﷺнинг харажатлари (молиявий аҳволи) қандай бўлганини гапириб беринг», дедим. У деди: «Унинг ҳеч нарсаси йўқ эди. Аллоҳ у зотни (Пайғамбар қилиб) юборганидан вафот этганларига қадар, у (харажатлар)ни мен идора қилиб турардим. Бир мусулмон киши у зотнинг ҳузурига келганда, уни яланғоч кўрсалар, менга (уни кийинтиришни) буюрардилар. Мен бориб, қарз олардим, унга чопонни сотиб олиб, кийинтирардим ва овқатлантирардим. Ниҳоят мушриклардан бир киши менга рўпара бўлиб: ‹Эй Билол, менинг (мол-давлатим) кенг, фақат мендан қарз ол, бошқа ҳеч кимдан олма›, деди. Мен шундай қилдим. Бир куни бўлса, мен таҳарат олиб, сўнг намозга азон айтиш учун турдим. Шу пайт ҳалиги мушрик савдогарлардан бир гуруҳ билан келиб қолди. Мени кўргач: ‹Эй ҳабаший!› деди. Мен: ‹Лаббай!› дедим. У менга қовоғини солиб, қўпол гап айтди ва менга: ‹Сен билан (тўлов) ойи орасида қанча (вақт) қолганини биласанми?› деди. Мен: ‹Яқин (қолди)›, дедим. У: ‹Сен билан унинг орасида бор-йўғи тўрт (кун) қолди, мен сени зиммангдаги (қарз) учун ушлайман ва илгари бўлганингдек, қўй боққани қайтараман›, деди. Одамларнинг кўнглига (ғам-ташвиш) тушгани каби, менинг кўнглимга ҳам (ғам) тушди. Ниҳоят мен хуфтон намозини ўқиб бўлгач, Расулуллоҳ ﷺ ўз аҳллари ҳузурига қайтдилар. Мен у зотдан (киришга) изн сўрадим, у зот менга изн бердилар. Мен: ‹Эй Расулуллоҳ, ота-онам Сизга фидо бўлсин, мен қарз олиб турган мушрик менга шундай-шундай деди, Сизда менинг (қарзим)ни узадиган нарса йўқ, мендаям йўқ, у эса мени шарманда қилади. Менга исломни қабул қилган ана шу қабилалардан бирига қочиб кетишимга изн беринг, токи Аллоҳ Расулига ﷺ менинг қарзимни узадиган нарсани ризқ қилиб бермагунча (шу ерда турмай)›, дедим. Сўнг чиқиб, манзилимга келдим, қиличим, анжом халтам, кавшим ва қалқонимни бош томонимга қўйдим, токи тонгнинг биринчи нури ёришганда йўлга чиқмоқчи бўлдим. Шу пайт бир киши югуриб келиб: ‹Эй Билол, Расулуллоҳ ﷺнинг чақириғига жавоб бер!› деб чақирди. Мен бориб у зотнинг ҳузурига етдим. Қарасам, устларига юклари ортилган тўртта туя чўккалаб ётибди. Мен изн сўрадим, Расулуллоҳ ﷺ менга: «Суюнчи бўлсин! Аллоҳ сенга қарзингни узадиган (нарса)ни келтирди», дедилар. Сўнг: «Чўккалаб ётган тўртта туяни кўрмадингми?» дедилар. Мен: «Ҳа (кўрдим)», дедим. У зот: «Албатта, уларнинг ўзлари ҳам, устларидаги нарсалар ҳам сенга (тегишли), чунки уларнинг устида кийим-кечак ва таом бор. Уларни менга Фадак (ҳокими) ҳадя қилди. Бас, уларни қабул қилиб, қарзингни уз», дедилар. Мен шундай қилдим. (Билол) ҳадисни (тўлиқ) зикр қилди. Сўнг мен масжидга бордим. Қарасам, Расулуллоҳ ﷺ масжидда ўтирган эдилар. Мен у зотга салом бердим. У зот: «Зиммангдаги (қарз) нима бўлди?» дедилар. Мен: «Аллоҳ Расулуллоҳ ﷺ зиммасидаги ҳар бир нарсани (қарзни) узди, ҳеч нарса қолмади», дедим. У зот: «Бирор нарса ортиб қолдими?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Мени ундан халос қилишингни кўр, чунки мен уни (сендан) енгиллатиб қўймагунингча, аҳлимдан бирортасининг ҳузурига кирмайман», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ хуфтон намозини ўқиб бўлгач, мени чақириб: «Зиммангдаги (қолдиқ) нима бўлди?» дедилар. Мен: «У менинг ёнимда (турибди), бизнинг олдимизга ҳеч ким келмади», дедим. Расулуллоҳ ﷺ (ўша) тунни масжидда ўтказдилар. (Билол) ҳадисни ҳикоя қилди. Ниҳоят у зот — яъни эртаси куни — хуфтон намозини ўқигач, мени чақириб: «Зиммангдаги (қолдиқ) нима бўлди?» дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, Аллоҳ Сизни ундан халос қилди», дедим. Шунда у зот, у (қарз) қўлларида турган ҳолатда ўзларини ажал топиб қолишидан қўрқиб, такбир айтиб, Аллоҳга ҳамд қилдилар. Сўнг мен у зотга эргашдим. Ниҳоят у зот аёллари ҳузурига келиб, ҳар бир аёлга бирма-бир салом бердилар ва ётоқхоналарига кирдилар. Мана, сен мендан сўраган (савол)нинг (жавоби) шу».